Nhàn lai vô sự bất thanh nga,

Trần ngoại phong lưu tự nhất gia.

Khuê bích thiên trùng khai điệp nghiễn,

Pha lê vạn khoảnh dạng tình ba.

Quản huyền tào tạp lâm biên điểu,

La ỷ phương phân ổ lý hoa.

Nhãn để nhất thì thi liệu phú,

Ngâm ông thùy dữ thế nhân đa.

Dịch nghĩa

Khi nhàn rỗi, không việc gì mà không ngâm nga thanh nhã

Ta tự là bậc phong lưu ngoài cõi tục

Núi non trùng điệp mở ra như ngọc khuê ngọc bích

Nước trong sóng sánh như muôn khoảnh pha lê

Chim bên rừng ríu rít như đàn sáo

Hoa trong giậu như lụa là thơm ngát

Nơi đáy mắt nhà thơ, một khi đã giàu thi liệu

Thì nhà thơ với người đời, ai hơn ai?

Lãm Thúy đình đông trúc mãn lâm,

Sài môn trú tảo tịnh âm âm.

Vũ dư sơn sắc thanh thi nhãn,

Lạo thoái giang quang tịnh tục tâm.

Hộ ngoại điểu đề tri khách chí,

Ðình biên mộc lạc thức thu thâm.

Ngọ song thụy tỉnh hồn vô mị,

Ẩn kỷ phần hương lý ngọc cầm.

Dịch nghĩa

Phía đông đỉnh Lãm Thúy trúc mọc đầy rừng

Cửa rào tre ban ngày quét sạch bong

Mưa tạnh, sắc núi xanh làm trong trẻo mắt nhìn thơ mộng

Lụt rút rồi, ánh sáng trên sông tẩy sạch lòng tục

Chim kêu ngoài cửa biết là có khách

Lá rụng bên sân báo mùa thu đã muộn

Bên cửa sổ ban trưa tỉnh dậy rồi không ngũ được nữa

Dựa ghế đốt trầm đánh đàn ngọc.

Cùng hạng u cư khổ tịch liêu,

Ô cân trúc trượng vãn tiêu diêu.

Hoang thôn nhật lạc, hà thê thụ.

Dã kính nhân hy, thủy một kiều.

Kim cổ vô cùng giang mạc mạc,

Anh hùng hữu hận diệp tiêu tiêu.

Quy lai độc bẵng lan can tọa,

Nhất phiến băng thiềm quải bích tiêu.

Dịch nghĩa

Trong ngõ cùng, ở nơi vắng vẻ, buồn nỗi quạnh hiu,

Khăn đen, gậy trúc đi dạo chơi buổi chiều.

Nơi thôn vắng, mặt trời xế, ráng đậu trên cây,

Con đường ngoài nội ít người qua lại, nước ngập cầu.

Xưa nay thời gian không cùng như sông chảy xuôi mờ mịt,

Anh hùng mang hận như tiếng gió thổi cây lá nghe vu vu.

Trở về một mình ngồi tựa lan can,

Một mảnh trăng sáng lạnh như băng treo trên nền trời biếc.

Thanh niên phương dự ái nho lâm,

Lão khứ hư danh phó mộng tầm.

Trượng sách hà tòng quy Hán thất,

Bão cầm không tự tháo Nam âm.

Trọng Ni tam nguyệt vô quân niệm,

Mạnh Tử cô thần lự hoạn tâm.

Đãn hỉ cung cơ tồn cựu nghiệp,

Truyền gia hà dụng mãn doanh câm.

Dịch nghĩa

Thuở thanh xuân từng được tiếng thơm trong rừng nho học

Đến lúc già chỉ biết tìm danh hão trong mộng

Do đâu (có người) chống roi ngựa đi theo phục vụ nhà Hán?

Ôm đàn chỉ gãy khúc nhạc Nam âm

Trọng Ni buồn vì ba tháng không có vua

Mạnh Tử lo lắng cho cảnh cô thần (lòng lâm cảnh hoạn nạn)

Mừng được sự nghiệp cung cơ cũ còn lại

Cần gì nhiều vàng bạc để lưu lại cho con cháu?

Cung dư tịch địa bán trăn kinh,

Hỷ đắc tân thi đương tọa minh.

Ung thuật lũ khuynh mưu phụ tửu,

Nang thư duy hữu thảo Huyền kinh.

