-
★
32
0
Tổng Tập Truyện Ngắn Nguyễn Nhuận Hồng Phương - Quyển 4
Tác giả: Nguyễn Nhuận Hồng Phương
Người đăng tải: Lê Gia Hoài
31. Nhà thuyết giáo - Nguyễn Nhuận Hồng
1
Thằng Nhai không sống được bao lâu nữa anh ạ. Bệnh tình của cháu vào giai đoạn cuối rồi. Nhận được tin ấy, bố thằng nào còn chút lương tâm mà đừng được. Mặc công việc cuối năm đang bận rộn, hộc tốc gọi xe ôm ra ga. Vừa may cửa bán vé đang mở, hành khách túm tụm. Cố len vào: Làm ơn bán cho tôi một vé lên ga Lão Nhai. Hết! - Tiếng đáp buông thõng. Mặt lữ khách nhăn nhúm, cố nằn nì: Tôi có việc quan trọng, làm ơn.. Cái giọng bên trong vang lên cắt ngang lời lữ khách vẫn cùng một âm hưởng: Cái gì bây giờ không quan trọng? Biết quan trọng sao không ra ga xếp hàng sớm? Cần thì đợi tầu chợ 6 giờ sáng mai!
Mặt lữ khách tũn lại như giun mất nước, tần ngần chưa biết tính sao. Giọng một khách cùng cảnh thầm thào: Cần thì mua đại một vé đến ga nào cũng được. Đã lên tầu rồi ai nỡ đuổi xuống; làm thêm tí "luật lá" nữa là xong. Lời mách nước nghe như diệu kế của Khổng Minh, lữ khách chìa tiền qua cửa tò vò: Còn vé đến ga nào không hả ông? Đầu "ông" non choẹt trong khoang bán vé gật: Ga Vật Trì, tầu gần đến tới đấy thì "làm luật" đi tiếp.
Trèo lên được tầu mừng như bắt được của. Đang mò mẫm tìm ghế, một bóng áo xanh đẫm mầu đường sắt lao tới: Đi đâu? Lữ khách đáp tắp lự: Dạ, đi Lão Nhai.. Nhưng.. - Lão Nhai hả? - Áo xanh ngắt lời, phấy tay- Nhưng nheo gì, còn giường nằm đấy, dùng không? Lữ khách nay đã thành lữ hành, hỏi: Anh là? - Là "xếp tàu"! – "Xếp tàu" đáp rồi ra giá luôn- Chính sách một cửa, thoáng! Ngày thường "hai lít" bữa nay thứ bảy, ngày nghỉ khứa đông, "hữu nghị" người cao tuổi, ưu tiên "ba lít" tầng 3.
Đã "hữu nghị" lại còn "ưu tiên" cơ đấy.. Thoáng một chút ngần ngừ.. Chợt câu thành ngữ "Đêm nằm năm ở" của các cụ hiện về, bật ra biến thành cái gật đầu rất chi là khí khái: Xong béng! Bàn tay "xếp tàu" vãy ngược: Hành quân theo tôi!
Túi vải vắt vai, lữ hành lẽo đẽo theo áo xanh từ toa cuối tới toa đầu thì cập bến. Khoang ngủ chia đôi, mỗi bên ba giường; ánh điện sáng hơn đóm đóm đực, hơi nóng phả ra hầm hập. Đúng như "xếp tàu" nói, còn nhõn tầng 3. Đón lữ hành là một tiếng làu bàu: Nực bỏ cha ra còn cố nhét thêm vào. "Xếp tàu" coi như chưa nghe thấy, giục: Nào, đưa "xiền" đây rồi "phích ca la phoóc". Lữ hành trả tiền không thấy vé, ra câu hỏi: Này, vé đâu? "Xếp tầu" phẩy tay: "Một cửa" rồi, cứ yên tâm ở trên ấy, xuống ga Lão Nhai sẽ có vé ra.
Lữ hành co cẳng đặt chân lên bậu, với tay ném túi đồ lên rồi nhún người vận hết thành công lực vắt người lên thành giường, "xếp tàu" hỗ trợ đưa tay đun mông giúp đỡ; cái thân hình nặng không dưới 70 kg lật nửa vòng hạ xuống tấm phản gỗ vừa đúng một hình người; thoảng mùi hôi của tấm chăn chiên gấp thay gối và hơi nóng của dầu ma dút khét lẹt lùa qua kẽ cửa trên nóc toa, lữ hành bật hỏi: Ơ.. Sao nói có điều hòa? Đáp lại thắc mắc là tiếng cười khùng khục từ 5 chiếc giường vọng ra như giễu cợt. "Xếp tàu" thay tiếng cười giải thích: Điều hòa vừa hỏng, chưa kịp sửa. Nói rồi "xếp tàu" lẩn ra hành lang như một tia chớp không để cho lữ hành nêu câu hỏi tiếp.
Khoảng cách mặt người với gầm nóc toa chừng gang tấc. Lữ hành xoay người nằm nghiêng cho rộng tầm nhìn. Sau lệnh còi lanh lảnh, con tầu hú lên vài nhát ném vào không trung rồi quẫy như đỉa phải vôi, giật đùng đùng như phải bỏng; tiếng toa dồn chạm vào nhau loảng xoảng, bánh tầu nghiến đường ray ken két; ánh đèn hai bên đường lấp loáng như chiếu phim không hình; gió trời lọt qua ô thông gió bị nhiệt lượng của đầu máy nung chảy, biến không khí trong toa thành cái lò tích hơi oi ả, ngột ngạt, nồng nã, hôi mù, tanh tưởi như gió Lào giữa vụ..
