[Wall-E]

Giới thiệu bài học:

Đường Trường sơn - đông nắng, tây mưa ; một cái tên thôi cũng gợi cho ta về một thời lửa cháy, gợi hình ảnh đoàn quân cha trước con sau cùng hát khúc quân hành, gợi những đoàn xe ra trận vì Miền Nam thân yêu. Viết về những nẻo đường Trường Sơn trong những năm đánh Mĩ, không chỉ có những bài thơ, bài ca ca ngợi những chiến sĩ lái xe hay những cô gái mở đường trong trang thơ của Lâm Thị Mĩ Dạ mà còn có những câu chuyện đầy cảm phục viết về những cô gái thanh niên xung phong, những cô trinh sát mặt đường, những cô chuyên phá bom nổ chậm mở đường cho xe qua. Những cô gái trẻ ấy đã được Lê Minh Khuê (một cây bút nữ xuất sắc của mảnh đất Xứ Thanh) kể lại và khắc họa chân dung tâm hồn tính cách. Ba cô gái trẻ là những ngôi sao xa xôi trên cao điểm Trường Sơn.

I. Tìm hiểu chung:

1. Tác giả:

- Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở huyện Tĩnh Gia, tỉnhThanh Hóa.

- Trong kháng chiến chống Mĩ, gia nhập thanh niên xung phongvà bắt đầu viết văn vào đầu những năm 70.

- Lê Minh Khuê là cây bút nữ chuyên về truyện ngắn.

- Trong những năm chiến tranh, truyện của Lê Minh Khuê viếtvề cuộc sống chiến đầu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn.

- Sau năm 1975, tác phẩm của nhà văn bám sát những chuyểnbiến của đời sống xã hội và con người trên tinh thần đổi mới.

2. Tác phẩm:

a. Hoàn cảnh sáng tác:

- Truyện "Những ngôi sao xa xôi" ở trong số những tác phẩm đầu tay của Lê Minh Khuê, viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đang diễn ra các liệt. Văn bản đưa vào sách giáo khoa có lược bớt một số đoạn.

- Truyện ngắn được đưa vào tuyển tập "Nghệ thuật truyện ngắn thế giới" xuất bản ở Mĩ.

b. Tóm tắt văn bản:

"Những ngôi saoxa xôi" kể về cuộc sống chiến đấu của ba cô thanh niên xung phong – tổtrinh sát mặt đường – Phương Định, Nho và chị Thao. Họ sống trong một cái hang, trên cao điểm tại một vùng trọng điểm ở tuyến đường Trường Sơn những năm chốngMỹ. Công việc của họ là quan sát máy bay địch ném bom, đo khối lượng đất đá đểsan lấp hố bom do địch gây ra, đánh dấu những quả bom chưa nổ và phá bom. Côngviệc nguy hiểm, luôn phải đối mặt với cái chết, nhưng cuộc sống của họ vẫnkhông mất đi niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thảnh thơi, thơmộng. Họ rất gắn bó, yêu thương nhau dù mỗi người một cá tính. Trong một lầnphá bom, Nho bị thương, hai người đồng đội hết lòng lo lắng và chăm sóc choNho. Một cơn mưa đá vụt đến và vụt đi đã gợi trong lòng Phương Định bao hoàiniệm, khát khao.

c. Đề tài:

Ca ngợi cuộc sống, chiến đấu của thanh niên xung phong trêntuyến đường Trường Sơn.

d. Ngôi kể:

- Truyện kể theo ngôi thứ nhất.

- Tác dụng:

+ Tạo một điểm nhìn phù hợp dễ dàng tái hiện hiện thực khốcliệt của chiến tranh.

+ Khắc họa thế giới tâm hồn, cảm xúc và suy nghĩ của nhânvật một cách chân thực giàu sức thuyết phục.

+ Làm hiện lên vẻ đẹp của con người trong chiến tranh.

