[hoadiep]

Tsunami of dirt: What caused Nepal's deadly glacial flood?​

Published: August 27, 2026 3.56am BST​

By Levan Tielidze​

More than 150 people are dead and hundreds more missing after an enormous wave of water, ice, mud and rock cascaded more than 170 kilometres down the Bhote Koshi River valley in Nepal. The valley is the main link between Kathmandu in Nepal and Lhasa in Tibet. At least 34 Australians are missing. There was little warning.

Hơn 150 người đã thiệt mạng và hàng trăm người khác vẫn mất tích sau khi một dòng nước khổng lồ cuốn theo nước, băng, bùn và đá đổ xuống hơn 170 km dọc theo thung lũng sông Bhote Koshi ở Nepal. Thung lũng này là tuyến kết nối chính giữa Kathmandu ở Nepal và Lhasa ở Tây Tạng. Ít nhất 34 công dân Australia hiện vẫn đang mất tích. Hầu như không có cảnh báo trước.

Footage of the debris-laden flash flood is shocking. It is, unfortunately, not surprising.

Những hình ảnh về trận lũ quét cuồn cuộn mang theo đầy bùn đất và các mảnh vụn thật sự gây sốc. Đáng tiếc là, điều này không hoàn toàn bất ngờ.

As an expert in glaciers, I have tracked their accelerating retreat around the world as they melt – and the disasters that can follow. Early analysis suggests the abrupt collapse of a glacier triggered the disaster.

Là một chuyên gia về sông băng, tôi đã theo dõi tốc độ thu hẹp ngày càng nhanh của chúng trên khắp thế giới khi chúng tan – cũng như những thảm họa có thểxảy ra sau đó. Những phân tích ban đầu cho thấy sự sụp đổ đột ngột của một sông băng có thể đã châm ngòi cho thảm họa này.

As climate change intensifies, glaciers worldwide are melting – even in high regions such as the Himalayas. The Himalayas are especially vulnerable, because the steep slopes of many of these very tall mountains are made of permafrost – rock and soil frozen for centuries. As temperatures rise, these slopes are beginning to melt or destabilise. If an earthquake or slope failure occurs, it can trigger a sudden and devastating debris flow.

Khi biến đổi khí hậu ngàycàng nghiêm trọng, các sông băng trên toàn thế giới đang tan chảy – ngay cả tại những khu vực có độ cao lớn như dãy Himalaya. Himalaya đặc biệt dễ bị tổn thương bởi độ dốc lớn của nhiều ngọn núi cao tại đây được cấu tạo từ tầng đất đóng băng vĩnh cửu (permafrost) – lớp đá và đất đã bị đóng băng trong suốt hàng thế kỷ. Khi nhiệt độ tăng lên, những sườn núi này bắt đầu tan chảy hoặc trởnên mất ổn định. Nếu xảy ra động đất hoặc hiện tượng sạt lở sườn núi, nó có thể kích hoạt một dòng chảy bùn đá đột ngột và có sức tàn phá khủng khiếp.

It's too early to say this was the exact cause. But we know that the great ice stores of the Himalayas – known as the world's"third pole" because it contains the largest amount of snow and ice after the Arctic and Antarctic – areno longer safe.

Hiện vẫn còn quá sớm để khẳng định đây chính xác là nguyên nhân gây ra thảm họa. Tuy nhiên, chúng ta biết rằng những kho băng khổng lồ của Himalaya – được gọi là "cực thứ ba" của thế giới vì nơi đây chứa lượng tuyết và băng lớn nhất sau Bắc Cực và Nam Cực – không còn an toàn nữa.

Từ vựng​

1. Enormous /ɪˈnɔːməs/: Adjective. Khổng lồ, cực kỳ lớn.

Extremely large in size or amount.

Example: The disaster caused enormous damage.

2. Cascade /kæˈskeɪd/: Verb. Cuồn cuộn đổ xuống, chảy ào xuống.

To flow or fall rapidly and in large amounts.

Example: Water cascaded down the mountain after the heavy rain.

3. Main link /meɪn lɪŋk/: Noun phrase. Tuyến kết nối chính.

An important route or connection between two places.

Example: The highway is the main link between the two cities.

4. Little warning /ˈlɪtl ˈwɔːnɪŋ/: Noun phrase. Hầu như không có cảnh báo trước.

Very little advance notice before something happens.

Example: The earthquake struck with little warning.

5. Footage /ˈfʊtɪdʒ/: Noun. Đoạn phim, hình ảnh ghi lại.

Recorded video material showing an event.

Example: Footage of the disaster was broadcast worldwide.

6. Debris-laden /ˈdebriː ˌleɪdən/: Adjective. Chứa đầy/cuốn theo mảnh vụn.

Containing or carrying a large amount of debris.