Lữ hành cố nhắm mắt tìm quên lãng, nhưng hết sấp lại ngửa, hết nghiêng bên này lại vắt sang bên kia mà không tài nào ngủ nổi; năm nay thời tiết thật lạ, giữa mùa đông rồi mà tiết trời như đang hạ; lữ hành cởi bớt áo ngoài cho đỡ nóng, mồ hôi rịn từng giọt nghe buồn lơi trên da thịt.. Vừa bật lửa châm điếu thuốc, tiếng phản đối như biểu tình: Nóng bỏ cha ra còn hút thuốc.. Điếu thuốc chưa bén duyên lửa, dụi vội. Không còn cách nào, thân thể đành nằm im còn đầu óc của lữ hành suy tư về mục kích chuyến đi..
Thời bao cấp, hai gia đình ở cùng khu tập thể; khác quê nhưng chung vách, sân liền kề; đồng cảnh dễ thân nhau. Thời ấy nào biết sướng, khổ gì đâu, mà có biết, có hiểu cũng chẳng dám kêu. Con người như được lập trình, mọi thứ an bài theo một trật tự nhất định.
Bạn hữu học ít nhưng có tài đá bóng; lang thang ở dưới quê lên tìm việc; trong lúc chờ Ty Lao động xét tuyển, ra sân vận động đá bóng cho hết thời gian; lớ ngớ thế nào được cơ quan giao thông tuyển dụng; vào mùa phong trào thể dục, thể thao làm cầu thủ; hết mùa hiện nguyên hình "phu lục lộ" xe đất, cát, chở đá, sỏi san lấp ổ gà.. Vợ bạn hữu nguyên là đội viên Đội Thanh niên xung phong, sau khi chuyển ngành về Ban Kiến thiết cơ bản của thị xã Lão Nhai, làm phụ hồ cho cánh thợ nề. Một lần đóng vai cổ động viên lên tặng hoa các cầu thủ, tình cờ hai người quen nhau và rồi "chưa tròn năm mẹ đã đầy tháng con". Bởi có truyền thống mau mắn như vậy nên lấy nhau chưa đầy dăm năm vợ chồng bạn hữu đã có ba đứa, nhưng toàn là "vịt trời". Vợ bạn hữu định "cai" nhưng bạn hữu nài vợ: Nhà anh ba đời đã hiếm muộn, nay em không cố đẻ cho anh lấy đứa con trai chắc chi họ nhà anh tuyệt tự. Thương chồng, vợ bạn hữu "cố". May sao đứa thứ tư tòi ra được thằng con trai. Để đánh dấu sự kiện trọng đại ấy, vợ chồng bạn hữu lấy từ cuối của thị xã Lão Nhai đặt tên cho đứa con trai duy nhất nối dõi tông đường ấy.
Tuy đông con, lương bổng có hạn nhưng vợ chồng bạn hữu điển hình về hạnh phúc, sống với nhau không kém thi vị của những áng thơ tình là mấy. Lúc nào trong nhà cũng vui như tết. Nuôi được con gà, con lợn nào chỉ nhăm nhăm bàn giết thịt đãi hàng xóm. Họ tốt và vô tư đến mức ai nấy đều quý mến và tôn trọng. Chả thế nhớ hồi vợ lữ hành đi lao động bên Liên Xô về, phích đá có mỗi chiếc, quý thế, hiếm vậy mà dứt khoát vợ bảo không biếu ai ngoài vợ chồng bạn hữu.
Đùng cái, chiến tranh nổ ra, mỗi gia đình một phương, kẻ xuôi, người ở lại. Tuy xa vậy, nhưng tình thân ái vẫn ngập tràn, thi thoảng lại thư từ hoặc nhờ xe khách đường dài gửi quà cho nhau. Nay đột ngột nghe tin, không hiểu "mô tê mần răng" nhưng không đi không đành.. Mà đi thì vất vả, gian nan thế này đây.. Ý nghĩ miên man, lữ hành thiếp đi lúc nào không biết..
2
Vừa ra khỏi cửa ga, bạn hữu đã chồm tới ôm riết lấy, vừa reo vừa lắc: Ôi, bạn cũ của tôi đây rồi, thế mà tôi cứ sợ bạn không lên. Có thế mới là bạn bè của nhau chứ! - Lữ hành chưa kịp đáp, bạn hữu đã lôi sềnh xệch vào quán phở trước cửa ga- Chuyện gì nói sau, bây giờ ăn đã. Rồi cao giọng gọi chủ quán: Cho đôi bát cuốn sủi đặc biệt kèm theo một be rượu San Lùng nhé! Hôm nay đãi bạn cũ.
Bạn cũ vừa nhâm nhi chén rượu mang hương vị đặc trưng miền sơn cước vừa ngắm bạn hữu: Vóc dáng vẫn cao lớn ủ trong bộ quần áo may theo kiểu ký giả mầu xanh xám, mái tóc lộ từng mảng trắng ngà vì đã lâu chưa nhuộm, đuôi tóc chải miết rẽ hai bên, ép cạnh vành tai theo kiểu gọng kính. Ngoài những nếp nhăn tuổi tác, trên khuôn mặt bạn hữu toát lên vẻ lo âu, quầng mắt thâm, rạn chân chim như người mắc bệnh thiếu ngủ. Bạn cũ ngừng nhai, thăm hỏi: Sức khỏe của anh dạo này thế nào?
Bạn hữu nhún vai: Trước khi thằng Nhai về tôi vẫn khỏe, tuần nào cũng phục vụ được bà xã "đôi nháy". Có điều từ ngày nó được trại giam cho về thì lại sinh ra chuyện. Sao? - Bạn cũ giật mình đánh rơi cả đũa - Thằng Nhai bị kết án 10 năm cơ mà, thế nó được tha trước thời hạn à? Bạn hữu lấy giấy lau đôi đũa khác đưa cho bạn cũ: Đâu có! Tính theo án còn phải ba năm nữa mới được thả, có điều nó bị mắc bệnh "ết" vào giai đoạn cuối. Thể theo chính sách nhân đạo, cán bộ trại giam gọi tôi vào làm giấy cam đoan bảo lãnh cho nó về chết ở nhà.
