Bài học từ cây

***

Mười lăm năm trước, tôi cùng em qua đây,

Hàng cây mới ươm, khô gầy, mỏng mảnh,

Hai ta không nỡ lòng dám ví

Rằng hàng cây như tình yêu chúng ta!

* * *

Mười lăm năm sau, tôi cùng em qua đây,

Hàng cây đã già, xù xì thân mấu,

Hai ta lại càng không dám ví

Rằng hàng cây như tình yêu chúng ta!

* * *

Có lẽ ngày xưa, chúng mình quá tự kiêu

Xem thường quy luật của thiên nhiên vĩnh cửu,

Còn bây giờ, chúng mình quá đắn đo và nhát sợ

Không dám nhìn xa hơn chính bản thân mình!

* * *

Nhưng cây cứ lẳng lặng, cứ điềm nhiên

Tiếp tục mãi ra hoa và đậu quả!

(1979)

Còn, mất.. tuổi yêu đầu

* * *

Anh mất những gì trong em thuở nhỏ

Mất sự bình yên hay những niềm vui?

Mà đến giờ vẫn tưởng còn nguyên vẹn

Vẫn tưởng còn nguyên cả cuộc đời?

* * *

Anh đã buôn qua nhịp đập trái tim thơ

Như chim bay qua nỗi buồn một thuở

(Ôi đến nhiêu khê là nỗi buồn tuổi nhỏ)

Áo ướt chăng em? Trên áo động xuân về..

* * *

Giá như là ta đã yêu nhau

Hẳn mộng ước vuông tròn hơn có phải?

Nghĩ hối tiếc những ngày phung phí mãi

Ta đi quanh mà chẳng đến bao giờ!

* * *

Em có còn nhớ lại nữa không em

Ngày nắng, ngày mưa, bụi lầm gót đỏ

Hoa tím ngát thở dồn trong ngọn gió..

Ta đã mất gì suốt tuổi nhỏ trong nhau?

Cứ như không

***

Lòng yêu đời có thật dễ đâu em?

Khi anh có, anh biết là thực khó,

Anh trả giá bằng rất nhiều cực khổ,

Để được cứ như không, thư giãn, nguyên lành!

* * *

Em lo lắng mà không hề trách móc

Chỉ nhìn anh, đoán được hết vui buồn,

Em mềm mại mà không hề khiếp sợ

Vượt thác rồi, chờ dốc khác cao hơn..

* * *

Từng đau đớn vì lòng người phản trắc,

Từng xót xa vì lắm nỗi tỵ hiềm..

Ta lại vẫn còn nhau, không mất mát,

Lòng yêu đời - có thật dễ đâu em!

(1991)

Lạnh

* * *

Chỗ em qua, gió bấc đã thay mùa,

Chân rạ mới se lòng mong lúa ấm

Những lá bàng rơi, càng khô càng thắm,

Lá khô hoài, có trút xuống nơi em?

(1967)

Thơ tình viết muộn

***

Tôi đã qua rồi tuổi dễ khổ đau,

Tuổi dễ ưu tư, tuổi hay giận dữ,

Tuổi hình dung tương lai trong lòng tay

Giữ thật kín như vật gì dễ vỡ!

* * *

Tôi đã qua rồi tuổi dễ kiêu căng

Tưởng cuộc sống dễ dàng làm đổi khác,

Tưởng những gì mới phát minh trong óc,

Ắt ngày mai, nhân loại đã làm theo!

* * *

Em đến bên tôi, ngồi nghiêng không nói

Trên má em, vệt sáng của mùa đông,

Em cười thật khiêm nhường, nhỏ nhoi, trung thực,

Nào có gì đâu mà đau nhói tận lòng!

* * *

Em là chân lý của đời thường mạnh mẽ

Nét môi chẳng còn cong vì trải đắng cay rồi,

Em là vẻ đẹp của đời thường vĩnh cửu,

Là những gì quên mất ở trong tôi!

(1986)

Người giữ tuyến đường xuân

* * *

Những quả đồi, bom cắm xuyên lông chim

Anh xót xa như khía tấm lưng trần

Anh cắn răng chong mắt suốt mùa đông

Ánh sáng lạnh chập chờn xanh đỏ

A-xít đặc khoét vào hạt nổ

Chỗ chưa ai qua là chỗ có anh qua

Cái chết nằm im cho anh tháo gỡ

Con đường cắt, con đường lại mở

Cái chết nằm im cho những chuyến xe thông.

