-
★
44
0
Phân tích đoạn thơ "Tổ quốc phía Trường Sơn" bằng bài văn khoảng 800 chữ:
"Họ thầm hỏi: Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mẹ gọi
Trong hoàng hôn khói sẫm phía quê hương
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mưa
Trên mái tranh nghèo tháng năm xưa
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là mái tóc người bạn gái
Thơm mùi hương bưởi, hương chanh
Vừa đi qua ngọn gió mối tình đầu
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là những điều thân thuộc với mỗi chúng ta
Tổ quốc chỉ giản đơn là vậy em ơi
Là tất cả những gì ta nhìn thấy
Ta nghe thấy và ta cảm nhận thấy
Còn đọng lại trong tâm hồn kí ức quê hương
Xin đừng nói những điều lớn lao, cao cả
Với những người lính trong đoàn quân năm ấy đã hi sinh
Máu xương họ hiến dâng cho đất nước
Họ chính là
Tổ quốc phía Trường Sơn.."
"Họ thầm hỏi: Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mẹ gọi
Trong hoàng hôn khói sẫm phía quê hương
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mưa
Trên mái tranh nghèo tháng năm xưa
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là mái tóc người bạn gái
Thơm mùi hương bưởi, hương chanh
Vừa đi qua ngọn gió mối tình đầu
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là những điều thân thuộc với mỗi chúng ta
Tổ quốc chỉ giản đơn là vậy em ơi
Là tất cả những gì ta nhìn thấy
Ta nghe thấy và ta cảm nhận thấy
Còn đọng lại trong tâm hồn kí ức quê hương
Xin đừng nói những điều lớn lao, cao cả
Với những người lính trong đoàn quân năm ấy đã hi sinh
Máu xương họ hiến dâng cho đất nước
Họ chính là
Tổ quốc phía Trường Sơn.."
(Trích Tổ quốc phía Trường Sơn - Nguyễn Việt Chiến)
Bài viết tham khảo
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến là cây bút mới nhưng sớm khẳng định vị trí trong thơ ca Việt Nam đương đại. Thơ ông viết nhiều về đất nước, nổi bật trong số đó là "Tổ quốc phía Trường Sơn". Đoạn trích từ "Họ thầm hỏi: Tổ quốc sẽ là gì?" đến "Tổ quốc phía Trường Sơn.." mang đặc sắc nội dung và nghệ thuật, để lại nhiều cảm xúc cho người đọc.
Nhan đề đã cho thấy đề tài đoạn thơ về đất nước. Đây là đề tài lớn quen thuộc, xuyên suốt trong văn học Việt Nam. Trước đó nhiều bài thơ viết về đất nước trong chiến tranh, về hình ảnh người lính khi Tổ quốc lâm nguy như thơ Phạm Tiến Duật, Trần Đăng Khoa.. Nguyễn Việt Chiến tiếp nối đề tài này từ góc nhìn của một người được sống trong hòa bìnhh, nhìn lại quá khứ để thấy được hình ảnh đất nước đau thương mà anh dũng, thấy được vẻ đẹp của một thế hệ sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ của mình cho sự trường tồn của đất nước.
Đoạn thơ mở đầu bằng lời hỏi về đất nước, về Tổ quốc:
"Họ thầm hỏi: Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mẹ gọi
Trong hoàng hôn khói sẫm phía quê hương
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mưa
Trên mái tranh nghèo tháng năm xưa"
Lời thơ bắt đầu từ lời hỏi "Tổ quốc sẽ là gì?" - người lính đã tự trả lời bằng phép điệp với giọng điệu khẳng định. Tổ quốc gắn liền với tiếng mẹ gọi, gợi ra tình cảm ruột thịt, thân thương. Tình yêu với Tổ quốc thiêng liêng như tình cảm ruột thịt, tình mẫu tử. Những hình ảnh thơ "hoàng hôn khói sẫm phía quê hương", "tiếng mưa", "mái tranh nghèo tháng năm xưa" gợi không gian làng quê yên bình, nghèo khó đơn sơ. Âm thanh tiếng mưa trên mái tranh nhà là âm thanh giản dị, đời thường của cuộc sống và là kí ức khó quên trong lòng người con xa quê đi chiến đấu.
