Tới đây lại phát sinh thêm một chi tiết nữa. Người miền ngoài phân biệt rất rõ hai thanh "hỏi" và "ngã", phát âm hai thanh nghe cũng khác luôn; nhưng ở miền trong lại gom thành một, gọi chung là thanh "hỏi - ngã". Tôi phát hiện ra nó từ khi nghe một câu mà mọi người ở ngoải rất hay dùng là "Đã bảo rồi mà không nghe!", cụm từ đã bảo vì được phát âm liền nhau nên rất dễ so sánh. Ngoài ra còn một vài từ ghép như dũng cảm, cổ vũ, diễn giả, bổ dưỡng, chủ nghĩa ; nếu người miền trong nói thì hai thanh y chang nhau, nhưng người miền ngoài nói thì khác nhau rõ rệt.

Mà nhân nói tới vụ phát âm chung d - v của miền trong, tôi lại nhớ tới một chi tiết. Ở ngoải tôi nghe mọi người phát âm những từ có phụ âm đầu r hầu như đều gom về một âm chung với gi, d hết; tức là âm vị /z/ trong phiên âm quốc tế IPA mà con quỷ em nó vừa nói với tôi, nghe giống âm vị của âm đầu z trong từ zoo của tiếng Anh vậy. Còn người miền trong thì đa số gom ba phụ âm đầu gi, d, v thành một âm là /j/, nghe giống âm vị của âm đầu y trong từ young. Thực ra đây không phải là không thể phát âm cho đúng với tiêu chuẩn, mà do thói quen được tiếp nối qua từng thế hệ ở mỗi vùng miền. Bởi vì tôi đã thử phát âm phụ âm v (/v/) và gi, d (/z/) theo tiêu chuẩn quốc tế rồi, nó dễ ợt; tôi cũng hỏi mọi người ở ngoải thử phát âm phụ âm r (/ʐ/) vừa cong vừa rung nhẹ đầu lưỡi cho đúng tiêu chuẩn thì ai cũng phát âm được hết. Tức là: Nếu chú ý phát âm theo tiêu chuẩn thì vẫn làm được, chẳng qua vì thói quen từ nhỏ đã thành nếp văn hóa giao tiếp, ai ở tại vùng miền đó cũng đều như vậy nên mọi người không muốn phát âm khác đi để mình bị lạc lõng thôi.

Còn gì nữa ta? À, giờ nói về tình thái từ đi hén. Khi giao tiếp, tình thái từ rất phổ biến và quan trọng, nên tôi nghĩ là quỷ em nó sẽ cần tới cái này, ừm.

Để coi, có một nhóm từ tình thái mà tôi nghe người miền ngoài hay dùng là nhớ, nhá, nhở, nhể, nhề, nhờ, nhì, nhỉ, nhẩy, í, ấy ; nhóm này nó không hề có ở miền trong. Ví dụ như mấy câu:

"Thôi chào các bác, vợ chồng em xin phép về đã nhớ ! Chú thím về đây nhớ các cháu ơi!" - là câu chào tạm biệt của vợ chồng người em ruột của dượng tôi;

"Ha ha ha! Cho anh chừa đi nhá ! Ai bảo dám chơi đểu em!" - cái này là câu của con nhỏ em nhà cô dượng tôi nó cười giễu tôi khi tôi trả đũa nó bất thành nè;

"Bố tiên sư! Cái nồi cơm hôm nay bị làm sao í nhở ?" - cũng là nó khi nó đổ lỗi cho cái nồi cơm thay vì thừa nhận do nó cắm cơm mà quên bật nút xuống;

"Ủ uôi! Cái Liên nhà cô Duyên càng lớn trông càng xinh gái phết đấy nhể !" - là dì hàng xóm thốt lên khen nó sau khi về quê chăm người bệnh gần một năm mới quay lại Hà Nội;

"Đấy! Thế thôi! Được chưa í nhề ?" - câu hỏi kiểu này là của ông tổ trưởng tổ làm việc của tôi, hơi tỏ vẻ đàn anh, kẻ cả một chút, nhưng cũng tùy ngữ cảnh và giọng điệu mà nó có thể mang hàm ý tấu hài ở trỏng nữa;

"Eo ôi kinh í nhờờờ ! Nghe mà hãi thế không biết! Anh làm em hãi quá cơ! Thế thôi để em làm thêm ống nữa cho đỡ hãi cái nào!" - ờ, là nó, lại là nó, con nhỏ em nhà cô dượng tôi, khi tôi khuyên nó muốn hạn chế nguy cơ béo phì thì đừng nên ăn nhiều đồ ăn vặt, thế rồi nó trêu ngươi tôi bằng câu đó đó.

Mà từ từ, để nói qua về con nhỏ em này chút xíu đã. Đúng ra tôi cũng phải gọi nó là "guỷ em nhà cô dượng" giống con "quỷ em nhà dì dượng" này luôn nè mấy ông nè; nhưng vì một lý do khá phức tạp liên quan tới vấn đề tâm linh bắt tôi phải kiêng kỵ, là kiêng cho số mạng của nó; thành thử tôi không thể dùng từ quỷ với hàm ý trêu chọc để gọi nó như quỷ em tôi được, dù là gọi sau lưng (và thậm chí tôi đã phải cố tình dùng chữ gủy để thay cho quỷ vì cái phép kiêng kỵ này đó chứ đâu phải tôi bị sai chính tả). Về điều này, kỳ thực tôi vốn không có tin đâu, ư mà nghĩ cho nỗi khổ tâm của cô út tôi nên tôi thuận tình làm theo lời cô dặn.

Quay lại nhóm tình thái từ như ở trên. Miền ngoài thì vậy; còn ở miền trong thì hay dùng mấy từ nha, à, hà, ha, há, ớ, hơ, nghen, nhen, hen, nghe, nhe, he, hé, hén mà miền ngoài không dùng để nói những câu tương tự. Tất nhiên không nhất thiết phải đúng như mấy câu tôi ví dụ ở trển, bởi thực tế mọi người ở cả hai miền đều áp dụng linh hoạt với nhiều kiểu câu, với nhiều thái độ biểu đạt mà tôi không có tiện lấy ví dụ hết ra cho quỷ em tôi nó nghe được.

Rồi, tiếp nữa.

Có một từ thuộc dạng tình thái làm tôi hơi bị ấn tượng trong cách nói của người miền ngoài, đó là từ cơ. Tôi không biết miền trong có từ nào tương đương không, nhưng tôi thấy nếu dùng từ này để du nhập vào tiếng quê tôi thì cũng rất là thú vị. Thí dụ như mấy câu mà tụi bạn ở ngoải của tôi hay xài: "Mày nói cái gì cơ?", "Thế cơ á?", "Uầy ui! Tốt quá cơ! Tốt nhờ! Tốt thế!", "Lại còn thế cơ đấy!". Nó mang sắc thái biểu đạt có phần nhấn mạnh mức độ trêu ngươi, châm biếm hay xỏ xiên điều gì đó hơn là một câu hỏi hay một câu khẳng định thông thường. Là tôi thấy như vậy. Và mặc dù trêu ngươi, châm chọc nhưng lắm lúc nghe nó cứ hài hài sao á.

Lại cũng là cơ, nhưng đôi khi tôi thấy tụi con gái sẽ dùng với thái độ hơi đòi hỏi kiểu làm nũng một chút: "Nhưng em thích cái này cơ!", "Anh nói gì cơ ạ?"; ờ, kiểu vậy, nghe cũng khá dễ thương. Con gái miền trong thì giọng nói ngọt ngào, muồi mẫn, nghe dễ thương ngay từ khi tai mình cảm nhận được âm sắc; còn con gái miền ngoài thì sắc bén ở cách dùng từ ngữ, phải tới khi ý nghĩa của từ ngữ đó thấm vô đầu mình thì mình mới thấy nó đáng yêu.. À, thêm một từ khác biệt ở chỗ này, là miền ngoài thì gọi đáng yêu, miền trong thì kêu dễ thương để khen ai đó có diện mạo, cử chỉ, hành động hoặc tính cách khiến mình thấy mến.

Và miền trong thường kêu một cô gái, em gái ít tuổi hơn mình hay bạn nữ cùng trang lứa là nhỏ (nhỏ Mai, nhỏ Hiền, nhỏ Diệu) thì miền ngoài lại gọi là cái (cái Xoan, cái Bưởi, cái Thoa). Mà mỗi khi bắt gặp cô nàng nào đó có vẻ ngoài ưng mắt thì miền ngoài hay dùng từ xinh, còn miền trong lại quen dùng từ đẹp: "Ù uôi mày ơi! Nhìn em kia xinh chưa kìa!", "Ê! Ê! Nhỏ đó đẹp ghê mậy!".. Ủa khoan, từ đã. Cái đồ quỷ em này, sao nó cứ ngồi chống tay lên bàn để tựa đầu rồi nghiêng mặt dòm tôi xong cười tủm tỉm cái gì không biết?

- Nè. Không lo ghi chú tiếp đi, cứ ngồi dòm anh mày là sao? Còn cười nữa chứ? Bộ cái mặt anh mày dòm thấy mắc cười lắm hả?

- Chi đâu. Dòm cho nhớ, đặng mai mốt ra trường rồi đi lấy chồng, em phải kiếm một người có cái mặt đần thúi y chang vầy thì em mới cưới ớ nghe.

Thiệt tình. Tôi cũng đến sợ cái điệu cười nham hiểm của nó luôn.

- Thôi nghe mậy! Giỡn hoài! Lo mà tập trung vô, lẹ cho anh mày còn đi ngủ nữa.

- Dạ dạ dạ! Thì anh cứ nói tiếp i!

Hừm, nãy nói tới đâu rồi ta? À, nhân có từ mậy ở trên, tôi nghĩ là sẽ hơi khó khăn cho anh em miền ngoài, tiện đây để tôi nói luôn cho anh em dễ hiểu. Ở miền trong, khi nói chuyện với nhau mà hai bên xưng hô tao - mày, sẽ dễ thấy đôi khi có từ mậy đi kèm ở cuối. Theo như lời quỷ em nó giải thích cho tôi thì mậy là một dạng biến đổi âm điệu của từ mầy (ở Nam Bộ dùng xen cả hai từ mầy, mày chung một nghĩa) với mục đích nhấn mạnh thái độ cảm xúc của người nói dành cho người nghe, tức là mầy hoặc mày sau khi được "tình thái từ hóa" thì sẽ biến thành mậy.

Cần lưu ý một điều, mậy tuyệt nhiên không được dùng làm chủ ngữ hay bổ ngữ giống như mầy /mày, mà chỉ đứng ở cuối câu với vai trò như tình thái từ và được phát âm gần giống thanh "hỏi - ngã" chứ không hẳn là thanh "nặng" như chữ viết. Ví dụ như câu "Ê! Mầy ổn không mậy?", nó thể hiện thái độ quan tâm lo lắng nhiều hơn là không có mậy ở trỏng; hoặc câu "Tao nói mầy nhiều lần lắm rồi đó nghe mậy!", rõ ràng khi có mậy thì nó thể hiện thái độ bức xúc, khó chịu, tức giận ở mức cao hơn bình thường.

Lại có một từ khác, khá liên quan với từ mậy mà thi thoảng anh em miền ngoài sẽ thấy trong giao tiếp của người miền trong, đó là từ mợi. Mợi đơn giản chỉ là do nói lướt hai từ ".. Mậy ơi!" thôi, nó nhấn mạnh thái độ tình cảm hơn từ mậy một chút nữa, hàm ý ca thán hoặc trách móc một cách nhẹ nhàng. Ví dụ như câu "Thôi mày phiền quá mợi!", "Nhắc gì nhắc hoài! Tao thấy mệt quá mợi!"..