* * *

Những thuỷ lôi chín mắt ở Hàm Rồng

Hau háu trên sông giữa luồng nước lũ

Anh đã vớt không quả nào kịp nổ

Hai tay trắng làm đui mù điện tử

Chỗ chưa ai quen là chỗ của anh quen..

* * *

Đêm nay nằm trong lán lặng yên

Anh nghe tiếng xe trở về nẻo đó

Ôi tiếng xe qua như có gì tâm sự

Anh trở dậy đi ra nghe những tiếng ai chào

Nghe mùa rộ từ phương Nam đang ruổi về phương Bắc

Không nhìn rõ mặt ai

Chỉ biết nhiều tin vui..

* * *

Suốt đêm anh trở giấc bồi hồi

Con đường anh khai thông vẫn bừng bừng huyết mạnh

Con đường đẹp hơn đầu hết

Chỗ chưa ai biết là chỗ anh đã biết:

Bánh xe nào đi qua cũng in bùn đỏ mùa xuân..

(1967)

Qua Trường Sa

* * *

Hoa bí hoa bầu mọc ở Trường Sa

Ô hay! Đất ngỡ đất quên nhà,

Gió cũng gió, ong cũng ong kiếm mật

Nắng cũng là màu nắng tận trong ta!

Cái bắt tay là bắt tay đồng chí

Tay mở rộng và miệng cười hoan hỉ

Trường Sa ơi! Như bát nước đầy

Mời uống ngụm đầu đã thấy mê say..

Áo cộc nông dân hở cúc cổ quên cài

Nết sởi lởi gợi nhớ hoài Nam Bộ,

Những ba má chú cô trong đó

Chửa một lần thấy mặt đã đi xa!

(1961)

Trở lại trái tim mình

* * *

1

Tôi trở lại những bờ đường mùa xuân

Cây già trắng lá

Ôi thành phố tôi yêu kỳ lạ

Cái sống như trăn trở ngày đêm

Tôi lớn lên, lo nghĩ nhiều thêm

Thành phố cũng như tôi đang lớn

Những gác xép bộn bề hy vọng

Những đầu hồi bóng nắng nhấp nhô..

* * *

Tôi trở về những ngõ quen xưa

Mỗi ngõ nhỏ giấu một lời tâm sự

Tôi trở lại những lối mòn quá khứ

Có tấm tình ta mắc nợ cha ông

* * *

(Nhịp chày sương hay tiếng trống thu không

Nét son đượm trên vòm cong mái cổ)

Tôi trở lại những lối mòn tình tự

Cánh bướm màu hạnh phúc cứ bay đôi

Tiếng ve ran những điệp khúc mùa vui..

* * *

* * *Ôi rất lâu rất lâu

Tôi mới lại đi một ngày thong thả

Thành phố như tim tôi êm ả

Sau rất nhiều gian lao.

* * *

2

Hãy nghe, hãy nghe tiếng người lao xao

Chỗ những căn nhà bom xô tốc mái

Nay ta về lợp lại

Che ấm cuộc đời vun vén bên trong

Hãy theo những ngả đường sang sông

Cầu phao cót két

Những chuyến hàng đi hoài không hết

Mỗi chuyến xe mang một tấm lòng.

* * *

Hà Nội thức bao đêm ròng?

Không ai nhớ nữa

Nhưng mỗi sớm nhìn vào cửa chợ

Lại thấy hoa bày trên lối đi

Hà Nội bao lần chia ly?

Không ai nhớ nữa

Nhưng cách đánh quân thù phải sợ

Thì không đâu biết rõ nơi đây

Hà Nội mang tầm vóc hôm nay

Cọng với tầm cao quá khứ

Tôi đi dọc những lối vào lịch

Nghe suốt năm châu bè bạn nối gần

Tôi đi ngang những cuộc đời thường

Biết ở đó chia nỗi lo nhân loại

* * *

3

Có phải bao nhiêu vui buồn thời đại

Soi vào đây càng đậm sắc màu riêng?