II. Đọc – hiểu văn bản:

1. Hoàn cảnh sống và chiến đấu:

- Ba cô gái ở trong một cái hang dưới chân cao điểm, giữamột vùng trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn, nơi tập trung nhiều nhất bomđạn, sự nguy hiểm và ác liệt, từng ngày từng giờ phải đối mặt với bom rơi, đạnnổ. Có biết bao thương tích vì bom đạn giặc: "Đường bị đánh lở loét, màu đấtđỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bịtước khô cháy. Những cây nhiều rễ nằm lăn lóc. Những tảng đá to. Một vài cáithùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất". Đó là hiện thực đầymùi chiến tranh, không có màu xanh của sự sống, chỉ thấy thần chết luôn rìnhrập.

- Công việc của các cô đặc biệt nguy hiểm. Họ phải chạy trêncao điểm giữa ban ngày, phơi mình ra giữa vùng trọng điểm đánh phá của máy bayđịch để đo và ước tính khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếucần thì phá bom. Nhiệm vụ của họ thật quan trọng nhưng cũng đầy gian khổ, hisinh, phải mạo hiểm với cái chết, luôn căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũngcảm và bình tĩnh hết sức.

2. Vẻ đẹp tâm hồn của ba cô gái thanh niên xung phong và cũng là của tuổi trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ:

a. Nét chung:

- Họ là những cô gáicòn rất trẻ, tuổi đời mười tám đôi mươi. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêngcủa Tổ quốc, họ rời xa gia đình, xa mái trường, tình nguyện vào cái nơi mà sựmất còn chỉ diễn ra trong gang tấc. Họ hi sinh tuổi thanh xuân và không tiếcmáu xương, thực hiện lí tưởng cao đẹp: "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước/ Mà lòngphơi phới dậy tương lại".

- Qua thực tế chiến đấu, cả ba cô gái đều có tinh thần trách nhiệm cao với công việc, lòng dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh:

+ Mặc dù còn rất trẻ, luôn phải đối mặt với bom rơi, đạn nổ, họ có thể hi sinh bất cứ lúc nào, nhưng để con đường được thông suốt nên các côluôn sẵn sàng trong việc ra trận. Có lệnh là lên đường bất kể trong tình huốngnào. Họ làm việc một cách tự nguyện, luôn nhận khó khăn, nguy hiểm về mình: "Tôi một quả bom trên đồi. Nho hai quả dưới lòng đường. Chị Thao một quả dướicái chân hầm ba – ri – e cũ". Đối mặt với hiểm nguy, các cô cũng nghĩ đến cáichết nhưng là "một cái chết mờ nhạt không cụ thể" quan trọng là "liệu mìn cónổ, bom có nổ không?". Như thế họ đã đặt công việc lên trên cả tính mạng củamình.

+ Họ bình tĩnh, can trường và có tinh thần dũng cảm. Nhữnglúc căng thẳng nhất, chị Thao móc cái bánh bích quy trong túi ra nhai. Họ nóiđến công việc phá bom với giọng điệu bình thản: "Quen rồi. Một ngày chúng tôiphá bom đến năm lần. Ngày nào ít: Ba lần". Khi phá bom, bước tới những quả bomchưa nổ, họ không đi khom mà cứ đường hoàng, thẳng lưng bước tới. Hocvanlop9Đối mặt với cái chết, các cô không hề run sợ mà bình tĩnh moi đất, đặt dây, châm lửa, tính toán sao cho chính xác.

- Ở họ còn có tìnhđồng đội gắn bó, thân thiết: Hiểu được tính tình, sở thích của nhau, quantâm chăm sóc nhau rất chu đáo. Phương Định bồn chồn, lo lắng khi chờ chị Thaovà Nho đi trinh sát trên cao điểm. Khi Nho bị thương, Phương Định và chị Thaođã lo lắng, băng bó chăm sóc Nho cẩn thận với niềm xót xa như chị em ruột thịtvà cảm thấy "đau hơn người bị thương".

