Chương 13
Thằng Phơn, họ hàng xa tít tắp của
gia đình họ Hoàng. Tính thứ bậc, gọi mẹ Hoàng Hưng An là cụ. Tuy xa, nhưng được cái vẫn mang họ Hoàng. Lần về quê, Hoàng Hưng An gặp nó ngay ở đầu làng. Hôm ấy trời mưa, đường vào làng ngập ngụa bùn đất, trơn như đổ mỡ. Dọc bờ mương nằm hai bên đường chạy dài tít tắp, thân cây đay vừa róc dựng phơi trắng như ngà, dưới lòng mương nước đen ngòm, sùi sục. Cái xứ này mới lạ, lúa má đâu chẳng cấy, ruộng đồng trồng bạt ngàn đay là đay, nước ngâm vỏ đay thối khẳn, trời mưa còn bốc mùi vậy huống chi ngày nắng.
Thằng Phơn ngó mặt khách vào làng như ngó kẻ gian: Thế anh quen biết thế nào với Hoàng tiên sinh? Hoàng Hưng An bật cười: Sao lại gọi là Hoàng tiên sinh? Thế anh không biết rồi - Thằng Phơn vênh mặt lên - Hoàng tiên sinh nổi danh ba vùng, trên thông thiên văn dưới tường địa lý, Tam Quốc, Thủy Hử, Đông Chu Liệt Quốc, Bát quái, Phong thuỷ, Tướng pháp, Kinh dịch, Hà đồ chi chi hà sự cái gì cũng biết, chỉ mỗi tội gẫy mấy chiếc răng cửa, trơ lợi, không nhai được thịt, bỏ răng giả đi tiếng nói phều phào như đồ hết hơi.
Thằng Phơn khoe với Hoàng Hưng An nó gọi Hoàng tiên sinh bằng ông trẻ, nhưng vì quen miệng nên một điều Hoàng tiên sinh hai điều Hoàng tiên sinh. Theo nó, ở làng này Hoàng tiên sinh là nhất! "Em đi ăn cơm thiên hạ nhiều, làm thuê cả ở thành phố Hồ Chí Minh, vào Huế, ra Hải Phòng, vừa rồi lại ở Hà Nội bốn tháng, nhưng chưa gặp ai siêu như Hoàng tiên sinh". "Mày nhỏ con thế thì ai thuê?" Hoàng Hưng An hỏi. Thằng Phơn nghe, vẻ mặt khó chịu: "Nhìn thế này thôi nhưng em chọi được cả lũ mục đồng làng bên đấy!" Vừa nói Phơn vừa vạch cánh tay lên, "con chuột" trên bắp tay chạy đi chạy lại, da tay chuyển màu tím lịm. "Em luyện công theo kỹ năng của Hoàng tiên sinh đấy!".
Hoàng Hưng An phì cười: "Nhưng mày nói mày đi làm thì làm gì, bế em hay trông nhà cho người ta?" Phơn nhướn mắt nhìn người họ hàng xa như nhìn một kẻ trên trời rơi xuống: "Anh khoe là người họ Hoàng mà không biết quê mình có nghề gia truyền à?" Hoàng Hưng An dừng bước: "Nghề gì?" Phơn đáp: "Nghề chạm bạc". "Thật không?" Hoàng Hưng An giật giọng, tay níu khiến vai áo nó bị toạc rách một miếng. "Này, em có mỗi cái áo diện nhất đấy!" - Phơn kêu lên xót xa nhìn manh áo bị xé toạc. Hoàng Hưng An xua tay: "Không thành vấn đề, em nói cho anh nghe rồi anh sẽ cho em tiền mua cái áo khác". "Thật nhé!" - Phơn giao hẹn rồi đưa mắt nhìn mặt vị khách xem thực hư - "Em nói cho anh biết nhưng anh phải kín chuyện đấy!" Hoàng Hưng An gật đầu, thằng Phơn ghé sát vào tai khách thì thào: "Hàng năm Hoàng tiên sinh vẫn bí mật mở lớp dạy nghề đấy, nhưng chỉ truyền lại cho những ai họ thuộc Hoàng thôi". "Thật thế chứ? - Hoàng Hưng An hỏi lại. Thằng Phơn cúi xuống nhặt viên đá ném thia lia xuống mặt nước: Không tin thì thôi! Hoàng Hưng An nói: Bây giờ em đưa anh đến nhà Hoàng tiên sinh được không? Được! - Thằng Phơn chìa tay - Nhưng trước hết thực hiện lời hứa đi! Hoàng Hưng An thọc tay vào túi quần: Thì cứ vào nhà xong anh sẽ đưa. Tay thằng Phơn chìa tay dài thêm chút: Tiền chao cháo múc. Không tin được, nhớ cái hồi em còn ở Hà Nội, đã nhiều lần bị ăn quả lừa rồi. Trông thế mà cũng chắc, lép nhỉ? - Hoàng Hưng An cười, rút túi ra tờ mười đồng - Anh chỉ còn ngần này. Thằng Phơn cầm tờ tiền vuốt vuốt: Đủ tiền mua áo si da, nhưng thôi, cũng được. Xin mời quý khách theo tôi.
Nhà Hoàng tiên sinh ở giữa làng, đó là ngôi nhà cổ làm bằng gỗ xoan, tiền kẻ hậu bẩy, mái ngói lâu ngày rêu phong xanh rì, lá tre rơi từng đám, cửa gỗ xộc xệch, trên hè chiếc cối xay thóc kê cạnh cối giã gạo, thúng, mủng, giần, sàng dựng cạnh tường. Hình như có ai vừa giã gạo xong vì bụi tấm còn vương trên miệng cối, mấy con gà con tranh nhau mổ, thấy người lạ vào kêu chiêm chiếp, nhớn nhác chạy. Bây giờ thời đại nào rồi mà vẫn dùng những thứ này. Hoàng Hưng An lấy tay đẩy tràng cối, thớt cối xoay một vòng kêu loạt xoạt. Này, sao ở đây không có máy xay xát à? Phơn dẩu mỏ: Sao lại không, thiếu gì, nhưng Hoàng tiên sinh không thích! Hoàng Hưng An định hỏi tiếp thì thằng Phơn gọi tướng lên: Hoàng tiên sinh ơi, nhà có khách. Không có tiếng trả lời, nó đẩy cửa ngó quanh rồi quay ra lẩm bẩm: Ông này đi đâu nhỉ?