Và tương tự như mậy thì mợi cũng chỉ đứng ở cuối câu, lại được phát âm gần với thanh "hỏi - ngã" bất chấp chữ viết là dấu "nặng". Cái này có lẽ do thanh "nặng" của miền trong hơi khác miền ngoài một chút. Nếu thanh "nặng" của miền ngoài khi phát âm nó chìm xuống, chìm luôn, chìm nghỉm; thì thanh "nặng" của miền trong lại nghe hơi giống thanh số 5 của tiếng Quảng Đông, đó là chìm xuống xong có ngoi lên chút xíu. Thành thử ra, bất kỳ từ nào nằm ở cuối câu mà mang thanh "nặng" thì tùy vào giọng điệu của người nói đều có thể biến thành thanh "hỏi - ngã" hết.

Tiếp ha. Ngoài số ở trên ra còn rất nhiều từ khác nữa, giờ mà nói chi tiết từng từ e ngồi tới sáng mai nên để tôi liệt kê hẳn thành một danh sách vui cho quỷ em với anh em nghe đi, hen?

- Dạ, cũng được. Nhưng anh nói từ từ thôi cho em còn ghi chú.​

Rồi. Nói về khác biệt từ ngữ, miền ngoài là như thế này này: Nếu muốn tìm ai thì người ta sẽ gọi ; còn miền trong lại như vầy nè: Nếu cần kiếm ai thì người ta sẽ kêu ;

Tới khi thấy rồi á, miền ngoài gọi lại để bảo, miền trong kêu lại để biểu ;

Mà bảo với biểu cái gì? Thì chắc là bởi nghe tin đồn ở đầu xóm nên hỏi thăm thôi. Nghe xong, miền ngoài sẽ ngơ ngác "Ô thật à?", miền trong lại ngỡ ngàng "Ủa thiệt hả?";

Nói thêm một hồi, miền ngoài khi đã vỡ lẽ câu chuyện liền than "Giời ạ! Thảo nào !", miền trong khi hiểu ra sự tình lại trách "Trời má! Hèn chi !";

- Trờ quơ! Cái gì ngộ vậy? Tự nhiên anh nói như kể chuyện vầy thì em biết ghi chú từ nào bây giờ?

- Đây nè. Mày chỉ cần chia ra hai cột: Bên miền ngoài, bên miền trong. Từ nào anh nhấn mạnh thì mày tự động ghi vô cho mỗi bên để dễ dàng đối chiếu là được.

- À rồi rồi, em hiểu ời. Anh nói tiếp i.

Ừm, để coi. Có lẽ tôi sẽ lấy ví dụ ngắn gọn cho nó làm quen trước, kẻo tới hồi nó ghi chú tùm la tùm lum lại bắt đền tôi nói lại từ đầu thì cũng mệt với nó.

- Tiếp nghen.

- Dạ.

Miền ngoài đi xe buýt thì bảo "Cho tôi đến..", miền trong đi xe buýt thì biểu "Cho tui tới..";

Miền ngoài muốn chở số lượng lớn xe cộ và người sang sông thì phải chở bằng phà ; mà miền trong muốn chở xe cộ và người với số lượng lớn qua sông thì cũng phải chở bằng bắc ;

Miền ngoài tản bộ dạo chơi thì hay dùng ô để che mưa che nắng; miền trong thả bộ thư giãn cũng hay xài dù đặng che nắng che mưa;

Phố miền ngoài nhiều ngõ rối rắm, nhầm đường là dễ bị rẽ lung tung; thị miền trong cũng lắm con hẻm chằng chịt, lộn đường một cái là kiếm chỗ quẹo tới mai chưa thấy lối ra luôn nè;

Quê miền ngoài đồng xanh bát ngát, xuôi ngược đồi thấp non cao, hùng vĩ mà bình yên thật chứ lị ; quê miền trong sông nước mênh mông, ruộng bạt ngàn cò bay thẳng cánh, bao la mà thanh bình ghê chứ bộ ;

Phố miền ngoài san sát nhà tầng, ô-tô ; thị miền trong cũng nhà lầu, xe hơi giăng khắp đường sá;

Quê miền ngoài thích trồng dây leo với đủ loài hoa đan bờ rào để làm hàng giậu, quê miền trong cũng ưa trồng dây leo với nhiều giống bông để trang trí hàng giậu cho cảnh nhà nên thơ;

Chợ miền ngoài có ngan, trứng gà, trứng vịt với thịt lợn ; chợ miền trong lại có vịt xiêm, hột gà, hột vịt với thịt heo ;

Đi chợ miền ngoài phải hỏi ngô, hạt vừng, đỗ tương, mướp đắng, khoai sắn, củ đậu với quả dứa thì người ta mới biết; đi chợ miền trong thì hỏi bắp, hột mè, đậu nành, khổ qua, khoai mì, củ sắn với trái thơm mới có người bán cho;

Miền ngoài đi chợ phải cân nhắc ví tiền đói no như nào để còn chọn đồ, miền trong đi chợ cũng phải nghĩ tới bóp tiền dày mỏng ra sao để còn đắn đo lựa món;

Miền ngoài hỏi giá thì "Ba chỉ này bao tiền một cân thế ạ?", miền trong hỏi giá thì "Dạ, ba rọi này nhiêu một ký vậy dì ơi?".

Miền ngoài thấy đắt quá mà không mặc cả được thì thôi không mua nữa, miền trong thấy mắc quá mà không kỳ kèo trả giá được thì cũng bỏ qua luôn; nhưng nếu chị em thương lượng thành công thì vẫn mua chớ;

Thống nhất xong, miền ngoài thanh toán bằng nghìn, miền trong lại tính tiền bằng ngàn ;

Nhưng nếu giá 5 mà đưa 10 thì miền ngoài gửi lại tiền thừa, miền trong gởi lại tiền thối ;

Đồ đạc đi chợ về thì miền ngoài phải đựng trong túi bóng để khỏi bị rơi xuống đất làm bẩn, miền trong lại bỏ vô bịch ni-lông kẻo bị rớt sẽ dơ ;

Mà nếu lỡ rơi rớt rồi thì miền ngoài sẽ nhặt lên để lau, miền trong sẽ lượm lên để chùi (thực tế thì có một biến thể của từ lượm này trong cách nói của người Nam Bộ được dùng phổ biến hơn, đó là lụm ) ;

Rồi, tiếp nữa:

Miền ngoài xây nhà trọ cho thuê, miền trong cất nhà trọ cho mướn ;

Miền ngoài cần ai giúp thì nhờ làm hộ, miền trong cần ai giúp thì cậy làm giùm ;

Miền ngoài làm đồng thường đổi công giúp nhau, miền trong làm ruộng cũng hay vần công cho hiệu quả với năng suất;

Miền ngoài học sinh đi học dễ có đứa giở thói bắt nạt nhau, mà miền trong đi học cũng có đứa thích bày trò ăn hiếp bạn dữ lắm;

Miền ngoài nếu có người đem "hàng tốt" tới tận nhà rao bán giá rẻ thì không ai dám mua vì sợ bị lừa phải hàng giả dễ hỏng, rồi cũng đến phí tiền; miền trong nếu gặp người mang "đồ xịn" tới tận cửa chào bán giá rẻ thì thường đuổi khéo vì sợ bị gạt ba cái hàng nhái dễ hư, chỉ có uổng tiền biếu không tụi nó;

Rồi gì nữa ta? À..

Con gái miền ngoài ở chốn đông người mà nói cười lớn tiếng sẽ bị xem là kém duyên, con gái miền trong ở trước đám đông mà như vậy cũng bị coi là vô duyên không có ý tứ;

Con trai miền ngoài lười nhác có tí tẹo à, con trai miền trong làm biếng cũng xí xíu chứ nhiêu; nhưng một khi đã lười chảy thây thì miền ngoài nhếch nhác lắm, mà biếng nhớt thây rồi thì miền trong cũng bầy hầy có số má luôn;

Con gái miền ngoài mà để tóc dài không buộc, lại còn mặc váy, mang tất, đi giày búp-bê rồi đội thêm cái mũ vành thì phải nói là trông nó đáng yêu cực; con gái miền trong mà cũng để tóc dài không cột, còn bận đầm, mang vớ, đi giày cúp bế với đội thêm cái nón vành thì ta nói thiệt, nom nó dễ thương gì đâu;

Con trai miền ngoài muốn khỏe đẹp thì phải năng tập thể thao cho thân hình cao lớn to con, con trai miền trong muốn được vậy cũng phải siêng tập luyện cho cao lớn bự con thì mới mạnh mẽ nam tính;

Con gái miền ngoài gặp chàng trai mình thích là hay xấu hổ vì thẹn, con gái miền trong mà gặp người mình thầm để ý là cũng dễ mắc cỡ vì ngại lắm nghen;

Con trai miền ngoài muốn tán con gái người ta thì phải tút tát vẻ ngoài cho thật bảnh bao, trước khi đi chơi nên làm thêm tí nước hoa nữa cho dễ lấy cảm tình; con trai miền trong muốn cua được con gái người ta cũng phải chăm chút ngoại hình sao cho điển trai một chút, mà nhớ xức dầu thơm trong lần hẹn hò đầu tiên ớ nghe;

Con gái miền ngoài khi đã nhận lời yêu thì sẽ cho phép các anh vỗ về dạ dày thường xuyên nhằm thử thách khả năng kinh tế, con gái miền trong nếu nhận lời thương rồi cũng chịu cho mấy anh dỗ dành bao tử đều đặn để coi năng lực tài chính tới đâu;

Con trai miền ngoài đến ra mắt nhà bạn gái mà run tay làm rơi vỡ chén bát hay chặt gà vương vãi sẽ bị chê là vụng về, con trai miền trong lần đầu tới thăm nhà người yêu mà hồi hộp quá lỡ tay làm rớt bể đồ đạc hay chặt gà vung vãi cũng bị chê là hậu đậu ;

Ờ, tiếp:

Miền ngoài giận con cái thì quát mắng, miền trong bực con cái là la rầy ;

Miền ngoài bị cha mẹ mắng thì cố mà chịu trận, miền trong bị cha mẹ la thì ráng mà nghe chứ biết sao;

Miền ngoài khuyên người có tính hay bao đồng thì ".. liên quan gì đến mày mà mày phải nhọc lòng cho khổ thế?", miền trong lại ".. mắc mớ chi tới mày mà mày phải nghĩ ngợi cho cực vậy em?";

Miền ngoài mỗi khi khen chê cái gì là ".. Hay/ngon/dở/xấu kinh luôn í!", miền trong mỗi lần bình xét cái gì cũng ".. Hay/ngon/dở/xấu ghê luôn ớ trời ơi!";

Miền ngoài uống rượu mãi chả thấy say, miền trong uống rượu miết chẳng thấy xỉn ;

Nhưng miền ngoài đã say là say bí tỉ, miền trong đã xỉn là xỉn quắc cần câu ;

Mà miền ngoài say lại hay gây sự đến nỗi đánh nhau, không thì nói năng vớ vẩn rồi cãi cọ rắc rối ; miền trong xỉn thì dễ kiếm chuyện tới mức oánh lộn, không thì cũng ăn nói tào lao rồi sinh chuyện rầy rà ; nên tốt nhất là đừng để say xỉn;

Miền ngoài khi hối nhau thì "Mau lên! Trưa đến nơi rồi ơ kìa!"... "

Từ từ không vội, cháy nhà à mà phải cuống lên thế?"... "

Lại còn không cuống! Hay để tao cho mày chậm giờ thi luôn cái nhở?"... "