- Cuộc sống chiến đấu ở chiến trường thật gian khổ, hiểmnguy nhưng họ luôn lạc quan, yêu đời. Họ có cuộc sống nội tâm phong phú, đáng yêu, dễ xúc cảm, nhiều mơ ước. Họ thíchlàm đẹp cho cuộc sống của mình ngay cả trong hoàn cảnh chiến trường ác liệt. Nho thích thêu thùa, chị Thao chăm chép bài hát, Phương Định thích ngắm mìnhtrong gương, ngồi bó gối mộng mơ và hát.. hocvanlop9 Họ hồn nhiên như những đứatrẻ trước cơn mưa đá. Và trận mưa đã trở thành nỗi nhớ - sự nối dài quá khứ hôm qua và khát vọng mai sau. Kỉ niệmsống dậy như những khoảng sáng trong tâm hồn, những cảm xúc hồn nhiên như nguồnsống, điểm tựa, giúp họ thêm vững vàng, thêm sức mạnh vượt qua những khó khăn, nguy hiểm.

- > Quả thật, đó lànhững cô gái mang trong mình những tính cách tưởng như không thể cùng tồn tại, vô cùng gan dạ, dũng cảm trong chiến đấu mà cũng hồn nhiên, vô tư trong cuộcsống sinh hoạt.

b, Nét riêng:

- Nho là một cô gái trẻ, xinh xắn, "trông nó nhẹ, mát mẻ nhưmột que kem trắng", cô "cái cổ tròn và những cúc áo nhỏ nhắn" rất dễ thươngkhiến Phương Định "muốn bế nó trên tay". Nho lại rất hồn nhiên – cái hồn nhiêntrẻ thơ: "Vừa tắm dưới suối lên, cứ quần áo ướt, Nho ngồi, đòi ăn kẹo"; khi bịthương nằm trong hang vẫn nhổm dậy, xòe tay xin mấy viên đá mưa. Nhưng trongchiến đấu thì rất dũng cảm, hành động thật nhanh gọn: "Nho cuộn tròn cái gối, cất nhanh vào túi", "quay lưng lại chúng tôi, chụp cái mũ sắt lên đầu.." Vàtrong một lần phá bom, cô đã bị sập hầm, đất phủ kín lên người. Mặc dù bịthương rất đau nhưng cô không rên la, không muốn cho đồng đội phải lo lắng.

- Chị Thao, tổ trưởng, ít nhiều có từng trải hơn, mơ ước vàdự tính về tương lai có vẻ thiết thực hơn, nhưng cũng không thiếu nhưng khátkhao và rung động của tuổi trẻ. "Áo lót của chị cái nào cũng thêu chỉ màu" hocvanlop9. Chịlại hay tỉa đôi lông mày của mình, tỉa nhỏ như cái tăm. Nhưng trong công việc, ai cũng gờm chị về tính cương quyết, táo bạo. Đặc biệt là sự "bình tĩnh đếnphát bực" : Máy bay địch đến nhưng chị vẫn "móc bánh quy trong túi, thongthả nhai". Có ai ngờ con người dày dạntrước sự sống và cái chết như thế lại sợ máu, sợ vắt: "Thấy máu, thấy vắt làchị nhắm mắt lại, mặt tái mét". Và không ai có thể quên được chị hát: Nhạcsai bét, giọng thì chua, chị chăm chépbài hát dù chẳng thuộc nhạc, giọng lại chua, chị không hát trôi chảy được bàinào nhưng chị lại có ba quyển sổ dày chép bài hát và rỗi là chị ngồi chép bàihát.

- Phương Định cũng trẻ trung như Nho, là một cô học sinhthành phố, nhạy cảm và hồn nhiên, thích mơ mộng và hay sống với những kỉ niệmcủa tuổi thiếu nữ vô tư về gia đình và về thành phố của mình. Ở đoạn cuốitruyện, sau khi trận mưa đá tạnh, là cả một dòng thác kỉ niệm về gia đình, vềthành phố trào lên và xoáy mạnh như sóng trong tâm trí cô gái. Có thể nói đâylà những nét riêng của các cô gái trẻ Hà Nội vào chiến trường tham gia đánhgiặc, tuy gian khổ nhưng vẫn giữ được cái phong cách riêng của người Hà Nội, rất trữ tình và đáng yêu.

