[Mắt Bão 9X]

Sáng nay bên ly cà phê, tôi tự vấn mình: Chúng ta đang làm chủ đồng tiền, hay đang làm nô lệ cho những hóa đơn?

Chào bạn, tôi là Mắt Bão 9X.

Sáng nay như mọi ngày, tôi bắt đầu ngày mới bằng một ly cafe sáng, ngồi quán quen, ngắm dòng người hối hả lao vào dòng đời mưu sinh, mình chợt tự vấn một câu hỏi nhuốm màu triết học sinh tồn: "Liệu có phải có nợ thì mới có động lực làm việc?". Nhìn thẳng vào thực tế, câu nói này như một lời tự trào cay đắng nhưng trần trụi của giới văn phòng hiện đại. Không có áp lực, chúng ta dễ rơi vào trạng thái trì trệ, "nằm thở". Nhưng cứ hễ có khoản nợ mua nhà, mua xe hay cái hóa đơn thẻ tín dụng treo lơ lửng trên đầu, bộ não lập tức bật chế độ sinh tồn, ép ta phải bật dậy đi cày.

Để giải mã tận gốc rễ cái vòng lặp luẩn quẩn "Nợ – Cày tiền – Tiêu xài – Nợ" này, mình đã lật lại cuốn "Tâm Lý Học Về Tiền" của Morgan Housel. Đây không phải là cuốn sách dạy bạn cách làm giàu nhanh, cũng chẳng có biểu đồ tài chính phức tạp nào. Nó là một cuộc phẫu thuật tâm lý học bóc trần cách con người tư duy, sợ hãi và bị thao túng bởi tiền bạc. Hôm nay, hãy cùng tôi mổ xẻ góc khuất của đồng tiền để xem: "Nợ" là đòn bẩy giúp bạn đi lên, hay là cái án tù chung thân xích chân bạn vào chiếc ghế văn phòng hằng ngày?

​

1. Nợ nần dưới lăng kính tâm lý học: Khi nỗi sợ đóng vai gã quản trò​

Morgan Housel có một nhận định cực kỳ hay: "Cách bạn cư xử với tiền quan trọng hơn rất nhiều so với mức độ thông minh của bạn" . Khi chúng ta bảo rằng"có nợ mới có động lực", thực chất chúng ta đang vận hành cuộc đời bằng Động lực tiêu cực (Negative Motivation), tức là động lực sinh ra từ nỗi sợ. Nỗi sợ bị xiết nợ, nỗi sợ bị đánh giá là kẻ thất bại, nỗi sợ không có tiền chi trả cho cuộc sống hằng tháng.

Cuốn sách chỉ ra rằng, bộ não con người được thiết kế để phản ứng mạnh mẽ nhất với các mối đe dọa. Khoản nợ chính là một con hổ đang đuổi theo sau lưng bạn, bắt bạn phải chạy bán sống bán chết. Vậy nó hiệu quả không? Có, nó ép bạn phải làm việc năng suất hơn, không dám lười biếng, không dám bật sếp, thậm chí không dám nhảy việc. Nhưng Morgan Housel sẽ tạt cho bạn một gáo nước lạnh để bạn tỉnh ngộ: Việc chạy trốn con hổ nợ nần giúp bạn tồn tại, chứ không bao giờ giúp bạn tự do. Bạn đang cày cuốc không phải vì bạn yêu công việc hay muốn cống hiến, mà vì bạn đang bị đồng tiền bắt con tin.

2. Cái bẫy của sự giàu có ảo mộng và chủ nghĩa tiêu dùng​

Tại sao chúng ta nợ?

Một trong những chương đắt giá nhất của cuốn sách mang tên: "Sự giàu có là những gì bạn không nhìn thấy" . Tác giả bóc trần một sự thật phũ phàng: Chúng ta đang sống trong một thế giới nơi người ta dùng nợ để mua những thứ họ không thực sự cần, bằng số tiền họ không thực sự có, nhằm gây ấn tượng với những người họ thậm chí không thực sự thích.