Rồi đợi tí! Xong ngay ! Gớm khổ!"; miền trong giục nhau thì "Lẹ coi! Tính ướp xác luôn hay gì mà giờ còn chưa dậy nữa?"... "

Khoan khoan, sao phải gấp nè? Mình nên sống chậm lại xí cho đời nó thảnh thơi hen"... "

Ờ! Vậy cứ ở đó mà sống thảnh thơi đi nghen! Lát hồi trễ giờ thi thì đừng có trách!"... "

Ê! Ê! Chờ tui! Ra liền đó!";

Miền ngoài ghi chép bằng cây bút và quyển vở, miền trong ghi chép bằng cây viết và cuốn tập ;

Miền ngoài không có hai mùa mưa nắng, miền trong hổng có bốn mùa xuân hạ thu đông;

Miền ngoài đi chơi rất thích chụp ảnh, miền trong đi chơi cũng rất mê chụp hình ;

Gặp em bé thì người lớn miền ngoài rất là thích bế, thích chết đi được í; mà người lớn miền trong cũng ham bồng, ham muốn chết luôn nghe;

Người lớn miền ngoài thấy chó dữ thì tránh, người lớn miền trong thấy chó dữ là né ;

Vậy mà trẻ con miền ngoài thấy chó dữ lại trêu, để rồi ba chân bốn cẳng thi nhau chạy vì bị chó đuổi ; con nít miền trong thấy chó dữ cũng khoái chọc, xong vắt giò lên cổ tha hồ chạy vì bị chó rượt ; phải công nhận con trẻ ở hai miền có "bộ môn thể thao" này hơi bị liều mạng với dại dột ớ nghen, còn gây mất an toàn giao thông nữa;

Bởi thế nên nhìn cảnh đấy, người lớn miền ngoài dễ phát cáu với lũ trẻ ranh nghịch ngợm; mà ngó cảnh đó, người lớn miền trong cũng muốn nổi quạu với đám nít quỷ đất hỡi trời ơi, thiệt không có ai ủng hộ hết trơn hết trọi;

Tản mạn một hồi thì đôi miền có nhiều cái khác biệt, mỗi miền lại tò mò về nhau nên cũng muốn đi thăm nhau cho biết; gì chứ chuyện này thì miền ngoài sẵn sàng đón hai miền trong với giữa ra chơi, miền trong cũng muốn rước hai miền ngoài với giữa vô du lịch;

Được, đi luôn.

À khoan, để nói thêm chút xíu:

Ở miền ngoài cũng có rước nhưng chỉ dùng với nghĩa trang trọng như rước dâu, rước đuốc (sự kiện trọng đại mang tầm quốc gia), rước kiệu (lễ hội đền thờ), rước đèn Trung thu thôi; chứ nói rước cho những trường hợp bình thường sẽ bị xem là kỳ quặc, không hợp cảnh (ở ngoải dùng từ kỳ quặc nó tương đương với từ kỳ cục ở trong Nam) ;

Ngoài ra còn từ váy và đầm ở trên kia nữa. Vốn dĩ tôi không biết đâu, bởi nó là thời trang nữ, tôi không có rành; mà tình cờ một lần đi mua đồ với cô út và nhỏ em, nghe bà chị chủ tiệm giải thích thì tôi mới biết té ra nó có hai kiểu lận: Một là chân váy tức váy dài từ eo xuống chân, hai là váy liền thân dài từ trên cổ xuống chân tức cái đầm. Nhưng miền ngoài chị em phụ nữ hầu như gọi chung là váy, mà miền trong chị em cũng thường kêu gộp lại là đầm luôn. Ờ, nó ngộ vậy;

Mà nói thêm về hai từ búp-bê và cúp bế. Tôi chỉ biết búp-bê được mượn từ một từ đa âm tiết trong tiếng Pháp là poupée thôi, còn tại sao người Nam Bộ lại kêu là cúp bế thì tôi chịu, hỏi quỷ em nó cũng không biết nên tạm thời tôi chưa thể xếp nó vô dạng từ mượn phiên âm được. Thành thử nhân đây nếu anh em nào rành vụ này thì cứ nói cho tụi tôi biết với nghen.

À mà rành là một từ ở Nam Bộ nữa nè, ở Bắc Bộ lại có từ sành á. Rành rọt (Nam) tương đương với sành sỏi (Bắc), nghĩa là am hiểu về một thứ gì đó hoặc thành thạo một công việc nào đó. Nhưng thực tế từ sành sỏi người miền ngoài hay dùng với ý chê hơn là khen, không giống như mục đích người miền trong dùng từ rành rọt.

Rồi, tiếp phần trên kia đi hen.​

Tới khi hai miền gặp mặt, đôi bên mừng mừng tủi tủi, ôm vai bá cổ nhau, cười vui phấn khích; miền ngoài mới hỏi "Mãi bây giờ em mới vào chơi với bác được. Thế bấy nay bác có khỏe không?", miền trong lại thăm "Tui khỏe re hà! Còn người anh em đó giờ vẫn mạnh giỏi chớ?";

Ừ thì đôi bên ai cũng đều mạnh khỏe, ư mà ông bà ta có câu "Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ", đồng bào mình ba miền ba khúc ruột liền nhau; miền ngoài gầy thì miền trong ốm, miền ngoài béo thì miền trong mập, miền ngoài ốm thì miền trong bệnh, miền ngoài yên thì miền trong ổn ;

Bởi vậy mới nói "Môi hở răng lạnh", đôi miền chẳng thể thiếu được ai. Miền trong té thì miền ngoài nâng, miền ngoài ngã thì miền trong đỡ; anh em liền tay liền chân, tương thân đùm bọc, khăng khít không rời. Cho nên miền ngoài yêu miền trong với miền giữa khiếp lắm, yêu kinh khủng ; miền trong lại thương miền ngoài với miền giữa quá trời, thương má ơi !

Cuộc vui được đôi ba tuần trà với vài điếu thuốc; miền ngoài muốn tếu táo thì đùa tí cho xôm, nói chuyện nửa chơi nửa thật; miền trong cũng muốn khôi hài nên giỡn chút xíu, nói chuyện nửa thiệt nửa chơi;

Nhưng đùa giỡn có chừng mực thôi, chứ miền ngoài mà bốc phét quá là bị miền trong kêu "Xạo gì cũng bớt bớt lại giùm tui đi nghe cha nội!", còn miền trong mà lỡ đà dóc tổ thì bị miền ngoài bảo "Ủ uôi em nói khí không phải chứ bác điêu thế nhờ!";

Cười đã rồi, chập hồi đôi bên lại chuyển qua nói chuyện tình cảm nghiêm túc. Mà miền ngoài cứ xưng "em" hô "bác" làm miền trong ngại quá chừng, mới biểu "Tụi tui là con cháu dòng thứ, thuở xưa tiền nhân cầm gươm vô Nam mở cõi hổng có ai là trưởng hết trơn, bởi dòng trưởng phải ở lại miền ngoài giữ lấy hương hỏa tổ tiên rồi, cho nên con đầu trong nhà tụi tui chỉ kêu bằng tiếng" hai "chứ không có ai là" cả ", thành thử để tụi tui xưng em cho hợp lẽ tôn ti"; miền ngoài lại nhún nhường "Đâu có! Thứ đi trưởng ở là chuyện của tiền nhân, buổi khai mang xứ Đàng Trong đã qua lâu rồi. Về sau nước ta chung về một mối, giặc thù lại chia rẽ tình thân máu mủ, trưởng hay thứ cũng một lượt cùng với năm mươi ba đồng chí đồng bào vào Nam để chung tay vẽ lại hình hài sông núi của tổ tiên; xương anh làm bút, máu em làm mực, thấm đẫm hồn thiêng vào đất mẹ; ba miền anh em ta lại một nhà, ở đâu cũng có dòng trưởng dòng thứ hết cả, huống hồ em kém bác một cái nồi bánh chưng nên cứ để em xưng hô thế này cho nó phải phép các cụ nhà em bác ạ"; thế mới thấy miền ngoài xem trọng lễ nghĩa trong giao tiếp, còn miền trong tuy xuề xòa mặt hình thức nhưng tư tưởng vẫn luôn coi trọng gia giáo của tổ tiên.

Lúc chia tay, hai miền ôm vai bá cổ đi cạnh nhau, lòng bịn rịn quyến luyến, trao tặng nhau những món quà làm kỷ niệm; miền ngoài xúc động, rưng rưng nước mắt cảm ơn ; miền trong cũng nghẹn ngào cám ơn đáp lại; "Thôi! Muộn rồi em phải lại nhà. Chúc bác với gia đình mạnh khỏe bình an bác nhớ! Mai này có dịp hội ngộ, em sẽ gọi thêm anh em miền Trung vào Nam thăm bác, rồi chúng mình ra đấy thăm lăng Bác với thăm đền Hùng ở Phú Thọ một chuyến bác nhể!"... "

Tất nhiên rồi! Người anh em đi mạnh giỏi! Tui cũng mong mấy người anh em dữ lắm đó! Mai mốt trùng phùng, ba miền tụi mình cùng ghé vai ôn lại những chuyện xưa như hổm rày nữa nghen!";

Lần cuối chào nhau câu từ biệt; miền ngoài thưa vâng, miền trong đáp dạ ; lén đưa tay gạt nước mắt, ngoảnh mặt dứt áo quay đi.

- Ờ, túm lại thì miền ngoài là như thế đấy, còn miền trong là như vậy đó. Có cần hỏi gì nữa không?

Tôi nói một tràng vậy, quỷ em nó vừa nghe vừa cười, đánh tay tôi mấy cái:

- Thiệt chứ! Em cũng bó tay với cái đầu của anh luôn! Vậy cũng nghĩ ra thành câu chuyện được nữa!

- Xời! Nghĩ sao? Anh là anh của Bống mà biểu! À, nhưng có một cái anh phải nhắc trước. Đây là khác biệt trong văn nói thôi nghe; chứ văn viết như sách báo rồi âm nhạc, thơ ca, tiểu thuyết, phim truyện thì anh thấy cả hai miền xài chung của nhau hơi bị nhiều. Với lại những khác biệt này nó không đúng với tất cả mọi người đâu. Bởi anh nhớ hồi còn đi học, thầy cô có nói đợt di cư năm 54 thì cỡ một triệu người miền ngoài chuyển vô Nam, còn chừng đâu gần trăm rưỡi ngàn người miền trong chuyển ra Bắc, chưa kể từ giai đoạn giữa kháng chiến, người miền ngoài vô đây tham gia chiến đấu rất là nhiều, sau giải phóng còn ở lại sinh sống làm việc nữa, mà cũng không ít người miền trong được điều động ra ngoải làm chính trị; cho nên thực tế là từ ngữ hai miền nó đã giao thoa với nhau từ suốt nửa thế kỷ nay rồi, một bộ phận trong quần chúng mỗi miền sẽ bị ảnh hưởng văn hóa giao tiếp của nhau, cái đó là chắc chắn. Thành thử khi Bống viết bài hay viết truyện, Bống phải lưu ý cái vấn đề này nữa nghen.

- Dạ, em biết mà. Nói đâu xa, như nhà em nè, ngoài tiếng mẹ đẻ của dân tộc em thì thôi không có nói làm gì, chứ mỗi lần nói chuyện với mấy ông chú ông bác cựu chiến binh bằng tiếng phổ thông là ông bà nội em kêu ông cố bằng bố, ba em cũng kêu ông bà nội bằng bố mẹ, mà ông bà nội em cũng nói giọng Bắc á, cái tới hồi chuyển qua đời ba em với tụi em là nói giọng Nam hết luôn, từ ngữ thì lâu lâu cũng chen vô mấy từ miền ngoài như anh vừa kể nãy đó, nghe nó ngộ lắm kìa. Nhất là con quỷ nhõng nhẽo á anh, nó hay chơi với ông bà nội, xong cứ cách vài bữa ông bà nội lại gọi điện để cho nó nói chuyện với anh em bà con ở ngoải, riết nó học kiểu nói của nội với họ hàng luôn, hở xí là cái mỏ nó dài ra "Chộ ôôôi! Khiếp quá đi hà!", rồi thì "Hông hông! Ứ chịu đâu! Con muốn ăn cái này cơơơ!", dẹo dẹo thấy ghét!

