31
0
Trời cuối hạ, nắng đổ mật xuống lòng đầm như rót thứ đồng chảy rực rỡ vào những chiếc lá sen đã bắt đầu khô mép. Ánh sáng vàng óng len qua từng kẽ lá, chiếu xuống mặt nước phẳng lặng, nơi hàng ngàn bóng sen in nghiêng, nửa xanh nửa úa. Mỗi buổi sáng, khi sương còn đọng trên lá, đầm như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu cả bầu trời và cả những nỗi niềm lặng lẽ của muôn loài.
Dưới tán sen um tùm nhất, nơi ánh nắng chỉ lọt qua từng vệt mỏng manh, lão Cóc Tía ngồi chễm chệ trên một phiến đá phủ rêu xanh rì đã hàng chục năm. Cái bụng phình to của lão như một chiếc bình sành cũ kỹ chứa đầy những bài học cay đắng mà thời gian khắc vào da thịt. Cư dân trong vùng đầm này gọi lão là "thông thái" nhất vùng vì lão đã sống qua hơn mười mùa nước cạn nước đầy ở đây. Lão ít nói, chỉ thỉnh thoảng cất giọng khàn khàn dông dài dạy bảo lũ trẻ nơi đây. Hôm ấy, nắng đã lên cao, lão lại bắt đầu cất giọng lê thê với lũ nòng nọc mới nhú đầu khỏi lớp trứng nhớt nhầy nhụa:
"Cái cò đi đón cơn mưa
Cái tôm đi chợ còn chưa thấy về
Này con, giữ lấy thân tàn
Đừng ham bóng nguyệt kẻo tan dưới đầm.
Đừng tham vảy bạc lấp lánh
Đến khi nước rút, chỉ còn bùn tanh."
Lũ nòng nọc nghe xong, vài con run run đuôi nhỏ, vài con khác vẫn ngây ngô lắc lư theo nhịp vè. Tiếng lão vang vọng giữa không gian tĩnh mịch, lọt vào tai chị Cá Rô Đuôi Cờ đang mải mê xòe vây dưới gốc sen già nhất đầm. Chị là một trong những sinh vật đẹp đẽ và kiêu hãnh nhất nơi đây. Lớp vảy ánh bạc lấp lánh dưới nắng như hàng ngàn mảnh gương nhỏ, đuôi cờ đỏ rực tung bay mỗi khi chị lượn một vòng, tạo nên những gợn sóng lăn tăn đẹp đến nao lòng. Chị có thói quen mỗi sáng thức dậy là bơi một vòng quanh đầm, để mọi người chiêm ngưỡng vẻ đẹp của mình.
Chị cười lớn, cái cười gợn sóng tăm tí, giọng trong veo như nước mới chảy: "Bác Cóc cứ hù dọa tụi nhỏ hoài. Đời đẹp thế này cơ mà! Nắng vàng, sen thơm, nước mát.. Không tận hưởng thì phí cả kiếp vảy bạc chứ bác! Bác nhìn con nè, con đẹp thế này, ai dám động đến con chứ? Chim cò cũng phải kiêng nể chứ!"
Lão Cóc không đáp ngay, lão chỉ khẽ nghiêng đầu, đôi mắt vàng đục nhìn về phía chân trời nơi vệt nắng xiên khoai đang nhạt dần. Lão biết rõ hơn ai hết hoa sen sớm nở rộ tháng sáu thì tháng tám đã tàn, nước đầy tháng ba thì cuối thu đã rút. Khi nước cạn vẻ đẹp chỉ là gánh nặng, kẻ rực rỡ nhất thường là kẻ dễ bị phát hiện nhất. Nhưng lão không nói, nói nhiều cũng vô ích. Kẻ nào chưa nếm trải thì lời khuyên chỉ như gió thoảng.