Cả hai đang lóng ngóng đứng ngoài hiên thì có tiếng e hèm ngoài vườn: Thằng Phơn hử? Làm gì mà gào tướng lên thế? Phơn đáp: Thưa Hoàng tiên sinh, nhà có khách ạ! Lại là câu nói sau tiếng e hèm: Có khách thì mời vào nhà, pha nước đi, hỏi khách xem thích uống loại chè nào thì pha, có năm loại đấy! À, mà nước phích hôm qua đấy, mày xem còn nóng không? Nếu không thì đun lại cho sôi, không lại không chín chè.
Dạ.. Thằng Phơn đáp, đẩy cửa rộng ra bước vào. Hoàng Hưng An theo sau ngồi xuống ghế tràng kỷ. Phơn chỉ năm lọ chè để trên bàn, hỏi:" Anh uống chè nào để em pha?" "Chè nào mà chả được", Hoàng Hưng An đáp. Thằng Phơn mở nắp phích, nghiêng tai thử độ nóng: "Nguội quá, anh ngồi đấy chờ để em đun lại cho sôi". Nói xong nó xách phích nước đi xuống bếp.
Hoàng Hưng An nhìn ra: Thấp thoáng qua tường rào hoa, một ông già nhỏ nhắn, râu ba chòm điểm bạc, quần trắng, áo the, đầu đội khăn xếp, bút lông ngỗng cài trên nếp khăn ngất nghểu, trắng phau, tiếng guốc gỗ gõ đều trên nền gạch. Hoàng tiên sinh không đi lên nhà mà rẽ xuống bếp. Hoàng Hưng An hiểu ý ngay chủ nhân muốn xuống bếp hỏi Phơn trích ngang của khách. Y quay lại ngắm những thứ bày biện trong nhà.
Nhà năm gian, nội thất đơn sơ, ba gian ngoài trơ hai chiếc giường tre kê hai góc, trải chiếu mộc, màn nhuộm nâu, gối mây. Chính giữa kê bộ tràng kỷ tre, sát cửa sổ chiếc án thư cũng đóng bằng tre, trên mặt án thư đặt một chồng sách, bút và nghiên mực mài. Ngay dưới bàn án, thay ghế ngồi là cái chõng cũng bằng tre. Có cảm tưởng chủ nhân ngôi nhà này rất sính đồ tre nứa, vì ngay cả bàn thờ tổ tiên cũng được ghép bằng tre, duy có bức chạm "Lưỡng long chầu nguyệt" là bằng gỗ. Thoáng nhìn đồ vật, Hoàng Hưng An biết đó toàn là thứ chỉ dành cho những người theo Nho học.
Đáp lại lời chào của Hoàng Hưng An là cái gật đầu và bàn tay ra hiệu mời khách cứ tự nhiên. Hoàng Hưng An bóc thuốc lá mời, Tiên sinh họ Hoàng lắc đầu tay chỉ vào chiếc điếu bát: "Tôi quen dùng thứ này". Hoàng tiên sinh kéo chiếc điếu lại. Bát điếu đen như đồng hun, điếu bằng sứ màu xanh óng, nõ điếu hình đài hoa xoè cánh, bằng bạc ròng, có những đường vân hình sóng lượn, chiếc xe điếu trông rất lạ, thân xe điếu gióng trúc vàng ruộm, uốn khúc, quanh quéo, vòng xuống, quanh lên, chỗ ngậm miệng vào là đầu con rồng khảm bạc tinh vi, cầu kỳ.
Hoàng tiên sinh rút lông gà thông nõ, lấy khăn lau quanh miệng điếu, chuốt xe điếu cho sạch, véo thuốc lào vê vê nhét vào, ấn cho mịn, rút đóm gẩy gẩy trước khi châm lửa, lệch miệng ngậm đầu rồng, nghiêng mặt nhắp nhắp vài lần khiến ngọn lửa giật giật như bị bỏng rồi rít một hơi rõ dài, tiếng "ọc ọc.." kéo liên hồi khiến hai bên má của tiên sinh họ Hoàng lõm lại sâu hoắm, nếp nghĩ, vân đời nổi lên trên làn da sạm sần ngang, dọc nẻ nứt như ruộng mạ thiếu nước.
Ông ta nhả đầu ống xe điếu ra nhưng còn ngậm khói lại một lúc lâu rồi mới ngửa cổ xì ra khoảng không trước mặt một làn hơi trắng đục. Tiên sinh họ Hoàng tựa lưng vào thành ghế, mắt lim dim, sảng khoái vừa tận hưởng vừa liếc nhìn vị khách trẻ tuổi đang chăm chú nhìn bức chạm. Bỗng Hoàng tiên sinh e hèm: "Thấy thằng Phơn khoe anh cũng là họ Hoàng, anh nói cụ thể xem nào, anh con cái nhà ai? Thuộc ngành nào? Chi nào? Bây giờ đang cư ngụ ở đâu?"
Hoàng Hưng An vừa trình bày được mấy câu, Hoàng tiên sinh đã phẩy tay: "Thôi, khỏi! Nói thế là biết rồi. Chi nhà anh thuộc loại thỏ đế, Chính phủ vừa ho một cái đã tán loạn, bỏ của chạy lấy người, đồ nghề ném cả xuống ao. Thế kỳ này anh về chơi hay về có việc gì? Có định theo nghề tổ để đi kiếm cơm thiên hạ không?"