Example: A debris-laden flood swept through the village.

7. Flash flood /ˈflæʃ flʌd/: Noun. Lũ quét.

A sudden flood that happens very quickly.

Example: Heavy rainfall triggered a flash flood.

8. Expert in /ˈekspɜːt ɪn/: Noun phrase. Chuyên gia về.

A person with a high level of knowledge or skill in a particular subject.

Example: She is an expert in environmental science.

9. Track /træk/: Verb. Theo dõi.

To carefully observe or monitor something over time.

Example: Scientists track changes in global temperatures.

10. Accelerating retreat /əkˈseləreɪtɪŋ rɪˈtriːt/: Noun phrase. Sự thu hẹp ngày càng nhanh.

A process in which something is becoming smaller or receding at an increasing rate.

Example: Scientists are concerned about the accelerating retreat of glaciers.

11. Around the world /əˈraʊnd ðə wɜːld/: Adverbial phrase. Trên khắp thế giới.

In many different parts of the world.

Example: Glaciers are melting around the world.

12. Follow /ˈfɒləʊ/: Verb. Xảy ra sau, tiếp theo.

To happen after something else.

Example: Severe flooding can follow prolonged rainfall.

13. Early analysis /ˈɜːli əˈnæləsɪs/: Noun phrase. Những phân tích ban đầu.

An initial examination of information or evidence.

Example: Early analysis suggests that the damage was extensive.

14. Suggest /səˈdʒest/: Verb. Cho thấy, chỉ ra.

To indicate that something is probably true.

Example: The evidence suggests that temperatures are rising.

15. Abrupt /əˈbrʌpt/: Adjective. Đột ngột.

Sudden and unexpected.

Example: There was an abrupt change in temperature.

16. Collapse / kəˈlæps/: Noun. Sự sụp đổ.

Example: The abrupt collapse of the glacier caused a massive flood.

17. Trigger the disaster /ˈtrɪɡə (r) ðə dɪˈzɑːstə (r) /: Verb phrase. Gây ra thảm họa.

To cause a disaster to happen.

Example: The collapse may have triggered the disaster.

18. Intensify /ɪnˈtensɪfaɪ/: Verb. Trở nên mạnh/nghiêm trọng hơn.

To become

Stronger or more severe.

Example: Extreme weather events may intensify as temperatures rise.

19. Especially vulnerable /ɪˈspeʃəli ˈvʌlnərəbl/: Adjective phrase. Đặc biệt dễ bị tổn thương.

Particularly likely to be harmed or affected.

Example: Coastal communities are especially vulnerable to flooding.

20. Steep slope /stiːp sləʊp/: Noun phrase. Sườn dốc, sườn núi dốc.

A slope that rises or falls at a sharp angle.

Example: Heavy rain can make a steep slope unstable.

21. Permafrost /ˈpɜːməfrɒst/: Noun. Tầng đất đóng băng vĩnh cửu.

A layer of soil or rock that remains frozen for a very long period.

Example: Rising temperatures are causing permafrost to melt.

22. Destabilise /diːˈsteɪbəlaɪz/: Verb. Làm/trở nên mất ổn định.

To make something less stable or more likely to collapse.

Example: Melting permafrost can destabilise mountain slopes.

23. Slope failure /sləʊp ˈfeɪljə (r) /: Noun phrase. Sự sạt lở/sụp đổ sườn dốc.

The collapse or downward movement of material on a slope.

Example: Heavy rainfall can cause slope failure.

24. Occur /əˈkɜː (r) /: Verb. Xảy ra.

To happen, especially unexpectedly.

Example: Earthquakes can occur without warning.

25. Devastating /ˈdevəsteɪtɪŋ/: Adjective. Có sức tàn phá khủng khiếp.

Causing very serious damage or destruction.

Example: The earthquake had a devastating impact on the region.

26. Debris flow /ˈdebriː fləʊ/: Noun phrase. Dòng chảy mảnh vụn/đất đá.

A rapidly moving mixture of water, mud, rocks, and other debris.

Example: The earthquake triggered a massive debris flow.

27. Too early to say /tuː ˈɜːli tə seɪ/: Fixed expression. Còn quá sớm để nói/kết luận.

Used when there is not enough information to make a definite conclusion.

Example: It is too early to say whether the policy will succeed.

28. Ice stores /aɪs stɔːz/: Noun phrase. Trữ lượng băng.

Large quantities of ice stored naturally in a particular region.

Example: The Himalayas contain enormous ice stores.

29. Be known as /biː nəʊn æz/: Verb phrase. Được biết đến/gọi là.

To be commonly called or referred to by a particular name.

