[Admin]

Kết nạp Đảng trên quê mẹ là một trong những bài thơ xuất sắc viết về Đảng, một đề tài rất lớn nhưng không dễ đối với mọi nhà thơ. Ai cũng biết, trong chiều dài lịch sử nước ta, tính từ năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam, là đội quân tiên phong của giai cấp công nhân, người tổ chức và lãnh đạo nhân dân ta đánh đổ ách đô hộ và sự xâm lược của các thế lực ngoại xâm và xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Nói chung, đảng viên là những người con ưu tú của dân tộc, nên những ai được đứng trong hàng ngũ của Đảng đều thấy vinh dự, tự hào, nhất là ngày được kết nạp Đảng. Cái cảm giác "ngày vào Đảng đất trời như đổi khác" thật đúng với ý nghĩ, tâm trạng của những ai đã từng được vinh dự đứng tuyên thệ dưới cớ Đảng trong ngày lễ trọng đại này. Thông thường, những người có lập trường tư tưởng vững vàng, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong thời gian thử thách thì được xét và kết nạp Đảng. Bởi thế, phần lớn đảng viên được kết nạp ở cơ quan, đơn vị, có khi ngay giữa mặt trận.. chứ rất ít cán bộ thoát ly, đã "giã mẹ đi kháng chiến bốn phương trời" mà lại được kết nạp ngay trên quê hương của mình. Đây là chuyện thật của tác giả, năm 1949, trong chiến dịch Tà Cơn (Quảng Trị), chính nhà thơ Chế Lan Viên đã được kết nạp Đảng. Giờ phút kết nạp vào Đảng, ở bất cứ đâu, người đảng viên mới này không những tự hào, mà còn có nhiều điều suy nghĩ, thì được kết nạp trên quê hương mình, sự suy nghĩ đấy càng được mở rộng và thêm nhiều ý nghĩa.

Từ thực tế được kết nạp Đảng trên quê hương, nhà thơ đã khái quát lên, làm cho người đọc hiểu được sự gắn kết giữa quê hương (là hình ảnh thu hẹp của đất nước) với Đảng. Thời gian tác giả viết bài thơ này, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của chúng ta còn vô cùng gian khổ, ác liệt, hy sinh. Tự nguyện đứng vào hàng ngũ của Đảng tức là tự nguyện "đứng mũi chịu sào" trước thử thách, hy sinh đó. Tác giả, người đảng viên mới nghĩ nhiều về trách nhiệm của mình, đó là đánh giặc để giải phóng dân tộc để đem lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Đó cũng chính là mục tiêu cao cả của Đảng ta. Kết bài thơ, tác giả găm một câu gói ghém chủ đề chính của bài thơ: "Đảng trở thành nơi cắt rốn, chôn rau!"

Kết nạp Đảng trên quê mẹ​

Giã mẹ ra đi kháng chiến bốn phương trời

Kết nạp Đảng, bỗng quay về quê mẹ!

Có phải quê hương gọi ta về đấy nhỉ?

Dặn dò ta, khuyên nhủ ta thêm

Trong buổi đầu, ta theo Đảng đi lên

Ngày vào Đảng đất trời như đổi khác

Những vật vô tri cũng làm rưng nước mắt

Đá sỏi cây cằn, sao bỗng thấy thiêng liêng?

Giọng nói quen nghe, màu đất quen nhìn

Bỗng chan chứa trăm điều chưa nói hết!

Tôi cúi đầu nghe, dặt dìu, tha thiết

Cây cỏ trời mây, kẻ mất người còn

Trong mơ hồ, trăm tiếng của quê hương

Tiếng mẹ bảo bên tai: "Con hãy nhớ

Bà con quê ta đói nghèo lam lũ

Cuộc sống xưa như nước chảy mất dòng

Không ai thương như cỏ nội giữa đồng

Con chim bỏ trời quê ta đi xứ khác

Đất chẳng nuôi người, người không nuôi nổi đất

Chiếc khăn xanh mẹ bịt ở trên đầu

Đã từng che hai thứ tóc buồn đau

Mẹ trông ở đời con.. Con hãy gắng

Con đi đi.. Từ nay con có Đảng"