- Thế bây giờ nó ở nhà hay nằm bệnh viện? - Bạn cũ hỏi. Bạn hữu thở dài đánh "thượt" một cái: Giá được thế thì đã tốt. Khổ cái từ ngày về, thương con, tôi lên núi Hoàng Liên Sơn nhờ Thày mo người dân tộc bắt mạch, thuốc thang rồi cả lễ lạt, cúng cáp trừ ma, trừ tà. Cũng chẳng biết do thuốc thang hay bởi cúng bái, được thời gian, bệnh tật thuyên giảm, nó ăn như hùm, uống rượu như đổ đó; hơn một năm nay béo tốt, khỏe ra, da dẻ hồng hào, bây giờ tấp tửng đòi lấy vợ, anh tính thế có khổ tôi không cơ chứ! Bạn cũ chưng hửng: Thế mà anh điện báo cho tôi là nó sắp chết! Bạn hữu đưa tay nắm lấy tay bạn cũ, lắc lắc: Thà rằng nó chết đi một nhẽ. Đằng nay nó không chết, béo trắng, khỏe ra nhưng lại không chịu quay lại nhà tù để cải tạo, mà lại theo gái trốn qua biên giới mới khổ tôi chứ! Trại giam gửi giấy về địa phương lần này lần thứ ba rồi, tôi khó nghĩ quá nên đành phải phiền anh.
3
Sự "phiền" của bạn hữu là nhờ bạn cũ sang Tầu kinh lí một phen. Nhiệm vụ cụ thể là: Thuyết giáo thằng Nhai ngừng ý định lấy vợ, trở về tiếp tục đi chịu án trong nhà tù. Và, như đã chuẩn bị sẵn, sau khi ăn sáng xong, bạn hữu kéo bạn cũ vào hiệu ảnh, sau10 phút chờ lấy ảnh cộng với nửa giờ làm thủ tục ở Phòng xuất, nhập cảnh, bạn cũ được cấp một cuốn Pát sì po cho phép qua cửa khẩu. Vậy là từ lữ khách chuyển sang lữ hành và bây giờ bạn cũ đóng vai khách du lịch sang nước bạn để làm chân thuyết giáo.
Chiếc xe Tát xi 4 chỗ chở bạn hữu tháp tùng nhà thuyết giáo vượt hơn hai trăm cây số thì đến. Thằng Nhai đi vắng nhưng người yêu của nó có nhà với lý do "đêm làm, ngày ngủ". Gọi là nhà, nhưng thực chất đấy là lán ở dành cho công nhân giao thông làm đường cao tốc. Trên tường dán toàn khẩu hiệu chữ Tầu; cái dán ngang, cái dán dọc, nền đỏ, chữ vàng trông như câu đối ngày tết; mọi thứ đều tuềnh toàng, tạm bợ..
Lấy lý do đi tìm con, bạn hữu thuê xe ôm chở đi để cho nhà thuyết giáo làm nhiệm vụ. Con bé rót nước mời rồi không đợi nhà thuyết giáo gợi chuyện, khoe quê vùng bờ bãi sông Hồng thuộc tỉnh X; vì nhà nghèo, theo người chị họ lên Lão Nhai qua bên kia biên giới "làm, ăn" đã được 5 năm. Nhà thuyết giáo hiểu "làm ăn" của con bé là gì nên tế nhị không khơi sâu mà gợi chuyện: Cháu biết thằng Nhai bị bệnh như thế mà còn yêu nó, không sợ bị lây nhiễm hay sao? Con bé đáp hồn nhiên: Cháu chẳng sợ, đời cháu nát như tương Bần rồi còn gì để mất mà sợ. Nói thật với bác, cháu muốn có với Nhai một đứa con, nhưng mỗi lần "ăn nằm" với nhau, cháu bảo anh ấy không "đi" bao nhưng anh ấy không chịu..
Nghe con bé nói tỉnh bơ, dẻo qoẹo, nhà thuyết giáo đỏ mặt, rùng mình: Nó giữ cho cháu là đúng rồi. Quan hệ bừa bãi thế nhỡ mang bệnh thì khổ.. Dào ơi.. - Con bé bĩu môi, nguýt dài- Nói như bác thì có nhẽ cháu coi anh Nhai không khác gì những thằng đến đây "bóc bánh, trả tiền". Hùng hục, băm bổ cho xong rồi xéo! Nói thật với bác, Nhai thật lòng yêu cháu thì cháu mới thế chứ..
Giọng nhà thuyết giáo hạ thấp xuống một cung: Nhưng Nhai vẫn còn thời gian phải đi cải tạo, cháu biết rồi chứ.. Cháu lạ gì! - Con bé cướp lời nhà thuyết giáo- Vì thế cháu mới muốn có một đứa con với anh ấy để gây dựng lòng tin và chứng minh tình yêu của cháu cho anh ấy biết. Cháu đã bảo với Nhai: Có con rồi, anh cứ đi cải tạo, em sẽ chờ. Nhưng Nhai không tin, chỉ sợ đi rồi cháu sẽ phản bội. Vì vậy anh ấy mới ra điều kiện: Chỉ khi nào gia đình chấp nhận cháu là con dâu thì anh ấy mới trở lại trại giam..
- Thế sao cháu không về Việt Nam tìm công việc khác mà làm có phải tốt hơn không? - Nhà thuyết giáo hỏi. Con bé nhướng mắt tròn xoe nhìn lại: Thế bác tưởng cháu muốn về thì về. Muốn ở thì ở hay sao? – Bác tưởng.. Nhà thuyết giáo chưa nói hết câu con bé phá ra cười: Tưởng Giới Thạch chết từ lâu rồi bác ạ! Chắc bác nghĩ nghề "làm gái" không có luật lá gì phải không? Luật ở đây còn dã man và khắt khe hơn luật lao động ở khu công nghiệp bên nước mình bác nhé. Bác đừng thấy nhà cửa tuềnh toàng vậy mà coi thường. Trông thế thôi, nhưng cứ hễ bước ra khỏi là đã có người theo dõi rồi. Nói thật với bác, hồi mới đến đây, cháu bỏ trốn ba lần rồi, nhưng không thoát. Mà mỗi lần như vậy lại bị phạt tiền, "cày" cả năm không đủ trả nợ.