Rồi mùa thu đến, không ồn ào, không báo trước mà nó chỉ lặng lẽ hôn lên mặt nước bằng hơi lạnh đầu tiên. Ngày qua ngày, mực nước hạ thấp từng chút một. Những chiếc lá sen già úa vàng từ mép lan vào tâm rồi rụng xuống để lộ phần thân gầy guộc bám chặt vào bùn đen. Mặt đầm không còn phẳng lặng như gương nữa. Nó lồi lõm thành những hố bùn, những vũng nước đọng lấp loáng dưới nắng yếu ớt.
Chị Cá Rô Đuôi Cờ cũng bắt đầu cảm nhận sự thay đổi khi vùng nước rộng lớn ngày nào giờ co lại thành những vũng nhỏ hẹp. Chị không còn chỗ để tung tăng bơi lượn vòng quanh đầm. Lớp vảy bạc kiêu hãnh giờ lấm lem bùn đất, đuôi cờ đỏ rực giờ cụp xuống, ướt nhẹp và nặng trịch như bị ai đó buộc đá.
Mỗi buổi sáng, khi nắng yếu ớt len qua kẽ lá sen úa, chị nhìn ra khoảng nước thoáng đãng ở giữa đầm – nơi vẫn còn một vũng rộng hơn, nước trong hơn một chút. Chị biết rõ nếu bơi ra đó lớp vảy bạc sẽ lại lấp lánh dưới nắng, đuôi cờ sẽ tung bay và chị sẽ cảm thấy mình vẫn là "nữ hoàng" của đầm. Nhưng chị cũng biết, lũ chim diệc, cò trắng ngày càng nhiều hơn. Chúng lượn vòng trên cao, mắt sắc nhọn quét qua từng vũng nước. Bơi ra chỗ thoáng đãng nghĩa là tự phơi mình ra, dễ bị phát hiện, dễ bị đớp chỉ trong chớp mắt.
Chị thấy rõ bóng cò trắng lướt qua, thấy lũ cá nhỏ đã lặng lẽ bơi sát vào đám rễ sen um tùm hoặc chui sâu dưới lớp bùn mềm. Chúng không còn lội ra giữa, không còn khoe vảy. Nhưng chị vẫn cố chấp. Một phần vì kiêu hãnh chưa chịu khuất phục một phần vì nỗi sợ hãi bị "lép vế". Nếu chị cũng nép mé như chúng, thì chị khác gì lũ cá thường? Chị vẫn muốn tỏa sáng vậy nên dù biết nguy hiểm chị vẫn lén bơi ra chỗ thoáng đãng ấy vào những lúc nắng lên cao. Chị xòe đuôi cờ đỏ, lượn một vòng nhỏ, thì thầm với chính mình: "Chỉ một vòng thôi.. Chỉ để nhớ lại cảm giác ngày xưa.. Chim cò chắc không thấy đâu."
Lớp vảy bạc lại lóe lên dưới nắng, đuôi cờ tung bay yếu ớt giữa vũng nước hẹp. Chị cảm thấy lòng nhẹ nhõm đôi chút, như tìm lại được chút kiêu hãnh đã mất.
Lũ cá nhỏ, vài con nòng nọc đã lớn thành cá con, nép sát rễ sen nhìn chị, mắt tròn xoe lo lắng nhưng không dám lên tiếng. Chúng run run đuôi, thấy rõ lớp vảy bạc của chị vẫn lấp lánh dưới nắng yếu. Bỗng một con cá rô nhỏ thân còn bé xíu bơi ra một chút, giọng non nớt run run cất lên:
"Chị ơi.. Chị đừng xòe đuôi nữa. Nước cạn lắm rồi, chị lấp lánh thế kia là chim cò thấy ngay. Em thấy lão Cóc bảo phải bơi sát vào mé, hoặc trốn sâu dưới bùn đi. Ở dưới bùn mát, lẫn màu đất, chim có lượn trên cao cũng chẳng thấy đâu. Chị mà cứ ở giữa vũng thế này.. Nguy hiểm lắm!"