Bồng môn đảo lý nghinh giai khách,

Hoa ổ di sàng cận khúc linh.

Tiếu ngã lão lai cuồng cánh thậm,

Bàng nhân hưu quái Thứ côngtinh.

Dịch nghĩa

Chỗ đất vắng hơn một công, phân nửa rậm rạp gai

Mừng được bài thơ mới nên chép vào chỗ ngồi (để nhớ)

Hũ gạo thường dốc nghiêng, nghĩ chuyện nấu rượu với vợ

Túi sách chỉ có chép Thái Huyền kinh thôi

Mang ngược dép vội ra cửa bồng đón khách quý

Dời giường gần chỗ gốc giàn hoa

Tự cười ta về già càng điên lắm

(Nhưng) người láng giềng chớ lạ rằng Thứ Công vẫn tỉnh đây.

Thao Giang nhất biệt ý du du,

Bôi tửu luận văn ức cựu du.

Đông Ngạn mai hoa tình ánh lãm,

Bình Than nguyệt sắc viễn tùy châu.

Trình Công thế thượng vô song sĩ,

Hà Lão triều trung đệ nhất lưu.

Linh các tưởng ưng thanh thoại xứ,

Thiên nhai khẳng niệm cố nhân phù?

Dịch nghĩa

Sau khi từ biệt sông Thao lòng ta bồi hồi

Chén rượu câu văn luận bàn gợi nhớ lại chỗ đã đến chơi xưa

Bên bờ phía đông trời tạnh ánh sáng quyện vào hoa mai

Trên bãi sông ánh trăng đã đi xa theo thuyền

Trình Công là kẻ sĩ có một không hai trên đời

Trong triều Hà Lão là người bậc nhất

Nghĩ rằng Linh các đúng là nơi đời sống thanh nhàn

Có nhớ đến cố nhân ở chân trời chăng?

U trai thụy khởi độc trầm ngâm,

Án thượng hương tiêu tịnh khách tâm.

Tĩnh lý càn khôn kinh vạn biến,

Nhàn trung nhật nguyệt trị thiên kim.

Nho phong lãnh đạm thời tình bạc,

Thánh vực ưu du đạo vị thâm.

Độc bãi quần thư vô cá sự,

Lão mai song bạn lý dao cầm.

Dịch nghĩa

Phòng vắng ngủ dậy, một mình trầm ngâm,

Hương trên án cháy hết lắng sạch lòng khách.

Trong cõi tĩnh lặng kinh sợ nỗi biến hóa muôn ngàn của trời đất,

Ở cảnh nhàn tháng ngày đáng giá ngàn vàng.

Thói nhà nho lạnh nhạt, tình đời bạc bẽo,

Cõi thánh thong dong mùi đạo thâm sâu.

Đọc xong các sách không bận việc gì,

Bên cội mai già cạnh song cửa gảy dao cầm.

Vũ quá đình kha trưởng lục âm,

Thiền thanh cung chủy tấu Ngu cầm.

Song tiền hoàng quyển công môi thụy,

Hộ ngoại thanh sơn cố sách ngâm.

Trú tĩnh càn khôn khoan đạo tứ,

Nhân gian danh lợi tỉnh sơ tâm.

Hồi đầu tam thập niên tiền sự,

Mộng lý du du cánh mạc tầm.

Dịch nghĩa

Mưa tạnh, cành cây ngoài sân thêm sắc xanh

Tiếng ve ngâm như tấu nhạc vua Ngu Thuấn

Trước song cửa cuốn sách vàng ru giấc ngủ

Ngoài kia núi non xanh biếc giục ngâm thơ

Ngày lặng, trong trời đất gieo ý đạo

Người nhàn đã giác ngộ về lòng ham danh lợi buổi đầu

Hồi tưởng lại công việc ba mươi năm về trước

Trong mộng mịt mù khó thể tìm lại được.

Đoản trạo hệ tà dương,

Thông thông yết thượng phương.

Vân quy Thiền sáp lãnh,

Hoa lạc giản lưu hương.

Nhật mộ viên thanh cấp,

Sơn không trúc ảnh trường.

Cá trung chân hữu ý,

Dục ngữ hốt hoàn vương (vong).