=> Mỗi người cómột cá tính riêng nhưng ở họ đều ngời sáng vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng Việt Nam, của tuổi trẻ Việt Nam. Viết về bacô thanh niên xung phong, Lê Minh Khuê đã không tô vẽ, không mĩ lệ mà miêu tảhết sức cụ thể, chân thực bằng cách cá thể hóa nhân vật với những hình ảnh rấtđời thường. Họ đã từ cuộc đời bước vào trang sách, trở thành những anh hùng –những ngôi sao trên bầu trời Trường Sơn.

3. Nhân vật Phương Định:

a. Phương Định làcô gái có tâm hồn trong sáng:

* Nhạy cảm, mơ mộng:

- Là cô gái trẻ người Hà Nội, từng có một thời học sinh hồnnhiên vô tư.

- Hay nhớ về kỷ niệm (kỷ niệm luôn sống lại trong cô ngaygiữa chiến trường ác liệt; chỉ một cơn mưa đá vụt qua là kỷ niệm lại thức dậytrong cô) ®Nó vừa là khao khát, vừa là liều thuốc tinh thần động viên cô nơi tuyến lửa.

- Nhạy cảm, thường quan tâm đến hình thức (tự đánh giá mìnhlà một cô gái khá) ; biết mình được nhiều người để ý, thấy tự hào nhưng khôngvồn vã mà tỏ ra kín đáo, tưởng như kiêu kì.

- Hay mơ mộng, tìm thấy sự thú vị trong cuộc sống, trong cảcông việc đầy nguy hiểm "Việc nào cũng có cái thú vị của nó. Có ở đâu như thếnày hay không.." ®Nó như thách thức thần kinh con người để rồi lúc vượt qua nó, chiến thắng nó, cô cảm thấy thú vị.

* Hồn nhiên, yêu đời:

- Thích hát, thuộc rất nhiều bài hát (từ bài hành khúc bộđội đến), thậm chí bịa ra lời mà hát.

- Dưới cơn mưa đá, cô "vui thích cuống cuồng", say sưa tậnhưởng cơn mưa hồn nhiên như chưa hề nghe thấy tiếng bom rơi đạn nổ.

b. Phương Định là người có phẩm chất anh hùng:

- Có tinh thần trách nhiệm với công việc.

- Dũng cảm, gan dạ.

- Bình tĩnh, tự tin và rất tự trọng.

- Khi thực hiện nhiệm vụ phá bom, ban đầu cô cũng thấy căngthẳng, hồi hộp, nhưng cảm thấy có ánh mắt của các chiến sĩ đang dõi theo độngviên, khích lệ, lòng tự trọng trong cô đã thắng cả bom đạn ® Côkhông đi khom mà đàng hoàng bước tới; bình tĩnh, tự tin thực hiện từng thao tácphá bom, chạy đua với thời gian để vượt qua cái chết.

- Thương yêu những người đồng đội của mình:

+ Chăm sóc Nho chu đáo.

+ Hiểu rõ tâm trạng lo lắng của Thao khi Nho bị thương, mặcdù Thao đã cố che dấu bằng việc bảo cô hát.

+ Với đại đội trưởng, chỉ tiếp xúc qua điện thoại nhưng biếtrõ từ cách ăn nói đến đặc điểm riêng.

+ Quý trọng và cảm phục tất cả những chiến sĩ mà cô đã gặptrên tuyến đường Trường Sơn. Hocvanlop9

- Qua dòng suy tư củaPhương Định, người đọc không chỉ thấy sự tỏa sáng của phẩm chất anh hùng mà cònhình dung được thế giới nội tâm phong phú ở cô.

- Sự khốc liệt củachiến tranh đã tôi luyện tâm hồn vốn nhạy cảm yếu đuối thành bản lĩnh kiêncường của người anh hùng cách mạng.

- Nét điệu đà, hồnnhiên, duyên dáng của một cô gái càng tôn thêm vẻ đáng yêu của cô Thanh niênxung phong gan dạ, dũng cảm.

- Phương Định (cũngnhư Nho và Thao) là hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ cứu nước.