Hoàng Hưng An như người bị bắt vía, không hiểu sao lão ta hiểu ngay được ý định của mình. "Dạ.. Dạ.." Hoàng Hưng An lắp bắp. "Rạ rơm gì!" Hoàng Tiên Sinh ngắt lời. - "Tính họ hàng, tôi với anh bằng vai". - Thấy Hoàng Hưng An định cất lời, tiên sinh họ Hoàng lắc đầu - Đạo lý gia phong họ tộc không được mang tuổi ra mà dọa. Tôi tuy là nhiều tuổi nhưng xếp bậc dưới, gọi bố mẹ anh là bác. Còn thằng Phơn đâu? - Chợt Hoàng tiên sinh lớn tiếng gọi.
Thằng Phơn xách ấm nước từ dưới bếp lên: "Thưa ông, nước sôi rồi ạ. Gớm, rơm rạ nhà ông ẩm xì xì, nấu có tý nước toét hết cả mắt. Thế này mà không mua lấy ít than tổ ong mà đun, chẳng bù cho lúc cháu làm trên Hà Nội, đun bằng" tàu ngầm "nhoáy cái xong ngay!"
Bỏ qua lời ca cẩm của thằng Phơn, tiên sinh họ Hoàng đỡ cái phích để xuống: "Này Phơn, lúc nãy tao nghe thấy mày gọi ông đây bằng gì?" Thằng Phơn nhướn mắt: Dạ, cháu gọi bằng anh, anh ấy may ra hơn cháu được vài tuổi chứ mấy!
- Từ nay phải gọi bằng ông nghe chưa? - Tiên sinh họ Hoàng nghiêm sắc mặt. - Không biết thì thôi, nhưng nay đã biết gốc gác họ hàng thì phải xưng hô cho đúng khuôn phép. Quốc có quốc pháp, gia có gia phong. Không có gia đình đâu thành tổ quốc. Thôi, biết rồi thì ra tạ lỗi đi!
Thằng Phơn cực chẳng đã, khoanh tay đứng trước mặt Hoàng Hưng An vừa vái vừa chào: "Cháu kính ông An". Hoàng Hưng An nhìn Phơn cố nén cười, xua tay: "Thôi, khuôn sáo làm gì, gọi nhau, thứ bậc chỉ là ước lệ.." "Không được!" Tiên sinh họ Hoàng đang mở lọ pha trà dừng tay - Ông nói thế có bằng muốn xóa bỏ đạo lý của tổ tông?
Thằng Phơn nháy mắt ra hiệu cho Hoàng Hưng An, Hoàng Hưng An nói chữa: Xin lỗi Hoàng tiên sinh, tôi không có ý ấy. Hoàng tiên sinh ném cái liếc nghiêm khắc vào mặt người anh em cùng họ nhưng rồi cho qua, dốc một vốc chè ra tay, hương thơm tỏa thoang thoảng, Hoàng Hưng An khen: "Trà gì mà thơm thế thưa Hoàng tiên sinh?"
Đây là trà ướp hoa mộc, dành riêng để tiếp các bậc bề trên của họ Hoàng. Còn mấy thứ, mỗi lọ một loại, tôi có cái lệ khách nào chè ấy. Nhưng quý nhất vẫn là lọ chè này - Tiên sinh họ Hoàng nhấc lọ chè đưa cho Hoàng Hưng An. Y cầm lọ chè lên tay, xoay xoay. Lọ chè bằng đất nung, hàng chữ cổ chạm ngoài vỏ bằng đồng hun, thanh mảnh, nét sắc, bóng lộng. Hoàng Hưng An tấm tắc: "Chữ Nho đẹp thật".
Tiên sinh họ Hoàng ngửa mặt cười ha hả: Anh là cái đồ mất gốc! Chữ này đâu phải là chữ Nho? Hoàng Hưng An lắp bắp: Tôi.. Tôi nhìn cũng thấy loằng ngoằng như thế mà! Nghe Hoàng Hưng An trả lời, tiên sinh họ Hoàng càng cười lớn: Đây là chữ Nôm, thứ chữ của cụ Trinh, cụ Bội và các bậc thánh hiền "nhà ta" đã từng dùng. Đây này - Tiên sinh họ Hoàng giằng lấy chiếc lọ từ tay Hoàng Hưng An chỉ vào hàng chữ- Đây là câu nói của cụ Phan Chu Trinh nhưng chữ do bố tôi khảm. - Tiên sinh họ Hoàng nghiêng lọ về phía ánh sáng - Anh thấy không, ngữ, nghĩa người xưa cùng với tài năng siêu phàm của các bậc nghệ nhân quê ta phải nói là tuyệt đỉnh.
Đúng như thằng Phơn cảnh báo trước cho Hoàng Hưng An, tiên sinh họ Hoàng trên thông thiên văn, dưới tường địa lý. Sự hiểu tưởng như vô bờ, tiên sinh đề cập tới tất cả mọi vấn đề khi có thể. Cái nào cũng rành giẽ, khúc triết, chỉ tội nói hơi nhiều, người ta nói một thì tiên sinh nói hai, ba thậm chí hơn nữa. Hoàng Hưng An cố tình lái chuyện về tình hình thế sự, không ngờ tiên sinh họ Hoàng trình bày vanh vách, kể cả tầu vũ trụ A Pô Lô của Mỹ, phi hành đoàn có những ai, thuận lợi, khó khăn như thế nào. Rồi hứng khởi, Hoàng tiên sinh nhận xét tình hình thế giới, về chuyện tan rã của Liên Xô, hậu quả cải cách văn hóa của Trung Quốc, ông họ Đặng, lãnh tụ Đảng Cộng sản Trung Hoa, người xấu như ma, mà tài thao lược như thần. Rồi như bệnh lây lan, tiên sinh họ Hoàng thao thao chuyển cục diện sang chiều hướng tương lai nền kinh tế, chính trị, xã hội nước nhà.