- Khó khăn, cực nhục như thế sao cháu còn yêu thằng Nhai làm gì- Nhà thuyết giáo trở về với chủ đề chính- Ở đất khách quê người, sống chui, sống nhủi như thế mãi sao được. Con bé đưa tay mân mê khuy áo, vẻ mặt bất ngờ ỉu xìu: Thì "tình yêu là động lực nuôi nấng nguồn hy vọng cho tương lai" mà bác. Cháu nhớ câu ấy cháu đọc được ở một bài báo nào đó không biết có đúng không. Nhưng quả thật, từ ngày gặp Nhai, cháu thấy cuộc đời đáng sống hơn. Vì từ khi lớn đến giờ cháu có biết tình yêu là gì đâu- Mắt con bé bỗng sáng rực- Nói đúng hơn, trước ngày gặp Nhai cháu chỉ biết có tình dục thôi. Đó là lần đầu tiên cháu mất đời con gái cho một thằng người Tầu ở đảo Hải Nam đến "giải đen" vì thua bạc; kế tiếp là đủ các hạng đàn ông; lớn có, bé có; quan chức, công nhân, nông dân.. Các hạng, miễn là họ có tiền. Thoạt đầu cháu còn biết xấu hổ, sau đấy thì kệ..
Con bé dừng một lát rồi nói tiếp: Mãi cho đến khi gặp Nhai, cháu mới biết tình yêu là gì. Nhưng khổ nỗi, cứ mỗi lần cháu "đi khách" về, Nhai buồn lắm, cháu nhìn thấy sự vật vã, đau đớn, ghen hờn, tủi phận trong mắt anh ấy. Nhưng biết làm sao được, nếu không đi làm thì hai đứa sống bằng gì. Rồi ước mơ của cháu nữa chứ; cháu đang cố gắng cóp tiền để trả nợ, mong đến một ngày nào đó thanh lý hợp đồng với Má mì và có một chút vốn nho nhỏ trở về quê sinh sống. Nhưng khó thật bác ạ. Bây giờ cháu còn chút nhan sắc, khách làng chơi còn đến, nhưng vài năm nữa.. Cháu cũng chẳng biết cuộc đời mình thế nào.. Giọng con bé nhỏ dần.. Nhỏ dần như người hụt hơi kèm theo tiếng nấc nghẹn. Nhà thuyết giáo cảm tưởng như con bé đang cố nuốt những vị chua, cay, mặn, chát của cuộc đời đen bạc vào trong..
4
Nhà thuyết giáo mang chuyện nói lại với bạn hữu. Bạn hữu nghe xong có vẻ bùi ngùi về hoàn cảnh thực tại và cảm động vì tình yêu của con bé với con trai mình nhưng trong lòng vẫn còn băn khoăn: Tiền chuộc con bé thì không ngại, nhưng ngại nhất là bà con lối phố, họ biết họ khinh tôi đã có con tù tội rồi lại rước "gái" về làm dâu..
Nhà thuyết giáo lấy tay đặt lên vai bạn hữu xoa xoa, giọng nhẹ nhàng: Trong dân gian có hai câu không bỏ được, nhất là trong hoàn cảnh này. Đó là câu "Lấy đĩ về làm vợ" và câu "Cười một lúc chứ ai cười ba năm". Miễn là thằng Nhai chịu khó cải tạo mau chóng được về; còn vợ nó ở nhà sống tốt, hiếu thảo với cha mẹ; đối xử với bà con láng giềng đúng mực, tôi tin chắc mọi người sẽ có cái nhìn khác đi..
Bạn hữu thở dài đánh thượt một cái: Đành là thế, nhưng nhỡ hai đứa chúng nó lại tòi ra cho vợ chồng tôi một đứa cháu mang bệnh tật thì làm thế nào. "Bỏ thì thương, vương thì tội". Nhà thuyết giáo cầm tay bạn hữu, thủ thỉ: Điều đó thì anh khỏi lo; cứ như con bé nói, thằng Nhai có nghị lực lắm; nó không bừa bãi như bọn mình nghĩ đâu. Mà anh nên nhớ, hiện nay y học tiến bộ lắm. Ở dưới tôi, có những gia đình cả hai vợ chồng đều bị mắc HIV mà đứa con khi sinh ra có bị dương tính đâu. Bạn hữu dừng chân xoay sang nhìn bạn: Có chuyện đó thật hả anh? Nhà thuyết giáo gật đầu: Thu xếp xong mọi việc cho chúng nó xong, thư thả anh, chị về nhà tôi chơi một chuyến, vợ chồng tôi sẽ đưa anh đến gia đình ấy để biết tường tận..
Bạn hữu lẩm bẩm như người mắc bệnh mộng du: Thật thế ư.. Thật thế ư.. Thật thế thì may quá.. Giọng nhà thuyết giáo như ru: Anh biết đấy, Phật dạy rồi "Cứu một người phúc đẳng hà sa". Mình cứu đời con bé chính là cứu cả đời con mình. Tôi tin nếu chúng ta sống bằng lòng nhân ái và thiện tâm, thì trời, phật sẽ phù hộ độ trì cho mình nhận được những điều tốt lành.. Bạn hữu xiết chặt tay bạn cũ, lắc lắc: Nếu đúng thế thì dòng họ nhà tôi còn có phúc. Đúng là trời có mắt, cho tôi có một người bạn tốt. Không có những người bạn như anh, mối bòng bong này không biết tôi gỡ đến bao giờ mới xong.
Trời biên giới nhanh tối, hoàng hôn chìm dần từ rặng núi xa xa.. Tay trong tay, bạn cũ nhận từng làn hơi ấm nồng nàn từ đôi bàn tay bạn hữu, bất chợt bắt gặp những tia sáng phản chiếu từ những giọt lệ long lanh ứa ra trong đôi mắt quầng sâu của bạn hữu giữa màn chiều tĩnh lặng..