Tôi nhìn ra thấy máu thịt quê hương

Như đang dâng thành núi lại thành cồn

Ôi gió Lào ơi! Ngươi đừng thổi nữa

Những ruộng đói mùa, những đồng đói cỏ

Những đồi sim không đủ quả nuôi người

Cuộc sống gian lao ít tiếng nói cười

Chỉ tiếng gió mù trời chen tiếng súng

Của đồn giặc mấy năm trời chiếm đóng

Đảng kính yêu! Tôi tìm Đảng giữa nơi này

Như chờ vang tiếng sét xé trời mây..

Tôi đứng trước Đảng kỳ, rưng mắt lệ

Phút mơ ước, sao thiếu hình bóng mẹ?

Giặc bao vây ngăn lối chặn đường

Thiếu cả gia đình ngay giữa đất quê hương!

Mẹ ơi! Mẹ không là đồng chí

Nhưng Đảng kỳ đây chính là của mẹ

Đời khổ đau mẹ đứng dưới cờ này

Mẹ đói nghèo, hàng ngũ bên con đây

Mẹ xem, con mặc áo nâu sồng xưa mẹ mặc

Mai con hát khúc bình dân xưa mẹ hát

Đảng mến yêu, có phải mẹ giới thiệu con vào?

Từ buổi dạy con lòng thương ghét ban đầu

Tự quê mẹ nghèo, tự đời mẹ khổ

Tự giọt lệ khóc tù đi biệt xứ

Tự nắm cơm khô đưa cán bộ thoát làng

Từ tiếng thét căm thù vì giặc giã, vua quan

Tưởng như cả quê hương giới thiệu tôi vào Đảng

Rẫy bắp, vườn tiêu, bờ tre, bãi sắn

Những đồi tranh ăn độc gió Lào

Cả trại tù Lao Bảo chốn rừng sâu

Ôi tiếng đầu tiên gọi ta "đồng chí"

Là tíeng quê hương ấm lành Quảng Trị

Những đảng viên đầu tiên đứng sát bên tôi

Là bạn thuở nhi đồng áo vá cơm khoai

Tôi đứng dưới cờ, đưa tay tuyên thệ

Trên đất quê hương mang hình bóng mẹ

Ngỡ chừng như vừa sinh lại lần đầu

Đảng trở thành nơi cắt rốn chôn rau

Nguồn: Chế Lan Viên toàn tập, NXB Văn học, 2002 - Vũ Thị Thường sưu tầm và biên soạn.

Nguyên quán nhà thơ Chế Lan Viên (1920-1989) ở xã Thanh An, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Bài thơ "Kết nạp Đảng trên quê mẹ" được ông sáng tác năm 1949, với nguồn cảm hứng từ chính lễ kết nạp Đảng của ông trên quê hương Quảng Trị.

"Kết nạp Đảng trên quê mẹ" đánh dấu hai sự kiện quan trọng trong cuộc đời nhà thơ lớn Chế Lan Viên. Về mặt con người xã hội, bài thơ ghi lại thời khắc nhà thơ Chế Lan Viên nguyện trung thành với lý tưởng của Đảng, dùng ngòi bút là vũ khí sắc bén trên mặt trận văn hóa văn nghệ dưới sự lãnh đạo của Đảng. Riêng với con đường nghệ thuật thi ca, bài thơ đánh dấu bước chuyển phong cách nghệ thuật của tác giả: Từ thi pháp lãng mạn, tượng trưng của phong trào Thơ Mới sang thi pháp trữ tình chính trị của thơ ca cách mạng. Cần nhắc lại rằng, Chế Lan Viên nổi danh từ năm 17 tuổi với tập thơ "Điêu tàn" gây ngạc nhiên, ngưỡng mộ khắp thi đàn. Song, cũng như bao văn nghệ sĩ cùng thời đi theo cách mạng, Chế Lan Viên rất khó khăn để "lột xác" sáng tác trong hoàn cảnh thời đại mới. Điều đó buộc nhà thơ phải "nhận đường" (chữ của Nguyễn Đình Thi), thâm nhập vào đời sống mới, "ba cùng" với nhân dân để tìm cảm hứng sáng tác.

