- ★
Ơi, bên kia núi có ai,
Có nghe tiếng gọi của người bên này?
Mây trôi qua mấy tầng mây,
Người đi xa mấy, có ngày về không?
Tiếng hát vọng về từ bên kia con dốc, lúc ngân vang giữa triền núi, lúc tan vào những tầng mây mờ xa, chỉ còn âm hưởng bâng khuâng theo gió chiều trôi về bản.
Mẩy ngồi trước hiên nhà, lặng lẽ lắng nghe. Em không biết ai đang hát. Cha em cũng thường ngân nga khúc hát ấy mỗi buổi chiều đi nương về, với những câu hỏi chẳng đợi ai hồi đáp. Mẩy đã nghe từ thuở nhỏ, vậy mà chiều nay, em chợt ngước nhìn những dãy núi xanh thẫm nối nhau đến tận chân trời.
Bên kia những ngọn núi là gì nhỉ? Có phải vẫn là những dãy núi nối tiếp nhau, hay ở một nơi nào đó, núi sẽ thấp dần, để lộ ra một khoảng trời rộng mở mà em chưa từng nhìn thấy?
Em nhìn mãi về phía xa, cho đến khi ánh chiều dần tắt sau những đỉnh núi.
Bản em nằm nép giữa vùng núi đá, lối vào quanh co qua những con dốc dài. Nhà trình tường màu nâu vàng san sát bên nhau, mái ngói sẫm màu sau những trận mưa. Mùa đông, gió len qua khe cửa, khiến người ta chỉ muốn quây quần bên bếp lửa. Mùa hè, nắng hong ấm những vách đất, để lại hơi nóng âm ỉ đến tận đêm.
Ngoài núi đá và những nương ngô bám vào từng khoảnh đất nhỏ, quanh bản chẳng có mấy thứ khác. Con suối dưới chân dốc khi mưa về đục ngầu, đến mùa khô lại trong veo, để lộ những viên sỏi nằm im dưới đáy. Muốn sang bản bên phải vượt qua hai con dốc. Muốn xuống chợ huyện, người ta phải lên đường từ lúc sương còn giăng lối, nhiều khi đến chiều tối mới về.
Với người lớn, con đường ấy chẳng có gì lạ. Họ đã đi đi về về suốt bao nhiêu năm, biết chỗ nào có đá trơn, chỗ nào trời mưa dễ sạt, biết khúc quanh nào có thể nghỉ chân để đặt gùi xuống.
Có lần Mẩy hỏi cha:
- Cha ơi, đi hết những ngọn núi này thì đến đâu?
Cha đang vá lại chiếc gùi đã sờn quai. Ông ngẩng lên nhìn ra cửa, nơi những đỉnh núi xếp chồng lên nhau dưới nền trời xám nhạt.
- Đến những ngọn núi khác.
- Rồi hết núi thì sao?
Cha bật cười.
- Hết núi thì đến nơi khác chứ sao.
Mẩy nghĩ mãi về câu trả lời ấy. Em không hiểu vì sao người lớn có thể nói về một nơi mình chưa từng đến bằng giọng bình thản như thể nơi ấy nằm ngay sau cánh cửa.
Cha ít khi kể chuyện xa xôi. Những điều ông biết đều quanh quẩn với nương ngô, những mùa mưa làm sạt đường hay người họ hàng đã chuyển sang bản khác. Tối đến, sau bữa cơm, ông thường nằm trên chiếc võng cũ, nhìn khói bếp lững lờ trên mái nhà rồi hát. Tiếng hát không lớn, cũng chẳng rõ lời. Có câu ông hát đi hát lại, có câu chỉ đến giữa chừng đã quên mất.
Mẩy thường ngồi bên bếp, dùng que củi vạch những đường ngoằn ngoèo trên nền đất. Em không hỏi cha những điều ấy nữa. Nhưng đôi khi, giữa một công việc đang làm dở, em vẫn bất chợt ngước nhìn ra cửa, tự hỏi liệu phía bên kia những ngọn núi có điều gì khác với thế giới mà em vẫn biết.
Năm ấy, Mẩy vừa qua tuổi lên mười. Em chưa từng nhìn thấy biển, chỉ biết đến nó qua một bài học trong sách, bức tranh vẽ mặt biển xanh ngắt, sóng trắng nối nhau đến tận chân trời. Thầy giáo bảo, biển rộng đến mức đứng từ bờ này cũng chẳng thể nhìn thấy bờ bên kia.
Mẩy cứ nhớ mãi điều ấy.