Qua nhân vật Phương Định và các cô thanh niên xung phong, Lê Minh Khuê đã có cái nhìn thậtđẹp, thật lãng mạn về cuộc sống chiến tranh, về con người trong chiến tranh. Chiến tranh là đau thương mất mát song chiến tranh không thể hủy diệt được vẻđẹp tâm hồn rất tươi xanh của tuổi trẻ, của con người. Chính từ những nơi gianlao, quyết liệt ta lại thấy ngời sáng vẻ đẹp của tuổi trẻ, của chủ nghĩa anhhùng Cách mạng Việt Nam.

Ba cô thanh niên xung phong trong những trang văn xuôi trữ tình êm mượt của Lê Minh Khuêgieo vào lòng người đọc ấn tượng khó quên về vẻ đẹp lung linh tỏa sáng củanhững ngôi sao xa xôi. Hình ảnh họ khiến ta nhớ đến ý thơ của Lâm Thị Mĩ Dạtrong "Khoảng trời hố bom" :

Đêm đêm tâm hồn em tỏa sáng

Những vì sao ngời chói lung linh.

III. Tổng kết:

1. Nội dung:

Truyện "Những ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê đã làm nổi bật tâm hồn trong sáng, mơ mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưngrất hồn nhiên, lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đườngTrường Sơn. Đó chính là hình ảnh đẹp, tiêu biểu về thế hệ trẻ Việt Nam trongthời kì kháng chiến chống Mĩ.

2. Nghệ thuật:

- Lựa chọn ngôi kể phù hợp, cách kể chuyện tự nhiên.

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật, nhất là miêu tả tâm lí.

- Ngôn ngữ giản dị, vừa mang tính khẩu ngữ vừa đậm chất trữtình.

- Câu văn ngắn, nhịp điệu dồn dập, gợi không khí chiến trường.


Đọc truyện:

Những Ngôi Sao Xa Xôi - Lê Minh Khuê

 

[Wall-E]

Phân tích những nét đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi​

1. Nghệ thuật khắc họa tâm lí nhân vật tinh tế, sâu sắc​

Một trong những thành công nổi bật nhất của truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi là nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật. Tác giả không xây dựng nhân vật qua những chiến công lớn lao hay lời ca ngợi trực tiếp, mà tập trung khai thác thế giới nội tâm phong phú, tinh tế của những cô gái thanh niên xung phong.

Qua suy nghĩ, cảm xúc, hồi tưởng rất đời thường, người đọc nhận ra ở họ một tâm hồn trong sáng, giàu mơ mộng, tinh thần dũng cảm và thái độ sống lạc quan. Đặt các nhân vật vào hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, đầy bom đạn và hi sinh, nhưng Lê Minh Khuê vẫn làm nổi bật vẻ đẹp hồn nhiên, trẻ trung của họ. Chính sự đối lập giữa hiện thực chiến tranh tàn khốc và đời sống tinh thần giàu cảm xúc ấy đã làm nổi bật phẩm chất cao đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam thời kháng chiến chống Mỹ.

2. Nghệ thuật trần thuật qua ngôi kể thứ nhất​

Truyện được trần thuật theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện là Phương Định – nhân vật chính trong tác phẩm. Đây là một lựa chọn nghệ thuật phù hợp và có hiệu quả cao.

Trước hết, việc để người trong cuộc trực tiếp kể lại câu chuyện giúp tăng tính chân thực và độ tin cậy cho tác phẩm. Những gì được kể không phải là sự quan sát từ bên ngoài mà là những trải nghiệm sống động, cụ thể của người trực tiếp đối mặt với bom đạn và cái chết.

Bên cạnh đó, ngôi kể thứ nhất tạo điều kiện thuận lợi để tác giả đi sâu khắc họa thế giới nội tâm nhân vật. Dòng trần thuật triển khai theo mạch tâm trạng của Phương Định, đan xen giữa hiện tại chiến đấu căng thẳng với những hồi ức tuổi thơ, kỉ niệm về gia đình, thành phố quê hương. Nhờ vậy, vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, mộng mơ của những cô gái thanh niên xung phong được thể hiện một cách tự nhiên, thuyết phục.

3. Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật mang đậm màu sắc trẻ trung, nữ tính​

Ngôn ngữ trần thuật trong truyện phù hợp với nhân vật kể chuyện – một cô gái thanh niên xung phong trẻ tuổi, xuất thân từ Hà Nội. Lời văn vì thế mang giọng điệu tự nhiên, gần với khẩu ngữ, trẻ trung và giàu chất nữ tính.

Tác giả sử dụng linh hoạt các kiểu câu: Những câu văn ngắn, câu đặc biệt, câu tỉnh lược với nhịp điệu nhanh được dùng trong các tình huống chiến đấu căng thẳng; ngược lại, những đoạn hồi tưởng lại có nhịp kể chậm rãi, nhẹ nhàng, giàu cảm xúc. Sự linh hoạt này không chỉ làm cho mạch truyện sinh động mà còn góp phần thể hiện rõ trạng thái tâm lí của nhân vật trong từng hoàn cảnh cụ thể.

4. Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua những nét chung và nét riêng​

Ba cô gái thanh niên xung phong trong truyện vừa mang những phẩm chất chung tiêu biểu cho thế hệ trẻ thời chống Mỹ, vừa có những nét tính cách riêng biệt, sinh động.

Ở phương diện chung, họ đều có tinh thần trách nhiệm cao với nhiệm vụ, dũng cảm, gan dạ trước hiểm nguy và gắn bó sâu sắc trong tình đồng đội. Dù cái chết luôn cận kề, họ vẫn đặt nhiệm vụ lên trên sự sống cá nhân, thể hiện rõ phẩm chất anh hùng của người chiến sĩ.

Ở phương diện riêng, mỗi nhân vật đều có cá tính độc đáo. Nho hồn nhiên, trẻ con nhưng rất rắn rỏi trong chiến đấu. Thao từng trải, bản lĩnh nhưng lại có những nét yếu mềm rất nữ tính. Phương Định vừa nhạy cảm, mộng mơ, yêu cái đẹp, vừa có lòng tự trọng cao và tinh thần dũng cảm kiên cường. Sự kết hợp hài hòa giữa nét chung và nét riêng giúp các nhân vật hiện lên chân thực, gần gũi mà vẫn mang ý nghĩa khái quát.

5. Ý nghĩa nghệ thuật của nhan đề truyện​

Nhan đề Những ngôi sao xa xôi mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc và giàu chất lãng mạn. Hình ảnh "ngôi sao" không chỉ gợi ánh sáng nhỏ bé nhưng bền bỉ, mà còn là ẩn dụ cho những cô gái thanh niên xung phong nơi tuyến đường Trường Sơn xa xôi.

Họ sống và chiến đấu thầm lặng, khiêm nhường, nhưng chính phẩm chất anh dũng, kiên cường cùng tâm hồn trong sáng, giàu mơ mộng đã khiến họ trở thành những "ngôi sao" lặng lẽ tỏa sáng trong bầu trời lịch sử dân tộc. Nhan đề vì thế mang đậm đặc trưng của văn học thời kì kháng chiến chống Mỹ, kết hợp hài hòa giữa hiện thực chiến tranh và cảm hứng lãng mạn.

6. Đánh giá chung​

Những ngôi sao xa xôi là một truyện ngắn tiêu biểu cho văn xuôi Việt Nam thời kháng chiến chống Mỹ. Tác phẩm thành công ở nghệ thuật trần thuật, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, ngôn ngữ giàu sức gợi và cách xây dựng nhân vật sinh động. Qua đó, Lê Minh Khuê đã khắc họa thành công hình ảnh thế hệ trẻ Việt Nam anh dũng, lạc quan, giàu mơ ước, góp phần làm nên vẻ đẹp bền vững của văn học kháng chiến.

Văn mẫu:

Dưới đây là bản viết lại theo hướng mạch lạc, gọn gàng và trôi chảy hơn, giữ đầy đủ ý nhưng giảm trùng lặp, chỉnh câu cho tự nhiên và liền mạch hơn.