 

[Wall-E]

Cảm nhận bài thơ Kết nạp đảng trên quê mẹ​

Trong dòng chảy của thơ ca cách mạng, có những khoảnh khắc mà cái tôi cá nhân hòa quyện tuyệt đối vào cái ta chung của dân tộc, tạo nên những vần thơ rung động đến tâm can. Bài thơ "Kết nạp Đảng trên quê mẹ" của Chế Lan Viên chính là một tiếng lòng như thế. Đó không chỉ là bài ca về lý tưởng, mà còn là bản tình ca sâu nặng về mảnh đất miền Trung nắng cháy, về tình mẫu tử thiêng liêng và sự gắn kết không thể tách rời giữa Đảng với máu thịt quê hương.

Toàn bộ bài thơ là một sự trùng hợp kỳ diệu của số phận: Người chiến sĩ đi kháng chiến khắp bốn phương trời, để rồi ngày đứng vào hàng ngũ của Đảng lại là ngày trở về giữa lòng quê mẹ. Giây phút ấy, thế giới quan của tác giả như được tái sinh. Dưới ánh sáng của lý tưởng, những vật vô tri như đá sỏi, cây cằn bỗng trở nên lấp lánh, thiêng liêng lạ thường. Tác giả đã chạm vào một chân lý giản đơn nhưng vĩ đại: Đảng không ở đâu xa xôi trên những khẩu hiệu, Đảng hiện hữu ngay trong giọng nói quen thuộc, trong màu đất thân thương và trong cả những điều chưa kịp nói hết của quê hương.

Đọc bài thơ, ta không có cảm giác đang chứng kiến một nghi lễ chính trị, mà như đang đứng trước một khoảnh khắc thiêng liêng của số phận, nơi một con người đối diện với quê hương, với mẹ, với cả quá khứ khổ đau của dân tộc mình. Điều làm người đọc xúc động nhất là cách Chế Lan Viên đặt người mẹ ở vị trí trung tâm của cảm xúc. Mẹ không chỉ là mẹ riêng của tác giả, mà là hình ảnh kết tinh của quê hương nghèo khổ, lam lũ, chịu đựng và hy sinh. Mẹ hiện lên không bằng những lời ca ngợi mỹ lệ, mà bằng những chi tiết rất đời: Chiếc khăn xanh che mái tóc buồn đau, nắm cơm khô đưa cán bộ thoát làng, những giọt nước mắt tiễn con đi biệt xứ. Đó là hình ảnh khiến người đọc thấy nghẹn, bởi trong đó thấp thoáng bóng dáng của biết bao bà mẹ Việt Nam đã âm thầm gánh chịu đau thương để nuôi lớn lý tưởng cho con mình, cho cả một thế hệ.

Càng đi sâu vào tác phẩm, ta càng thấy hình tượng người mẹ hiện lên như một tượng đài của sự hy sinh và lòng nhân hậu. Qua lời dặn dò của mẹ, một bức tranh quê hương Quảng Trị nghèo khó, "đất chẳng nuôi người, người không nuôi nổi đất" hiện lên đầy xót xa. Hình ảnh chiếc khăn xanh của mẹ che "hai thứ tóc buồn đau" không chỉ là nỗi đau riêng của một gia đình, mà là biểu tượng cho sự khốn cùng của nhân dân dưới ách thống trị. Chính từ sự thấu hiểu nỗi đói nghèo lam lũ, từ những "nắm cơm khô đưa cán bộ thoát làng" của mẹ, mà lý tưởng cách mạng trong lòng người con được khơi dậy. Chế Lan Viên đã có một phát hiện đầy nhân văn rằng: Mẹ chính là người "giới thiệu" con vào Đảng. Mẹ không là đồng chí theo danh hiệu, nhưng mẹ chính là người đã bồi đắp lòng thương ghét, dạy con biết căm thù giặc giã và yêu thương những kiếp người bần hàn.