Trong trí tưởng tượng của em, biển hẳn phải rộng hơn tất cả những gì mình từng thấy. Nước biển xanh hơn nước suối, sóng trắng xóa như mây tràn xuống từ những đỉnh núi. Và nếu đứng giữa bờ cát, nhìn mặt nước trải dài đến tận nơi trời và biển gặp nhau, không biết phía xa ấy còn có những gì.
Có những đêm, nằm trên chiếc giường gỗ cạnh cửa sổ, nghe gió lùa qua mái nhà, Mẩy lại nghĩ về nơi xa ấy. Em tự hỏi những người sống gần biển, vào giờ này, có đang nhìn thấy cùng một vầng trăng như mình không.
...
Người khách đến bản vào một buổi chiều sau mưa.
Mưa vừa tạnh, con suối dưới chân dốc trong veo, những phiến đá ướt ánh lên dưới nắng muộn. Mấy đứa trẻ đang nô đùa bên bờ, riêng Mẩy ngồi trên một tảng đá nhô ra giữa dòng, đôi chân trần thả xuống làn nước mát. Gió khẽ lay mái tóc, phía sau cậu là những dãy núi còn vương sương. Khoảnh khắc ấy bình yên đến mức người đàn ông vừa đi tới đã dừng chân, đưa máy ảnh lên.
Tiếng màn trập khẽ vang. Mẩy quay đầu, bắt gặp một người lạ đang nhìn mình qua chiếc máy ảnh.
Anh đeo ba lô cũ, quần áo lấm bụi sau chặng đường dài. Thấy đám trẻ tò mò, anh mỉm cười, giơ tay chào, rồi hỏi đường đến chỗ có thể nghỉ chân.
Một đứa trẻ chỉ về phía đầu bản. Đứa khác hỏi anh từ đâu đến. Anh bảo mình ở thành phố, đã đi qua mấy huyện mới đến được đây.
- Thành phố có xa lắm không? - Mẩy hỏi.
Anh ngẫm nghĩ.
- Cũng xa. Đi xe khá lâu.
- Lâu là bao lâu?
Anh cười.
- Lâu đến mức nếu em ngủ vài giấc, thức dậy, có khi vẫn chưa tới.
Câu trả lời ấy khiến mấy đứa trẻ nhìn nhau thích thú. Chúng đã từng đi xe xuống chợ huyện, nhưng chưa bao giờ tưởng tượng có một chuyến đi dài đến mức phải ngủ vài lần mà vẫn chưa đến nơi.
Người khách làm việc ở thành phố, thỉnh thoảng tranh thủ ngày nghỉ mang máy ảnh đi đây đó. Anh thích những con đường vắng, mái nhà cũ và những cảnh vật bình dị mà người ta thường vô tình bỏ qua. Bản nhỏ này cũng là một điểm dừng chân tình cờ. Anh dự định ở lại vài ngày rồi tiếp tục xuống núi.
Sáng hôm sau, Mẩy lại gặp anh bên bờ suối. Người khách ngồi trên một phiến đá, đang cẩn thận lau những giọt nước còn đọng trên thân máy ảnh.
Mẩy đứng bên cạnh, tò mò nhìn chiếc máy nhỏ trong tay anh. Em đã quen với những ngọn núi trước mặt, với dòng suối chảy dưới chân, nhưng chưa từng nghĩ tất cả những thứ ấy có thể nằm gọn trong một khung hình.
- Nó chụp được cả núi không?
- Có chứ.
- Cả những ngọn núi phía sau nữa à?
Người đàn ông nhìn theo hướng em chỉ. Phía xa, những dãy núi chìm trong sương, chỉ còn lại những đường viền xanh nhạt.
- Nếu trời quang thì được.
- Vậy anh chụp thử đi.
Anh bật cười, đưa máy lên. Nhưng ngay lúc anh bấm nút, một đám mây trôi ngang đỉnh núi, che mất khoảng sáng vừa rồi.
Anh chụp lại lần nữa.
Mẩy kiên nhẫn chờ. Khi người khách đưa máy cho xem, Mẩy cúi sát vào màn hình. Trong khung hình, những ngọn núi hiện lên xa hơn, nhỏ hơn, nhưng vẫn chẳng khác mấy so với những gì em nhìn thấy mỗi ngày.
- Chúng vẫn ở đó mà.
- Ừ. Nhưng sau này, khi xem lại bức ảnh, anh sẽ nhớ mình đã từng đứng ở đây, nhìn thấy chúng như thế nào.
Mẩy nhìn người khách, rồi lại nhìn về phía những ngọn núi. Em không hiểu vì sao anh có thể đứng ngắm một cảnh vật mà ngày nào mình cũng nhìn thấy lâu đến thế. Nhưng lúc ấy, Mẩy chỉ nghĩ chiếc máy ảnh của anh thật kỳ diệu.
