[Hạ Mẫn]

20. Long Đại nham

Xem nội dung ẩn

Khứ niên hổ huyệt ngã tằng khuy,

Long Đại kim quan thạch quật kỳ.

Ngao phụ xuất sơn, sơn hữu động,

Kình du tắc hải, hải vi trì.

Hồ trung nhật nguyệt thiên nan lão,

Thế thượng anh hùng thử nhất thì.

Lê Phạm phong lưu ta tiệm viễn,

Thanh đài bán thực bích gian thi.

Dịch nghĩa

Năm trước ta đã từng xem hang cọp

Nay lại đến xem động Long Đại, một động núi lạ

Con ngao đội núi lên thành động

Cá kình bơi lấp biển thành ao

Trong bầu nhật nguyệt trời khó già

Anh hùng trên đời thì chỉ là một thuở

Nếp sống phong lưu của hai họ Lê và Phạm than ôi cũng xa dần

Thơ trên vách đá cũng đã bị rêu xanh gấm nhậm rồi.

 

[Hạ Mẫn]

21. Thượng nguyên hộ giá chu trung tác

Xem nội dung ẩn

Duyên giang thiên lý chúc quang hồng,

Thái nghịch thừa phong khóa lãng bồng.

Thập trượng lâu đài tiêu thẫn khí,

Tam canh cổ giốc tráng quân dung.

Thương ba nguyệt tẩm ngọc thiên khoảnh,

Tiên trượng vân xu thiên cửu trùng.

Ngũ dạ bồng song thanh mộng giác,

Do nghi Trường Lạc cách hoa chung.

Dịch nghĩa

Nghìn dặm ven sông ánh đuốc sáng tỏ

Chiếc thuyền vẽ hình chim nghịch thuận gió lướt sóng đi

Lâu đài mười trượng đã tiêu hết khí bẩn

Tiếng trống và tù và suốt ba canh làm cho dáng vẻ quân đội mạnh mẽ hơn lên

Sóng nước xanh ngâm ánh trăng như ngọc nghìn mảnh

Gậy tiên lướt như trên mây bay cao trên chín tầng trời

Nằm đêm bên song cửa thuyền tỉnh cơn mộng nhẹ

Còn ngỡ là nghe tiếng chuông vang cách hoa ở cung điện Trường Lạc.

 

[Hạ Mẫn]

22. Quan duyệt thủy trận

Xem nội dung ẩn

Bắc hải đương niên dĩ lục kình,

Yến an do lự cật nhung binh.

Tinh kỳ y nỉ liên vân ảnh,

Bề cổ huyên điền động địa thanh.

Vạn giáp diệu sương tỳ hổ túc,

Thiên sưu bố trận quán nga hành.

Thánh tâm dục dữ dân hưu tức,

Văn trị chung tu trí thái bình.

Dịch nghĩa

Biển bắc năm ấy đã diệt cá kình

Yên ổn vẫn còn phải lo luyện binh

Cờ xí bay phấp phới liền với bóng mây

Trống trận nhiều làm huyên náo rung động cả đất

Muôn binh giáp sáng ngời dưới sương, quân dõng mãnh (như loài tỳ, hổ)

Nghìn thuyền dàn trận thành hàng (như chim quán, chim nga)

Lòng Thánh muốn cùng dân nghỉ ngơi

Rốt cuộc nên xây dựng thái bình bằng văn trị.

 

[Hạ Mẫn]

23. Hạ quy Lam Sơn kỳ 1

Xem nội dung ẩn

Quyền mưu bổn thị dụng trừ gian,

Nhân nghĩa duy trì quốc thế an.

Đài các hữu nhân nho tịch noãn,

Biên thùy vô sự liễu doanh nhàn.

Viễn phương ngọc bạch đồ vương hội,

Trung quốc uy nghi đổ Hán quan.

Sóc tẩm dĩ thanh kình lãng tức,

Nam châu vạn cổ cựu giang san.

Dịch nghĩa

Quyền mưu vốn là để trừ gian

Nhân nghĩa giữ cho thế nước được yên

Chốn sang trọng có người (công hầu bá tử) tất chiếu nhà nho ấm

Nơi biên thùy không có việc thì doanh trại nhàn

Phương xa dâng ngọc và lụa, vẽ cảnh hội nhà vua

Trung quốc uy nghi được thấy lại quan nhà Hán (xây dựng tốt)

Yêu khí phương bắc đã dẹp xong, sóng gió loạn lạc đã lặng

Đất Nam châu vẫn giữ giang sơn muôn thuở.