Thằng Nhai không sống được bao lâu nữa anh ạ. Bệnh tình của cháu vào giai đoạn cuối rồi. Nhận được tin ấy, bố thằng nào còn chút lương tâm mà đừng được. Mặc công việc cuối năm đang bận rộn, hộc tốc gọi xe ôm ra ga. Vừa may cửa bán vé đang mở, hành khách túm tụm. Cố len vào: Làm ơn bán cho tôi một vé lên ga Lão Nhai. Hết! - Tiếng đáp buông thõng. Mặt lữ khách nhăn nhúm, cố nằn nì: Tôi có việc quan trọng, làm ơn.. Cái giọng bên trong vang lên cắt ngang lời lữ khách vẫn cùng một âm hưởng: Cái gì bây giờ không quan trọng? Biết quan trọng sao không ra ga xếp hàng sớm? Cần thì đợi tầu chợ 6 giờ sáng mai!
Mặt lữ khách tũn lại như giun mất nước, tần ngần chưa biết tính sao. Giọng một khách cùng cảnh thầm thào: Cần thì mua đại một vé đến ga nào cũng được. Đã lên tầu rồi ai nỡ đuổi xuống; làm thêm tí "luật lá" nữa là xong. Lời mách nước nghe như diệu kế của Khổng Minh, lữ khách chìa tiền qua cửa tò vò: Còn vé đến ga nào không hả ông? Đầu "ông" non choẹt trong khoang bán vé gật: Ga Vật Trì, tầu gần đến tới đấy thì "làm luật" đi tiếp.
Trèo lên được tầu mừng như bắt được của. Đang mò mẫm tìm ghế, một bóng áo xanh đẫm mầu đường sắt lao tới: Đi đâu? Lữ khách đáp tắp lự: Dạ, đi Lão Nhai.. Nhưng.. - Lão Nhai hả? - Áo xanh ngắt lời, phấy tay- Nhưng nheo gì, còn giường nằm đấy, dùng không? Lữ khách nay đã thành lữ hành, hỏi: Anh là? - Là "xếp tàu"! – "Xếp tàu" đáp rồi ra giá luôn- Chính sách một cửa, thoáng! Ngày thường "hai lít" bữa nay thứ bảy, ngày nghỉ khứa đông, "hữu nghị" người cao tuổi, ưu tiên "ba lít" tầng 3.
Đã "hữu nghị" lại còn "ưu tiên" cơ đấy.. Thoáng một chút ngần ngừ.. Chợt câu thành ngữ "Đêm nằm năm ở" của các cụ hiện về, bật ra biến thành cái gật đầu rất chi là khí khái: Xong béng! Bàn tay "xếp tàu" vãy ngược: Hành quân theo tôi!
Túi vải vắt vai, lữ hành lẽo đẽo theo áo xanh từ toa cuối tới toa đầu thì cập bến. Khoang ngủ chia đôi, mỗi bên ba giường; ánh điện sáng hơn đóm đóm đực, hơi nóng phả ra hầm hập. Đúng như "xếp tàu" nói, còn nhõn tầng 3. Đón lữ hành là một tiếng làu bàu: Nực bỏ cha ra còn cố nhét thêm vào. "Xếp tàu" coi như chưa nghe thấy, giục: Nào, đưa "xiền" đây rồi "phích ca la phoóc". Lữ hành trả tiền không thấy vé, ra câu hỏi: Này, vé đâu? "Xếp tầu" phẩy tay: "Một cửa" rồi, cứ yên tâm ở trên ấy, xuống ga Lão Nhai sẽ có vé ra.
Lữ hành co cẳng đặt chân lên bậu, với tay ném túi đồ lên rồi nhún người vận hết thành công lực vắt người lên thành giường, "xếp tàu" hỗ trợ đưa tay đun mông giúp đỡ; cái thân hình nặng không dưới 70 kg lật nửa vòng hạ xuống tấm phản gỗ vừa đúng một hình người; thoảng mùi hôi của tấm chăn chiên gấp thay gối và hơi nóng của dầu ma dút khét lẹt lùa qua kẽ cửa trên nóc toa, lữ hành bật hỏi: Ơ.. Sao nói có điều hòa? Đáp lại thắc mắc là tiếng cười khùng khục từ 5 chiếc giường vọng ra như giễu cợt. "Xếp tàu" thay tiếng cười giải thích: Điều hòa vừa hỏng, chưa kịp sửa. Nói rồi "xếp tàu" lẩn ra hành lang như một tia chớp không để cho lữ hành nêu câu hỏi tiếp.
Khoảng cách mặt người với gầm nóc toa chừng gang tấc. Lữ hành xoay người nằm nghiêng cho rộng tầm nhìn. Sau lệnh còi lanh lảnh, con tầu hú lên vài nhát ném vào không trung rồi quẫy như đỉa phải vôi, giật đùng đùng như phải bỏng; tiếng toa dồn chạm vào nhau loảng xoảng, bánh tầu nghiến đường ray ken két; ánh đèn hai bên đường lấp loáng như chiếu phim không hình; gió trời lọt qua ô thông gió bị nhiệt lượng của đầu máy nung chảy, biến không khí trong toa thành cái lò tích hơi oi ả, ngột ngạt, nồng nã, hôi mù, tanh tưởi như gió Lào giữa vụ..
Lữ hành cố nhắm mắt tìm quên lãng, nhưng hết sấp lại ngửa, hết nghiêng bên này lại vắt sang bên kia mà không tài nào ngủ nổi; năm nay thời tiết thật lạ, giữa mùa đông rồi mà tiết trời như đang hạ; lữ hành cởi bớt áo ngoài cho đỡ nóng, mồ hôi rịn từng giọt nghe buồn lơi trên da thịt.. Vừa bật lửa châm điếu thuốc, tiếng phản đối như biểu tình: Nóng bỏ cha ra còn hút thuốc.. Điếu thuốc chưa bén duyên lửa, dụi vội. Không còn cách nào, thân thể đành nằm im còn đầu óc của lữ hành suy tư về mục kích chuyến đi..