Tấm lòng Hà Nội thiêng liêng

Vẫn nguyên vẹn sau rất nhiều từng trải

Con đường lóa bóng hoa vàng trẻ mãi

Tiếng lanh canh trên gạch lát hồn nhiên

Âm vang bao biến thiên

Thế giới gửi nơi này ghi nhớ

Bao hạt cát hạt vàng lịch sử

Hà Nội kiên tâm gạn lọc công bằng

Nghe tiếng Bác mỉm cười đôn hậu

Nghe bước mình vững chãi tháng năm..

* * *

4

Ôi những hàng ô-rô ta vẫn xén

Làm vui mắt mỗi người đi kháng chiến

Mỗi nét đơn sơ cũng đượm tình nhiều

Từ ánh nê-ông pha biếc buổi chiều

Đến hơi mưa trong khóm hoa màu tím

Gáy sách cũ xếp chồng như kỷ niệm

Lá thiếp mừng đám cưới mát trên tay

Bao điều không ai hay

Bỗng thấm thía giữa ngày chống Mỹ

Hà Nội bận dẫu không hề phút nghỉ

Vẫn còn nguyên phong thái hào hoa!

* * *

5

Ở đây tôi bắt gặp hôm nay, tôi bắt gặp ngày qua

Tôi bắt gặp những ngày chưa tới

Trong mỗi dáng người gặp vội

Đều chín muồi những dự định tương lai

Trong mỗi ba-lô quàng vai

Đều cất giữ kho tàng chưa mở hết

Như Hà Nội mười năm tôi đã biết

Sớm hôm nay vẫn lạ nét ban đầu!

Sông Hồng ơi! Dông bão chẳng thay màu

Rùa thần thoại vẫn nhô lưng đội tháp

Chùa Một cột đổ trên đầu giặc Pháp

Lại nở xoè trọn vẹn đóa hoa sen

Dù nhiều điều tôi nhớ tôi quên

Nhưng Hà Nội trong tôi là vĩnh viễn

Dù mười năm, hai mười năm kháng chiến

Hà Nội vẫn rèn sắt thép lòng tin

Dù quân thù bắn phá cuồng điên

Tim ta đỏ vẫn nguyên lành Hà Nội

Ôi trái tim nóng hổi

Tôi về đây là thêm sức đi xa!..

(Hà Nội, 1967)

- Bài thơ đạt Giải nhất về thơ của Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội năm 1967.

Từ giã tuổi thơ

* * *

Ngỡ như đi suốt tuổi thơ

Tới chặng đường này nghỉ lại

Có gì bâng khuâng mãi

Những cánh hoa bìm gợi nhớ rất xa..

* * *

Ôi những xe trâu thủng thẳng vào cơn mưa

Bắt tuổi nhỏ nóng lòng theo bước một

Ôi những nương cao màu trăng lục nhạt

Gạo lốc nuôi ta mùa vơi mùa đây

Cách đã ba ngàn ngày

Lại trở lại đất này chung thuỷ

Đứng rạo rực trước cuộc đời chống Mỹ

Còn đeo ba-lô thắng Pháp sau lưng!..

* * *

Những gì xưa làm nên chiến công

Mười năm qua đã quen càng nhớ

Những người bạn trong mắt xưa bé nhỏ

Mười năm mà vụt vụt lớn lên

Cảnh vật in trong tâm tưởng bình yên

Mười năm thở nồng nàn xao động

Dung mạo còn như giống

Tầm cao đã khác rồi!

* * *

Đã qua bao suy nghĩ nhất thời

Qua tất cả những vui buồn bé bỏng

Thời gian như ngọn sóng

Lòng ta như đất bồi.

* * *

Bao nhiêu cơn mơ kỳ lạ trong đời

Nay còn lại những cơn mơ hữu ích

Bao năm tháng đã qua nhiều thử thách

Đôi mắt nhìn còn muốn hồn nhiên!..

* * *

* * * Hoa bìm ơi hoa bìm!

Vẫn tròn trặn, đơn sơ màu tím thế!

Như ước vọng mở lòng ta thủ thỉ

Có nét gì vẫn quyến rũ như xưa!

* * *

Thôi từ giã tuổi thơ!

Bước ra từ tám năm kháng hiến

Lấy sự tích anh hùng làm chỗn vịn

Lại bước vào cuộc kháng chiến lần hai.