Phân tích những nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi cho thấy rõ tài năng của Lê Minh Khuê trong việc khắc họa tâm lí nhân vật. Tác phẩm làm nổi bật tâm hồn trong sáng, giàu mơ mộng, tinh thần dũng cảm và lối sống hồn nhiên, lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Trong hoàn cảnh chiến tranh đầy bom đạn, gian khổ và hi sinh, họ vẫn giữ được vẻ đẹp trẻ trung, giàu cảm xúc – hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ thanh niên Việt Nam thời kì kháng chiến chống Mỹ.

Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện đồng thời là nhân vật chính – Phương Định. Cách lựa chọn vai kể này tạo nên giọng điệu tự nhiên, gần gũi, giúp câu chuyện trở nên chân thực và sinh động. Việc để nhân vật trong cuộc trực tiếp kể lại những trải nghiệm chiến đấu cho phép tác giả đi sâu vào thế giới nội tâm, tái hiện rõ nét những suy nghĩ, cảm xúc, hồi ức rất nữ tính và đời thường của người lính trẻ giữa chiến trường khốc liệt. Dù viết về chiến tranh với bom đạn và hi sinh, tác phẩm không đặt nặng miêu tả trận mạc mà tập trung làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của con người, đặc biệt là những cô gái trẻ Hà Nội mang theo cả tuổi xuân, kỉ niệm và mơ ước vào Trường Sơn.

Ngôi kể thứ nhất còn tạo nên một điểm nhìn phù hợp để phản ánh hiện thực chiến đấu tại một trọng điểm ác liệt trên tuyến đường Trường Sơn. Câu chuyện được kể bằng cái nhìn của người trong cuộc nên có độ tin cậy cao, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn sự căng thẳng, nguy hiểm cũng như tinh thần kiên cường của những người lính. Qua đó, tác phẩm vừa chân thực về hiện thực chiến tranh, vừa giàu chất trữ tình khi khắc họa đời sống tinh thần phong phú của nhân vật.

Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật mang đậm dấu ấn của nhân vật kể chuyện: Trẻ trung, hồn nhiên, giàu nữ tính và gần với khẩu ngữ. Lời văn linh hoạt, có lúc ngắn gọn, dồn dập với nhiều câu đặc biệt, câu tỉnh lược, tạo nhịp nhanh phù hợp với không khí căng thẳng nơi chiến trường. Ngược lại, những đoạn hồi tưởng được kể chậm rãi, nhẹ nhàng, gợi lên những kỉ niệm êm đềm của tuổi thơ, của cuộc sống thanh bình trước chiến tranh, làm dịu đi sự khốc liệt của hiện thực.

Về tác giả, Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hóa. Trong thời kì kháng chiến chống Mỹ, bà tham gia lực lượng thanh niên xung phong và bắt đầu sáng tác từ năm 1970. Bà là cây bút nữ tiêu biểu của văn xuôi hiện đại, đặc biệt thành công ở thể loại truyện ngắn. Trong chiến tranh, sáng tác của bà tập trung phản ánh cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ Trường Sơn; sau năm 1975, đề tài mở rộng sang đời sống xã hội và con người trong tinh thần đổi mới.

Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi được viết năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt. Tác phẩm được trần thuật từ ngôi thứ nhất qua điểm nhìn của Phương Định, giúp mạch truyện triển khai theo dòng cảm xúc và tâm trạng của nhân vật, đan xen giữa hiện tại chiến đấu và những hồi ức quá khứ. Bố cục truyện gồm ba phần: Phần đầu giới thiệu hoàn cảnh sống và chiến đấu của các cô gái; phần tiếp theo kể lại một lần phá bom khi Nho bị thương và sự chăm sóc của đồng đội; phần cuối thể hiện cảm xúc, suy tư của Phương Định sau cơn mưa đá bất ngờ.