Thời bao cấp, hai gia đình ở cùng khu tập thể; khác quê nhưng chung vách, sân liền kề; đồng cảnh dễ thân nhau. Thời ấy nào biết sướng, khổ gì đâu, mà có biết, có hiểu cũng chẳng dám kêu. Con người như được lập trình, mọi thứ an bài theo một trật tự nhất định.
Bạn hữu học ít nhưng có tài đá bóng; lang thang ở dưới quê lên tìm việc; trong lúc chờ Ty Lao động xét tuyển, ra sân vận động đá bóng cho hết thời gian; lớ ngớ thế nào được cơ quan giao thông tuyển dụng; vào mùa phong trào thể dục, thể thao làm cầu thủ; hết mùa hiện nguyên hình "phu lục lộ" xe đất, cát, chở đá, sỏi san lấp ổ gà.. Vợ bạn hữu nguyên là đội viên Đội Thanh niên xung phong, sau khi chuyển ngành về Ban Kiến thiết cơ bản của thị xã Lão Nhai, làm phụ hồ cho cánh thợ nề. Một lần đóng vai cổ động viên lên tặng hoa các cầu thủ, tình cờ hai người quen nhau và rồi "chưa tròn năm mẹ đã đầy tháng con". Bởi có truyền thống mau mắn như vậy nên lấy nhau chưa đầy dăm năm vợ chồng bạn hữu đã có ba đứa, nhưng toàn là "vịt trời". Vợ bạn hữu định "cai" nhưng bạn hữu nài vợ: Nhà anh ba đời đã hiếm muộn, nay em không cố đẻ cho anh lấy đứa con trai chắc chi họ nhà anh tuyệt tự. Thương chồng, vợ bạn hữu "cố". May sao đứa thứ tư tòi ra được thằng con trai. Để đánh dấu sự kiện trọng đại ấy, vợ chồng bạn hữu lấy từ cuối của thị xã Lão Nhai đặt tên cho đứa con trai duy nhất nối dõi tông đường ấy.
Tuy đông con, lương bổng có hạn nhưng vợ chồng bạn hữu điển hình về hạnh phúc, sống với nhau không kém thi vị của những áng thơ tình là mấy. Lúc nào trong nhà cũng vui như tết. Nuôi được con gà, con lợn nào chỉ nhăm nhăm bàn giết thịt đãi hàng xóm. Họ tốt và vô tư đến mức ai nấy đều quý mến và tôn trọng. Chả thế nhớ hồi vợ lữ hành đi lao động bên Liên Xô về, phích đá có mỗi chiếc, quý thế, hiếm vậy mà dứt khoát vợ bảo không biếu ai ngoài vợ chồng bạn hữu.
Đùng cái, chiến tranh nổ ra, mỗi gia đình một phương, kẻ xuôi, người ở lại. Tuy xa vậy, nhưng tình thân ái vẫn ngập tràn, thi thoảng lại thư từ hoặc nhờ xe khách đường dài gửi quà cho nhau. Nay đột ngột nghe tin, không hiểu "mô tê mần răng" nhưng không đi không đành.. Mà đi thì vất vả, gian nan thế này đây.. Ý nghĩ miên man, lữ hành thiếp đi lúc nào không biết..
2
Vừa ra khỏi cửa ga, bạn hữu đã chồm tới ôm riết lấy, vừa reo vừa lắc: Ôi, bạn cũ của tôi đây rồi, thế mà tôi cứ sợ bạn không lên. Có thế mới là bạn bè của nhau chứ! - Lữ hành chưa kịp đáp, bạn hữu đã lôi sềnh xệch vào quán phở trước cửa ga- Chuyện gì nói sau, bây giờ ăn đã. Rồi cao giọng gọi chủ quán: Cho đôi bát cuốn sủi đặc biệt kèm theo một be rượu San Lùng nhé! Hôm nay đãi bạn cũ.
Bạn cũ vừa nhâm nhi chén rượu mang hương vị đặc trưng miền sơn cước vừa ngắm bạn hữu: Vóc dáng vẫn cao lớn ủ trong bộ quần áo may theo kiểu ký giả mầu xanh xám, mái tóc lộ từng mảng trắng ngà vì đã lâu chưa nhuộm, đuôi tóc chải miết rẽ hai bên, ép cạnh vành tai theo kiểu gọng kính. Ngoài những nếp nhăn tuổi tác, trên khuôn mặt bạn hữu toát lên vẻ lo âu, quầng mắt thâm, rạn chân chim như người mắc bệnh thiếu ngủ. Bạn cũ ngừng nhai, thăm hỏi: Sức khỏe của anh dạo này thế nào?
Bạn hữu nhún vai: Trước khi thằng Nhai về tôi vẫn khỏe, tuần nào cũng phục vụ được bà xã "đôi nháy". Có điều từ ngày nó được trại giam cho về thì lại sinh ra chuyện. Sao? - Bạn cũ giật mình đánh rơi cả đũa - Thằng Nhai bị kết án 10 năm cơ mà, thế nó được tha trước thời hạn à? Bạn hữu lấy giấy lau đôi đũa khác đưa cho bạn cũ: Đâu có! Tính theo án còn phải ba năm nữa mới được thả, có điều nó bị mắc bệnh "ết" vào giai đoạn cuối. Thể theo chính sách nhân đạo, cán bộ trại giam gọi tôi vào làm giấy cam đoan bảo lãnh cho nó về chết ở nhà.