Chị Cá Rô Đuôi Cờ khựng lại, đuôi cờ đỏ rực khẽ cụp xuống. Chị cười khẩy, nhưng nụ cười giờ không còn trong veo như xưa, pha chút bực tức và.. Lo sợ thoáng qua:
"Con nít biết gì! Chị đẹp thế này, ai dám động? Chim cò bắt cá nhỏ như tụi bay thôi chứ chị thì.. Chị tung tăng một vòng là chúng nó phải tránh xa!"
Con cá rô nhỏ im lặng, nép lại vào rễ sen, đôi mắt buồn buồn nhìn chị, không tranh cãi nữa.
"Chị ấy không nghe đâu.. Giống như hồi nước đầy, chị cứ cười lão Cóc hoài." Một chú cá con trong bầy nói.
Và rồi, đúng như dự đoán, chỉ vài ngày sau, khi chị vẫn cố bơi ra giữa vũng nước lớn nhất để "khoe thân", một con cò trắng đã lao xuống như tia chớp, đớp phập vào lớp vảy bạc lấp lánh. Chị hoảng loạn quẫy đuôi lao vào rễ sen, đuôi cờ vướng vào mỏ chú cò, suýt bị kéo lên nhưng mà chị vùng vẫy thoát được. Máu đỏ hòa vào nước đục, vết rách dài trên vây đuôi bên phải đau rát. Lần đầu tiên chị thực sự sợ hãi. Con cò trắng bắt hụt con mồi thì vỗ cánh bay lên, để lại tiếng kêu the thé vang vọng.
Chị cá rô đuôi cờ chui sâu vào hốc rễ, nằm im thin thít, hơi thở dồn dập. Vết thương rỉ máu, đuôi cờ đỏ giờ cụp xuống, ướt nhẹp và nặng trịch, không còn tung bay kiêu hãnh nữa. Từ đó chị không dám tự do bơi lội như trước nữa mà chui vào hốc nước cạn giữa đám rễ sen, nằm im thin thít, nơm nớp mỗi khi bóng cò trắng lướt qua trên cao. Chị bỗng những ngày xưa cũ, khi nước đầy, chị từng cười nhạo lão Cóc, từng bảo rằng đời phải sống cho đáng sống, phải tỏa sáng. Giờ đây chị chỉ biết nằm im, đôi mắt tròn xoe nhìn lên bầu trời xa xăm, nơi những đám mây trắng vẫn trôi.
Lão Cóc Tía vẫn ngồi nguyên trên phiến đá. Lớp da sần sùi giờ chính là bộ áo giáp hoàn hảo, lẫn vào màu đất đá, chẳng con chim nào để ý. Lão không chạy trốn, không than vãn, không tìm vũng nước sâu hơn. Lão chỉ ngồi đó, thở đều đều, thỉnh thoảng cất giọng khàn khàn như nói với chính mình, như nói với đầm:
"Nước ròng thì cá nằm phơi
Nước dâng thì cá thảnh thơi vẫy vùng"
Sen lặng lẽ rũ cánh. Từng cánh hồng rơi xuống bùn, tan ra thành những đốm nâu nhỏ lẫn vào đất. Cuối cùng chỉ còn lại cái gương tròn xanh của lá, rồi lá cũng úa vàng, cũng rụng. Hạt sen nặng trĩu, chín mọng, rơi lộp độp xuống lớp bùn sâu, chìm nghỉm vào bóng tối ẩm ướt. Chúng chờ đợi. Chờ một vòng luân hồi mới – có thể là mùa hạ năm sau, có thể là trăm năm sau, khi nào nước lại đầy, khi nào nắng lại rực rỡ.
Trong cái tĩnh lặng của buổi chiều tà, đầm sen cạn hiện ra rõ ràng đến xót xa. Những gốc sen trơ trụi như những cánh tay gầy guộc vươn lên cầu cứu. Những vũng nước đọng lấm tấm phản chiếu bầu trời xám xịt. Những bóng cá nằm im thin thít trong lớp bùn, chỉ còn đôi mắt mở to nhìn lên khoảng không. Chỉ có lão Cóc Tía vẫn ngồi đó, mắt nhìn xa xăm về phía chân trời đã tắt nắng.