Đoạn thơ tiếp theo thể hiện cảm nhận của nhân vật trữ tình về Tổ quốc còn gắn liền với tình yêu đôi lứa:
"Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là mái tóc người bạn gái
Thơm mùi hương bưởi, hương chanh
Vừa đi qua ngọn gió mối tình đầu"
Đó là những kỉ niệm ngọt ngào, lãng mạn của mối tình đầu mà người lính mang theo khi ra trận. "Mái tóc người bạn gái", "mùi hương bưởi, hương chanh" gợi ra vẻ đẹp thuần khiết, dịu dàng của thiếu nữ nơi quê nhà. "Ngọn gió mối tình đầu" cho thấy sự đắm say, lãng mạn của tình yêu, khơi gợi nỗi nhớ đối với người lính trẻ, họ đã gác lại tình cảm riêng tư để đi theo tiếng gọi của Tổ quốc. Câu thơ gợi nhắc đến cảm xúc của những chàng trai Tây Tiến trong bài thơ của Quang Dũng:
Nhan đề đã cho thấy đề tài đoạn thơ về đất nước. Đây là đề tài lớn quen thuộc, xuyên suốt trong văn học Việt Nam. Trước đó nhiều bài thơ viết về đất nước trong chiến tranh, về hình ảnh người lính khi Tổ quốc lâm nguy như thơ Phạm Tiến Duật, Trần Đăng Khoa.. Nguyễn Việt Chiến tiếp nối đề tài này từ góc nhìn của một người được sống trong hòa bìnhh, nhìn lại quá khứ để thấy được hình ảnh đất nước đau thương mà anh dũng, thấy được vẻ đẹp của một thế hệ sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ của mình cho sự trường tồn của đất nước.
Đoạn thơ mở đầu bằng lời hỏi về đất nước, về Tổ quốc:
"Họ thầm hỏi: Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mẹ gọi
Trong hoàng hôn khói sẫm phía quê hương
Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là tiếng mưa
Trên mái tranh nghèo tháng năm xưa"
Lời thơ bắt đầu từ lời hỏi "Tổ quốc sẽ là gì?" - người lính đã tự trả lời bằng phép điệp với giọng điệu khẳng định. Tổ quốc gắn liền với tiếng mẹ gọi, gợi ra tình cảm ruột thịt, thân thương. Tình yêu với Tổ quốc thiêng liêng như tình cảm ruột thịt, tình mẫu tử. Những hình ảnh thơ "hoàng hôn khói sẫm phía quê hương", "tiếng mưa", "mái tranh nghèo tháng năm xưa" gợi không gian làng quê yên bình, nghèo khó đơn sơ. Âm thanh tiếng mưa trên mái tranh nhà là âm thanh giản dị, đời thường của cuộc sống và là kí ức khó quên trong lòng người con xa quê đi chiến đấu.
Đoạn thơ tiếp theo thể hiện cảm nhận của nhân vật trữ tình về Tổ quốc còn gắn liền với tình yêu đôi lứa:
"Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là mái tóc người bạn gái
Thơm mùi hương bưởi, hương chanh
Vừa đi qua ngọn gió mối tình đầu"
Đó là những kỉ niệm ngọt ngào, lãng mạn của mối tình đầu mà người lính mang theo khi ra trận. "Mái tóc người bạn gái", "mùi hương bưởi, hương chanh" gợi ra vẻ đẹp thuần khiết, dịu dàng của thiếu nữ nơi quê nhà. "Ngọn gió mối tình đầu" cho thấy sự đắm say, lãng mạn của tình yêu, khơi gợi nỗi nhớ đối với người lính trẻ, họ đã gác lại tình cảm riêng tư để đi theo tiếng gọi của Tổ quốc. Câu thơ gợi nhắc đến cảm xúc của những chàng trai Tây Tiến trong bài thơ của Quang Dũng:
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Ta có thể thấy sự tương đồng của các nhà thơ khi cùng cảm nhận về đất nước, về kí ức của mối tình đầu trong sáng, thiết tha. Hình bóng của người thiếu nữ trong kí ức người lính không làm nhụt ý chí chiến đấu mà ngược lại, đó là động lực to lớn hơn bao giờ hết, để người lính thêm vững tay súng, quyết tử bảo vệ nền độc lập của dân tộc. Và người đọc hiểu rằng, phải có những câu thơ như vậy ta mới hiểu hơn về người lính ra trận, thấy họ gần gũi hơn bao giờ hết, không vì chiến tranh mà trở thành con người khô cứng, không vì chết chóc nơi sa trường mà trở nên bi lụy, căm thù. Họ vẫn có những ước mơ, có những giây phút để hồn mình được miên man, trở về quê nhà tràn ngập tình yêu tuổi trẻ.