Nhan đề Những ngôi sao xa xôi mang ý nghĩa biểu tượng giàu chất lãng mạn. Hình ảnh ngôi sao xuất hiện nhiều lần trong tác phẩm, khi là ngôi sao trên mũ người lính, khi là ngôi sao trên bầu trời quê hương, khi lại là những ngôi sao của hoài niệm, khát vọng và hi vọng. Đó là hình ảnh ẩn dụ cho những cô gái thanh niên xung phong nơi núi rừng Trường Sơn xa xôi – những con người lặng lẽ, khiêm nhường nhưng tỏa sáng bởi lòng dũng cảm, tinh thần kiên cường, tâm hồn trong sáng, hồn nhiên và giàu mơ mộng. Nhan đề vì thế mang đậm màu sắc lãng mạn, tiêu biểu cho văn học thời kì kháng chiến chống Mỹ.

Về giá trị nội dung, tác phẩm khắc họa thành công vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, mộng mơ cùng tinh thần lạc quan, dũng cảm và nghị lực phi thường của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Đó là hình ảnh đẹp, tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh gian khổ. Về giá trị nghệ thuật, truyện gây ấn tượng bởi cách kể chuyện tự nhiên, ngôi kể phù hợp, ngôn ngữ sinh động, trẻ trung và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế qua hành động, lời nói và dòng suy nghĩ nội tâm.

Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba nữ thanh niên xung phong hiện lên vô cùng khắc nghiệt. Họ sống trên một cao điểm thuộc vùng trọng điểm bị bom đạn tàn phá nặng nề, nơi cảnh vật hoang tàn, cây cối cháy khô, dấu vết chiến tranh hiện hữu khắp nơi. Công việc của họ là quan sát máy bay địch ném bom, đo đạc đất đá để san lấp hố bom, đánh dấu và trực tiếp phá những quả bom chưa nổ – công việc đầy hiểm nguy, cái chết có thể ập đến bất cứ lúc nào, đòi hỏi lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao.

Ba cô gái có nhiều nét chung về phẩm chất và tâm hồn. Họ đều có tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng đặt nhiệm vụ lên trên sự sống còn của bản thân. Trước hiểm nguy, họ dũng cảm, gan dạ, bình tĩnh đối mặt với cái chết. Giữa họ còn có tình đồng đội gắn bó sâu nặng, luôn quan tâm, thấu hiểu và chăm sóc lẫn nhau, đặc biệt thể hiện rõ khi Nho bị thương. Dù sống giữa chiến trường, họ vẫn giữ được tâm hồn nhạy cảm, nhiều mơ ước, giàu nữ tính, biết làm đẹp cho cuộc sống, yêu đời và lạc quan. Chiến tranh không thể dập tắt niềm tin yêu cuộc sống và khát vọng tuổi trẻ trong họ.

Mỗi nhân vật lại mang những nét riêng độc đáo. Nho có dáng vẻ nhỏ nhắn, tính cách trẻ con, hồn nhiên và mơ mộng nhưng trong công việc lại rất nhanh nhẹn, dũng cảm và rắn rỏi, sẵn sàng chấp nhận thương tích mà không than vãn. Thao là người từng trải hơn, có vẻ ngoài điệu đà nhưng bên trong là sự kết hợp thú vị giữa nét nhút nhát, mềm yếu của một cô gái với bản lĩnh, sự bình tĩnh và quyết đoán của người chỉ huy. Phương Định là nhân vật trung tâm với thế giới nội tâm phong phú, trong sáng và nhạy cảm. Cô giàu hồi ức, mộng mơ, yêu âm nhạc, yêu cái đẹp, giàu lòng tự trọng, có tinh thần trách nhiệm cao và lòng dũng cảm đáng khâm phục. Chính sự khốc liệt của chiến tranh đã tôi luyện ở cô một bản lĩnh kiên cường, khiến vẻ đẹp tâm hồn càng trở nên sâu sắc.

Tất cả họ là những cô gái sống giản dị, hồn nhiên, yêu đời nhưng cũng là những chiến sĩ phá bom dũng cảm. Họ trở thành hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước – những "ngôi sao xa xôi" lặng lẽ mà rực sáng trong bầu trời lịch sử dân tộc.