Hoàng Hưng An có cảm tưởng mình đang nghe cán bộ tuyên huấn cấp trung đoàn đến giảng bài. Thưa tiên sinh, chẳng hay tiên sinh có được đi tập huấn lớp chính trị nào không ạ? Tôi trình độ quốc ngữ lớp ba, lại già rồi - Hoàng tiên sinh trả lời, mắt chớp chớp biểu lộ sự hoài nghi thành ý câu hỏi của người cùng họ - Thế tôi nói không đúng hay sao mà người anh em lại hỏi thế?
Đâu có, thưa tiên sinh. - Người anh em họ Hoàng đáp - Chẳng qua tôi thấy làng ta xa thành phố, đường sá đi lại khó khăn, nhà tiên sinh lại ở giữa làng, mà kiến thức của Hoàng tiên sinh vừa rộng vừa sâu, nên tôi tò mò vậy thôi.
Hoàng tiên sinh đứng dậy, đi về phía án thư, nhấc chiếc đài National của thập kỷ bẩy mươi mang ra đặt lên bàn: Đấy, kiến thức ở đấy chứ còn ở đâu? BBC, Châu Âu tự do, Hoa Kỳ, đài Bắc Kinh.. Có hết! Nhưng.. - Tiên sinh họ Hoàng cầm cái đài đặt về chỗ cũ quay lại, nói tiếp - phải biết sàng lọc, cái gì đúng ta nghe, cái gì không đúng ta bỏ.
Đã tầm trưa, vả, không thấy chủ nhân ỉ eo gì đến chuyện cơm nước, Hoàng Hưng An đứng dậy xin phép. Tiên sinh họ Hoàng đầu lắc, tay xua: Không được, không được, về đến quê hương mà không uống rượu Trương Xá là không xong. - Rồi lớn tiếng gọi - Phơn ơi, xong chưa?
- Dạ, xong rồi ạ! - Vừa lúc thằng Phơn khệ nệ bưng mâm lên đặt xuống bàn - Kính hai ông xơi rượu. Hoàng Hưng An ngạc nhiên, cái thằng nhanh thật. Không nghe tiếng gà kêu mà đĩa thịt gà để trên mâm ngồn ngộn, vàng ươm, đĩa rau giá xào lòng, mề bốc hơi thơm phức, cạnh đó là bát nước suýt váng mỡ nổi lao xao, những cọng hành thái nhỏ rập rờn trôi nổi. Hoàng Hưng An nghe bụng mình sôi òng ọc và nước miếng ứa ngập chân răng.
Lá chanh đâu? Tiên sinh nhìn mâm hỏi. Dạ, con quên, hai ông chờ con một tý. - Phơn đáp rồi co chân nhẩy xuống hè. Vườn nhà ba cây chanh, thịt gà thiếu lá chanh còn có vị gì nữa! - Tiên sinh họ Hoàng càu nhàu rồi nhấc nậm rượu và hai chiếc chén hạt mít trên ban thờ xuống. - Nào, chẳng mấy khi người anh em lưu lạc tỉnh xa cố hương, xin mời ly rượu nhạt.
Hoàng Hưng An nhìn ra cửa có ý chờ thằng Phơn. Hoàng tiên sinh xua tay: "Hạng chúng nó làm sao ngồi được với các bậc bề trên. Chúng nó đã có phần dưới nhà rồi". - Phân ngôi thứ xong, tiên sinh họ Hoàng nâng chén lên cao như tế tửu. Hoàng Hưng An ngỡ tiên sinh muốn chạm ly liền cầm chén lên, nhưng Hoàng tiên sinh đã ngửa cổ uống cạn, rồi khà một cái - Tiền chủ rồi, xin mời hậu khách, chén đầu xin cho cạn.
Rượu vào lời ra, hứng khởi, tiên sinh họ Hoàng bộc bạch niềm tâm sự vơi đầy. Hoàng Hưng An lựa thời cơ đưa ra ý đồ. Nghe xong, tiên sinh họ Hoàng vỗ đùi đen đét: Người anh em có chí phục lại nghề tổ tôi xin ủng hộ. Rôi ông sai thằng Phơn vào bê đồ vật mẫu, khuôn hình của tổ tiên còn lại ra khoe. Tất cả đều bằng đồng, tiên sinh họ Hoàng chỉ vào từng vật giảng giải: Đõy là cốt khuôn vương miện giát vàng, nạm bích ngọc của công chúa, đây là mẫu xà tích của hoàng tử đeo lúc được ba tháng, cốt giày hài của các công nương trong hoàng cung, phủ chúa, còn đây là mẫu vòng vàng khảm xà cừ, nạm bạch kim của hoàng hậu do cụ tôi chế tác.. - Thấy Hoàng Hưng An tròn xoe mắt, tiên sinh họ Hoàng ngỡ người anh em cùng họ chưa tin liền đứng dậy, đi tới rương thờ hạ ống quyển, lấy những tờ giấy đã ố vàng trịnh trọng trải ra - Đây là sắc phong, chỉ dụ của các đời vua, chúa công nhận cụ tổ họ Hoàng đã có công đầu tiên khởi xướng ra nghề chạm bạc.
Có vài ba tờ giấy cũ, thời gian để tại nên mặt những nếp nhăn mờ nhạt, nhưng những hàng chữ viết bằng mực Nho và dấu triện xưa còn nguyên. Hoàng Hưng An còn nhận ra trong số giấy tờ kia có tờ giấy in hai thứ tiếng và chữ ký của vua Bảo Đại. Nhìn thái độ kính cẩn của chủ nhân, Hoàng Hưng An biết tiên sinh họ Hoàng là người hoài cổ, rất trân trọng những gì còn lại của dòng họ.