Một chiếc xe trả góp, một chiếc điện thoại quẹt thẻ tín dụng, những chuyến du lịch "sang chảnh" vượt quá mức thu nhập.. Tất cả đều là công cụ bọc đường cho cái tôi vĩ cuồng. Chúng ta ngỡ rằng việc khoác lên mình lớp vỏ bọc giàu sang sẽ khiến mình hạnh phúc, để rồi sau đó phải còng lưng đi làm để trả nợ cho sự hào nhoáng nhất thời đó. Morgan Housel định nghĩa lại: "Giàu có (Wealth) là số tiền bạn chưa tiêu, là những lựa chọn chưa thực hiện. Nó mang lại cho bạn sự linh hoạt và tự do, chứ không phải là những thứ đồ hiệu đập vào mắt người khác" . Khi bạn dùng nợ làm động lực, bạn đang cầm cố tự do của ngày mai để đổi lấy sự phù phiếm của ngày hôm nay.

3. Tự do tài chính: Kiểm soát thời gian mới là đỉnh cao của hạnh phúc​

Nếu được hỏi điều gì mang lại hạnh phúc lớn nhất từ tiền bạc, hầu hết mọi người sẽ nghĩ đến việc mua được nhà lầu, xe hơi. Nhưng nghiên cứu của Morgan Housel lại chỉ ra một kết quả hoàn toàn khác: Giá trị cao nhất của đồng tiền là khả năng mang lại cho bạn quyền kiểm soát thời gian.

"Có thể làm những gì bạn muốn, vào lúc bạn muốn, với những người bạn muốn, trong bao lâu tùy ý, đó là thứ cổ tức cao nhất mà tiền bạc chi trả." - Morgan Housel

Khi bạn không có nợ và có một khoản tiết kiệm dự phòng (mà tác giả gọi là tiền mua sự độc lập), bạn có quyền nói "Không" với một ông sếp tồi, có quyền nghỉ ngơi vài tháng khi kiệt sức, có quyền lựa chọn một công việc lương thấp hơn nhưng mang lại niềm vui. Ngược lại, khi bạn chạy bằng "xăng nợ", bạn mất đi quyền năng tối thượng này. Bạn buộc phải thức dậy lúc 7 giờ sáng, chịu đựng những áp lực độc hại chốn công sở vì bạn không có lựa chọn nào khác. Khoản nợ đã tước đi quyền làm chủ thời gian của cuộc đời bạn.

4. Phản biện hệ Phê Sách: Điểm mù của Morgan Housel là gì?​

Khen rất nhiều rồi, giờ là lúc"Phê" sòng phẳng theo đúng tinh thần của mình. Dù Tâm Lý Học Về Tiền là một kiệt tác, nhưng góc nhìn của tác giả đôi khi mang đậm tính "Mỹ", nơi có một hệ thống tài chính an sinh xã hội và các cơ hội đầu tư vận hành quá trơn tru.

Morgan Housel khuyên chúng ta nên tích lũy, kiểm soát ham muốn và hướng tới sự an toàn. Thế nhưng, đối với những bạn trẻ đang loay hoay trong nền kinh tế đầy biến động như hiện nay, việc "vay nợ chiến lược" (như vay tiền học tập, vay vốn làm ăn, hay thậm chí mua một căn nhà trả góp để an cư) đôi khi là con đường khả dĩ duy nhất để bứt phá. Nếu quá sợ hãi nợ nần và chỉ chọn giải pháp an toàn như cuốn sách gợi ý, có thể bạn sẽ không bao giờ có đủ đòn bẩy để sở hữu những tài sản lớn. Nợ không hoàn toàn xấu, xấu là ở cách chúng ta quản lý kỳ vọng và năng lực chi trả của bản thân mà thôi.

Lời kết: Hãy biến nợ thành công cụ, đừng biến mình thành nô lệ​

Suy cho cùng, câu hỏi"Có nợ mới có động lực làm việc?" không có đáp án đúng tuyệt đối. Nợ giống như một ngọn lửa: Biết cách dùng thì nó nấu chín thức ăn (tạo áp lực vừa đủ để bứt phá), không biết cách dùng thì nó thiêu rụi cả ngôi nhà tự do của bạn.