Những ngày sau đó, người khách thường đi bộ quanh bản. Anh chụp mái nhà sau mưa, làn khói bếp lững lờ trên những vách đất, đôi bàn tay già nua đang tước ngô. Thỉnh thoảng, anh dừng lại trò chuyện với người đi đường hoặc chờ một đàn dê băng qua sườn núi để ghi lại khoảnh khắc ấy.
Mẩy và đám trẻ cũng dần quen với sự có mặt của anh. Mỗi khi thấy anh đeo ba lô ra ngoài, chúng lại ríu rít chạy theo, khi thì tò mò xem anh chụp gì, khi lại kể đủ thứ chuyện vụn vặt trong bản. Người khách kiên nhẫn lắng nghe, thỉnh thoảng hỏi thêm vài câu rồi bật cười trước những câu chuyện chẳng đầu chẳng cuối.
Anh nhớ Mẩy nhất, bởi cậu thường hỏi những điều khiến anh phải ngẫm nghĩ mới trả lời được. Một hôm, khi cả bọn đang ngồi bên bờ suối, Mẩy hỏi:
- Ở biển có thấy núi không anh?
- Có chứ. Có những ngọn núi nằm ngay cạnh biển.
Mẩy chỉ tay hướng về ngọn núi phía trước:
- Vậy qua hết ngọn núi ấy sẽ là biển sao?
- Cũng không hẳn là chân núi nào cũng có biển.
Vẻ mặt thoáng thất vọng, Mẩy cúi xuống nhìn bàn chân mình ngâm trong nước:
- Thế biển có bao giờ hết nước không?
Người khách ngẩng lên nhìn em. Anh định cười, nhưng rồi nhận ra Mẩy đang hỏi rất nghiêm túc.
- Anh nghĩ là không. Nước cứ chảy, từ suối ra sông, ra biển, rồi lại bốc hơi, thành mây, thành mưa.
Mẩy đảo mắt nhìn dòng nước đang len qua những phiến đá, ánh mắt như vừa phát hiện ra một điều thú vị.
- Vậy nước ở suối này có thể ra biển à?
- Ừ.
Người khách gật đầu, em im lặng một lúc, đưa chân khuấy nhẹ mặt nước.
- Nếu ra đến biển, nó có biết đường về không?
Người khách nhìn dòng nước lấp lánh dưới nắng.
- Nước cứ chảy về phía trước thôi, nhưng nếu theo chân những cơn mưa có thể chúng sẽ trở về đó.
Mẩy không hỏi thêm.
Chiều hôm ấy, người khách cùng đám trẻ xuống suối bắt cá. Bọn trẻ thoăn thoắt lật đá, tìm những vũng nước có cá ẩn mình. Mẩy biết rõ từng chỗ nông sâu, còn người khách loay hoay mãi mới bắt được một con cá nhỏ. Anh vừa đứng lên đã suýt trượt chân, khiến cả bọn cười vang.
Chúng gom củi nhóm lửa bên bờ suối, nướng cá và một con gà mang từ nhà xuống. Khói bay nghi ngút giữa những tán cây, mùi thịt nướng quyện trong gió chiều. Bữa ăn chẳng có gì cầu kỳ, nhưng tiếng cười cứ nối nhau không dứt. Người khách thỉnh thoảng giơ máy ảnh lên, ghi lại những khoảnh khắc bên bờ suối. Có một lần, anh bắt gặp Mẩy đang mải mê với con cá nhỏ vừa bắt được, vẻ mặt rạng rỡ đến mức chẳng hay mình đang được chụp ảnh.
Lúc ấy, có lẽ em đang mải nghĩ xem biển có mùi gì. Người khách kể biển có mùi mặn, gió mang theo những hạt nước li ti. Có buổi sáng, mặt trời lên khiến mặt biển sáng rực. Hôm trời nổi gió, sóng đập vào bờ ầm ầm.
- Sóng có cao hơn mái nhà không? - Một đứa trẻ hỏi.
- Có khi còn cao hơn nữa.
Đám trẻ tròn mắt. Chúng lại hỏi về thuyền bè, thành phố và những chuyến tàu có thể đưa người ta đến những miền đất xa xôi.
Mẩy ngồi bên đống lửa, hai tay ôm đầu gối, chăm chú lắng nghe. Những điều người khách kể khiến biển trong suy nghĩ của em dường như gần hơn một chút, dù em vẫn chưa thể hình dung hết nơi ấy thực sự rộng lớn đến nhường nào.
Tối hôm ấy, người khách ở lại ăn cơm cùng gia đình Mẩy.