Thiệt tình.

- Ờ, tiếng miền ngoài thì chắc là nó học của bên nội thiệt, chứ riêng cái vụ mà dài mỏ ra nhõng nhẽo là anh thấy nó học của mày đó nghe.

Thế là nó cười, còn nhéo hờn tôi một cái.

- Quá đáng ghê! Toàn nghĩ xấu cho em không! Cái đó là hồi xưa người ta còn nhỏ mới vậy thôi, chứ giờ người ta lớn rồi, người ta khác nhiều rồi chứ bộ.

- Hờ hờ, anh hổng thấy khác cái gì trơn. Nếu khác là giờ này đáng ra anh đang được nằm ngủ trên giường kia kìa, hen.

Tôi nói vậy; tự nhiên cái mặt nó xị xuống, còn ngoảnh nhìn đi như đang tủi thân với tôi chớ mấy ông.

- Thôi, anh giỡn. Nếu Bống đòi oánh ca-rô hay làm mấy cái tầm xàm bá láp thì anh không có chiều Bống đâu; chớ cái này là để cho Bống học mà, nên anh cũng chiều Bống được.

Vừa nói, tôi vừa xoa đầu và ôm vai nó dỗ dành. Mặt nó liền tươi tỉnh, xong còn dỗ dành ngược lại tôi:

- Vậy ráng xí nữa nghen, mai em sẽ dậy sớm nấu phở cho anh ăn để cảm tạ, hén!

- Ừm, vậy giờ còn muốn hỏi anh cái gì nữa thì nói anh nghe.

- Dạ, giờ mình nói qua miền giữa đi anh.

- Miền giữa hả?

Thực ra miền giữa tôi không có rành cho lắm. Giọng nói thì mỗi nơi một kiểu, nhưng phương ngữ thì có một vài cái chung mà tôi thấy suốt từ Thanh Hóa, Nghệ An vô tận Quảng Nam, Đà Nẵng (Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ) rất giống nhau nên liệt kê cho nó nghe tóm tắt như vầy:

Nếu hai miền trong ngoài mà hỏi "Cái gì vậy?", "Cái gì thế?" thì miền giữa lại hỏi "Cái chi rứa?".

Tương tự, bên í /bên đấy của miền ngoài, bên bển của miền trong thì miền giữa chơi bên nớ ; ngoài ra còn bên tê tức là bên kia, bên ni tức là bên đây hoặc bên này, bên tê tề là bên kia kìa. Mà từ ni cũng dùng để nói về thì hiện tại nữa, như: Bữa ni (tùy ngữ cảnh có thể hiểu là hiện giờ, dạo này, hồi nay, ngày hôm nay), thời ni (thời nay, ngày nay; nhưng tôi thấy người ta dùng từ thời chừ /giừ [thời buổi bây giờ] nhiều hơn).

Hoặc miền ngoài miền trong mà hỏi "Sao lại thế này nhở?", "Sao lại vầy được ta?" thì miền giữa chơi câu "Răng lại ra ri hè?". Ri là thế này, vầy (có lẽ do nói lướt hai từ rứa ni mà ra vậy chăng) ; còn răng là sao; trong khi hè là một dạng từ tình thái, không phải cái hiên nhà hay mùa hạ.

Rồi, tiếp nữa.

Nếu miền trong miền ngoài mà hỏi "Đi đâu đó?", "Đi đâu đấy?" thì miền giữa lại hỏi "Đi mô nớ/đó?". Mô là đâu, cũng là nào, như câu "Chỗ ni chỗ mô ri bây?" (Chỗ này là chỗ nào đây chúng mày). Hay câu "Em có biết gì đâu nè/nào" của hai miền trong ngoài thì miền giữa lại nói "Em có biết chi mô mồ/nờ/nạ". Trong đó, mô mồ là một cách lặp từ biến đổi âm điệu hơi bị hay, nghe rất xuôi và mượt, như cặp từ tê tề cũng na ná vậy, ngoài ra nó còn có ở trường hợp của từ ni nữa. Ví dụ khi bạn thân gọi nhau "Cún ây! Lại đây tao bảo cái này này!", "Ê quỷ! Qua biểu này nè!" của miền ngoài và miền trong thì miền giữa sẽ nói "Ới mi ơi! Tới tau nói cho nghe cái ni nì!", hơi bị nhẹ nhàng tình cảm, ờ, nhất là tụi con gái Huế với Quảng Trị mà nói câu này nghe dễ thương cực kỳ luôn. À, ở miền giữa gọi xưng mi - tau tức là mày - tao của toàn dân á anh em nghe.

Đặc biệt, ở miền giữa khi gọi một cô gái trẻ, một người phụ nữ ít tuổi hơn ba mình hoặc chị em gái trong hàng thân thích của ba thì sẽ dùng tiếng o, nó chính là tiếng cô ở hai miền còn lại. "O ơi! Khi mô o vô trong nớ thì báo con biết với o ới!"; rồi thì "Hấy! O ni cũng là giáo viên à? Rứa thì ta cứ kêu bằng 'cô' cho nó tôn sư trọng đạo bà con hỉ!"; hay như bài thơ của cụ Tố Hữu mà quỷ em nó vừa đọc cho tôi, trỏng có nói về hình ảnh đẹp của một nữ dân quân Hà Tĩnh thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, tay cầm súng áp giải tù binh phi công trong Chiến dịch Sấm Rền của địch:

"O du kích nhỏ giương cao súng

Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu

Ra thế! To gan hơn béo bụng

Anh hùng đâu cứ phải mày râu!".

Đó, đại loại vậy. Mà tôi nói thiệt là cái tiếng o này nghe nó nhẹ nhàng dễ thương gì đâu. Tôi còn nhớ mấy đứa bạn miền giữa của tôi ra ngoải học á, lúc tụi nó nói chuyện với người miền ngoài thì vẫn gọi bằng cô bình thường, nhưng hễ gặp người cùng quê miền Trung với nhau là chuyển sang gọi bằng o nghe rất ngọt. Tụi nó bảo gọi vậy cho nó thân thương, gần gũi. Ừm, tôi công nhận tụi nó nói không có sai, bởi ngay đến tôi là người ngoài cuộc nhưng khi nghe tụi nó xưng hô với người cùng miền với nhau như vậy, cảm giác đó nó cũng lan tỏa sang người tôi luôn kìa.​

Ngoài tiếng o độc đáo thì miền giữa còn một từ nữa - hắn, hai miền trong ngoài gọi là nó. "Hắn đi thi mà quên mang thẻ sinh viên rồi. Lúc trưa tau bảo đeo luôn trên người mà không chịu nghe. Đúng là cái thằng trốc tru!" - câu này của thằng bạn người Nghệ An học chung lớp đại học với tôi nè. Trốc tru là đầu trâu á mấy ông; ý nói cứng đầu, cố chấp, ngang bướng quá thể đó. Ờ, nhưng mà nghe không có nặng nề chút xíu nào hết, ngược lại tôi còn thấy nó hài thiệt sự, nghĩ đúng mắc cười.

Lại có một từ tôi thấy ở miền giữa mà người miền trong cũng xài, đó là từ mần. "Bi chừ mà không mần ruộng thì biết mần chi nữa mô" (Bây giờ mà không làm ruộng thì biết làm gì nữa đâu), "Chứ mình đau mần răng?" (Chứ trong người ốm/bệnh làm sao), "O Uyển bữa ni ra trường mần cán bộ rồi hỉ?" (Cô Uyển giờ ra trường làm cán bộ rồi nhỉ). Nhưng cách dùng nó giữa khu vực Tây Nam Bộ và Đông Nam Bộ có hơi khác nhau chút xíu. Cụ thể, theo tôi được biết thì ở Đông Nam Bộ, người ta thường mượn phong cách dân giã thôn quê của từ mần này để tếu táo hài hước với nhau thôi, như kiểu "Cái gã đó suốt ngày lui tới mần trò để cưa cẩm con Diễm, riết tao hổng có thấy gã lo mần ăn gì trơn trọi", chứ bình thường từ làm vẫn được nói phổ biến; ngược lại, ở Tây Nam Bộ người ta dùng nó trong mọi trường hợp luôn, như: Mần thịt con gà, đi mần mướn, mần vườn mần ruộng, gả con gái đi mần dâu..

Hay như từ chi tức là gì hoặc cái gì, miền trong và miền giữa đều có y hệt. Nhưng tôi thấy người miền trong lại dùng từ chi này để ám chỉ cho cụm từ làm gì nhiều hơn: "Ủa tự nhiên hỏi chi?", "Thôi thôi! Đừng có nhắc tới nó chi cho mệt!" hay "Mày kêu mày ghét nó mà giờ còn lết cái xác qua đây chi mậy?". Riêng trường hợp câu hỏi "Chi đó?", tùy ngữ cảnh có thể hiểu là "Tính làm cái gì đó?" hoặc "Cái gì đó?", và câu trả lời "Chi đâu" cũng tùy ngữ cảnh mà có thể hiểu là "Đâu có làm gì đâu" hoặc "Có gì đâu". Này có lẽ vì thói quen nói lướt, lược bớt câu từ nên nó mới ra như vậy.

Rồi, tiếp.

Ngoài từ mần và chi ở trên, cả từ rày mà tôi nói lúc đầu thì còn có mấy từ như bồng, chớ, vô, kêu, tụi, bây (chúng mày), nom, dòm, coi.. Là tôi thấy hai miền trong và giữa chung cách nói tương tự, thậm chí việc gộp chung thanh "hỏi" với thanh "ngã" cũng y chang luôn. Này hẳn vì hầu hết tổ tiên người Kinh mình ở Nam Bộ đều từ Trung Bộ theo chân các đời chúa Nguyễn vào khai hoang mở đất xứ Đàng Trong cho nên nó mới như vậy.

Thành thử, không có gì lạ khi tôi thấy lớp từ xưng hô trong họ hàng của miền trong và miền giữa nhìn chung nó cũng giống nhau luôn:

Nếu miền ngoài gọi bác để chỉ anh chị của cha mẹ mình thì miền giữa và miền trong chỉ kêu bác cho anh và chị dâu (họ hàng hoặc ruột thịt) của cha thôi, chứ em gái hay chị của cha đều kêu bằng cô hoặc o hết, còn lại anh chị hay em của mẹ cũng đều kêu bằng dì hoặc cậu. Thêm nữa, nếu miền ngoài gọi chồng của cô hoặc của dì là chú thì miền giữa và miền trong lại kêu bằng dượng. Ở ngoải, dượng là tiếng gọi cha kế, cha ghẻ;

Chỉ có một khác biệt chút xíu là mấy đứa bạn người Thanh Hóa của tôi, tụi nó bảo ở quê vẫn còn dùng tiếng già để kêu chị ruột của mẹ, còn chị em họ hàng của mẹ thì kêu bằng dì. Nghe xong, tôi mới biết tại sao lại có cụm danh từ "con dì con già" để chỉ mối quan hệ họ hàng giữa hai người là con của hai chị em gái với nhau ớ nghe (như sau này con của quỷ em tôi với con của bé Chép thì gọi là anh chị em con dì con già). Nó cũng như quan hệ họ hàng "con cô con cậu", "con chú con bác" vậy đó (tôi với nhỏ em nhà cô dượng là anh em con cô con cậu, mà với thằng Khoai và con Bắp nhà chú thím tôi hay ông Bo nhà bác hai thì là anh em con chú con bác). Điều này chứng tỏ cách xưng hô họ hàng của miền trong và miền giữa vẫn còn giữ gìn truyền thống từ đời tổ tiên mình đó chứ. Riêng miền ngoài thì tôi không biết tại sao và từ khi nào lại thay đổi, làm hai trong ba cụm danh từ trên nếu muốn áp dụng cho miền ngoài thì phải là "con bác gái con cậu" và "con dì con bác gái", xong còn phải thêm "con cô con bác trai" nữa thì nó mới đủ cho ba chiều quan hệ họ hàng;

Mà ở trển mới là tiếng hô của mình với người trên, còn về tiếng xưng thì miền trong và miền giữa thường xưng con với người lớn tuổi cho dù không phải ba mẹ mình; trong khi miền ngoài chỉ dùng tiếng con để xưng với bố mẹ hoặc khi cầu khấn với thần linh thôi, với những người lớn tuổi khác thì xưng cháu (nhưng có vẻ như cách xưng con đang được du nhập và dần trở nên phổ biến thì phải).