Dịch nghĩa

Mái chèo ngắn buộc trong bóng xế

Vội vàng lên chùa lễ Phật

Mây kéo về làm lạnh giường Thiền

Hoa rụng xuống khiến dòng suối thơm.

Chiều hôm tiếng vượn kêu rộn

Núi trống bóng trúc dài ra;

Trong cảnh ấy thật có ý

Ta muốn nói ra bỗng lại quên lời.

Bình minh các trạo thướng nham đầu,

Thừa hứng liêu vi Ngọc Cục du.

Cửu chuyển đơn thành cô hạc khứ,

Tam thần cổ đoạn nhất ngao phù.

Thạch lan ảnh phụ thương giang nguyệt,

Tiên động yên hàm bích thụ thu.

Thị xứ chân kham dung ngã ẩn,

Sơn trung hoàn hữu cựu sa phù.

Dịch nghĩa

Sáng sớm gác mái chèo lên đỉnh núi

Thừa hứng tham quan cảnh Ngọc Cục

Sau chín lần luyện thành linh đơn chim hạc đã đi mất

Ba núi thần bị đứt chân và một con ngao đã nổi lên ở đây

Lan can đá phản chiếu ánh trăng trên dòng sông xanh

Khói ở cửa động tiên nhuốm vẻ mùa thu trên cây lá

Chốn này quả đáng cho ta ở ẩn

Trong núi còn có đơn sa để luyện thuốc trường sinh chăng?

Côn Sơn hữu tuyền,

Kỳ thanh lãnh lãnh nhiên,

Ngô dĩ vi cầm huyền.

Côn Sơn hữu thạch,

Vũ tẩy đài phô bích,

Ngô dĩ vi đạm tịch.

Nham trung hữu tùng,

Vạn lí thúy đồng đồng,

Ngô ư thị hồ yển tức kì trung.

Lâm trung hữu trúc,

Thiên mẫu ấn hàn lục,

Ngô ư thị hồ ngâm tiếu kì trắc.

Vấn quân hà bất quy khứ lai,

Bán sinh trần thổ trường giao cốc?

Vạn chung cửu đỉnh hà tất nhiên,

Ẩm thủy phạn sơ tùy phận túc.

Quân bất kiến: Đổng Trác hoàng kim doanh nhất ổ,

Nguyên Tái hồ tiêu bát bách hộc.

Hựu bất kiến: Bá Di dữ Thúc Tề,

Thú Dương ngạ tự bất thực túc?

Hiền ngu lưỡng giả bất tương mâu,

Diệc các tự cầu kì sở dục.

Nhân sinh bách tuế nội,

Tất cánh đồng thảo mộc.

Hoan bi ưu lạc điệt vãng lai,

Nhất vinh nhất tạ hoàn tương tục.

Khâu sơn hoa ốc diệc ngẫu nhiên,

Tử hậu thùy vinh cánh thùy nhục.

Nhân gian nhược hữu Sào Do đồ,

Khuyến cừ thính ngã sơn trung khúc.

Bát tận nhàn sầu độc ỷ bồng,

Thủy quang diểu diểu tứ hà cùng.

Tùng Lâm địa xích cương Nam Bắc,

Long Vĩ sơn hoành hạn yếu xung.

Nghĩa khí tảo không thiên chướng vụ,

Tráng hoài hô khởi bán phàm phong.

Biển chu tiển ngã triều thiên khách,

Trực giá kình nghê khóa hải Đông.

Dịch nghĩa

Gác bên mọi sầu muộn, một mình ta tựa mạn thuyền

Ánh nước mênh mông khó tả sao cho hết ý

Rừng tùng mở ra ranh giới chia Nam Bắc

Núi Long Vĩ chặn ngay chỗ hiểm yếu

Lòng nghĩa khí quét sạch mây mù

Chí anh hùng gọi gió thổi căng nửa cánh buồm

Thuyền con mừng ta làm khách đi chầu Thiên khuyết (Triều đình Trung Quốc)

Cưỡi cá kình vượt biển Đông.

Tầm Châu thành hạ cổ bề thanh,

Khách lộ hoàn yêm sổ nguyệt trình.

Khê động hữu manh sơn bát vạn,

Thú lâu xuy giốc nguyệt tam canh.

Ngạn hoàng sắt sắt bi phong khởi,

Giang thủy du du lữ mộng thanh.