Ngọn đèn nhỏ treo gần cửa soi sáng căn nhà nhỏ. Mẹ Mẩy xới thêm cơm, cha em rót nước vào chiếc bát sứ sứt miệng. Người khách ngồi bên mâm, ăn những món được gắp ngập trong bát. Cha Mẩy hỏi anh mấy nay ở lại bản như nào, có gì vui không, định ở lại bao lâu. Anh đáp rằng ngày kia sẽ xuống núi, trước khi về thành phố còn muốn ghé thêm vài nơi.
Cha Mẩy gật đầu, không hỏi thêm. Ông vốn ít tò mò chuyện người khác. Những điều xa xôi chẳng thiết thực bằng việc ngày mai trời có mưa, ngô trên nương đã đến lúc vun gốc chưa, hay trong nhà còn đủ củi qua mấy ngày lạnh. Sau bữa cơm, ông mắc võng vào hai cột nhà rồi nằm nghỉ.
Khi người khách bước ra ngoài, Mẩy cũng lặng lẽ đi theo. Hai người ngồi trên phiến đá trước nhà. Dưới chân dốc, tiếng suối vọng lên mơ hồ. Gió đêm thoảng mùi đất ẩm và khói bếp.
Mẩy ngẩng nhìn vầng trăng trên cao.
- Ở thành phố, anh có nhìn thấy trăng không?
- Có chứ.
- Trăng có bị nhà cao che mất không?
- Đôi khi. Nhưng nếu đi ra chỗ thoáng thì vẫn thấy.
Mẩy ngẫm nghĩ một lúc rồi hỏi:
- Vậy người ở thành phố cũng nhìn thấy trăng giống mình à?
- Ừ, cùng một vầng trăng thôi.
Em ngước nhìn. Ánh trăng vẫn trải xuống những mái nhà trong bản, những triền núi xa và con đường nhỏ trước hiên. Mẩy chợt nghĩ, có lẽ ở thành phố, lúc này cũng có một đứa trẻ nào đó đang ngắm trăng như em.
- Anh ơi.
- Sao em?
- Anh đã đi qua nhiều ngọn núi chưa?
Người khách nhìn về phía dãy núi tối sẫm.
- Cũng nhiều.
- Phía bên kia những ngọn núi này có biển không?
- Có, nhưng qua khỏi một dãy núi chưa chắc đã đến biển. Còn nhiều đường phải đi lắm.
Mẩy khẽ gật đầu. Hóa ra phía bên kia không chỉ có những ngọn núi khác, mà còn có bao con đường dẫn đến những nơi em chưa thể hình dung.
- Vậy sau này em muốn đi xem biển.
Người khách quay sang nhìn em. Mẩy vẫn hướng mắt về phía xa, nói tự nhiên như thể đang kể chuyện ngày mai xuống suối bắt cá. Nhưng vừa dứt lời, em đã thấy ngượng, bèn cúi xuống nhặt một viên sỏi, xoay nhẹ trong lòng bàn tay.
- Ừ. Biển xa lắm, nhưng nếu có dịp thì em cứ đi.
- Nhưng em chưa biết đường.
Người khách bật cười.
- Anh cũng đâu phải lúc nào cũng biết đường. Có những nơi anh phải hỏi thăm mãi mới tìm được. Sau này lớn thêm một chút, em sẽ biết cách tìm đường đến những nơi mình muốn.
Mẩy im lặng. Em muốn hỏi anh có thể đưa mình đi không, nhưng câu hỏi cứ nghẹn lại. Em sợ người lớn sẽ cười, hoặc anh sẽ bảo đó là chuyện không thể.
Một lúc sau, em mới hỏi:
- Anh có quay lại đây nữa không?
Người khách quay sang nhìn em. Dưới ánh trăng, đôi mắt đứa trẻ ánh lên vẻ mong chờ trong trẻo.
Anh vốn đã nghĩ mình sẽ có ngày trở lại. Bản làng này đẹp, người dân thân thiện, những ngày ở đây cũng khiến anh thấy dễ chịu. Nhưng anh không ngờ một câu hỏi của Mẩy lại mang theo nhiều mong đợi đến thế.
- Có chứ. - Anh nói. - Sau này anh sẽ quay lại.
- Thật không?
- Thật. Nếu có dịp, anh sẽ trở lại thăm em.
Mẩy im lặng, hai tay xoay nhẹ viên sỏi. Một lát sau, em mới ngẩng lên, nở một nụ cười.
Từ trong nhà, tiếng cha khe khẽ ngân lên một điệu hát quen thuộc. Mẩy ngoảnh nhìn về phía cửa, rồi lại hướng mắt ra xa. Dưới ánh trăng, dãy núi phía trước chỉ còn là một vệt đen in trên nền trời. Tiếng hát ấy như một lời gọi vọng qua những tầng mây.
...