Rồi, giờ lại nói về.. Ờ, tình thái từ đi ha.

Nhớ hồi ở chơi nhà thằng bạn học chung đại học người Huế, tôi hay nghe người ta dùng mấy từ như nghe, hè, hỉ, hí, khá là ít. Người ở những nơi khác còn có mấy từ hầy, hẩy, nà, nạ, nợ.. Tôi không thực sự rành, nên lại nhắc nó nếu muốn biết thì phải trực tiếp nghe hoặc nói chuyện với người địa phương nhiều mới hiểu hết được; chứ kiến thức của tôi hạn chế lắm, không có đủ cho nó học hiểu.

- À dạ. Vậy mai mốt nếu có dịp ra Huế chơi, để em đích thân trải nghiệm coi như nào hén.

- Ừm.

Tùm lum một hồi thì tôi chỉ nhớ được cơ bản có nhiêu đó à, trong khi thực tế nó còn nhiều lắm, kể đây không xuể.

Miền giữa tôi không rành nên không nói, chứ tính ra tôi ít nhiều đã bị trộn lẫn từ ngữ của hai miền còn lại rồi á mấy ông. Thành thử trong lời kể của tôi, mấy ông sẽ thường xuyên bắt gặp tôi dùng xen cả từ ngữ miền ngoài. Tôi biết chớ, nhưng cái đó tôi nghĩ không quan trọng. Vì tương lai khi truyền thông và mạng xã hội phát triển rộng rãi thì phương ngữ ba miền rồi sẽ hòa nhập vào nhau hết thôi, cỡ lứa 2000 trở đi có lẽ sẽ không còn ai phân biệt nữa, đó cũng là một điều rất có lợi khi mà nó giúp tăng thêm vốn từ cho mọi người giao tiếp đa dạng, còn thu hẹp khoảng cách văn hóa vùng miền để anh em mình xích lại gần nhau hơn.

Duy chỉ có giọng nói đặc trưng của mỗi miền thì tôi vẫn phân biệt rạch ròi. Khi ở Hà Nội, tôi sẽ nói giọng Bắc; khi vào Sài Gòn, tôi lại nói giọng Nam của quê tôi; còn giọng Huế hay mấy nơi khác ở miền giữa thì tôi chịu, khó quá, tôi không học theo được. Và chỉ mất chừng một tháng nghiêm túc tập luyện thì tôi đã nói được giọng gần như người Hà Nội, bằng cách thường xuyên đọc to rõ ràng những cuốn truyện hay một văn bản bất kỳ mà tôi thấy được bằng giọng Hà Nội nhân lúc rảnh rỗi cho quen.

Dĩ nhiên không ai đòi hỏi tôi khi ở ngoải thì phải nói giọng miền ngoài, tôi cũng không phải người có hoàn cảnh vì giọng quê quá khó nghe nên phải luyện nói một giọng phổ thông hơn để tìm kiếm cơ hội học tập và việc làm ở những thành phố lớn (như mấy anh em Nghệ An, Quảng Nam hay Phú Yên, Bình Định) ; mà đơn giản là tôi thích như vậy để trau dồi kỹ năng cho đa dạng, cho mình có nhiều trải nghiệm thú vị hơn thôi. Trùng hợp sao tôi cũng giống cô út tôi điểm đó, hai cô cháu đều nói được giọng của cả hai miền. Đang nói chuyện với dượng và con nhỏ em thì rõ là giọng Hà Nội, đùng cái quay qua nói chuyện với nhau liền chơi giọng Sài Gòn; làm cho dượng với nhỏ em thời gian đầu cứ lác mắt dòm hai cô cháu luôn chớ. Nghĩ đúng hài gì đâu.

Tới đây, để tôi bàn sơ qua về giọng địa phương theo vùng miền một chút. Với đại diện mỗi miền là Hà Nội và Sài Gòn thôi nghe, bởi hai thành phố này được lấy làm chuẩn phương ngữ Nam Bộ và Bắc Bộ.

Riêng tôi thì tôi thấy giọng miền trong đa số phát âm bị lệch so với tiêu chuẩn quốc tế hơn, ừm, cái này tôi công nhận:

Ví dụ như phụ âm kép qu, âm vị theo IPA là /kw/, miền trong đồng nhất nó với /hw/ (khi phụ âm đầu h đi với âm đệm u hoặc o trong những vần uyêt, uênh, uynh, uych, uy, uơ, uê, uân, uyên, oăng, oang, oan, oa, oai, oay, oanh, oach, oăc, oe, oen ) để cùng phát âm chung là /w/;

Rồi phụ âm đầu kh, trong một số trường hợp khi đi với các vần cũng có âm đệm u hoặc o thì bị phát âm thành ph và lược bỏ luôn âm đệm như phẻ phắn (khỏe khoắn), phái chí (khoái chí), đêm phia (đêm khuya). Cái này hổng biết có liên quan gì tới tiếng Quảng Đông từ thời người Hoa chạy nạn Mãn Thanh xin làm dân chúa Nguyễn hay không; bởi tôi từng nghe người Quảng Đông phát âm tên của danh tướng Phàn Khoái phò tá Lưu Bang là "Phàn Phai" rồi (Việt bính: Faan4 Faai3), y hệt thổ âm miền Nam vậy; hoặc có thể nó được thừa kế phần nào đó từ chính người Kinh ở Bắc Trung Bộ luôn, như tiếng vùng quê của thằng bạn người Thanh Hóa của tôi thì khỏe khoắn bị phát âm là "khẻ khắn";

Lại một Trường hợp khác, như vần chính tả là in, inh, âm vị lần lượt là /in/, /ïŋ/; miền trong gom vào phát âm chung thành /ɨn/ (là âm vị của vần ưn ). Rõ ràng i là nguyên âm gốc của vần, mà rồi đánh vần xong lại biến i - /i/ thành ư - /ɨ/ được mới hay. Và đó là một sai lệch không thể chối cãi;

Hay vần chính tả anh - /ajŋ/ cũng chung hoàn cảnh tương tự vậy, miền trong phát âm thành /an/ (ăn ). Nếu vần chính tả là ăn thì miền trong lại phát âm thành /aŋ/ (ăng ). Còn nhiều cái nữa, như âu - /əw/ thành /aw/ (au ), au thành /a: W/ (ao ), at - /a: T/ thành /a: K/ (ac ), an - /a: N/ thành /a: Ŋ/ (ang ), ân - /ən/ thành /əŋ/ (âng ), en - /ɛn/ thành /ɛŋ/ (eng ), ên - /en/ thành /ə: N/ (ơn ), ương - /ɨəŋ/ thành /ɨ: Ŋ/ (ưưng, ư phát âm gấp đôi do ơ bị "ư hóa").. Túm lại: Tất cả những vần tôi vừa kể, sau khi ghép vần thì mặt chữ vẫn giữ nguyên nhưng đánh vần xong thì âm vị lại thay đổi. Cái này là do cách phát âm sai của miền trong mà ra.​

Và hệ quả của việc này thể hiện rõ ở mấy điểm:

Nhiều người miền trong hay bị viết sai chính tả kiểu như lãng mạn, bứt phá, tá hỏa thì viết thành lãng mạng, bức phá, tá quả (do theo quán tính, lầm tưởng rằng phát âm sao thì chính tả viết vậy) ; lâng lâng, lác đác, liu riu viết sai thành lân lân, lát đát, liêu riêu (do hoang mang với chính lối phát âm sai lệch của vùng miền, nên tự cho rằng khi phát âm âng, ác, iu thì chính tả hẳn nhiên phải là vần ân, vần át, vần iêu ) ;

Hay thỉnh thoảng mọi người sẽ bắt gặp đâu đó trên Facebook, weblog mấy từ bị viết sai kiểu như: chiên gia, nhiều chiện, đi xa một chiến, dô (vô) diên, xiên suốt. Ấy là do vần uyên khi đi với các phụ âm đầu d, ch, x đều bị đồng nhất với vần iên và iêng để cùng phát âm là /i: Ŋ/ (iing, i phát âm gấp đôi vì ê bị "i hóa") ; rồi theo thói quen cứ nghĩ phát âm sao thì viết vậy nên mới ghi mặt chữ thế thôi chớ hổng có để ý gì tới chính tả;

Ngoài ra còn có một trường hợp liên quan tới tên của dì tôi - Huyên. Là Huyên chứ không phải lỗi thiếu dấu của Huyền (huyên là một loài cỏ, hoa nở rất đẹp, còn gọi là cỏ vong ưu, tức quên sầu, ở Việt Nam nhiều nơi gọi là cây kim châm, tương truyền mỗi khi ăn vào thì quên đi sầu muộn, đặt tên để mong con gái mình mang tới cho mọi người cảm giác an lành; còn huyền là nhạc khí có dây dùng để gảy, đặt tên với mong muốn con gái mình mang tới cho đời niềm vui an lạc; ý là huyên nó cũng có ý nghĩa hẳn hoi chứ không phải thích đặt tên cho kêu, cho lạ). Khó đỡ ở chỗ vì cái tên Huyên này thuộc dạng hiếm nên khi nghe qua ai cũng đinh ninh nó là Quyên (quyên - /kwiən1/ và huyên - /hwiən1/ đều bị phát âm sai thành /wi: Ŋ1/ [wiing ] ), bởi vậy tên của dì trong giấy tờ sổ sách rất hay bị viết lộn;

Rồi tên của quỷ em tôi nữa. Nguyệt tức là trăng, mà trăng hay trăn thì đều phát âm như nhau hết; nên nó hay bị bạn bè trêu chọc là con trăn, cuối cùng biến thành biệt danh Nguyệt Bà Chằn vì trăn - chằn ít nhiều có sự liên tưởng.