Lão ngã thế đồ gian hiểm thục,

Trung tiêu bất mị độc thương tình.

Dịch nghĩa

Dưới thành Tầm Châu vang tiếng trống

Hành trình của khách phải dừng lại ở đây mấy tháng

Trong khe động có dân miền núi ở hàng vạn (tám vạn)

Trên vọng gác vang tiếng tù và

Bụi tre bên sông nổi tiếng gió buồn thảm

Khách lữ hành mơ màng trên nước sông mênh mông

Ta đã già, đường đời gian khó đã thấm nhuần

Giữa đêm không ngủ, một mình riêng thương xót.

Phiến phàm cao chiếm vãn phong khinh,

Mộ túc Bình Nam cổ huyện thành.

Đăng ảnh chiếu nhân hòa nguyệt ảnh,

Thụ thanh xao mộng tính than thanh.

Hồ sơn hữu ước vi sơ chí,

Tuế nguyệt như lưu mạn thử sinh.

Dạ bán thú lâu xuy họa giốc,

Khách trung thê sảng bất thăng tình.

Dịch nghĩa

Cánh buồm giương phập phồng trong gió chiều thổi nhẹ

Buổi tối tá túc ở huyện thành cổ Bình Nam

Ánh đèn hòa cùng ánh trăng chiếu vào người

Tiếng cây cùng với tiếng thác nước xua giấc mộng

Chí nguyện trước với núi sông giờ đã bị vi phạm

Năm tháng như trôi qua cuộc đời uổng phí

Nửa đêm tù và thổi trên lầu canh

Trong lòng khách thương xót khôn xiết.

Lộ nhập Thanh Ngô cảnh cánh gia,

Ngạn biên dương liễu thốc nhân gia.

Cửu Nghi tích thúy phong như ngọc,

Nhị Quảng phân lưu thủy nhược xoa.

Lâm Quán không văn phi bạch hạc,

Tiên nhân bất kiến tụ thanh xà.

Hỏa sơn băng tỉnh chân kỳ sự,

Cựu tục tương truyền khủng diệc soa.

Dịch nghĩa

Đường đến Thanh Ngô (Ngô Châu) cảnh lại càng đẹp

Dương liễu bên bờ rợp bóng nhà dân

Núi Cửu Nghi màu biếc nom như ngọc

Miền Lưỡng Quảng (Quảng Đông, Quảng Tây) dòng nước chia như rẽ đôi

Đền Ngọc (Bạch hạc quán) thấy nói có hạc trắng bay

Trong (bụi) cây tiên nhân chẳng thấy có rắn xanh tụ tập

Núi lửa và giếng băng quả là chuyện lạ

Tục xưa truyền lại e có sai chăng?

Thần tích phi lai kỷ bách xuân,

Bảo Lâm hương hỏa khế tiền nhân.

Hàng long phục hổ cơ hà diệu,

Vô thụ phi đài ngữ nhược tân.

Ðiện trắc khởi lâu tàng Phật bát,

Kham trung di tích thuế chân thân.

Môn tiền nhất phái Tào Khê thủy,

Tẩy tận nhân gian kiếp kiếp trần.

Dịch nghĩa

Gậy thần tích bay đến đây đã mấy trăm xuân rồi

Hương hỏa chùa Bảo Lâm họp cùng nhân duyên trước.

Rồng giáng, hổ phục, mấy huyền vi thật thần diệu

"Không cây, cũng không đài" lời nói nghe như mới

Bên điện dựng lầu giữ gìn bát Phật

Trong hộp còn ghi dấu nhưng chân thân đã giải thoát

Một dòng suối Tào Khê tuôn trước cửa

Rửa sạch bụi bám đời đời cho nhân gian

Phản trạng đương niên biện Yết nhi,

Chí minh tiên kiến nhược thi quy.

Tế thì nho thuật sinh bình hữu,

Gián chúa trung ngôn tử hậu tri.

Vạn cổ bất ma Kim giám lục,

Thiên niên do hưởng Khúc giang từ.

Cao phong truy tưởng hồn như tạc,

Thủ phất thanh đài nhận thạch bi.