Sáng hôm đó, người khách chụp thêm vài tấm ảnh, mua ít đồ ăn mang theo, rồi chào mọi người trước khi xuống núi.
Mẩy chạy theo anh đến đầu con dốc.
- Khi nào anh quay lại? - Em hỏi.
Người khách chỉnh lại quai ba lô, suy nghĩ một lúc.
- Anh chưa biết. Nhưng anh sẽ nhớ đường.
Mẩy gật đầu, không hỏi thêm. Em đứng nhìn anh đi xuống dốc, dáng người nhỏ dần giữa những vách đá, rồi khuất hẳn sau khúc quanh.
Mẩy trở về nhà. Cha đang nằm võng. Em ngồi bên bếp, kể rằng người khách đã xuống núi, rằng anh nói biển rất rộng, có những con tàu đưa người ta đi đến nhiều nơi. Cha em nghe, thỉnh thoảng ừ một tiếng. Đến khi nghe Mẩy nhắc lời hứa sẽ quay lại của người khách, ông khẽ cười:
- Ừ, nếu có dịp thì người ta lại đến.
Ông nói như đó chỉ là chuyện thường tình. Mẩy không buồn. Em nghĩ cha không hiểu, hoặc có lẽ người lớn đã thôi háo hức trước những điều như thế.
...
Thời gian đầu, cứ thấy người lạ vào bản là Mẩy lại chạy ra xem. Em để ý những chiếc ba lô, đôi giày bám bụi và những khuôn mặt chưa từng gặp. Nhưng chẳng ai mang theo chiếc máy ảnh như người khách năm ấy.
Rồi mùa ngô đến. Mẩy theo mẹ lên nương nhiều hơn. Sáng sớm, em men theo những con dốc qua sườn núi, đến trưa lại trở về với đôi chân lấm bụi và đôi vai mỏi nhừ. Chiều xuống, em nhóm bếp, gánh nước, trông em nhỏ. Những ngày mưa, em ngồi trong nhà nhặt ngô, nghe nước trút rào rào trên mái.
Thỉnh thoảng, đi qua con suối dưới chân dốc, Mẩy vẫn dừng lại nhìn dòng nước len qua những viên sỏi. Em nhớ lời người khách kể về biển, rồi tự hỏi dòng nước ấy đã đi qua bao nhiêu nơi trước khi đến đây.
Năm đầu tiên, em còn hỏi mẹ người khách có thể quay lại vào mùa nào. Mẹ bảo bà không biết, người ở xa có công việc của người ở xa. Sang năm thứ hai, Mẩy ít nhắc đến anh hơn. Đến năm thứ ba, chính em cũng không nhớ lần cuối mình hỏi về người khách là khi nào.
Mẩy vẫn đi học, tranh thủ thời gian nghỉ để phụ giúp gia đình. Có những tối, em ngồi bên bếp làm bài, mắt cay vì khói, rồi ngủ quên trên trang vở. Những ngày tháng cứ thế trôi qua, nương ngô hết xanh rồi lại vàng, mái nhà cũ được sửa sang, những đứa trẻ trong bản lần lượt lớn lên.
Mẩy cũng đã khác. Em không còn là cậu bé chân trần chạy xuống suối. Vai rộng hơn, bàn tay chai sần vì cầm cuốc, và em đã quen tính toán những việc cần làm mỗi ngày.
Ước mơ đi biển vẫn còn, chỉ là mỗi lần nghĩ đến, Mẩy không còn hình dung ngay ra bãi cát mênh mông hay mặt nước xanh đến tận chân trời. Em bắt đầu nghĩ đến tiền xe, những ngày vắng nhà và công việc chưa ai làm thay.
Em ít kể về ước mơ ấy hơn. Nhưng thỉnh thoảng, trong những đêm trăng sáng, Mẩy vẫn ngước nhìn thật lâu về phía những ngọn núi xa.
...
Cũng vào một buổi chiều cuối mùa mưa, khi Mẩy đang gùi ngô từ nương về, em gặp một người đàn ông đứng bên con đường vào bản. Anh đeo ba lô, trên tay cầm chiếc máy ảnh. Quần áo đã khác, tóc cắt ngắn hơn, gương mặt cũng hằn thêm dấu vết của năm tháng.
Người khách nhìn em hồi lâu. Ánh mắt anh thoáng ngỡ ngàng, như đang cố nhận ra đứa trẻ từng ngồi bên bờ suối trong dáng vẻ cao lớn trước mặt.
- Mẩy phải không?
Mẩy cũng nhận ra anh. Em khẽ gật đầu, đặt chiếc gùi xuống rồi phủi mấy hạt phấn ngô bám trên vạt áo.
- Anh còn nhớ em à?
Người khách bật cười.