 

[Hạ Mẫn]

24. Hạ quy Lam Sơn kỳ 2

Xem nội dung ẩn

Ức tích Lam Sơn ngoạn Vũ Kinh,

Đương thời chí dĩ tại thương sinh.

Nghĩa kỳ nhất hướng trung nguyên chỉ,

Miếu toán tiên tri đại sự thành.

Nguyệt xuế nhật thành quy đức hóa,

Hủy thường chùy kế thức uy thanh.

Nhất nhung đại định hà thần tốc,

Giáp tẩy cung nang lạc thái bình.

Dịch nghĩa

Bình sinh đường đời nhiều vất vả quá thể

Vạn việc chỉ nên phó cho trời già

Tấc lưỡi hãy còn, tưởng cũng tự tin được

Cứ một cảnh nghèo như cũ thật đáng thương

Ngày tháng (sáng tối) đi qua vùn vụt khó mà trở lại

Quán khách lạnh lùng, đêm dài như cả một năm

Mười năm đọc sách (học hành) mà nghèo đến tận xương

Trên mâm cơm chỉ có rau mục túc, chỗ ngồi chẳng có chiếu.

 

[Hạ Mẫn]

25. Đề kiếm

Xem nội dung ẩn

Lam Sơn tự tích ngọa thần long

Thế sự huyền tri tại chưởng trung

Ðại nhiệm hữu quy thiên khải thánh

Xương kỳ nhất ngộ hổ sinh phong

Quốc thù tẩy tận thiên niên sỉ

Kim quỹ chung tàng vạn thế công

Chỉnh đốn càn khôn tòng thử liễu

Thế gian na cánh sổ anh hùng.

Dịch nghĩa

Từ xưa khi rồng thiêng còn nằm ở Lam Sơn

Mà việc đời huyền nhiệm đã biết rõ ở trong lòng bàn tay

Khi gánh nặng trao về một người thì trời báo cho thánh nhân biết

Khi đời thịnh được gặp thì hổ sinh ra gió

Đã rửa sạch nỗi nhục ngàn năm của thù nước

Cuối cùng đã cất giữ cái công muôn thuở trong rương vàng

Từ nay việc chỉnh đốn đất trời đã xong

Trên đời rút cuộc có được mấy người anh hùng như thế?

 

[Hạ Mẫn]

26. Hạ tiệp kỳ 1

Xem nội dung ẩn

Xuẩn nhĩ man tù cảm khấu biên,

Tích hung nẫm ác dĩ đa niên.

Cửu trùng duệ niệm liên hà tục,

Vạn lý loan dư mạo chướng yên.

Sơn thú dĩ văn thu Ngụy Bác,

Thần Khuê hựu kiến khắc Yên Nhiên.

Tòng kim tứ hải xa thư nhất,

Thịnh đức phong công vạn cổ tiền.

Dịch nghĩa

Bọn man di ngu xuẩn sao dám quấy nhiễu biên thùy!

Đã nhiều năm tích hung dồn ác

Triều đình sáng suốt vốn thương lề thói của dân ở miền xa

Nên kiệu loan vẫn đi đến nơi sơn lam chướng khí

Nghe tin quân đồn thú đã thu được miền Ngụy Bác

Lại được biết đất Yên Nhiên cũng đã khắc sao Thần Khuê (ghi công vua, triều đình)

Từ nay các khuôn khổ xe cộ và chữ viết sẽ thống nhất

Công đức này lớn lao xưa trước không thể sánh kịp.

 

[Hạ Mẫn]

27. Hạ tiệp kỳ 2

Xem nội dung ẩn

Gian thần tặc tử tội nan dung,

Đáo để chung đầu hiến võng trung.

Cùng nhưỡng khởi kham diên suyễn tức,

Đại đình ưng dĩ tấu phu công.

Giốc thanh vạn lý khê sơn nguyệt,

Kỳ cước thiên nham thảo mộc phong.

Tứ hải vĩnh thanh tòng thử thỉ,

Phù tang tảo biện quải thiên cung.