Và chưa dừng lại đó, chính lối phát âm sai này đôi khi cũng khiến cho người miền ngoài hiểu lầm một cách tréo ngoe:

Điển hình như trường hợp của từ muồi mẫn - /muəj2 mən4/ (ý nói cái gì đó ngọt ngào, đằm thắm tới mức làm cho mê mẩn, say đắm lòng người). Miền trong phát âm là /mu: J2 məŋ3/ (muùi mẫng, u phát âm gấp đôi do ô bị "u hóa", "thanh ngã" số 4 được đồng nhất với "thanh hỏi" số 3) ; miền ngoài nghe xong tưởng lầm chính tả là mùi mẫn thiệt, cái rồi ghi mặt chữ y chang vậy luôn; tới bây giờ thành ra tranh cãi tính đúng sai của hai từ đó. Nhưng rất nhiều người không hề biết muồi mẫn mới là từ có trước đã được chú thích rõ ràng cùng với từ chín muồi trong cuốn "Đại Nam quốc âm tự vị" (bản in đầu tiên in tại Sài Gòn năm 1895 và 1896), còn mùi mẫn được ghi trong cuốn "Từ điển tiếng Việt" (xuất bản năm 1988) ra đời muộn hơn gần một thế kỷ lận;

Nó y chang tình cảnh của từ hủ tíu - tên một món ăn ở Sài Gòn của người Hoa tới từ Triều Châu. Rõ ràng đây là từ mượn, dựa theo âm gốc của người bản ngữ; cho nên âm "tíu" mới là âm chính xác. Vậy mà trong từ điển lại ghi nó là "hủ tiếu" (chắc vì lầm tưởng giọng miền Nam phát âm tiếu thành tíu nên cứ đinh ninh chính tả phải là tiếu ), làm cho biết bao nhiêu người hiểu lầm rồi phủ nhận luôn tính chính danh của tíu vốn đã thân quen từ lâu đời với bà con miền trong;

Rồi thêm trường hợp tương tự nữa, như việc phiên âm tiếng Quảng Đông có một từ mà mấy đứa bạn miền ngoài của tôi hiểu sai - số dách nghĩa là số 1 ( "Món này ngon số dách!", "Anh hai thiệt là số dách!"; ý nói tuyệt vời, bá đạo, hết sẩy; từ này hay được dùng trong mấy cuốn truyện tranh). Tụi nó toàn kêu "số dách" nghe rất kỳ cục và khó hiểu, tới nỗi ban đầu tôi còn tưởng con số nào đó bị rách nữa kia. Nguyên nhân cũng vì lối phát âm sai nên chữ viết của người Nam Bộ bắt buộc phải ghi vậy, tụi nó nhìn mặt chữ rồi cứ vô thức đọc theo thôi, trong khi không hề biết thực ra tụi nó phải phát âm là "dắt" (với d mang âm vị /j/ theo "hệ quy chiếu" Nam Bộ; Việt bính là jat1, Hán Việt là nhất ) mới đúng giọng Quảng Đông thứ thiệt (và nếu ghi "dắt" thì miền trong sẽ đọc thành "dắc", nó bị sai so với âm Quảng Đông) ;

Ngoài ra còn từ dành - người, phiên âm cho người miền ngoài phải là "dằn" (d - /j/, Việt bính: jan4, Hán Việt: nhân ). Rồi từ quánh dầu - dịu dàng, nó sẽ là "oắn dàu" (d - /j/, Việt bính: wan1 jau4, Hán Việt: ôn nhu ). Hay món ăn hoành thánh, phải là "oằn thắn" (Việt bính: wan4 tan1, Hán Việt: vân thôn ) để khi người miền ngoài du lịch Sài Gòn và gọi món thì người miền trong mới hiểu.. Nói chung thì có khá nhiều từ bị liên lụy do việc phát âm sai này mà những cuốn sổ tay học tiếng Quảng Đông không thể áp dụng cho người miền ngoài và miền giữa được; bằng chứng là thằng bạn ở ngoải của tôi học phát âm theo lối phiên âm Quốc ngữ ở trỏng và không ít từ bị trật lất, phải tới khi tôi giải thích cho nó nghe thì nó mới té ngửa và quyết định bỏ luôn cuốn sổ đó để đi học một lớp dạy của người bản ngữ hẳn hoi.

Nhưng nói đi cũng phải nói lại, tất nhiên người miền ngoài cũng không phát âm đúng theo tiêu chuẩn quốc tế hoàn toàn:

Như nguyên âm a trong hai vần ay và au, âm vị theo IPA là /a/ (a ngắn, tức nguyên âm ă, còn âm vị của a là /a: /). Ở nhiều trường hợp khi phát âm, nếu miền trong có xu hướng "ă hóa" nguyên âm â để âu thành au, ây thành ay thì miền ngoài lại có xu hướng làm ngược lại: "Â hóa" để ay thành ây (bánh chưng bánh giầy, trình bầy, bẻ gẫy, bỏ nhà đi bẩy tám năm.), au thành âu (giầu có, mầu mè, nhầu nát, hai anh em đi chung một chuyến tầu.). Đều là phát âm sai hết;

Rồi những trường hợp khác như vần ưu - /ɨw/ chẳng hạn, ở ngoải lại phát âm thành /iw/ (iu ) ; cả vần ươu - /ɨəw/ nữa, ở ngoải phát âm toàn bộ là /iəw/ (iêu ) ; rồi phụ âm s và x phát âm chung là x ; phụ âm đầu tr và ch cũng gom lại thành ch ; hay một số người ở mấy tỉnh khác còn lẫn lộn phụ âm đầu l và n với nhau, nghe rõ mồn một luôn.

Đó cũng là lý do khiến một bộ phận người miền ngoài rất hay bị sai chính tả từ chính lối phát âm gộp chung và lẫn lộn kiểu này, đôi khi đọc lên nghe nó ngộ lắm:

Như từ rượu phát âm sai thành diệu, chữ viết có người thì "riệu" có người thì "diệu", cuối cùng cãi nhau lộn tùng phèo mà không hề biết cả hai đều sai lè ra. Hay trân quý phát âm sai thành chân quý rồi viết chữ y hệt vậy luôn, tới hồi nó ra nghĩa khác;

Rồi thêm cái vụ dượng tôi làm bác sĩ thú y. Có lần khách nhắn tin cho dượng để hỏi về bệnh ve chó, nhưng người ta viết là "Chó nhà em bị giận thì phải làm sao bác sĩ?"; ý nói tới con rận ký sinh á, mà vì phát âm sai nên viết chữ sai theo. Cô út tôi lúc đó đọc giùm tin nhắn cho dượng, tưởng lầm đâu con chó nó giận hờn với chủ tới mức trầm cảm nên chủ nó mới phải hỏi bác sĩ cách chữa thương tâm hồn cho nó chứ.. Còn nhiều nữa, giờ nghĩ lại vẫn thấy nó hài.

Ê mà chờ xíu. Anh em lưu ý cái vụ phiên âm IPA và Việt bính của tiếng Quảng Đông đều là quỷ em nó hỗ trợ cho tôi hết đó nghen, chứ tôi đâu có được học chuyên môn về ngôn ngữ đâu mà tôi biết. Cả vụ lập luận phản bác từ hủ tiếu và mùi mẫn trong từ điển, rồi cắt nghĩa từ ngữ cùng với mấy tên Hán Việt ở trên nữa; là nó giải thích cho tôi chứ mấy cái đó tôi chịu.

Với lại cũng phải nói thêm chỗ này để anh em khỏi hiểu lầm. Mặc dù mỗi miền đều có một cách phát âm sai nhưng nó chỉ sai so với tiêu chuẩn chung thôi, chứ với hệ quy chiếu của vùng miền thì nó vẫn đúng. Và tôi thấy nhờ đó mà mỗi miền lại có một nét riêng khá là thú vị, bởi vậy nên anh em tụi mình cứ thoải mái giữ gìn giọng quê mỗi miền đi. Chỉ khi nào phải giao tiếp với người miền khác, nếu sợ người ta không hiểu thì dùng một giọng phổ thông hơn hoặc chính giọng địa phương của những người mình đang cần hòa nhập là được. Chứ đừng tự ti mặc cảm rồi bỉ bôi giọng quê nơi mình được sinh ra; kẻo tới hồi ông bà tổ tiên, cha mẹ mà biết được sẽ buồn lắm đó.

À, mà nhân đang nói cái vụ phát âm khác biệt này, để tôi kể vài mẩu chuyện khá vui có liên quan tới nó cho quỷ em với mấy anh em nghe.

Hồi mới ra ngoải ở với cô dượng, một bữa cô út đang nấu cơm và hỏi tôi có ăn nhạt giống cô không, là đồ ăn nêm đậm hay nhạt, mà vì nói tiếng quê nên cô cháu tôi dùng từ lạt, kèm với giọng quê thì nó thành lạc, đồng âm với từ mà người miền ngoài gọi đậu phộng luôn mới nản chứ. Cái rồi nhỏ em nó nghe hai cô cháu nói chuyện với nhau "Khánh có ăn lạt hông con? - Dạ có, xưa giờ con vẫn thích ăn lạt thôi à", xong bữa sau nó đi chợ mua hẳn năm ký đậu phộng tươi về làm cả nhà thắc mắc sao nó mua nhiều quá, thì nó kêu "Con nghe anh Khánh bảo thích ăn lạc nên con mua để anh í ăn cho bõ công đi chợ á bố mẹ. Chứ không anh í lại trách nhà có đứa em gái chả tâm lý gì cả, biết anh thích cái này cái kia mà chả chịu chiều anh". Thế là báo hại tôi phải ăn đậu phộng luộc của nó nguyên ba ngày phát ngán, tới nỗi gần hai tháng sau tôi mới dám ăn lại trong một lần hai dượng cháu ra quán vừa uống bia hơi ăn kèm lạc luộc vừa coi trận chung kết UEFA Champions League (vì ở nhà, nhỏ em với cô giành mất ti-vi để coi phim rồi, hai dượng cháu vùng lên khởi nghĩa bất thành nên phải tiếp tục xách mông ra quán thôi; ư mà thực ra tôi thấy ngồi ở quán coi bộ hay á, không khí bùng cháy má ơi nên coi rất chi là đã).

Rồi, thêm một chuyện, cũng vì hai từ lạc với lạt này luôn.​

Vào cái Tết đầu tiên tôi ở nhà cô dượng, cả nhà làm bánh chưng.. À, miền trong mình thì làm bánh tét chứ miền ngoài lại giữ truyền thống từ thời quốc tổ với bánh chưng nghe mấy anh em ở trong nghe. Nhớ lần đó tôi với con nhỏ em cùng đi chợ mua đồ về nấu ăn và gói bánh, chợ đông đúc mà chờ nhau để mua lần lượt từng món thì lâu quá trời, nên tôi bảo nó "Thôi mày đợi ở đây mua đi, xong ra xe trước để anh qua kia mua lạc với đậu xanh đã". Cái này ý tôi nói tới đậu phộng á. Vậy mà nó rút kinh nghiệm chớ, ờ, là rút kinh nghiệm đó nghe. Nó hiểu là tôi nói giọng miền trong để suy ra tôi đi mua sợi lạt gói bánh; nên nó chỉ mua lá dong thôi, còn lạt để tôi mua. Tới khi hai anh em gặp nhau ở chỗ đậu xe mới biết không đứa nào mua lạt hết, trong khi đậu phộng thì mua dư (miền ngoài dùng từ thừa). Má ơi! Cuối cùng nó bắt đền tôi phải đứng thêm nửa tiếng đồng hồ trông xe với đồ đạc các thứ cho nó đi mua lạt. Là nửa tiếng chỉ để mua một bó lạt thôi á. Thiệt ta nói nó nản chi mà nản với cái cảnh đi chợ Tết ở chỗ cô dượng tôi, tới giờ nhớ lại vẫn còn thấy ớn gì đâu ớ kìa.

Còn vụ này nữa:

Quốc tế Thiếu nhi năm đó, hai anh em tôi được cô dượng đưa về quê Phú Thọ của dượng chơi. Trúng dịp ở trển người ta đang giữa vụ gặt, họ hàng của dượng tôi cũng hội nhau mấy nhà ở ngoài ruộng để cùng gặt lúa và bắt chuột đồng; có già có trẻ, có lớn có bé, trai gái đầy đủ, vui chi mà nó vui.