- Nhớ chứ.
Mẩy thoáng lúng túng, không biết nên nói gì tiếp theo. Đã nhiều năm trôi qua, người trước mặt vẫn là người khách năm nào, nhưng cuộc gặp gỡ lúc này lại khiến em có cảm giác như đang chạm vào một điều gì đó đã thuộc về quá khứ.
Người khách nhìn em, rồi đưa mắt về phía con đường dẫn xuống suối.
- Em lớn thật rồi.
Mẩy cười nhẹ.
- Cũng lâu rồi mà.
Câu trả lời tự nhiên đến mức cả hai cùng im lặng. Người khách không nhắc đến chuyện cũ. Anh chỉ kể mình vừa xuống xe, định ở lại bản vài ngày. Công việc vẫn như cũ, thỉnh thoảng anh lại mang máy ảnh đi xa. Lần này có chút thời gian, anh muốn ghé thăm những nơi từng đặt chân đến.
Mẩy gật đầu, nhấc gùi lên vai.
- Anh về nhà em ăn cơm nhé. Cha mẹ em chắc vẫn nhớ anh.
Người khách hơi bối rối:
- Được. Nếu không làm phiền gia đình em.
Mẩy lắc đầu.
- Không phiền đâu anh.
Những năm qua, anh đã đi qua nhiều nơi, chụp không biết bao nhiêu bức ảnh. Có những tấm hình sau khi hoàn thành công việc, anh chẳng buồn mở lại. Nhưng bức ảnh chụp cậu nhóc bên suối năm ấy vẫn được anh giữ trong một ngăn riêng. Thỉnh thoảng, giữa những ngày bận rộn, anh lại vô tình nhìn thấy nó. Buổi chiều nắng vàng và đôi mắt trong vắt khiến anh nhớ đến một quãng thời gian mà mình từng nghĩ chỉ cần đi thật xa là có thể chạm đến mọi điều mình muốn.
Lần này trở lại, anh không hẳn vì một lời hứa. Có lẽ anh chỉ muốn nhìn lại nơi từng đi qua, xem cậu bé năm nào giờ đã lớn đến đâu, và xem những điều mình nhớ có còn ở đó không.
...
Cha Mẩy nhận ra người khách ngay khi anh bước vào nhà.
Ông đang ngồi bên bếp, tay cầm thanh củi. Thấy anh đứng ngoài cửa, ông vội đặt củi xuống, đứng dậy bắt tay. Mẹ Mẩy cũng từ trong bếp bước ra, vui vẻ hỏi thăm đường sá, rồi quay vào chuẩn bị thêm thức ăn.
Người khách ngồi xuống chiếc ghế gỗ cũ, đưa mắt nhìn quanh. Vách đất đã được trát lại ở một góc, chiếc võng vẫn mắc giữa hai cột nhà, nhưng sợi dây đã sờn hơn. Những chiếc gùi và dụng cụ làm nương được xếp gọn bên vách. Mọi thứ đều quen thuộc, chỉ có thời gian là đã lặng lẽ đi qua từng món đồ.
Cha Mẩy hỏi anh lần này ở được bao lâu.
- Chắc vài ngày thôi bác ạ. Cháu còn phải về làm việc.
- Ừ, ở được ngày nào thì cứ ở. Đường xa lên đây chắc cũng mệt.
Họ nói chuyện về con đường mới mở, mùa mưa năm nay và những gia đình đã chuyển nhà sang sườn núi bên kia. Mẩy ngồi gần cửa, lặng lẽ nghe. Em nhận ra người khách vẫn giữ thói quen như trước, chỉ lắng nghe, thỉnh thoảng hỏi thêm rồi để cha nói hết câu chuyện của mình.
Sau bữa cơm, người khách lấy máy ảnh ra, hỏi cha mẹ Mẩy có ngại nếu anh chụp vài tấm hình không. Cha em cười, bảo cứ chụp, chỉ đừng chụp lúc ông đang ăn, trông sẽ chẳng đẹp.
Mọi người cùng bật cười.
Anh chụp cha Mẩy ngồi bên bếp, mẹ em đang xếp bát, rồi ra cửa ghi lại mái nhà trong nắng chiều. Có những lúc anh hạ máy xuống, chỉ lặng lẽ nhìn cảnh vật trước mặt.
Mẩy đứng bên cạnh quan sát. Em nhớ chiếc máy ảnh ngày trước, nhớ con cá nhỏ và bữa gà nướng bên suối. Những ký ức ấy không còn rực rỡ như khi em còn bé. Chúng giống những hòn sỏi nằm dưới đáy nước, chỉ khi ánh sáng chiếu xuống đúng lúc mới hiện ra rõ ràng.