Dịch nghĩa

Bầy tôi làm giặc khó dung tha

Chung cuộc rồi cũng sa vào lưới

Đất cũng chẳng lẽ để chúng toi thóp mãi

Cho nên triều đình đã báo tin thắng trận lớn

Tiếng tù và vang lên muôn dặm dậy ánh trăng khe núi

Bóng cờ cùng cây cối lay trong gió khoảng nghìn non

Từ nay bốn bề sẽ yên lặng mãi

Cây cung trời sớm mắc trên cây phù tang.

 

[Hạ Mẫn]

28. Hạ tiệp kỳ 3

Xem nội dung ẩn

Thánh triều nhu viễn mẫn hôn ngu,

Nại nhĩ vô tri tự vẫn khu.

Lũy thế cừu thâm lân cảnh oán,

Khi thiên tội đại quỷ thần tru.

Mạc tương tiền thế ban kim đại,

Bất tác trung thần hiệu nghịch tù.

Vị báo hậu lai phiên trấn giả,

Chinh luân phúc triệt tại tiền đồ.

Dịch nghĩa

Thánh triều vỗ về người xa, thương hại kẻ ngu dốt

Sao các người chẳng biết lại tự hại thân?

Thù oán gây quá nhiều đời, chung quanh đều ta thán

Khinh mạn trời là tội lớn quỷ thần không tha

Chớ lấy việc đời trước mà níu kéo việc đời nay

Không chịu làm trung thần, lại làm kẻ phản nghịch

Để báo cho kẻ đến phiên trấn sau này biết

Cái vết xe đổ ở đường trước kia.

 

[Hạ Mẫn]

29. Hạ tiệp kỳ 4

Xem nội dung ẩn

Khi thiên võng thượng vị thiên cao,

Thiên võng khôi khôi cánh mạc đào.

Hộ ngoại trùng sơn không thiết hiểm,

Lâm gian thê điểu bất quy sào.

Man khê lộ viễn vu loan ngự,

Ngọc trướng mưu thâm xuất Hổ thao.

Tứ hải chỉ kim câu thiếp tĩnh,

Dự tri hậu dật bổn tiên lao.

Dịch nghĩa

Dối Trời lừa vua rồi bảo rằng Trời cao

Lưới Trời lồng lộng khó mà trốn thoát

Núi non trùng điệp dựng ngay trước cửa cũng chẳng được gì

Chim ở ngay trong rừng còn không về tổ được

Khe núi gây khó khăn cho đường xe kiệu loan

Từ trong trướng ngọc đã có mưu lược xuất quân

Bốn bể từ nay sẽ yên tĩnh

Biết trước rằng muốn sau được nhàn tức trước phải nhọc.

 

[Hạ Mẫn]

30. Chu Công phụ Thành Vương đồ

Xem nội dung ẩn

Ý thân phụ chính, tưởng Chu Công,

Xử biến thùy tương Y Doãn đồng.

Ngọc kỷ di ngôn thường tại niệm,

Kim đằng cố sự cảm ngôn công.

An nguy tự nhiệm phò vương thất,

Tả hữu vô phi bảo thánh cung.

Tử Mạnh khởi năng chiêm phưởng phất,

Ủng Chiêu cẩn khả ấp dư phong.

Dịch nghĩa

Người làm công việc phụ chánh tốt đẹp nghĩ đến Châu Công

Xử sự ứng biến giống như Y Doãn

Lời bệ ngọc để lại luôn luôn để dạ

Những việc cũ ghi trong hòm vàng đâu dám lấy để xưng công?

Tự nguyện phò Vương thất lúc an nguy

Bên tả cũng như bên hữu, không phía nào là không giữ gìn cho Thánh chúa

Tử Mạnh phỏng có thể được xem tương tự như vậy chăng?

Việc phò Chiêu Đế cũng chỉ có thể đứng nhường dưới gió thôi.

 

[Hạ Mẫn]

31. Đề Bá Nha cổ cầm đồ

Xem nội dung ẩn

Chung Kỳ bất tác chú kim nan,

Độc bão dao cầm đối nguyệt đàn.

Tĩnh dạ bích tiêu lương tự thủy,

Nhất thanh hạc lệ cửu cao hàn.

 

[Hạ Mẫn]

32. Thứ vận Trần thượng thư đề Nguyễn bố chánh thảo đường

Xem nội dung ẩn

Nhất tâm báo quốc thượng hoàn hoàn,

Tiểu cấu mao đình thả tự khoan.