Khổ thơ thứ ba tiếp nối cảm nhận của nhân vật trữ tình về đất nước từ những điều nhỏ bé, ý nghĩa:
"Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là những điều thân thuộc với mỗi chúng ta
Tổ quốc chỉ giản đơn là vậy em ơi
Là tất cả những gì ta nhìn thấy
Ta nghe thấy và ta cảm nhận thấy
Còn đọng lại trong tâm hồn kí ức quê hương"
Đoạn thơ đã chuyển hình thức là lời đối thợi tâm tình giữa nhân vật trữ tình "ta" và "em". Đó là lời giãi bày, bộc bạch về Tổ quốc. Lời thơ như lời tự sự "Tổ quốc là những điều thân thuộc". Tổ quốc là nhịp sống, là hơi thở, là không gian, hình ảnh gắn bó với mỗi người. Nhà thơ khẳng định "Tổ quốc chỉ đơn giản là vậy em ơi". Tổ quốc rất gần gũi, bình dị, là cụ thể hữu hình bởi đó là những điều "ta nhìn thấy", "ta nghe", "ta cảm nhận thấy". Đất nước không trừu tượng, mơ hồ mà có sẵn trong mỗi người, Tổ quốc có trong ánh mắt, trái tim chúng ta. Tổ quốc chính là kỉ niệm, là nỗi nhớ về quê nhà sâu đậm trong tâm hồn người lính. Cảm xúc về đất nước của Nguyễn Việt Chiến có điểm tương đồng với Nguyễn Khoa Điềm khi nói về đất nước, cũng định nghĩa đất nước gắn liền với người thân ruột thịt và hình ảnh quen thuộc trong đời sống "miếng trầu", "hạt gạo", "tre".. Cho thấy đất nước không xa vời mà là cuộc sống hàng ngày và con người gắn bó, yêu Tổ quốc là lẽ tự nhiên, quy luật tất yếu.
Kết thúc đoạn thơ là lời chiêm nghiệm, triết lí sâu sắc về đất nước:
"Xin đừng nói những điều lớn lao, cao cả
Với những người lính trong đoàn quân năm ấy đã hi sinh
Máu xương họ hiến dâng cho đất nước
Họ chính là
Tổ quốc phía Trường Sơn.."
Tác giả khi nói về đất nước thương nhớ, ghi nhận sự hi sinh của những người lính trong đoàn quân vượt rừng Trường Sơn cứu nước. "Xin đừng nói những điều lớn lao, cao cả" không cần phô trương về những điều to lớn, viển vông và để có được đất nước thì biết bao người lính đã ngã xuống, nằm lại trong những cánh rừng. Họ đã âm thầm cống hiến cuộc đời mình cho đất nước với lý tưởng cao đẹp mà không đòi hỏi điều gì cho riêng mình. "Máu xương họ hiến dâng cho đất nước" là biểu hiện cao đẹp nhất của tình yêu đất nước, là lý tưởng sống của thời đại "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".
Hai câu thơ cuối ngắt dòng như một lời nghẹn ngào xúc động:
"Họ chính là
Tổ quốc phía Trường Sơn.."
Dãy Trường Sơn bạt ngàn hùng vĩ theo chiều dài của đất nước là nơi đã in dấu bước chân băng rừng vượt núi của biết bao thanh niên yêu nước và cũng là nơi bao người lính đã ngã xuống vì một ngày độc lập, thống nhất. Đây là tượng đài bất tử về những người lính đã dâng hiến cuộc đời mình cho Tổ quốc thân yêu.
Đoạn thơ là cảm nhận về Tổ quốc của những người lính "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước". Với họ Tổ quốc không xa vời, trừu tượng mà là những gì thân thuộc nhất, là quê hương, gia đình, là kỉ niệm về mối tình đầu, là những điều giản dị trong cuộc sống đời thường. Có thể nói, đoạn thơ là lời khẳng định người lính dành tình yêu lớn lao dành cho Tổ quốc, họ đã hiến dâng cuộc đời mình cho đất nước như một chân lí.
Đoạn thơ sử dụng thể thơ tự do, ngắt dòng linh hoạt, phù hợp với mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình để thể hiện sự khác biệt về cảm xúc. Đặc biệt, phép điệp "Tổ quốc sẽ là gì?" được lặp lại nhiều lần không chỉ tạo nhịp điệu cho câu thơ mà còn gợi cảm nhận sâu sắc về đất nước và cũng có thể hiểu đó là lời tự hỏi đã thôi thúc những thanh niên yêu nước lên đường bảo vệ Tổ quốc. Giai điệu đoạn thơ tha thiết, trầm lắng, vừa là lời tự sự, bộc bạch, giãi bày những suy tư của người lính với tình cảm và trách nhiệm với đất nước.
Đoạn thơ với những nét độc đáo về nội dung và nghệ thuật đã để lại cho người đọc nhiều ấn tượng sâu sắc. Xuân Diệu từng nói
Khổ thơ thứ ba tiếp nối cảm nhận của nhân vật trữ tình về đất nước từ những điều nhỏ bé, ý nghĩa:
"Tổ quốc sẽ là gì?