- Thế bây giờ nó ở nhà hay nằm bệnh viện? - Bạn cũ hỏi. Bạn hữu thở dài đánh "thượt" một cái: Giá được thế thì đã tốt. Khổ cái từ ngày về, thương con, tôi lên núi Hoàng Liên Sơn nhờ Thày mo người dân tộc bắt mạch, thuốc thang rồi cả lễ lạt, cúng cáp trừ ma, trừ tà. Cũng chẳng biết do thuốc thang hay bởi cúng bái, được thời gian, bệnh tật thuyên giảm, nó ăn như hùm, uống rượu như đổ đó; hơn một năm nay béo tốt, khỏe ra, da dẻ hồng hào, bây giờ tấp tửng đòi lấy vợ, anh tính thế có khổ tôi không cơ chứ! Bạn cũ chưng hửng: Thế mà anh điện báo cho tôi là nó sắp chết! Bạn hữu đưa tay nắm lấy tay bạn cũ, lắc lắc: Thà rằng nó chết đi một nhẽ. Đằng nay nó không chết, béo trắng, khỏe ra nhưng lại không chịu quay lại nhà tù để cải tạo, mà lại theo gái trốn qua biên giới mới khổ tôi chứ! Trại giam gửi giấy về địa phương lần này lần thứ ba rồi, tôi khó nghĩ quá nên đành phải phiền anh.
3
Sự "phiền" của bạn hữu là nhờ bạn cũ sang Tầu kinh lí một phen. Nhiệm vụ cụ thể là: Thuyết giáo thằng Nhai ngừng ý định lấy vợ, trở về tiếp tục đi chịu án trong nhà tù. Và, như đã chuẩn bị sẵn, sau khi ăn sáng xong, bạn hữu kéo bạn cũ vào hiệu ảnh, sau10 phút chờ lấy ảnh cộng với nửa giờ làm thủ tục ở Phòng xuất, nhập cảnh, bạn cũ được cấp một cuốn Pát sì po cho phép qua cửa khẩu. Vậy là từ lữ khách chuyển sang lữ hành và bây giờ bạn cũ đóng vai khách du lịch sang nước bạn để làm chân thuyết giáo.
Chiếc xe Tát xi 4 chỗ chở bạn hữu tháp tùng nhà thuyết giáo vượt hơn hai trăm cây số thì đến. Thằng Nhai đi vắng nhưng người yêu của nó có nhà với lý do "đêm làm, ngày ngủ". Gọi là nhà, nhưng thực chất đấy là lán ở dành cho công nhân giao thông làm đường cao tốc. Trên tường dán toàn khẩu hiệu chữ Tầu; cái dán ngang, cái dán dọc, nền đỏ, chữ vàng trông như câu đối ngày tết; mọi thứ đều tuềnh toàng, tạm bợ..
Lấy lý do đi tìm con, bạn hữu thuê xe ôm chở đi để cho nhà thuyết giáo làm nhiệm vụ. Con bé rót nước mời rồi không đợi nhà thuyết giáo gợi chuyện, khoe quê vùng bờ bãi sông Hồng thuộc tỉnh X; vì nhà nghèo, theo người chị họ lên Lão Nhai qua bên kia biên giới "làm, ăn" đã được 5 năm. Nhà thuyết giáo hiểu "làm ăn" của con bé là gì nên tế nhị không khơi sâu mà gợi chuyện: Cháu biết thằng Nhai bị bệnh như thế mà còn yêu nó, không sợ bị lây nhiễm hay sao? Con bé đáp hồn nhiên: Cháu chẳng sợ, đời cháu nát như tương Bần rồi còn gì để mất mà sợ. Nói thật với bác, cháu muốn có với Nhai một đứa con, nhưng mỗi lần "ăn nằm" với nhau, cháu bảo anh ấy không "đi" bao nhưng anh ấy không chịu..
Nghe con bé nói tỉnh bơ, dẻo qoẹo, nhà thuyết giáo đỏ mặt, rùng mình: Nó giữ cho cháu là đúng rồi. Quan hệ bừa bãi thế nhỡ mang bệnh thì khổ.. Dào ơi.. - Con bé bĩu môi, nguýt dài- Nói như bác thì có nhẽ cháu coi anh Nhai không khác gì những thằng đến đây "bóc bánh, trả tiền". Hùng hục, băm bổ cho xong rồi xéo! Nói thật với bác, Nhai thật lòng yêu cháu thì cháu mới thế chứ..
Giọng nhà thuyết giáo hạ thấp xuống một cung: Nhưng Nhai vẫn còn thời gian phải đi cải tạo, cháu biết rồi chứ.. Cháu lạ gì! - Con bé cướp lời nhà thuyết giáo- Vì thế cháu mới muốn có một đứa con với anh ấy để gây dựng lòng tin và chứng minh tình yêu của cháu cho anh ấy biết. Cháu đã bảo với Nhai: Có con rồi, anh cứ đi cải tạo, em sẽ chờ. Nhưng Nhai không tin, chỉ sợ đi rồi cháu sẽ phản bội. Vì vậy anh ấy mới ra điều kiện: Chỉ khi nào gia đình chấp nhận cháu là con dâu thì anh ấy mới trở lại trại giam..
- Thế sao cháu không về Việt Nam tìm công việc khác mà làm có phải tốt hơn không? - Nhà thuyết giáo hỏi. Con bé nhướng mắt tròn xoe nhìn lại: Thế bác tưởng cháu muốn về thì về. Muốn ở thì ở hay sao? – Bác tưởng.. Nhà thuyết giáo chưa nói hết câu con bé phá ra cười: Tưởng Giới Thạch chết từ lâu rồi bác ạ! Chắc bác nghĩ nghề "làm gái" không có luật lá gì phải không? Luật ở đây còn dã man và khắt khe hơn luật lao động ở khu công nghiệp bên nước mình bác nhé. Bác đừng thấy nhà cửa tuềnh toàng vậy mà coi thường. Trông thế thôi, nhưng cứ hễ bước ra khỏi là đã có người theo dõi rồi. Nói thật với bác, hồi mới đến đây, cháu bỏ trốn ba lần rồi, nhưng không thoát. Mà mỗi lần như vậy lại bị phạt tiền, "cày" cả năm không đủ trả nợ.