Vi tỉnh thối quy hoa ảnh chuyển,

Kim môn mộng giác lậu thanh tàn.

Cầm thư nhã thú chân kham thượng,

Tùng cúc hoan minh diệc vị hàn.

Hậu lạc tưởng tri chung hữu ý,

Hảo tương sự nghiệp bách niên khan.

Dịch nghĩa

Một lòng báo quốc vẫn còn đeo đẳng hăng hái

Dựng mái tranh để tự giải khuây

Từ chỗ vi tỉnh về thì bóng hoa đã chuyển

Tỉnh mộng kim môn ra thì đồng hồ lâu cũng đã cạn

Cái thú cầm thư trang nhã thật đáng chuộng

Lời hẹn vui với hoa lá cũng chưa nguôi

Vui sau (lo trước) tưởng cuối cùng cũng có ý

Đáng mang sự nghiệp trọn đời ra nêu gương về sau.

 

[Hạ Mẫn]

33. Thu dạ dữ Hoàng Giang Nguyễn Nhược Thủy đồng phú

Xem nội dung ẩn

Hồng diệp đôi đình trúc ủng môn,

Mãn giai minh nguyệt quá hoàng hôn.

Cửu tiêu thanh lộ tam canh thấp,

Tứ bích hàn cung triệt dạ huyên.

Thiên lại ngữ thu kinh thảo mộc,

Ngọc Thằng đê Hán chuyển càn khôn.

Cao trai độc tọa hồn vô mị,

Hảo bả tân thi hướng chí luân.

Dịch nghĩa

Lá đỏ chất đầy sân, trúc ôm cửa

Đầy thềm trăng sáng, đã quá hoàng hôn

Từ chín từng mây, những hạt móc trong thấm ướt ba canh

Bốn vách dế lạnh kêu suốt đêm

Tiếng trời nói thu đến làm kinh động cây cỏ

Sao Ngọc thằng xuống thấp gần sông Ngân hà, chuyển trời đất

Ngồi một mình trên phòng cao, không ngủ được

Hãy đem bài thơ mới nói đến chí mình.

 

[Hạ Mẫn]

34. Đoan ngọ nhật

Xem nội dung ẩn

Thiên trung cộng hỉ trị giai thần,

Tửu phiếm xương bồ tiết vật tân.

Tấn thiếp đương niên tư Vĩnh Thúc,

Trầm Tương để sự thán Linh Quân.

Tịch tà bất dụng ty triền tý,

Tùy tục liêu vi ngải kết nhân.

Nguyện bả lan thang phân tứ hải,

Tòng kim tháo tuyết cựu ô dân.

Dịch nghĩa

Giữa trưa cùng vui gặp ngày đẹp trời

Rượu xương bồ là món mới ngày tết

Nhớ năm ấy Vĩnh Thức đệ sớ

Việc trầm mình dưới sông Tương đáng than cho Linh Quân

Không dùng tơ ràng ở cánh tay để trừ tà

Theo phong tục tạm kết cây ngải bện thành hình nhân

Nguyện mang nước thang lan chia khắp bốn bổ

Từ nay rửa sạch cái dơ bẩn cũ cho dân.

 

[Hạ Mẫn]

35. Ngẫu thành (I)

Xem nội dung ẩn

Hỉ đắc thân nhàn quan hựu lãnh,

Bế môn tận nhật thiểu tương qua.

Mãn đường vân khí triêu phần bách,

Nhiễu chẩm tùng thanh dạ thược trà.

Tu kỉ đãn tri vi thiện lạc,

Trí thân vị tất độc thư đa.

Bình sinh vu khoát chân ngô bệnh,

Vô thuật năng y lão cánh gia.

Dịch nghĩa

Mừng được nhàn thân, chức quan rảnh rỗi

Trọn ngày đóng cửa, ít qua lại với ai

Hơi bốc đầy nhà vì xông gỗ bách buổi sáng

Tiếng reo của cây tùng làm rộn gối ngủ, đêm pha trà uống

Sửa mình chỉ biết làm điều thiện là vui

Lập thân chưa hẳn cần đọc nhiều sách

Bình sinh vu khoát quả là bệnh của ta

Vô phương chữa được mà lại thêm nặng theo tuổi già.

 

[Hạ Mẫn]

36. Thu dạ khách cảm (II)

Xem nội dung ẩn

Tây phong hám thụ hưởng tranh tranh,

Diêu lạc thanh bi cửu khách tình.