Example: The region is known as the "third pole".

30. The third pole /ðə θɜːd pəʊl/: Noun phrase. "Cực thứ ba".

A term for a region containing an exceptionally large amount of snow and ice outside the Arctic and Antarctic.

Example: The Himalayas are often described as the third pole.

31. No longer /nəʊ ˈlɒŋɡə (r) /: Adverb. Không còn.. Nữa.

Not anymore.

Example: Some areas are no longer suitable for farming.

Còn tiếp..

 

[hoadiep]

What do we know about this disaster?​

(Chúng ta biết gì về thảm họa này)​

What happened in Nepal is likely due to an enormous ice-and-rock landslide sweeping down a mountain pass and gathering up ice, water, rock, trees and dirt.

Những gì xảy ra ở Nepal có khả năng là do một vụ sạt lở khổng lồ gồm băng và đá trượt xuống một con đèo, cuốn theo băng, nước, đá, cây cối và đất.

The landslide was so large it was originally thought to be an earthquake, as the seismic energy registered as a 4.4 magnitude quake on seismographs.

Vụ sạt lở lớn đến mức ban đầu nó được cho là một trận động đất, bởi năng lượng địa chấn được ghi nhận trên các máy đo địa chấn tương đương với một trận động đất có độ lớn 4, 4.

By the time it reached Gyirong Port – a China-Nepal border crossing – the wall of debris resembled a tsunami of dirt. Early estimates suggest the wave may have been 30 metres high.

Đến khi nó tới cảng Gyirong – một cửa khẩu biên giới Trung Quốc–Nepal – bức tường mảnh vụn trông giống như một trận sóng thần bằng đất. Những ước tính ban đầu cho thấy dòng sóng này có thể đã cao 30 mét.

What are the likely causes?​

(Những nguyên nhân có khả năng xảy ra là gì)​

Sometimes, disasters like these can be caused when glacial meltwater trapped in a lake by a landslide breaks free. One of these events – known as a glacial lake outburst flood – hit Nepal in 2024.

Đôi khi, những thảm họa như thế này có thể xảy ra khi nước tan từ sông băng - vốn bị chặn lại trong hồ bởi một vụ sạt lở - thoát ra đột ngột. Một sự kiện như vậy – được gọi là lũ do hồ băng tan vỡ – đã xảy ra ở Nepal vào năm 2024.

But early analysis suggests this isn't the case here. Satellite imagery suggests the landslide may have carved away large parts of a glacier, triggering its collapse.

Tuy nhiên, những phân tích ban đầu cho thấy trường hợp này không phải như vậy. Hình ảnh vệ tinh cho thấy vụ sạt lở có thể đã bào mòn/cuốn mất những phần lớn của một sông băng, khiến nó sụp đổ.

We don't know yet what caused the glacier to collapse. But glaciers worldwide are broadly in retreat – and flood and debris flow disasters can follow.

Hiện chúng ta vẫn chưa biết điều gì đã khiến sông băng sụp đổ. Tuy nhiên, các sông băng trên toàn thế giới nhìn chung đang thu hẹp – và những thảm họa do lũ lụt và dòng chảy mảnh vụn có thể xảy ra sau đó.

A smaller flood hit the same district in Nepal last year, killing nine people. Also last year, a melting glacier in Switzerland triggered a huge debris flow that destroyed the village of Blatten. In 2023, a landslide and subsequent flood in my home country of Georgia killed 33 people at a mountain resort.

Một trận lũ nhỏ hơn đã xảy ra tại cùng một huyện ở Nepal vào năm ngoái, khiến chín người thiệt mạng. Cũng trong năm ngoái, một sông băng tan chảy ở Thụy Sĩ đã gây ra một dòng chảy mảnh vụn khổng lồ, phá hủy ngôi làng Blatten. Năm 2023, một vụ sạt lở đất và trận lũ xảy ra sau đó tại quê hương Georgia của tôi đã khiến 33 người thiệt mạng tại một khu nghỉ dưỡng trên núi.

But this disaster is one of the largest so far.

Tuy nhiên, thảm họa này là một trong những thảm họa lớn nhất từ trước đến nay.

Từ vựng​

1. Be likely due to /biː ˈlaɪkli djuː tuː/: Verb phrase. Có khả năng là do, có khả năng bắt nguồn từ.

Likely to have been caused by something.

Example: The damage is likely due to heavy rainfall.

2. Ice-and-rock landslide /aɪs ænd rɒk ˈlændslaɪd/: Noun phrase. Vụ sạt lở gồm băng và đá.

Example: An ice-and-rock landslide swept down the mountain.

3. Sweep down /swiːp daʊn/: Phrasal verb. Tràn/trượt mạnh xuống.

To move rapidly and forcefully downwards.