Tới chiều, mọi người làm cơm ăn chung với nhau, hầu hết là mấy món từ chuột đồng và cua cá bắt được dưới mương cạn; không khí nhộn nhịp đông vui lắm, nên tất cả anh em bà con của dượng tôi kêu gọi nhau tề tựu lại cho xôm tụ. Tới hồi còn một người em của dượng tôi, điện thoại gọi hoài không được; dượng mới kêu con nhỏ em qua tận nhà báo cho cô họ nó biết. Nó rủ tôi đi chung, chứ nó sợ trai làng ghẹo nó. Ừ thôi đi vậy, mặc dù tôi biết chính cái mặt nó mới là đứa làm cho đám trai làng phải sợ vì cái mỏ chưa biết ngán ai bao giờ.

Khi hai anh em tôi tới nơi thì thấy cô nó đang bận giảng bài cho tụi 12 ôn thi đại học nên điện thoại để chế độ im lặng, thành thử ai gọi cũng không biết, và đó cũng là lý do mà cô nó từ chối qua ăn cơm, lại nhờ hai đứa tôi chuyển lời tới mọi người ở bển. Lúc về, đổi phiên nhỏ em nó đạp xe chở tôi; bởi nó là đứa cá tính mạnh mẽ bộc lộ hẳn ra bên ngoài, dù hồi đó nó mới mười ba thôi, kém tôi sáu tuổi, nó luôn muốn vị thế ngang bằng với con trai chứ không thích bị lép vế hay lệ thuộc.

Thế rồi khi về tới nhà, nó đạp xe mệt quá, thở ra đằng tai luôn nên tôi phải chạy vào thông báo với mọi người là "Dạ! Cô Thoan mắc dạy rồi nên không có qua được, cũng không có biết để nghe điện thoại của dượng con kêu!". Cái tự nhiên mọi người ai nấy sa sầm sắc mặt, cuống quýt hỏi thăm tôi với nhỏ em tình hình cổ ra sao, còn tính bỏ cả mâm cơm ở đó để kéo nhau tới nhà thăm cổ mới lạ chứ. Thiệt tôi không hiểu sao mọi người lại vậy. Xong con nhỏ em nó mới đánh tay tôi mấy cái, dở khóc dở cười đính chính lại là cô nó bận dạy lớp ôn thi đại học mãi tới 9 giờ tối nên không có sang ăn cơm với cả nhà được chứ không phải bị mắc bệnh dại rồi nên không sang.

Tía má ơi! Nản vậy đó!

Té ra là do giọng Nam Bộ thì ă trong vần ay - /aj/ bị "a hóa" để thành vần ai - /a: J/; còn từ bận của miền ngoài thì miền trong dùng từ kẹt hoặc mắc như: "Bữa đó tui kẹt công chuyện dưới quê rồi, chưa có lên được", "Ba đang mắc làm, kêu mẹ đi", "Thiệt tình luôn ớ! Người ta đang mắc ăn mà cứ réo hoài!", "Mẹ kêu chị hai á! Con đang mắc học!". Ngược lại, miền trong cũng có từ bận nhưng là ăn bận, tức ăn mặc của miền ngoài, hoặc bận trong câu thành ngữ "Quá tam ba bận" tức phen, lần, lượt; và dùng từ bị điên để nói về bệnh tâm thần hoặc nhiễm bệnh từ chó điên (tức chó dại theo cách nói miền Bắc) nên không ai nhầm lẫn với từ mắc dạy ; đâm ra cái ý "[đang] mắc dạy [học]" của tôi lại làm mọi người nghe lầm thành "[bị] mắc [bệnh] dại" mới khó đỡ ghê chớ. Thế là bữa đó tôi mém nữa hù cả nhà ăn cơm mất ngon, nghĩ đúng hài thiệt.

- Ha ha ha! Anh của em đúng là ngố quá trời quá đất!

- Thôi mày! Cười nhỏ nhỏ lại giùm anh, dì dượng mà dậy một cái là dẹp, tắt đèn đi ngủ á.

- Ư hừm! Đúng là cười muốn đau ruột với anh tui ghia. Nhưng hai anh em coi bộ thân nhau quá ha, sao đi đâu cũng cứ kè kè như hình với bóng hết dị?

- Thì giống mày thôi.

- Giống em chỗ nào?

- Ủa chứ cái đứa nào suốt từ tối giờ cứ đòi anh phải kè kè bên cạnh ớ ta? Rồi cái đứa nào tới tận lúc anh đi ngủ rồi vẫn ráng gõ cửa đòi anh dậy để nói chuyện?

Nó liền xị mặt, cong môi, phồng má, xong còn ngả người qua để cụng đầu lên vai tôi làm trò nũng nịu chớ.

- Tại người ta nhớ anh quá chứ bộ.

- Thôi, nhớ nhung gì. Anh có phải người yêu của mày đâu mà suốt ngày nói với anh câu đó.

- Ủa là bắt buộc phải người yêu thì mới được nhớ hả? Còn anh mình thì hổng cho nhớ luôn?

Ờ, nói thế thì chịu thôi, biết cãi lý với nó sao giờ. Tới đây, nó nhích ghế ngồi sát vào với tôi hơn, còn đan hai bàn tay lại để vịn lên vai tôi, xong kê cằm lên đó, ngước mặt nhìn tôi bằng cái điệu cười tủm tỉm không một chút vẻ gì là thánh thiện; làm tôi phải vội vàng tránh né ánh mắt nó để đề phòng nó nhìn thấy vết sẹo trên tròng mắt tôi.

- Anh, hổng ấy mai mốt cho em ra ngoải ở với anh nghe?

- Ủa chi?

- Em muốn xin việc ở ngoải.

Gì chứ?

- Nhưng sao lại phải xin việc ở ngoải? Bộ Sài Gòn hổng có chỗ cho mày xin việc hả?

- Dạ có, nhưng em thích làm ở ngoải hơn. Mà nãy giờ nghe anh nói xong cái tự nhiên em lại càng muốn ra ngoải thiệt á.

- Khùng! Ở đây có nhà có cửa đàng hoàng, lại còn gần gũi ba mẹ mà hổng thích, tự nhiên đi đòi ra ngoải ở thuê ở mướn với anh chi?

- Hổng phải, tại em muốn được trải nghiệm á anh. Biết là ở đây cuộc sống nó dễ, cũng nhiều cơ hội; nhưng em muốn được ra ngoải làm việc cho đài truyền hình quốc gia giống như chị Hoài Anh vậy đó, để góp phần lan tỏa hơi thở với vẻ đẹp của quê mình nói riêng và Nam Bộ nói chung ra khắp cả nước luôn. Biên tập viên thời sự hay phóng viên cũng được. Em thích được đi nhiều nơi để làm tin tức, giao lưu với tìm hiểu phong tục tập quán rồi đời sống văn hóa của mỗi vùng miền. Mà hồi nói chuyện với nhỏ Liên nhà cô dượng anh á, nghe nhỏ kể hoài, riết làm em bắt ham. Thành thử ngoài tiếng Miên với tiếng Hoa ra, em đang tính tự học thêm tiếng của mấy đồng bào thiểu số nữa; đặng mai mốt nếu có điều kiện ra ngoải thì cơ hội xin việc của em chắc nó cũng dễ dàng hơn. Đó, là em tính vậy.

- À! Ý tưởng coi bộ hay nè. Ờm.. Anh học ở ngoải cũng có mấy đứa bạn người Mông, Tày với Thái á, tụi nó từng dạy anh mấy câu căn bản, mày muốn học luôn không, anh chỉ cho mày làm quen trước coi ưng tiếng nào thì học tiếng đó, ha?

- Í! Được á! Vậy giờ nói tiếng.. Ờ.. Dạy em tiếng Mông đi, coi sao.

- Ừm, để anh coi đã. Tiếng Mông anh biết không có nhiều đâu, chỉ sơ sơ mấy câu như chào hỏi với xưng hô thôi à. Thí dụ mình gặp người ta xong mình chào thì nói là "Nyob zoo!" (Nhó dông! [d phát âm kiểu Bắc Bộ] ), hoặc "Nyob zoo txhua leej!" (Nhó dông chua lềnh) tức là chào cả nhà, chào mọi người. Câu này thường là người lạ khách sáo, lịch sự thì chào vậy thôi chứ khi gần gũi, thân quen thì không ai chào vậy, mà người ta cũng thay lời chào bằng tiếng hỏi thăm kiểu như "A? Tij laug Tuam! Hnub no koj nyob tsev los?" (A? Tì làu Tủa! Nú no cò nhó trế lò) ý là "Ủa? Anh Tủa! Hôm nay anh ở nhà hả?" hoặc "Tij laug Tuam! Hnub no koj puas mus ua teb os?" (Tì làu Tủa! Nú no cò pùa mù ua tế ò) tức là "Anh Tủa! Nay có lên nương không anh?". Trong đó hnub no là hôm nay; koj là ngôi thứ hai, đối lập với kuv (cú) là ngôi thứ nhất, tương tự như I với you trong tiếng Anh, ngo5 với nei5 trong tiếng Quảng Đông á, khi giao tiếp rất cần ngữ cảnh để phân biệt, thì ngữ cảnh trong câu này là người nói đang hỏi thăm anh Tủa, ha; mà Tuam là tên người; tij laug là anh, để kêu một người nam hơn tuổi mình hoặc trỏ anh trai ruột thịt của mình luôn; rồi puas ở trong câu nghi vấn thì nó là cấu trúc ".. Có.. Không?" của tiếng Việt; nyob là sinh sống, ở; tsev là nhà; mus là đi; ua là làm; teb có nhiều nghĩa, nhưng khi đi với cụm từ mus ua thì nó là nương/rẫy, ghép ba từ lại thì hiểu là "lên nương" (đi làm nương) ; còn os với los là tình thái từ, mục đích chỉ để câu nói được tự nhiên với thêm thân mật gần gũi hơn thôi.

- Dạ, em hiểu ời.

- Ờ, đó là khi mình quen biết người ta; chớ nếu mới làm quen với nhau thì mình xưng tên bằng câu "Kuv npe yog.." (Cún pê giò.. [gi phát âm kiểu Nam Bộ] ), vì phụ âm kép np đứng kế sau nên kuv (cú) phát âm nối thành kuv-n (cún), câu này có nghĩa "Tôi tên là..", Rô hay Bống gì gì đó chẳng hạn. Rồi sau đó hỏi tên người ta thì "Koj npe hu li cas?" (Còn pê hu li à), bạn/anh/chị/em tên là gì; mà cas có phụ âm đầu phát âm hơi khó, trong tiếng Việt không có phụ âm tương đương, để phát âm được nó thì mình phải ép mặt lưỡi lên sát vòm miệng, xong bật hơi ra, như vầy nè.. Ha. Rồi tiếp nữa. Khi mình muốn cám ơn người ta thì nói là "Ua tsaug!" (Ua tràu), hay chào tạm biệt thì "Sib ntsib dua" (Sín trí đua). Dụ vậy.

- Dạ rồi, nghe cũng hay hay. Nhưng anh có biết viết chữ của người ta hông? Như nãy anh có nói cái gì mà phụ âm kép np gì đó, rồi phụ âm gì mà không có trong tiếng Việt, làm em tò mò muốn coi nó sao.

- Ờ, cũng biết chút xíu. Đưa anh mượn cây viết anh viết cho.