Khi cất máy, người khách lấy trong ba lô ra một phong bì giấy, góc đã hơi quăn.
- Mẩy này, anh có mang cho em thứ này.
Em đón lấy. Bên trong là một tấm ảnh, mặt giấy bóng lên dưới nắng chiều. Trong ảnh là một đứa trẻ đứng bên suối, quần ướt xắn quá gối, hai tay nâng con cá nhỏ.
Mẩy nhìn tấm ảnh thật lâu.
Đứa trẻ ấy là em, mà cũng như một người xa lạ. Đôi mắt nó sáng rỡ, hướng thẳng vào ống kính. Em cố nhớ xem lúc ấy mình đã nghĩ gì. Có lẽ là biển, là những chuyến tàu người khách từng kể, hoặc đơn giản chỉ mong bữa cá nướng mau chín.
- Ngày đó em nhỏ thật nhỉ.
Người khách nhìn tấm ảnh, khẽ cười.
- Ừ. Anh vẫn giữ nó. Lần này quay lại, anh nghĩ nên mang cho em.
Mẩy khẽ cười, ngón tay miết lên mép ảnh. Em không hỏi tại sao anh lâu như thế mới quay lại. Em chỉ gấp phong bì lại, cẩn thận đặt vào túi áo.
Ngày hôm sau, Mẩy dẫn anh xuống suối. Con đường vẫn quanh co qua những sườn đá, nhưng giờ đây em đã thuộc từng khúc quanh, biết chỗ nào dễ trượt chân, chỗ nào cỏ mọc cao che khuất lối đi.
Người khách theo sau, thỉnh thoảng dừng lại chụp vài cảnh vật ven đường. Mẩy không còn tò mò nhìn theo chiếc máy ảnh như ngày trước. Em chỉ chậm rãi dẫn anh đi, thỉnh thoảng nhắc anh tránh những phiến đá phủ rêu.
Đến khúc suối cũ, Mẩy dừng lại. Nước vẫn len qua những khe đá, trong veo dưới nắng. Một con cá nhỏ vụt qua rồi mất hút giữa dòng. Em cúi nhìn mặt nước, chợt nhớ đến câu hỏi năm nào: liệu dòng suối này có thể chảy ra biển, rồi có ngày tìm được đường trở về?
Ngày ấy, em từng nghĩ chỉ cần biết đường là có thể đến bất cứ nơi đâu. Bây giờ, em đã hiểu một con đường còn cần cả thời gian và những điều kiện để bước đi.
Người khách ngồi xuống bên cạnh, nhìn theo ánh mắt em rồi hỏi:
- Em còn muốn đi xem biển không?
Em để ánh mắt trôi theo dòng nước.
- Còn chứ anh.
Em trả lời rồi khẽ cười.
- Nhưng vẫn chưa biết bao giờ mới đi được.
Người khách nhìn em, không vội đáp.
- Ừ, đi xa cũng phải có thời gian, có tiền bạc. Không phải muốn đi là đi ngay được.
Mẩy im lặng một lát.
- Chắc vậy. Em chưa từng đi đâu xa, cũng chẳng biết phải chuẩn bị những gì. Ở nhà còn nhiều việc nữa.
Người khách gật đầu.
- Ừ. Hồi nhỏ anh cũng từng nghĩ chỉ cần muốn là có thể đi đến bất cứ đâu.
Hai người ngồi im nghe tiếng nước chảy qua ghềnh đá.
Một lát sau, người khách đưa máy ảnh lên, hỏi Mẩy có muốn chụp một tấm không. Em hơi ngập ngừng rồi gật đầu.
Em đứng bên bờ suối, phía sau là những tảng đá cũ. Nắng lọt qua kẽ lá, rơi xuống vai áo. Thấy em lúng túng trước ống kính, anh bảo cứ nhìn về phía trước, như lúc em đang đứng đó một mình.
Mẩy làm theo. Tiếng máy ảnh khẽ vang lên. Em đứng yên bên bờ suối, không cười, chỉ hướng mắt về phía dòng nước đang chảy xuống dưới dốc rồi khuất sau những tảng đá.
Người khách hạ máy.
- Được rồi.
Mẩy bước lại gần, hỏi:
- Anh chụp em có đẹp không?
Anh cười.
- Anh không biết có đẹp không. Nhưng anh nghĩ sau này em sẽ nhớ khoảnh khắc này.
Mẩy im lặng. Họ đứng đó, nhìn cảnh vật xung quanh thêm một lúc, khi trở về thì mặt trời đã nghiêng qua sườn núi.
Đêm xuống sớm. Người khách ngồi cùng Mẩy trước hiên nhà. Trăng chưa lên, trong bản, tiếng người gọi nhau thưa dần. Một làn khói mỏng bay lên từ mái nhà bên cạnh, tan vào khoảng không đang lạnh xuống.