* * *

Thôi từ giã tuổi thơ!

Xốc hành lý lên vai

Ta tính nốt những chặng đường đánh Mỹ

(Cái khó nhất chợt lúc này hóa rễ

Khi nhìn thấu mình tận đáy xưa, sau)

(1965)

Nói với em

* * *

Em dấu kín trong lòng tất cả những nguồn sông

Khi xuyên núi có thể thành thác trắng

Em! Đôi mắt dịu dàng có ánh gì lạ lắm

Khi rụt rè thức dậy một tình yêu!

* * *

Đấy là một buổi chiều

Cơn mưa lớn ập xuống đầu hai đứa

Hàng cây lá cao vời như rộng mở

Em nhắc gì, nghe lẫn tiếng mưa rơi..

* * *

Cơn mưa qua. Ngày ấy cũng xa rồi

Em chỉ gửi một dòng thư rất nhỏ,

Cơn mưa có gì đâu, thành nỗi nhớ

Về những diều không nói được – là Em!

* * *

Em. Một cuộc đời đang lạ bỗng thành quen

Một con đường cắt ngang bỗng nhập vào một lối

Một màu sáng tinh mơ đủ khiến lòng bối rối

Một bóng khói chiều xa tô đậm vị quê nhà..

* * *

Em có mặt trên đường ở mọi chỗ anh qua

Những rừng rậm gai cào, những truông dài cát lún,

Những trái chát không mùa, những dây leo không ngọn,

Những hướng trời, gió thả bốn tầng cao..

* * *

Em! Một thành phố xa xưa bỗng hiện lại ngọt ngào

Dáng bay múa những đường vân chạm trổ,

Những giàn dáo, những công trường vôi vữa

Chưa định hình, bỗng khởi sắc hồng tươi!

* * *

Em chất chứa trong lòng tất cả những nguồn vui

Khi chia ly, thành mái nhà, bếp lửa,

Khi bom nổ thành bàn tay băng bó

Khi tàn phá ào qua, thành điểm chốt sau cùng.

* * *

Em khao khát yêu thương như khao khát vun trồng

Bất chấp mọi gian lao, em tin ngày đoàn tụ

Tin ở sự thuỷ chung trong nghĩa tình đôi lứa

Tin ở sự hài hòa trong cuộc sống mai sau..

* * *

Em chất chứa trong lòng tất cả sự dài lâu

Dáng thăm thẳm những tháng năm chờ đợi

Sức kiên nhẫn với từng ngày lặp lại

Thư viết ra, đâu tới được bao giờ!

* * *

Kháng chiến trường kỳ, trăm nỗi âu lo,

Em đổ sức cho trăm điều gấp gáp,

Em đứng vững, không sức gì lung lạc

Như cây lớn lên giữa lớp lớp cây trồng!

* * *

* * *Em dấu kín trong lòng tất cả những nguồn sông

Khi xuyên núi có thể thành thác trắng.

Em! Đôi mắt dịu dàng có ánh gì lạ lắm

Khi trong đời chín tới một tình yêu!

(1972)

Những điều giản dị

* * *

Đồi sắn xanh mênh mông

Gió thổi vô tư trong lá

Gió thổi như từ tuổi thơ trở về.

* * *

Sáng đẹp trời.. Ôi những năm đầy nhớ thương,

Ai cũng nghĩ lại đời mình, những khát khao đẹp nhất,

Đi qua bao chiến hào mong tìm ra hạnh phúc

Chúng ta nhìn nhau, đôi mắt thương hơn xưa!

* * *

Anh lại xa em, chẳng kịp một dòng thư

Trong im lặng, tự biết mình chung thuỷ,

Cuộc đời lớn, dạy dần ta biết nghĩ,

Chiến tranh đo tầm vóc của tình yêu!

* * *

* * * Chúng ta quen nhau, nào có chi nhiều

Đồng mới gặt. Đời miên man đất rộng..

Em đã đến như một mùa gió lộng

Giục lòng anh thao thức tới trăm nơi!

* * *

Chúng ta tin nhau, chỉ một đôi lời

Bình dị lắm trước mọi điều khốc liệt

Trước những con đường bom chưa gỡ hết

Những căn nhà mái sụp, tường long,

Hay trong cơn mưa, thác lũ xô gầm,

Hun hút gió về, én bay loạn đảo,

* * *

Những đêm thức, canh bên bờ biển bão,

Ngắm đốm lửa cuối trời, biết chỗ sẽ đi qua!