Đọc "Tâm Lý Học Về Tiền" để giật mình tỉnh thức, để bớt bao biện cho những quyết định tài chính sai lầm núp bóng dưới cái mác "tạo động lực". Đừng để bản thân rơi vào cái vòng xoáy cày cuốc kiệt quệ chỉ để trả giá cho những ham muốn nhất thời. Hãy tích lũy cho mình sự tự do, vì suy cho cùng, đích đến cuối cùng của đời người không phải là sở hữu bao nhiêu tài sản, mà là bạn có được bao nhiêu phần trăm quyền tự quyết cuộc đời mình!

Góc thảo luận cùng các đồng đạo: Vậy bạn nghĩ sao về câu nói "Có nợ mới có động lực"? Mọi người đang dùng nợ làm đòn bẩy hay đang cảm thấy bị nó bóp nghẹt hằng ngày? Hãy cùng thả bình luận ở bên dưới nhé!

Đây là bài review bóc tách theo góc nhìn cá nhân của mình, nên chưa diễn đạt hết nội dung của cuốn sách, nếu bạn muốn nghiền ngẫm chi tiết, đầy đủ nội dung của cuốn sách thông qua tinh hoa ngôn từ của tác giả, bạn có thể mua sách giấy để đọc và cũng như ủng hộ tác giả.

Cảm ơn bạn đã ghé đọc bài review của mình. Nếu bài viết chạm đúng nỗi lòng của bạn, đừng quên tặng mình một Like, nút Theo dõi hoặc thả vài xu để mình có thêm động lực cày bài tiếp theo (mà không cần phải mắc nợ) nhé!

Chúc bạn làm chủ đồng tiền thành công!

 

[BCmanga]

Vậy thì tác giả sẽ nghiêng về góc độ nào? ^^

Còn với góc độ người bán vé số như tôi lại thấy, số tiền hôm nay mua được một ly nước mía, nhưng chưa chắc ngày mai vẫn mua được bằng giá ấy. Với kinh nghiệm tay trắng làm nên nợ nần bao lâu nay, tôi đánh giá cao nguyên tắc đòn bẩy và cũng đồng tình với ý kiến về cách sử dụng nợ của tác giả. Nếu chỉ khăng khăng đánh giá nợ là xấu thì mục đích của người sử dụng nợ ngay từ ban đầu cũng chẳng ra làm sao. Tôi không chuộng lối sống đem tiền đặt lên bàn để thờ, nhưng nếu không có tiền thì không thể sống, đó là điều cơ bản để ta bước tới, chứ không nhất định vì mục tiêu nào cả. Còn cách để tạo ra cuộc sống từ tiền là do ở mỗi người, người cầu toàn sẽ tích góp, người trong trứng nước thì khỏi phải bàn, người muốn đột phá nhưng không có nguồn lực thì mãi mãi vẫn là ý tưởng. Vì vậy, nên mua vé số để có cơ hội nhiều hơn hé! Mại dô..

Như đã nói tôi tay trắng làm nên nợ nần, nên giờ vẫn nợ nần và tay bớt trắng (nắng quá sạm rồi! ^^). Thứ tôi có là giá trị tài sản, thứ vơi dần là khoảng nợ dùng để tích lũy tài sản, tôi không nghĩ nợ để tạo động lực, mà để cắt giảm sự lãng phí, bởi không phải ai cũng giỏi tiết kiệm, kiểu sài sang như tôi bán vé số lời 1 ngày là xử hết 1 lần, lấy đâu tiết kiệm. Vì vậy, 1 nửa đem đi trả nợ thì coi như bớt sài 1 nửa.. Chỉ tính đưọc có vậy thôi, rất thực dụng. Ngân hàng đầy ấp tiền, thuê 1 ít cho nó xoay vòng vòng xung quanh mình cho có cảm giác có tiền cũng thấy hạnh phúc, giá trị tinh thần đi kèm, một công đôi việc. Nếu nó xoay ra gạo hay cám còn do ở mình, do thời thế, do may mắn hay không? ^^

Chỉ biết tiền hay nợ, không xấu. Quan trọng nó nằm trong tay ai, người xấu hay tốt thôi, người bảo nó làm việc hay bị nó sai đi cày cuốc, không phải do tự nhiên mà hình thành, điều là tất nhiên cả.

Góc nhìn cá nhân, xin đừng ném đá!

Chúc tác giả thành công!