Nếu không phải là những điều thân thuộc với mỗi chúng ta
Tổ quốc chỉ giản đơn là vậy em ơi
Là tất cả những gì ta nhìn thấy
Ta nghe thấy và ta cảm nhận thấy
Còn đọng lại trong tâm hồn kí ức quê hương"
Đoạn thơ đã chuyển hình thức là lời đối thợi tâm tình giữa nhân vật trữ tình "ta" và "em". Đó là lời giãi bày, bộc bạch về Tổ quốc. Lời thơ như lời tự sự "Tổ quốc là những điều thân thuộc". Tổ quốc là nhịp sống, là hơi thở, là không gian, hình ảnh gắn bó với mỗi người. Nhà thơ khẳng định "Tổ quốc chỉ đơn giản là vậy em ơi". Tổ quốc rất gần gũi, bình dị, là cụ thể hữu hình bởi đó là những điều "ta nhìn thấy", "ta nghe", "ta cảm nhận thấy". Đất nước không trừu tượng, mơ hồ mà có sẵn trong mỗi người, Tổ quốc có trong ánh mắt, trái tim chúng ta. Tổ quốc chính là kỉ niệm, là nỗi nhớ về quê nhà sâu đậm trong tâm hồn người lính. Cảm xúc về đất nước của Nguyễn Việt Chiến có điểm tương đồng với Nguyễn Khoa Điềm khi nói về đất nước, cũng định nghĩa đất nước gắn liền với người thân ruột thịt và hình ảnh quen thuộc trong đời sống "miếng trầu", "hạt gạo", "tre".. Cho thấy đất nước không xa vời mà là cuộc sống hàng ngày và con người gắn bó, yêu Tổ quốc là lẽ tự nhiên, quy luật tất yếu.
Kết thúc đoạn thơ là lời chiêm nghiệm, triết lí sâu sắc về đất nước:
"Xin đừng nói những điều lớn lao, cao cả
Với những người lính trong đoàn quân năm ấy đã hi sinh
Máu xương họ hiến dâng cho đất nước
Họ chính là
Tổ quốc phía Trường Sơn.."
Tác giả khi nói về đất nước thương nhớ, ghi nhận sự hi sinh của những người lính trong đoàn quân vượt rừng Trường Sơn cứu nước. "Xin đừng nói những điều lớn lao, cao cả" không cần phô trương về những điều to lớn, viển vông và để có được đất nước thì biết bao người lính đã ngã xuống, nằm lại trong những cánh rừng. Họ đã âm thầm cống hiến cuộc đời mình cho đất nước với lý tưởng cao đẹp mà không đòi hỏi điều gì cho riêng mình. "Máu xương họ hiến dâng cho đất nước" là biểu hiện cao đẹp nhất của tình yêu đất nước, là lý tưởng sống của thời đại "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".
Hai câu thơ cuối ngắt dòng như một lời nghẹn ngào xúc động:
"Họ chính là
Tổ quốc phía Trường Sơn.."
Dãy Trường Sơn bạt ngàn hùng vĩ theo chiều dài của đất nước là nơi đã in dấu bước chân băng rừng vượt núi của biết bao thanh niên yêu nước và cũng là nơi bao người lính đã ngã xuống vì một ngày độc lập, thống nhất. Đây là tượng đài bất tử về những người lính đã dâng hiến cuộc đời mình cho Tổ quốc thân yêu.
Đoạn thơ là cảm nhận về Tổ quốc của những người lính "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước". Với họ Tổ quốc không xa vời, trừu tượng mà là những gì thân thuộc nhất, là quê hương, gia đình, là kỉ niệm về mối tình đầu, là những điều giản dị trong cuộc sống đời thường. Có thể nói, đoạn thơ là lời khẳng định người lính dành tình yêu lớn lao dành cho Tổ quốc, họ đã hiến dâng cuộc đời mình cho đất nước như một chân lí.
Đoạn thơ sử dụng thể thơ tự do, ngắt dòng linh hoạt, phù hợp với mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình để thể hiện sự khác biệt về cảm xúc. Đặc biệt, phép điệp "Tổ quốc sẽ là gì?" được lặp lại nhiều lần không chỉ tạo nhịp điệu cho câu thơ mà còn gợi cảm nhận sâu sắc về đất nước và cũng có thể hiểu đó là lời tự hỏi đã thôi thúc những thanh niên yêu nước lên đường bảo vệ Tổ quốc. Giai điệu đoạn thơ tha thiết, trầm lắng, vừa là lời tự sự, bộc bạch, giãi bày những suy tư của người lính với tình cảm và trách nhiệm với đất nước.
Đoạn thơ với những nét độc đáo về nội dung và nghệ thuật đã để lại cho người đọc nhiều ấn tượng sâu sắc. Xuân Diệu từng nói