* * *

Đất nước xôn xao trong ta

Tiếng của máy bơm bên đồng rạ mới

Tiếng trẻ sơ sinh dưới đèn dầu nóng hổi,

Cả tiếng búa choòng, tiếng dệt vải, quay sa,

Tiếng những chồi cây mở mắt ra hoa..

* * *

Đất nước rì rầm trong ta

Tình yêu mộc với sắc màu chân thật,

Em đã đến cùng anh bằng con đường ngắn nhất

Để rất nhiều suy tưởng nối dài thêm..

* * *

Anh có bao điều phải nói cùng em

Bao điều gắn lo toan cùng đất nước..

Có thể những buồn vui không giống như thuở trước,

Nhưng tình yêu mãi mãi vẫn ban đầu!

* * *

Ta đi qua cuộc chiến đấu muôn màu,

Những năm tháng cần nhiều can đảm nhất..

Lúc nhìn lại đời nhau, qua khoé mắt

Anh hiểu, vì sao anh biết yêu em!

* * *

(1968)

Em và tôi

* * *

1

Em có nét buồn sâu như ngọn gió

Thổi lang thang qua năm tháng hao gầy,

Tôi có chút buồn xa như vạt cỏ

Khuất chìm sau cát bỏng đến chân mây..

* * *

Khi quay lại nhìn nhau trong khoảnh khắc

Gió qua truông thương cỏ cháy ven trời,

Chỉ em biết, cỏ rồi xanh mút mắt,

Chỉ một mình em biết – cỏ là tôi!

* * *

2

Em có thể có gì xa cách lắm

Những ưu phiền chưa nói hết cùng tôi,

Mưa sau núi trải về xa thẳm thẳm

Lối em đi, mù xóa dấu chân rồi..

* * *

Nhưng gương mặt qua sa mù trẻ lại

Tươi như sương mà lãng đãng như sương..

Có thể hóa hồ ly trong truyện cổ

Có thể hóa nàng tiên trong cuộc đời thường.

* * *

Tôi chớp mắt.. chờ phút giây huyễn hoặc?

Em vẫn vô tâm, lặng lẽ như thiền..

Nếu hóa nước, hẳn hóa nguồn trong suốt,

Chỉ một mình tôi biết – đó là em!

1999

Người của thế kỉ trước

* * *

Phục chẩm bất thăng kinh tạc mộng

Hồi đầu dĩ nhược cách tiền sinh.. "(1)

(Nguyễn Khuyến)

* * *

Vẫn nói, vẫn cười, vẫn ăn, vẫn uống,

Vẫn cao ngạo, tự tin, điềm tĩnh,

Nhưng trên gương mặt anh đã có gì khuất lấp,

Anh – người của thế kỷ khác rồi!

* * *

Thế kỷ dữ dằn, bão bùng, có đi và có đến,

Anh xuống cùng một bến với bao người tâm huyết,

Anh cũng đi theo đến cùng chuyến tàu có mọi người đi,

Anh vinh quang cùng mọi người,

Trả giá cùng mọi người,

Anh đầy khôn ngoan, đầy so đo, đầy tránh né,

Anh sống đến hôm nay, dương dương tự đắc,

Nhưng than ôi

Anh vẫn là người của thế kỷ khác rồi!

* * *

Tôi ngồi uống với anh như uống cùng ảo ảnh,

Uống cùng bao nhiêu khát vọng không thành..

Anh đâu cần ai thương, anh bình giá mọi điều

Bằng cái nhìn khinh bạc,

Anh đứng trên mọi điều để xét nét thời gian..

* * *

Nhưng có ích gì đâu

Khi trên khuôn mặt anh đã in vết thẫm màu:

Dấu ấn cũ càng của thế kỷ vừa khép lại!

(2003)

- - (1)

Phục chẩm bất thăng kinh tạc mộng

Hồi đầu dĩ nhược cách tiền sinh.." :

"Phục xuống gối, không dậy được, còn kinh hoàng vì giấc mộng đêm trước;

Quay đầu ngoái lại, tưởng như mình đã cách biệt hẳn với kiếp xưa!"