Hoàng diệp mãn đình thu quá bán,

Thanh đăng hòa vũ dạ tam canh.

Bệnh đa cốt sấu miên ưng thiểu,

Quan lãnh thân nhàn mộng diệc thanh.

Nhất niệm tức lai thiên niệm tức,

Kê trùng tự thử liễu tương tranh.

Dịch nghĩa

Gió tây lay động cây cối nghe tiếng rì rào

Tiếng buồn khiến đau lòng khách tha phương lâu ngày

Lá vàng rụng đầy sân, quá nửa mùa thu đã sang

Ánh đèn xanh hòa trong tiếng mưa đã ba canh

Bệnh nhiều, xương gầy nên mất ngủ

Rảnh việc quan, nhàn rỗi nên mộng cũng nhẹ nhàng

Dứt được một niềm suy tư, hẳn nghìn mối khác cũng dứt

Gà và bọ từ nay thôi chớ tranh nhau nữa

 

[Hạ Mẫn]

37. Tức sự

Xem nội dung ẩn

Tiểu tiểu hiên song nụy nụy lư,

Quan cư đốn giác loại u cư.

Thương ba giang thượng nhàn thùy điếu,

Lục thụ âm trung tĩnh khán thư.

Vũ quá tình lam khuy hộ dũ,

Phong lai tuyết lãng vũ đình trừ.

Ngọ song tiêu sái vô trần lụy,

Nhất phiến nhàn tâm nhiếp thái hư.

Dịch nghĩa

Hiện và song cửa nho nhỏ, mái lá thấp

Nhà quan bỗng thấy như nhà ẩn dật

Trên sông xanh màu sóng thong thả buông câu

Trong bóng cây màu lục ung dung đọc sách

Mưa tạnh bốc hơi bay qua cửa sổ

Gió thổi làm tuyết bay múa ở sân thềm

Nằm ở cửa sổ lòng nhẹ lâng lâng chẳng vướng lụy trần

Một tấm lòng nhàn nhã vượt lên tận cõi hư vô.

 

[Hạ Mẫn]

38. Thứ Cúc Pha tặng thi

Xem nội dung ẩn

Thái bình Thiên tử chính sùng văn,

Hỷ kiến hoàng kim lịch ngõa phân.

Mỹ ngọc bất lao cầu thiện giá,

Ỷ lan chung tự thổ thanh phân.

Tiện quân dĩ tác nghi đình phụng,

Quý ngã ưng đồng xuất tụ vân.

Lưỡng nhãn hôn hoa đầu cánh bạch,

Quyên ai hà dĩ đáp quân ân.

Dịch nghĩa

Thời thái bình vua chuộng văn chương là chính

Mừng thấy vàng được phân biệt với sỏi gạch

Ngọc tốt khỏi phiền đòi giá đắt

Lan quý cuối cùng cũng tỏa hương thơm

Mừng thấy người đã làm chim phượng ở triều đình

Thẹn cho bản thân tôi còn giống áng mây bay khỏi cửa động

Hai mắt đã hoa, đầu tóc đã bạc

Lấy gì mà đền đáp mảy may ơn vua?

 

[Hạ Mẫn]

39. Đề Thạch Trúc oa

Xem nội dung ẩn

Bàng thạch di tài trúc kỷ can,

Linh lung sắc ánh bích lang can.

Yên sao lộ trích y thường lãnh,

Địa cốt vân sinh chẩm điệm hàn.

U trí dĩ ưng trần ngoại tưởng,

Thanh tiêu hoàn ái tuyết trung khan.

Song tiền nguyệt bạch cung giai thưởng,

Thối thực liêu tương ngụ tạm hoan.

Dịch nghĩa

Dời mấy cây trúc đến trồng bên khóm đá

Ánh sáng long lanh chiếu như ngọc xanh biếc

Giọt sương trên ngọn lá cây khiến xiêm áo lạnh

Xương đất (đá trong đất) bốc hơi trong mây, khiến gối đêm cũng lạnh

Cảnh ý vị tưởng đang ở ngoài trần tục

Tính thanh tao lại khiến ưa nhìn ngắm cảnh trong tuyết

Trước song cửa trăng sáng cho ta thưởng thức vẻ đẹp

Sau bữa ăn, lấy chỗ nghỉ cũng tạm vui.