Example: The flood swept down the valley.

4. Mountain pass /ˈmaʊntən pɑːs/: Noun phrase. Đèo núi.

A route through a mountainous area, usually between two higher areas.

Example: The road crosses a narrow mountain pass.

5. Gather up /ˈɡæðə (r) ʌp/: Phrasal verb. Cuốn theo, gom lại.

To collect or pick up things, especially while moving.

Example: The flood gathered up mud, rocks and trees.

6. Be thought to be /biː θɔːt tə biː/: Verb phrase. Được cho là.

To be believed or considered to be something.

Example: The collapse is thought to be linked to rising temperatures.

7. Seismic energy /ˈsaɪzmɪk ˈenədʒi/: Noun phrase. Năng lượng địa chấn.

Energy released and transmitted through the Earth during an earthquake or similar event.

Example: The event released a large amount of seismic energy.

8. Register /ˈredʒɪstə (r) /: Verb. Ghi nhận, đo được.

To record or show a particular measurement or event.

Example: The instrument registered a magnitude 4.4 quake.

9. Seismograph /ˈsaɪzməɡrɑːf/: Noun. Máy đo địa chấn.

An instrument used to detect and record earthquakes and seismic activity.

Example: The earthquake was recorded on several seismographs.

10. Border crossing /ˈbɔːdə ˌkrɒsɪŋ/: Noun phrase. Cửa khẩu biên giới.

A place where people and vehicles can legally cross an international border.

Example: The road leads to a major border crossing.

11. Wall of debris /wɔːl əv ˈdebriː/: Noun phrase. Bức tường/khối mảnh vụn.

A large mass of broken material moving or accumulating together.

Example: A wall of debris swept through the valley.

12. Resemble /rɪˈzembl/: Verb. Giống, trông giống.

To look like or be similar to something.

Example: The massive wave resembled a tsunami.

13. Early estimates /ˈɜːli ˈestɪməts/: Verb phrase. Những ước tính ban đầu.

Used to introduce an initial, not yet confirmed, calculation or assessment.

Example: Early estimates suggest that hundreds of people were affected.

14. Glacial meltwater /ˈɡleɪʃəl ˈmeltwɔːtə (r) /: Noun phrase. Nước tan từ sông băng.

Water produced when a glacier or glacial ice melts.

Example: Glacial meltwater feeds many rivers in the region.

15. Be trapped in /biː træpt ɪn/: Verb phrase. Bị mắc kẹt/bị giữ lại trong.

To be unable to escape from a particular place or situation.

Example: Large amounts of water were trapped in the lake.

16. Break free /breɪk friː/: Phrasal verb. Thoát ra đột ngột, thoát khỏi sự kìm giữ.

To escape suddenly from something that is holding or containing you.

Example: The water eventually broke free from the blocked lake.

17. Glacial lake outburst flood /ˈɡleɪʃəl leɪk ˈaʊtbɜːst flʌd/: Noun phrase. Lũ do hồ băng tan vỡ.

A sudden flood caused by the release of water from a glacial lake.

Example: A glacial lake outburst flood can cause widespread destruction.

18. Satellite imagery /ˈsætəlaɪt ˈɪmɪdʒəri/: Noun phrase. Hình ảnh vệ tinh.

Images of the Earth's surface captured by satellites.

Example: Satellite imagery revealed major changes in the glacier.

19. Carve away /kɑːv əˈweɪ/: Phrasal verb. Bào mòn/cuốn mất dần.

To remove material gradually or forcefully from something.

Example: The river has carved away parts of the riverbank.

20. Trigger its collapse /ˈtrɪɡə (r) ɪts kəˈlæps/: Verb phrase. Khiến nó sụp đổ.

To cause something to suddenly collapse.

Example: The landslide triggered the collapse of the glacier.

21. Broadly in retreat /ˈbrɔːdli ɪn rɪˈtriːt/: Adjective phrase. Nhìn chung đang thu hẹp.

Generally becoming smaller or receding.

Example: Glaciers are broadly in retreat because of climate change.

22. Subsequent /ˈsʌbsɪkwənt/: Adjective. Xảy ra sau đó, tiếp theo.

Happening after something else.

Example: The subsequent flood caused further damage.

23. Huge debris flow /hjuːdʒ ˈdebriː fləʊ/: Noun phrase. Dòng chảy mảnh vụn khổng lồ.

A very large and destructive flow of mud, rocks and other debris.

Example: The melting glacier triggered a huge debris flow.

24. So far /səʊ fɑː (r) /: Adverbial phrase. Cho đến nay, từ trước đến nay.

Until now or up to the present time.

Example: This is the largest disaster so far.

* * *còn tiếp..