Hoàng Hưng An hỏi: "Thưa tiờn sinh, sao quê ta bây giờ không khôi phục lại nghề mà làm ạ?" Tiên sinh họ Hoàng chừng như ngấm rượu, đầu lúc lắc, mắt lơ đơ, nét mặt trầm ngâm, chòm râu bạc phơ phất, chừng như ông đang trở về miền cổ tích xa xưa: "Người anh em đã nghe câu" Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì phố Hiến "chưa?"
Tiên sinh họ Hoàng không để ý tới cái gật đầu của người anh em, ông đi tới án thư lấy ra bức địa đồ vẽ trên da thuộc: "Tổng ta đây, còn làng ta ngày xưa đây. Người anh em có thấy cả một vùng trù phú, sầm uất, trên bến dưới thuyền không?"
Hoàng Hưng An dõi theo tay chỉ của tiên sinh họ Hoàng. Những nét vẽ không màu, có lẽ người họa sĩ nào đó đã vẽ nó bằng lửa, nhiều chỗ đã mờ, nhiều chỗ gần như tượng hình, những dãy nhà nằm dọc bờ sông, con sông mềm mại như dải lụa nằm giữa hai triền đê, những con thuyền đầy ắp hàng hóa, có cả những tàu hàng nước ngoài cập bến. Người vẽ bức bản đồ còn họa trên boong tàu hình một người ngoại quốc cầm ba toong chỉ, trỏ vào đám phu phen đang cong lưng cõng hàng lên cầu tàu..
- Lúc nãy khi ông An vào đây có đi qua sân đình tổ của làng không? - Thấy Hoàng Hưng An lắc đầu. Tiên sinh họ Hoàng tiếp - Nhưng bây giờ tan nát như thế thì người anh em nhận ra làm sao được. Ngày xưa nó đây này - Tiên sinh chỉ vào tấm bản đồ, đó là hình vẽ một ngôi đình, mái rộng, lợp ngói vẩy rồng, đao đình cong vút, đỉnh nóc dựng đôi giao long chầu mặt nguyệt - Đấy! - Rồi quay lại chỉ vào bức chạm vẽ trên ban thờ - bức lưỡng long chầu nguyệt này treo ở chính cung thờ tổ bị tịch thu, may mà không bị người ta đốt, lão đội trưởng đội cải cách lấy về kê cầu ao, nửa đêm bố tôi mò sang ăn cắp lại thì mới còn đến bây giờ. Gớm, cứ nghĩ lại cái hồi cải cách mà ghê người..
Sợ Hoàng tiên sinh lại sa đà vào những chuyện không đâu, Hoàng Hưng An lựa nhắc lại lời hứa giúp y làm nghề. Tiên sinh cuộn tấm bản đồ lại rồi nói: Tôi dậy cho rất nhiều người trong làng, nhưng chưa có người nào nên nghiệp. Cái cảnh nước sông công thợ nghe chừng vất vả lắm. Thời thế đã đành nhưng con người ta phải có chí, cái chí tức là cái gan dám làm - Tiên sinh họ Hoàng dừng lời, nhúp thuốc lào vê vê nhưng chưa nhét vào nõ vội, giọng trầm xuống - Xã hội không thể nào vô lý mãi thế được. Tôi tin rồi có ngày nghề hoàn kim trở lại như ngày xưa. Đồng tiền có đẹp mấy cũng chỉ là tờ giấy, đổi chính phủ là đồng tiền bị văng tê ngay, còn anh vàng thì mãi mãi có giá trị. Như ở Mỹ ấy, đồng đô la được bảo đảm bằng vàng..
Hoàng Hưng An ngắt lời:
- Nhà nước không cho buôn bán vàng thì mình làm đồ giả kim cũng được, miễn có lãi là được.
- Tôi thực tiếc - Hoàng tiên sinh buông một từ thán, khuôn mặt lặng đăm, cái đầu gật gù không rõ ý.
- Thưa, tiên sinh tiếc gì?
- Tôi tiếc tôi đã già, còn tôi tiếc cho anh có tâm, có chí nhưng nhìn thời thế hạn hẹp.
- Thế theo tiên sinh bây giờ tôi phải làm thế nào?
Không trả lời vội, tiên sinh họ Hoàng nhét điếu thuốc vào nõ, đưa tay bật bật ra hiệu, Hoàng Hưng An rút que đóm châm lửa đưa cho ông ta. Hoàng tiên sinh gật đầu vẻ hài lòng rồi cúi xuống rít thuốc, hơi thuốc rõ dài, tiếng òng ọc kêu vang khắp nhà, tưởng như không dứt. Chờ cho Hoàng tiên sinh đặt xe điếu xuống, Hoàng Hưng An bưng chén nước lên mời. Hoàng tiên sinh tay đón chén, ban tặng tiếp cho học trò tương lai một cái nhìn độ lượng và cái đầu gật gật vẻ ưng ý.
- Anh mang lễ thầy bằng gì? - Bỗng nhiên Hoàng tiên sinh hất hàm hỏi.
- Dạ.. - Hoàng Hưng An lúng túng đáp - Mong tiên sinh thông cảm, đây là lần đầu tiên em về nên chưa biết.
- Đưa bàn tay tôi xem - Hoàng tiên sinh đột ngột đề nghị.
Hoàng Hưng An chìa tay, tiên sinh lắc đầu:
- Tay kia! Giai tay trái, gái tay mặt.