Đọc bài thơ, ta cảm nhận rất rõ rằng việc vào Đảng của người con không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên, cũng không phải là một sự giác ngộ đến từ sách vở hay khẩu hiệu, mà là kết quả của cả một đời sống đã được nuôi dưỡng bằng đói nghèo, bất công và tình thương sâu nặng. Quê hương trong bài thơ không hề yên bình, không thơ mộng, mà khắc nghiệt, đói khát, bị giày xéo bởi chiến tranh và áp bức. Chính từ mảnh đất ấy, từ nỗi khổ ấy, từ những con người "không ai thương như cỏ nội giữa đồng", lý tưởng cách mạng hình thành một cách tự nhiên, như một tiếng gọi không thể cưỡng lại.

Giây phút tuyên thệ dưới Đảng kỳ giữa mảnh đất quê hương mang đến một cảm xúc vỡ òa. Trong tiếng gió Lào thổi cát trắng, tiếng gọi "đồng chí" vang lên vừa lạ lẫm vừa ấm áp lạ kỳ. Những người đồng chí ấy chẳng phải ai xa lạ, chính là những người bạn thuở nhi đồng "áo vá cơm khoai", những người đã cùng lớn lên từ rẫy bắp, vườn tiêu, từ nỗi đau chung của một dân tộc bị xiềng xích. Sự kết nối ấy khiến cho lời thề dưới cờ Đảng trở nên nặng nề và thiêng liêng hơn bao giờ hết. Đảng giờ đây không chỉ là tổ chức chính trị, mà đã trở thành "nơi cắt rốn chôn rau", là người mẹ thứ hai đưa con vào một cuộc đời mới, một cuộc đời có ánh sáng và hy vọng.

Cảm xúc trong bài thơ còn đặc biệt mạnh mẽ ở chỗ Đảng hiện lên không tách rời con người, mà gắn liền với máu thịt, với đời sống cụ thể. Đảng không phải là một khái niệm trừu tượng, mà là nơi hội tụ của những gì đau đớn nhất, nghèo khó nhất, nhưng cũng nhân hậu và bền bỉ nhất của quê hương. Khi tác giả nói rằng mẹ không phải là đồng chí nhưng Đảng kỳ chính là của mẹ, người đọc bỗng hiểu ra một điều rất sâu sắc: Đảng sinh ra từ nhân dân, từ những người mẹ nghèo, và lý tưởng cách mạng trước hết là sự tiếp nối của tình thương, của lòng căm thù bất công, của khát vọng sống cho ra sống.

Khoảnh khắc đứng dưới cờ Đảng trong bài thơ mang một ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng, bởi đó cũng là khoảnh khắc thiếu vắng mẹ. Sự thiếu vắng ấy không làm cho bài thơ bi lụy, mà trái lại, làm cho cảm xúc dâng cao hơn, sâu hơn. Người mẹ không còn hiện diện bằng hình hài, nhưng lại hiện diện trong từng câu thơ, từng ý nghĩ, từng lời thề. Đảng trở thành nơi người con tìm thấy hình bóng mẹ, tìm thấy quê hương, tìm thấy chính mình trong một tư cách mới.

Khép lại bài thơ, người đọc vẫn không khỏi bồi hồi trước hình ảnh người chiến sĩ đứng giữa quê hương, rưng rưng mắt lệ nhìn về Đảng kỳ và hình bóng mẹ. Bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhịp điệu dặt dìu, tha thiết, Chế Lan Viên đã chứng minh rằng: Một lý tưởng chỉ thực sự cao đẹp khi nó bắt nguồn từ lòng yêu nước chân thành và sự gắn bó máu thịt với nhân dân. "Kết nạp Đảng trên quê mẹ" mãi mãi là một bài ca đẹp về sự khởi đầu của một hành trình cách mạng, nơi mà tình yêu riêng và tình yêu chung đã hòa làm một, rực rỡ dưới bóng cờ.

 

[Wall-E]

Phân tích bài thơ Kết nạp Đảng trên quê mẹ​

Bài thơ mở đầu bằng hành trình trở về, vừa mang ý nghĩa không gian, vừa mang ý nghĩa tinh thần:

Giã mẹ ra đi kháng chiến bốn phương trời

Kết nạp Đảng, bỗng quay về quê mẹ!