Mẩy cúi xuống, ngón chân vẽ một đường nhỏ trên đất.
- Cảm ơn anh nha.
- Sao vậy?
- Vì ngày đó anh đã nói sẽ quay lại.
Người khách quay sang nhìn em. Anh im lặng một lúc, như vừa nhận ra lời hứa trong một đêm bình thường đã ở lại với đứa trẻ lâu hơn anh tưởng.
- Anh xin lỗi. Anh đã nghĩ mình sẽ quay lại sớm hơn.
Mẩy khẽ cười.
- Không sao đâu anh. Anh đến là vui rồi.
Em ngừng một lát, rồi nói tiếp:
- Hồi đó em chờ anh lắm.
Người khách nhìn em, không biết nên đáp thế nào.
- Nhưng sau này em nghĩ chắc anh bận.
- Anh vẫn nhớ nơi này. - Người khách nói. - Chỉ là có nhiều chuyện cứ cuốn mình đi, mãi đến bây giờ anh mới trở lại được.
Mẩy gật đầu.
- Em cũng bận nhiều việc. Có lúc còn quên mất mình từng hỏi anh bao giờ quay lại nữa.
Cả hai không nói thêm. Từ trong nhà, cha Mẩy cất tiếng gọi mẹ em, hỏi chiếc đèn dầu để ở đâu. Một con gà kêu lên ngoài sân rồi im bặt. Gió thổi qua những tán cây.
Khi trăng bắt đầu nhô lên khỏi đỉnh núi, người khách đứng dậy, nói mình phải về nghỉ. Mẩy vẫn ngồi trước hiên nhà, nhìn theo anh đi vào trong. Em không hỏi ngày mai anh có xuống núi không. Cũng không hỏi lần sau anh sẽ trở lại vào khi nào.
Người khách rời bản vào sáng hôm sau.
Trời vừa sáng, sương vẫn còn vướng trên những ngọn cỏ ven đường. Anh đeo ba lô, chào cha mẹ Mẩy, cảm ơn bữa cơm và những ngày được ở lại. Cha em bắt tay anh, dặn đường xuống núi cẩn thận. Mẹ em gói cho anh ít ngô luộc mang theo.
Mẩy tiễn anh đến đầu dốc. Lần này, Mẩy không đứng nhìn thật lâu. Em chỉ nán lại khi anh bước xuống hết con dốc rồi quay đi. Cha đã đi trước về phía sườn núi, dáng người chậm rãi khuất dần sau những bụi cây. Em nhặt chiếc cuốc đặt bên hiên, khoác lên vai rồi bước theo con đường quen thuộc.
Tối hôm đó, Mẩy lấy tấm ảnh trong túi áo, đặt vào chiếc hộp gỗ dưới đầu giường. Bên dưới là vài tờ tiền lẻ được em gấp ngay ngắn, góp nhặt từ những lần ra chợ hay phụ việc người trong bản.
Ngoài kia, trăng vừa lên khỏi đỉnh núi. Ánh sáng nhạt phủ xuống mái nhà và con đường nhỏ dẫn ra khỏi bản. Mẩy đứng bên cửa sổ, nhìn về phía những dãy núi đang chìm dần trong bóng tối.
Từ gian nhà bên, cha em đã mắc võng nằm nghỉ. Trong khoảng lặng của đêm, ông lại khe khẽ ngân nga khúc hát cũ. Giọng hát vẫn trầm và chậm, có lúc rõ lời, có lúc chỉ còn vài âm thanh đứt quãng. Đến câu cuối, ông lại bỏ lửng như mọi khi.
Ơi, bên kia núi có ai,
Có nghe tiếng gọi của người bên này?
Mẩy khẽ ngân nga theo, nhưng chỉ đến câu thứ hai thì dừng lại.
Phía bên kia dãy núi, đêm cũng đang xuống. Có lẽ ở đó, người ta cũng đang ăn cơm, nhóm bếp, hoặc ngồi bên cửa sổ nhìn trăng. Có lẽ những con đường vẫn nối dài qua thành phố, dẫn về phía biển xa.
Em vẫn muốn một ngày nào đó được nhìn thấy biển. Nhưng ngày mai, em còn phải lên nương, còn những công việc đang chờ phía trước.
Mẩy kéo lại cánh cửa, đặt tay lên chiếc hộp gỗ dưới đầu giường rồi nằm xuống.
Trăng lên cao hơn, sáng trên những dãy núi vẫn nối nhau đến tận chân trời. Còn biển, em nghĩ... có lẽ vẫn sẽ ở đó.
Hết.