Bàn tay trái của Hoàng Hưng An được ông thầy ve vuốt, lật đi lật lại, lúc vặn ngược, lúc vặn xuôi, lúc nắm lại, lúc xoè ra, lúc bẻ cong, lúc duỗi thẳng, đôi mắt soi mói từng vân, từng kẽ, từng đường rạn, từng hoa văn. Đột nhiên ông buông tay người anh em ra, nói:
- Học nghề thì dốt! Đánh nhẫn ra khoong, đánh vòng thành xuyến, ngữ hoa tay này cho đi cầy thuê cuốc mướn, đắt, cho làm thợ bạc, hỏng!
Nghe thầy phán, Hoàng Hưng An ngửa bàn tay mình nhìn, bàn tay thế này mà ông ta bảo không làm nghề được. Chắc là tại mình cầm liềm cắt cỏ nên hoa tay bị mờ đi đây?
- Thưa tiên sinh, hồi đi học em làm thủ công khéo đáo để, toàn điểm bảy, tám.
Hoàng tiên sinh cười khùng khục:
- Chắc người anh em lại bỏ tiền thuê bạn bè làm hộ chứ gì?
Hoàng Hưng An định cãi, nhưng Hoàng tiên sinh đưa tay ra hiệu im rồi càu cạu nhìn thẳng vào mặt y:
- Nhưng bù lại người anh em được cái diện mạo, tinh tướng kéo lại - Hoàng tiên sinh dí sát mắt vào mặt học trò, dùng hai ngón tay cầm tai y kéo - Tai cao hơn mắt, dái tai mọng, nở, tròn đầy, nhuận sắc, da tai trắng hơn da mặt, điều đó nói lên nay mai người anh em của cải hơn người. Nhưng.. - Hoàng tiên sinh bỏ lửng câu nói, buông tai người anh em ra, nhích mông về chỗ cũ.
- Sao đang nói ông lại thôi? Nhưng là nhưng thế nào? - Hoàng Hưng An sốt ruột.
- Về đại cục, thổ nhĩ của người anh em thuộc hành thổ, dày, chắc, mập, có vượng khí hơn người, dễ tay trắng làm nên, nhưng.. - Hoàng tiên sinh lại dừng lời đắn đo.
- Sao ông lắm nhưng thế? - Hoàng Hưng An khó chịu vì cách nói ỡm ờ của tiên sinh - Có gì xin ông cứ nói huỵch toẹt ra, nếu không được làm nghề tổ thì tôi về mua bò đóng xe.
- Được, nói thì nói, nhưng nghe xong người anh em tin hay không, tuỳ! Còn cứ nhớ lấy lời tôi mà ngẫm.
- Xin tiên sinh cứ phán.
- Tứ độc (tai, mắt, mũi miệng) của người anh em lỏi, nên quan không hòa ngũ nhạc (trán, lưỡng quyền, cằm, mũi) Thế phá nhau làm cho ngũ quan (tai, mắt, mũi, miệng, lông mày) biến tướng. Hào nhĩ tròn đầy mà hào nhãn khiên cưỡng nên hình quan kém sắc, tưởng đang tốt hóa dị hình.
- Ông nói thế nào tôi không hiểu, đề nghị tiên sinh nói cụ thể tôi nghe.
- Được, xin người anh em cứ chịu khó nghe tôi giảng giải rồi sẽ hiểu. Thường khuôn mặt con người ta khác nhau, nhưng các bộ phận đều có đầy đủ và liên quan mật thiết, sách tướng pháp chỉ rằng: Cứ như hình thái của người anh em thì ngũ quan kém hẳn cái mũi, ví như dòng sông đang chảy bị nghẽn mạch giữa dòng, làm mất đi cái thế quân tử của đấng trượng phu. Giàu thì có thể còn phú và thiện thì vô ưu.
- Nghĩa là muốn có tiền tôi phải đi giết người cướp của? - Hoàng Hưng An cau mặt, hỏi.
- Không! - Tiên sinh họ Hoàng xua tay, lắc đầu - Cái gan của người anh em là gan thỏ, cắt tiết gà còn run tay, ngữ ấy dám giết ai mà giết. Nhưng cái mũi của người anh em báo tôi rằng, người anh em mang phần hạ tiện.
- Mũi tôi sao mà tiên sinh nói vậy? - Bất giác Hoàng Hưng An đưa tay sờ mũi.
- Mũi người anh em, to, nở đầy, nhưng lỗ mũi kín, phú mà bất quí!
- Cứ giàu, có nhiều tiền là được - Hoàng Hưng An tắc lưỡi.
- Còn cái này nữa, nhãn quan của người anh em cũng khác, con ngươi đen, lòng trắng phân minh nhưng phải cái hướng thượng, ngọa tầm, tinh chiếu khi nhìn không biểu cảm, thuộc loại kim bất hoán, vàng bạc có vào hàng vạn lượng cũng chưa đầy lòng tham. Tuy vậy, bởi đường thiện hẹp, miệng người anh em khi cười chỉ to hơn cái trôn kim một chút, nên vào dễ ra khó.
- Nghĩa là tiên sinh bảo tôi tiền vào như nước tiền ra nhỏ giọt như cà phê phin?
- Nhà quê chúng tôi làm gì có cà phê, còn cái đó tuỳ người anh em luận.
- Vậy tôi có làm được nghề tổ không? - Hoàng Hưng An sốt ruột.
- Nói được cũng được, nói không cũng được - Hoàng tiên sinh lấp lửng.
- Vậy là sao?
- Người anh em muốn nên nghiệp lớn ắt phải nhờ đến quý nhân phù trợ. Làm nên nghiệp lớn rồi còn phải tu nhân tích đức, chăm làm việc thiện mới giữ được nghiệp.
- Ăn chay niệm Phật à? - Hoàng Hưng An hỏi.
- Không cần, mà hạng người anh em làm sao làm được vậy. Nhưng có cái này tôi cần nhắc, nếu người anh em đã hứa gì, thì người anh em phải giữ lời, có tốn công, tốn của cũng phải thực hiện.