Có phải quê hương gọi ta về đấy nhỉ?

Dặn dò ta, khuyên nhủ ta thêm

Việc kết nạp Đảng được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với quê hương và người mẹ, cho thấy lý tưởng cách mạng không tách rời cội nguồn dân tộc và gia đình.

Cảm xúc thiêng liêng của buổi đầu vào Đảng được diễn tả bằng sự thay đổi trong cảm nhận về thế giới xung quanh:

Ngày vào Đảng đất trời như đổi khác

Những vật vô tri cũng làm rưng nước mắt

Đá sỏi cây cằn, sao bỗng thấy thiêng liêng?

Cảnh vật quen thuộc bỗng mang ý nghĩa mới, phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ trong ý thức và tâm hồn của người chiến sĩ.

Hình ảnh quê hương hiện lên vừa thân thuộc vừa đau đáu:

Giọng nói quen nghe, màu đất quen nhìn

Bỗng chan chứa trăm điều chưa nói hết!

Tôi cúi đầu nghe, dặt dìu, tha thiết

Cây cỏ trời mây, kẻ mất người còn

Quê hương không chỉ là không gian địa lý, mà trở thành tiếng nói, thành lời nhắc nhở, thành chứng nhân của lịch sử và số phận con người.

Trung tâm cảm xúc của bài thơ là hình ảnh người mẹ – biểu tượng của quê hương nghèo khổ:

Tiếng mẹ bảo bên tai:"Con hãy nhớ

Bà con quê ta đói nghèo lam lũ

Cuộc sống xưa như nước chảy mất dòng

Không ai thương như cỏ nội giữa đồng

Lời mẹ vừa mang tính cá nhân, vừa đại diện cho tiếng nói của nhân dân lao động, là động lực sâu xa thúc đẩy người con đi theo con đường cách mạng.

Những hình ảnh hiện thực khắc nghiệt của quê hương tiếp tục được khắc họa:

Ôi gió Lào ơi! Ngươi đừng thổi nữa

Những ruộng đói mùa, những đồng đói cỏ

Những đồi sim không đủ quả nuôi người

Thiên nhiên khắc nghiệt hòa cùng chiến tranh và áp bức, làm nổi bật nguyên nhân xã hội sâu xa của con đường cách mạng.

Khoảnh khắc đứng trước Đảng kỳ được đặt trong nỗi thiếu vắng mẹ và gia đình:

Tôi đứng trước Đảng kỳ, rưng mắt lệ

Phút mơ ước, sao thiếu hình bóng mẹ?

Giặc bao vây ngăn lối chặn đường

Thiếu cả gia đình ngay giữa đất quê hương!

Chính sự thiếu vắng ấy làm nổi bật hơn ý nghĩa tinh thần của Đảng như một điểm tựa lớn lao.

Ở phần sau, tác giả khẳng định mối quan hệ máu thịt giữa mẹ, quê hương và Đảng:

Mẹ ơi! Mẹ không là đồng chí

Nhưng Đảng kỳ đây chính là của mẹ

Đời khổ đau mẹ đứng dưới cờ này

Đảng hiện lên như sự kết tinh của nỗi đau, hy sinh và khát vọng của người mẹ và nhân dân nghèo.

Bài thơ khép lại bằng hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc:

Tôi đứng dưới cờ, đưa tay tuyên thệ

Trên đất quê hương mang hình bóng mẹ

Ngỡ chừng như vừa sinh lại lần đầu

Đảng trở thành nơi cắt rốn chôn rau

Khoảnh khắc kết nạp Đảng được ví như một lần sinh thành mới, nâng tầm ý nghĩa chính trị thành ý nghĩa nhân sinh. Qua đó, Chế Lan Viên đã thể hiện một cách sâu sắc mối quan hệ hữu cơ giữa cá nhân – gia đình – quê hương – Đảng, làm nên giá trị tư tưởng và cảm xúc đặc biệt cho bài thơ.