- Khó khăn, cực nhục như thế sao cháu còn yêu thằng Nhai làm gì- Nhà thuyết giáo trở về với chủ đề chính- Ở đất khách quê người, sống chui, sống nhủi như thế mãi sao được. Con bé đưa tay mân mê khuy áo, vẻ mặt bất ngờ ỉu xìu: Thì "tình yêu là động lực nuôi nấng nguồn hy vọng cho tương lai" mà bác. Cháu nhớ câu ấy cháu đọc được ở một bài báo nào đó không biết có đúng không. Nhưng quả thật, từ ngày gặp Nhai, cháu thấy cuộc đời đáng sống hơn. Vì từ khi lớn đến giờ cháu có biết tình yêu là gì đâu- Mắt con bé bỗng sáng rực- Nói đúng hơn, trước ngày gặp Nhai cháu chỉ biết có tình dục thôi. Đó là lần đầu tiên cháu mất đời con gái cho một thằng người Tầu ở đảo Hải Nam đến "giải đen" vì thua bạc; kế tiếp là đủ các hạng đàn ông; lớn có, bé có; quan chức, công nhân, nông dân.. Các hạng, miễn là họ có tiền. Thoạt đầu cháu còn biết xấu hổ, sau đấy thì kệ..
Con bé dừng một lát rồi nói tiếp: Mãi cho đến khi gặp Nhai, cháu mới biết tình yêu là gì. Nhưng khổ nỗi, cứ mỗi lần cháu "đi khách" về, Nhai buồn lắm, cháu nhìn thấy sự vật vã, đau đớn, ghen hờn, tủi phận trong mắt anh ấy. Nhưng biết làm sao được, nếu không đi làm thì hai đứa sống bằng gì. Rồi ước mơ của cháu nữa chứ; cháu đang cố gắng cóp tiền để trả nợ, mong đến một ngày nào đó thanh lý hợp đồng với Má mì và có một chút vốn nho nhỏ trở về quê sinh sống. Nhưng khó thật bác ạ. Bây giờ cháu còn chút nhan sắc, khách làng chơi còn đến, nhưng vài năm nữa.. Cháu cũng chẳng biết cuộc đời mình thế nào.. Giọng con bé nhỏ dần.. Nhỏ dần như người hụt hơi kèm theo tiếng nấc nghẹn. Nhà thuyết giáo cảm tưởng như con bé đang cố nuốt những vị chua, cay, mặn, chát của cuộc đời đen bạc vào trong..
4
Nhà thuyết giáo mang chuyện nói lại với bạn hữu. Bạn hữu nghe xong có vẻ bùi ngùi về hoàn cảnh thực tại và cảm động vì tình yêu của con bé với con trai mình nhưng trong lòng vẫn còn băn khoăn: Tiền chuộc con bé thì không ngại, nhưng ngại nhất là bà con lối phố, họ biết họ khinh tôi đã có con tù tội rồi lại rước "gái" về làm dâu..
Nhà thuyết giáo lấy tay đặt lên vai bạn hữu xoa xoa, giọng nhẹ nhàng: Trong dân gian có hai câu không bỏ được, nhất là trong hoàn cảnh này. Đó là câu "Lấy đĩ về làm vợ" và câu "Cười một lúc chứ ai cười ba năm". Miễn là thằng Nhai chịu khó cải tạo mau chóng được về; còn vợ nó ở nhà sống tốt, hiếu thảo với cha mẹ; đối xử với bà con láng giềng đúng mực, tôi tin chắc mọi người sẽ có cái nhìn khác đi..
Bạn hữu thở dài đánh thượt một cái: Đành là thế, nhưng nhỡ hai đứa chúng nó lại tòi ra cho vợ chồng tôi một đứa cháu mang bệnh tật thì làm thế nào. "Bỏ thì thương, vương thì tội". Nhà thuyết giáo cầm tay bạn hữu, thủ thỉ: Điều đó thì anh khỏi lo; cứ như con bé nói, thằng Nhai có nghị lực lắm; nó không bừa bãi như bọn mình nghĩ đâu. Mà anh nên nhớ, hiện nay y học tiến bộ lắm. Ở dưới tôi, có những gia đình cả hai vợ chồng đều bị mắc HIV mà đứa con khi sinh ra có bị dương tính đâu. Bạn hữu dừng chân xoay sang nhìn bạn: Có chuyện đó thật hả anh? Nhà thuyết giáo gật đầu: Thu xếp xong mọi việc cho chúng nó xong, thư thả anh, chị về nhà tôi chơi một chuyến, vợ chồng tôi sẽ đưa anh đến gia đình ấy để biết tường tận..
Bạn hữu lẩm bẩm như người mắc bệnh mộng du: Thật thế ư.. Thật thế ư.. Thật thế thì may quá.. Giọng nhà thuyết giáo như ru: Anh biết đấy, Phật dạy rồi "Cứu một người phúc đẳng hà sa". Mình cứu đời con bé chính là cứu cả đời con mình. Tôi tin nếu chúng ta sống bằng lòng nhân ái và thiện tâm, thì trời, phật sẽ phù hộ độ trì cho mình nhận được những điều tốt lành.. Bạn hữu xiết chặt tay bạn cũ, lắc lắc: Nếu đúng thế thì dòng họ nhà tôi còn có phúc. Đúng là trời có mắt, cho tôi có một người bạn tốt. Không có những người bạn như anh, mối bòng bong này không biết tôi gỡ đến bao giờ mới xong.
Trời biên giới nhanh tối, hoàng hôn chìm dần từ rặng núi xa xa.. Tay trong tay, bạn cũ nhận từng làn hơi ấm nồng nàn từ đôi bàn tay bạn hữu, bất chợt bắt gặp những tia sáng phản chiếu từ những giọt lệ long lanh ứa ra trong đôi mắt quầng sâu của bạn hữu giữa màn chiều tĩnh lặng..
Nguyễn Nhuận Hồng Phương