- Thế còn quý nhân, tôi kiếm ở đâu?
- Người anh em đừng vội, lễ học thầy còn chưa có, tiền nhập môn còn chưa đưa, những điều thỏa thuận còn chưa bàn.
- Vậy ý tiên sinh muốn sao xin cứ nói.
- Kể ra từ trước tới nay tôi dậy người đã nhiều, nhưng chưa có ai nên nghiệp lớn, nay người anh em không ai xui mà tự về quê tìm gốc. Phục cái chí ấy mà tôi sẽ truyền cho. Nhưng người anh em phải hứa với tôi một điều.
Từ trước tới nay, Hoàng Hưng An vốn rất ngại hứa, bởi hứa tức là phải thực hiện. Nhưng ở vào thế nay không hứa không được. Hoàng Hưng An nói:
- Thưa tiên sinh, có điều gì xin tiên sinh cứ chỉ bảo, tôi chỉ sợ lượng quá sức mình thôi.
Hoàng tiên sinh đáp:
- Khó mà dễ, dễ mà khó! Miễn là phải thành tâm công đức. - Tiên sinh cầm chén lên.
Hoàng Hưng An nghiêng bầu rót rượu vào chén của tiên sinh, đặt nậm xuống ghếch mắt lên có ý chờ. Tiên sinh họ Hoàng nhấc chén lên môi nhưng chưa nhấp vội:
- Nếu nay mai ăn nên làm ra, của cải bề bề, người anh em họ Hoàng nhớ về quê, bỏ tiền ra công đức xây dựng lại ngôi đình thờ nghề tổ.
- Vậy ra những lời phán của tiên sinh là định gài tôi vào việc này?
Tiên sinh họ Hoàng nhìn vào mắt người anh em họ Hoàng như chiếu tướng:
- Nếu người anh em không thích thì thôi, nhưng nếu muốn dựng nghiệp lớn thì phải thế!
- Nếu tôi hứa mà không thực hiện thì sao?
Tiên sinh họ Hoàng không trả lời hoặc ông ta vẻ như chưa nghe rõ, đứng dậy đi ra cửa, gọi lớn:
- Phơn đâu? Vào ông bảo.
- Thế còn quý nhân thì tìm ở đâu? - Hoàng Hưng An hỏi gặng.
- Thì người anh em cứ từ từ rồi sẽ có quý nhân.
Thằng Phơn vào đứng khoanh tay chờ đợi:
- Thưa, tiên sinh sai bảo gì con?
Tiên sinh họ Hoàng vẫy tay ra hiệu cho nó lại gần thì thầm. Thằng Phơn nghe xong dụ, đi tới án thư, với tay lấy xuống một chiếc chìa khóa kiểu cổ, rồi đi về phía buồng mở cửa bước vào.
- Sao không châm cây nến cho dễ nhìn - Tiên sinh họ Hoàng nhắc.
- Dạ, con mở cửa sổ cũng sáng rồi ạ.
Tiếng thằng Phơn vọng ra rồi tiếng mở khóa lách cách. Hoàng Hưng An ngạc nhiên, kèm theo sự ngạc nhiên là sự tò mò, cùng với sự tò mò là nỗi sờ sợ. Hành động của tiên sinh họ Hoàng kỳ bí, khó hiểu. Hoàng Hưng An định mở miệng hỏi nhưng nghĩ thế nào lại thôi. Cứ kệ để xem thế nào.
Lát sau thằng Phơn đi từ trong buồng ra, một mảng lưới nhện vương trên đầu khiến trông tóc nó như bị bạc, nó trịnh trọng bê trên tay chiếc hộp vuông sơn son thiếp vàng đã bị tróc loang lổ đi tới trước mặt tiên sinh:
- Thưa tiên sinh, trong buồng bẩn quá, cứt chuột, cứt gián hôi mù, nhện chăng lưới cứ như ăng ten trên các nóc nhà ở Hà Nội.
- Mày lại chuẩn bị ví von đấy! - Tiên sinh đón lấy chiếc hộp.
- Thì cháu thấy thế nào nói vậy, có ảnh hưởng gì đến hòa bình thế giới đâu.
- Thôi, dọn dẹp mâm bát đi, cứ đứng đấy mà lẻo mép. Hoàng Hưng An tò mò muốn biết trong chiếc hộp kia đựng những gì, nhưng Hoàng tiên sinh đã bê chiếc hộp đặt lên rương thờ để cạnh bát hương. Đặt xong, ngoái cổ lại:
- Mời trưởng họ Hoàng Hưng An chi thứ mười lên đặt lễ.
Hoàng Hưng An bối rối:
- Thưa tiên sinh, tôi chỉ mang ít tiền thôi.
- Có bao nhiêu đặt bấy nhiêu, cốt lòng thành.
Hoàng Hưng An băn khoăn, tất cả còn có năm chục đồng, tiền lại chẵn, đặt hết đến khi về lấy đâu tiền xe. Thấy người anh em ngần ngừ, tiên sinh giục:
- Mau lên để tôi còn thắp nhang.
Cực chẳng đã, Hoằng Hưng An lộn túi móc tờ năm mươi đồng đặt vào đĩa. Tiên sinh họ Hoàng liếc đĩa, ánh mắt không biểu lộ khinh hay mừng, rút hương thắp, vòng tay rầm rầm khấn, phủ phục quỳ vái lạy rồi bất ngờ cao giọng:
- Bẩm đức tổ, nay trưởng họ Hoàng từ nơi xa tìm về quê hương tỏ lòng thành kính, muốn lập nghiệp nơi xứ người, có chút lòng thành lễ mọn, mong đức tổ nghề chấp thuận, mở lòng độ lượng phù hộ cho môn sinh bài nhập - rồi quay sang bảo Hoàng Hưng An - Anh thắp hương rồi vái lạy đi.