Dịch nghĩa

Kết tội phản trắc của bọn Yết nhi (chỉ An Lộc Sơn) năm xưa

Sáng suốt thấy trước như bói quẻ (cỏ thi, mai rùa)

Thuật của nhà nho giúp đời thường vốn có

Lời trung can gián chúa sau khi chết rồi mới nhận ra

Muôn thuở chẳng mòn tấm gương vàng được ghi lại

Nghìn năm hướng lên từ đường (miếu tổ) ở sông Khúc Giang

Phong độ cao quý nhớ lại hoàn toàn như mới hôm qua

Dùng tay phủi lớp bụi rêu để nhận ra bia đá.

Tiền cương nhật lạc mã hôi đồi,

Hành tận Mai quan bất kiến mai.

Giáp đạo thiên tùng xanh Hán lập,

Duyên vân nhất lộ phách sơn khai.

Trường An nhật cận liêu thư mục,

Cố quốc thiên dao trọng cảm hoài.

Đường tướng nhất tòng thông thử đạo,

Bách tri kim kỷ bách niên lai.

Dịch nghĩa

Ở dốc núi phía trước mặt trời đã lặn, ngựa đã nhọc

Đi đến (cửa ải) Mai quan mà chẳng thấy có mai

Sát đường nghìn cây tùng (vươn lên) chống giải ngân hà

Gần cõi mây một con đường xẻ núi mà đi

Mặt trời đã xuống (kinh đô) Trường An, khiến tầm mắt tạm được thư thái

Xa bầu trời cố quốc lòng nặng cảm hoài

Khi tướng nhà Đường mở con đường này

Đến nay chẳng biết đã mấy trăm năm rồi.

Tự cổ Hồng Đô xưng thắng địa,

Kim triêu khách lý tạm tương qua.

Yên thu Nam Phố tình quang hảo,

Nhật lạc Tây Sơn mộ cảnh gia (giai).

Cáo kiết thành phong liên tục bạc,

Từ chương hữu học trúng khoa đa.

Tinh Dương thiết trụ kim do tại,

Bi khắc thiên niên tiển dĩ hoa.

Dịch nghĩa

Từ xưa Hồng Đô nổi tiếng là thắng cảnh

Sáng hôm nay trên đường khách đi tạm ghé qua

Khói từ Nam Phố trời sáng tốt

Mặt trời xuống ở Tây Sơn cảnh chiều đẹp

Thói thưa gửi (kiện tụng, bươi móc) trở thành lệ khiến phong tục kém

Có học từ chương nên thi cử đỗ nhiều

Trụ sắt của (Hứa) Tinh Dương nay hãy còn

Bia khắc nghìn năm đã lốm đốm rêu.

Thái Thạch tằng văn Lý trích tiên,

Kỵ kình phi khứ dĩ đa niên.

Thử giang nhược biến vi xuân tửu,

Chỉ khủng ba tâm thượng túy miên.

Dịch nghĩa

Về sông Thái Thạch từn gnghe chuyện trích tiên họ Lý

Cưỡi cá kình bay đi đã nhiều năm qua

Ví thử (nước) sông ấy biến thành rượu xuân

Ắt sẽ ngại ông còn mãi ngủ say dưới lòng sông!

Thái Thạch là sông thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc. Tương truyền Lý Bạch (Lý Thái Bạch) đi thuyền uống rượu say, cúi xuống sông định bắt lấy ánh trăng nên chết đuối tại sông này. Nơi đây có xây một cái đài gọi là Tróc Nguyệt đài (đài bắt trăng). Lý Bạch tự cho mình là Hải thượng kỵ kình (khách cưỡi cá kình trên biển). Người đương thời bảo Lý Bạch là tiên bị đày xuống trần gian (Lý Trích Tiên). Đỗ Phủ, cùng thời với Lý Bạch, có câu: "Nhược phùng Lý Bạch kỵ kình ngư, Đạo Phủ vấn tấn kim hà như" (Nếu gặp Lý Bạch cưỡi cá kình, Thì bảo giùm rằng Phủ đây hỏi Bạch nay ra sao).

Nguyễn Tôn Quai, thi nhân Việt Nam đời Hậu Lê, có câu thơ về Lý Bạch như sau: "Ẩm tàn giang quốc thiên ba nguyệt, Ngâm động tinh hà ngũ dạ thiên" (Uống hết bóng trăng trong nghìn sóng giữa sông, Ngâm lên cho chuyển động dòng sông Ngân Hà suốt đêm).