- Mấy vái ạ? - Hoàng Hưng An hỏi.
- Bình hương giữa ba nén, còn lại mỗi bình một, vái năm vái.
Hoàng Hưng An lẩm nhẩm đếm bình hương rồi làm theo như máy, xong quay sang buông lời đãi bôi:
- Xin khất với tiên sinh khi nào ăn nên làm ra tôi sẽ hậu tạ.
- Anh nói với tôi hay thưa với Tổ đường?
- Dạ.. Cả hai ạ.
- Được, để tôi gieo quẻ đã, nếu được Đức tổ nghề chấp thuận, anh nhớ lời đã hứa.
Nói rồi Hoàng tiên sinh nhúp hai đồng chinh trong đĩa gieo xuống, hai đồng chinh xoay tít, vo vo như ve sầu cuối mùa hạ lật ngửa. Hoàng tiên sinh reo to:
- Một sấp một ngửa, như vậy đức tổ nghề chấp nhận nhưng còn nghi ngờ lòng quân tử. Hy vọng tới khi thành danh xem người anh em nói lời có có giữ lời không. Thôi, người anh em lễ tạ đi rồi xuống uống nước. Phơn đâu, pha trà nhất kiến họ Hoàng.
- Dạ.. - Thằng Phơn đáp âm vực kéo dài như tiếng vọng.
Khi đã an vị bên bàn trà, Hoàng Hưng An hỏi;
- Thưa tiên sinh, thế còn quý nhân?
Hoàng tiên sinh chỉ tay vào thằng Phơn đang nghiêng tay rót nước:
- Quý nhân đây chứ còn quý nhân đâu nữa mà phải tìm.
Hoàng Hưng An trố mắt hết nhìn tiên sinh họ Hoàng lại nhìn thằng Phơn vẻ không hiểu. Tiên sinh họ Hoàng tóm hai bàn tay thằng Phơn ngửa ra:
- Người anh em nhìn đây này, cả mười đầu ngón tay của nó hoa tay vành vạnh, cái nào cái nấy đều tăm tắp, được rồi, chốc nữa cơm nước xong mời người anh em xem nó biểu diễn tay nghề.
* * *Thế là sau lần về cố hương, lúc trở lại thị trấn Hoàng Hưng An mang theo được hai thứ. Đó là lời hứa nếu một khi ăn nên, làm ra sẽ xây dựng lại đình thờ nghề tổ và thứ hai là thằng Phơn. Lời hứa thì y gói kín trong lòng. Hứa cứ hứa nhưng liệu có nên cơm cháo gì không? Nghĩ vậy nhưng Hoàng Hưng An vẫn hứa. Bởi trong lời hứa ấy còn có chữ "nếu", một từ biểu hiện cho dữ kiện vừa có đường tiến vừa có đường thoái.
Còn quý nhân Phơn, trông bề ngoài như thằng bỏ đi, còi cọc, mắt gián nhấm, giọng nhà quê, phát âm n thành l, nhưng tay nghề thì miễn chê! Mười ngón tay đủ vân hoa, khéo léo, đức tính tỉ mỉ, cần cù, hành động tháo vát nhanh nhẹn. Từ dây chuyền, nhẫn, hoa tai, toòng teng, khánh, vòng, xuyến.. Loại nào nó cũng am hiểu tường tận. Từ những mảnh kim loại khô cứng đến những sợi dây đồng thô nháp, dưới bàn tay tài hoa, thằng Phơn cho ra hàng loạt những sản phẩm giả kim lộng lẫy.
Thị trấn An Phúc từ ngày có thêm cửa hàng bán đồ trang sức của Hoàng Hưng An, thể như nốt sáng điểm xuyết, thứ ánh sáng bất ngờ hiện ra trong rừng sâu tối thẳm, giữa vòm lá âm u lung linh vầng hào quang lạ. Sản phẩm nào do Phơn chế tác ra đều mê hoặc không những chỉ trẻ con mà người lớn khi đến xem cũng tấm tắc: Đồ giả mà cứ như là thật. Thi thoảng những người có đồ thật bị gãy, bị đứt mang ra thuê nó hàn lại, nhìn mối hàn ai ai cũng thừa nhận tay nghề thằng Phơn thuộc hàng siêu đẳng. Đúng như tiên sinh họ Hoàng lúc đưa tiễn Hoàng Hưng An ra tới cổng làng, trả lại cho Hoàng Hưng An số tiền đặt lễ kèm theo lời nhận xét: Trông xấu xấu vậy thôi, nhưng tương lai sẽ trở thành nghệ nhân hậu duệ đời thứ mười hai của họ Hoàng đấy!
Vậy là mình đang sở hữu trong tay nghệ nhân tương lai đời thứ mười hai của họ Hoàng! Nghệ nhân đời thứ mười hai rời quê hương lên thị trấn giúp Hoàng Hưng An khởi nghiệp. Và, mặc dù là kẻ nhà quê đích thực nhưng cứ hễ mở mồm ra là chê bai và luôn mang Hà Nội ra để so sánh, ví von.
Hoàng Hưng An không chú ý đến điều đó, y quan niệm đấy là sở thích của từng người. Điều Hoàng Hưng An cần là cần con mắt nghề nghiệp và tay nghề của Phơn. Về đến thị trấn, nghe thằng Phơn thưa gửi vẫn một điều ông hai điều cháu, Hoàng Hưng An bảo: "Trước mặt Hoàng tiên sinh mày gọi thế nào cũng được, còn bây giờ cứ gọi tao là anh cho dễ nghe".
Thằng Phơn được nâng cấp lên thành huynh đệ, sướng, nó tỏ ra rất mẫn cán, trổ tài, phục vụ đắc lực cho ông chủ mới.
Chương 14