- Dạ, nè.​

Chà, cũng khá lâu rồi nên tôi không chắc lắm, ư mà kệ, cứ ráng giúp nó đi. Về mặt chữ cái thì người Mông cũng dùng ký tự La-tinh như tiếng Việt, nhưng số phụ âm thì nhiều hơn tiếng Việt nhiều. Thanh điệu cũng nhiều hơn, tôi nhớ có tới tám thanh lận, được biểu thị bằng một phụ âm đơn ngay sau âm tiết. Thí dụ như v tương đương thanh "sắc"; m tương đương thanh "hỏi", có nơi thì nó là thanh "nặng"; g gần giống thanh "huyền" nhưng chìm hơn chút xíu; s cũng gần giống thanh "huyền" mà nhẹ hơn thanh g ; d thì tương đương thanh "ngã"; j và b lại hơi đặc biệt một chút, j thì nửa đầu cao, nửa sau chìm xuống như thanh "huyền", trong khi b thì nửa đầu là thanh "ngang", nửa sau hơi đi lên chút xíu nhưng thấp hơn thanh "sắc"; còn thanh "ngang" thì không ghi phụ âm nào hết.

- Hừm.. Coi bộ cũng không có đơn giản ha.

- Ờ, nhưng anh thấy vẫn dễ học hơn tiếng Anh á. Chí ít là từ vựng của người ta cũng đơn âm tiết, lại không có kiểu bất quy tắc rồi chia thì này thì nọ, chỉ có nhiều kiểu câu người ta đảo cú pháp so với tiếng Việt thôi. Thí dụ như "Mẹ tui đi chợ rồi", tiếng Mông là "Kuv niam mus tom khw lawm" (Cú nỉa mù tỏ khư lởư), trong đó thì tom khw là chợ, lawm là rồi, vị ngữ vẫn xuôi giống tiếng Việt nhưng chủ ngữ thì khác. Niam là mẹ, kuv niam là tui mẹ tương đương với mẹ tui trong tiếng Việt, nó đảo ngược đó thấy không?

- À à, em hiểu rồi. Y chang tiếng Quảng Đông của nhà ngoại em, mẹ tui là ngo5 aa3 maa1 (ngộ a má), cũng đảo ngược so với tiếng Việt. Mấy cái này đối với em nó hổng có gì khó khăn nên hổng đáng ngại. Có cái, niam trong tiếng Mông là mẹ thì ba là gì hở anh? Rồi anh chị em trong gia đình nữa?

- Ba hả? Ba là cái gì ta? Từ từ để anh nhớ. Cái gì mà.. Txiv! Đúng rồi, txiv (chí) là ba, còn anh chị em trong gia đình thì anh trai như nãy anh vừa nói đó, là tij laug (tì làu), chị hay em gái đều là muam (mủa), em trai là kwv (cứ), ông là yawg (giờư), bà là pog (pò).

- Dạ rồi. Vậy còn vợ chồng thì sao anh?

- Vợ chồng.. Thì vợ là tus poj niam (tù pò nỉa), còn chồng là tus txiv (tù chí).

- Ừm hứm. Vậy thí dụ gia đình mình yêu thương nhau thì "thương" nói sao anh ha?

- Thì nói là hlub (lú), yêu hay thương đều xài từ này được hết, mà tùy theo ngữ cảnh để mình hiểu thôi. Thí dụ như đôi lứa nói với nhau thì nó là yêu đương nam nữ, còn con cháu nói với ông bà cha mẹ thì nó là tình cảm gia đình, hay mình nói về quê hương đất nước dân tộc thì nó là tình yêu thiêng liêng cao cả.

- Ò, dạ. Vậy chứ giờ giả dụ "Mẹ thương con nhiều lắm!" thì nói sao nè?

- Ờ.. "Kuv hlub koj heev kawg!" (Cú lú cò hếnh cờư).

- Đâu từ từ, anh vừa nói vừa ghi ra cho em coi đi.

Ừ thì tôi cũng chiều nó, ghi ra cho nó coi, xong cắt nghĩa cho nó luôn: kuv hlub koj là mẹ thương con, heev kawg là nhiều lắm, rất nhiều.

- Dạ rồi, vậy nếu con đáp lại "Con cũng thương mẹ nhiều lắm luôn á!" thì?

- Thì nói là "Kuv los hlub koj heev kawg li thiab!" (Cú lò lú cò hếnh cờư li thía). Trong đó cấu trúc ".. Los.. Thiab!" tương đương ".. Cũng.. Mà/á/ớ!"; heev kawg là rất nhiều, thêm li là cực kỳ vô để tăng mức độ và cảm xúc hơn nữa thì tương đương cách nói ".. Nhiều lắm luôn!" của miền trong mình đó, cuối cùng đem kết hợp với ".. Los.. Thiab!" thì nó thành ".. Cũng.. Nhiều lắm luôn á!". Hiểu không nàng?

- Ỏ ò. Vậy hỏ? Vậy giờ thí dụ chồng nói với vợ là "Vợ yêu ơi! Anh thương em nhiều lắm!" thì sao anh?

- "Vợ yêu ơi" á hả? À, bình thường thì tus poj niam là người vợ, tus txiv là người chồng, còn niam là mẹ, txiv là ba; nhưng khi chỉ có hai vợ chồng nói chuyện với nhau thì người ta thường kêu ngắn gọn txiv với niam cho nó thân mật tình cảm. Tức là vợ kêu chồng là txiv, chồng sẽ kêu vợ là niam ; hai người đều hiểu là vợ chồng gọi nhau chứ hổng phải đang gọi ba mẹ. Còn khi nói chuyện với ai khác mà nhắc về chồng hoặc vợ mình thì phải dùng hai từ đầy đủ của nó để cho khỏi hiểu lầm. Ở đây anh thí dụ chỉ có hai vợ chồng với nhau thôi nghe, thì câu này mình sẽ kêu là "Niam hlub aw! Kuv hlub koj heev kawg!"; trong đó aw là tiếng kêu ơi, còn niam hlub để chỉ vợ yêu của mình..

Ủa khoan, từ từ.. Cái đồ quỷ này sao nó cứ ngồi chống tay lên bàn để kê cằm dòm tôi rồi cười tủm tỉm bằng cái vẻ gì nom láu cá vậy ta?

- Nè, đang nghĩ chi đó?

- Dạ chi đâu.

- Rồi mắc gì mày dòm anh xong mày cười?

- Tại nghe anh nói cái em thấy vui nên em cười thôi.

Gì trời?

- Nè, tửng nó vừa thôi nghe. Tự nhiên nghe anh nói cái thấy vui rồi cười là sao? Bộ giọng anh nó giống tiếng chim kêu vượn hú lắm hay sao mà mày vui rồi cười?

- Ư hừm! Được rồi, giờ anh nói lại đi rồi em chỉ cho coi tại sao. Đó, lại câu này nè, mà cảm xúc lên xí.

- Câu này hả? Niam hlub aw! Kuv hlub koj heev kawg!

Tôi vừa nói xong, đột nhiên nó vươn sang ôm vai tôi cười như khoái chí chớ.

- Dạạạ! Kuv txiv hlub aw! Kuv los hlub koj heev kawg li thiiiab! (Chồng yêu của em ơi! Em cũng thương anh nhiều lắm luôn ááá). Hi hi hi hi!

Má ơi! Té ra là vậy! Thiệt tình, tôi không ngờ nó lầy tới cỡ này luôn. Dòm cái kiểu nó đang úp mặt vào vai tôi để cười khinh khích mà muốn ký vô đầu nó mấy cái ghê ớ trời!

- Ủa sao dợ? Hở? Tự nhiên quơ đâu được đứa học sinh 10 điểm xuất sắc cỡ vầy mà hổng có thấy thầy tự hào xí nào hết ta? Coi kìa! Dòm cái mặt đần thúi đúng mắc cười quá à!

Ờ! Vui quá hơ! Tính ra suốt từ lúc tôi về thăm nhà tới giờ là nó cứ lấp lửng đòi tôi làm người yêu với làm chồng nó hoài luôn ớ. Không có chơi vậy.

- Thôi, mày cà-chớn với anh. Gì chứ riêng chuyện này là anh không có thích đem ra cà rỡn.

- À vậy hả? Vậy giờ em đem ra nói chuyện nghiêm túc nghe?

Gì?

- Dạ, thực ra em đang thích một anh ở miền ngoài, tụi em quen nhau trên Facebook á. Ảnh cũng người ở quê lên Hà Nội học đại học thôi, cũng mồ côi sớm, xong được anh em bà con cưu mang giúp đỡ; nói chung là hoàn cảnh của ảnh rất là tội, mà ảnh có chí cầu tiến, thông minh, học giỏi, cũng trường Nhân văn, khoa Ngôn ngữ như em nên em rất là thương. Dạ, cái này em nói thiệt. Em thương ảnh lắm. Mà giờ hổng biết ảnh có thương em hông, nên em muốn gây ấn tượng với ảnh bằng một câu tiếng Mông thử coi thái độ ảnh như nào, thì.. Thí dụ giờ em muốn nói câu "Anh ơi! Bảy năm ở ngoải anh có nhớ em được ngày nào hông dợ?" bằng tiếng Mông thì nói sao hở anh?

Đó! Thiệt chứ! Đã vậy tôi đi ngủ quách cho rồi.

- Ê ê ê! Thôi! Thôi được rồi! Được rồi mà! Trời ơi em giỡn! Em giỡn!

Hừ, nhây chi mà nó nhây.

- Vậy giờ học hành cho nghiêm túc vô nghe chưa, cà-chớn nữa là anh qua giường anh ngủ thiệt đó.

- Dạ, được rồi, em hứa danh dự với anh luôn. Nhưng mà khoan, em hỏi đã nè. Tiếng Mông đâu có liên quan gì tới công việc của anh đâu mà sao anh rành quá dị? Hay là anh đang thương chị nào người Mông ở ngoải nên mới học tiếng của người ta để cưa cẩm người ta đúng hông?

Trời mẹ, vậy cũng nghĩ ra được nữa.

- Mày tưởng tượng hơi nhiều rồi đó. Cái này là tại vì có mấy bận anh lên bản Mông nhà thằng bạn anh chơi, hen, xong nhân tiện anh học lỏm được mấy câu để giao lưu cho vui thôi chứ có tăm tia cưa cẩm ai đâu mà phải kỳ công vậy.

- Ai biết! Lỡ có mà anh giấu thì sao?

- Không! Cái này anh nói thiệt! Đơn giản là vì anh thấy nó thú vị, anh cũng muốn hòa nhập với người ta chút xíu, kiểu như người Kinh tụi anh có câu "Nhập gia tùy tục" vậy đó. Mình là khách, mình ráng sao tới địa phương làng bản của người ta thì ngoài cái phong tục, nếp sống, mình cũng phải biết nói một vài câu bằng tiếng nói của người ta nữa, để chi, để đáp lại lòng mến khách của người ta với thể hiện thái độ tôn trọng người ta chứ đúng không? Ờ, đó. Cho nên đâu có riêng gì tiếng Mông đâu, anh lên bản Thái hay bản Dao, bản Tày thì cũng ráng học tiếng của người ta một vài câu căn bản để giao tiếp cho nó thân tình, gần gũi; chứ không có phải vì anh đang thương chị nào người Mông ở ngoải nên mới học tiếng Mông hết, nghen.

- Ủa nói vậy là anh cũng biết tiếng Dao với tiếng Tày nữa hả?

- Ừm, trong đó tiếng Tày anh thấy dễ học nhất nên có biết kha khá. Đúng là tiếng Tày dễ học thiệt, vì nó gần với tiếng Việt cả về cú pháp lẫn từ vựng luôn.

- Dạ, vậy giờ chỉ em tiếng Tày đi, được hông?

- Ờ, tiếng Tày thì..

- Thôi, khỏi cần giới thiệu, em chỉ cần hỏi mấy câu căn bản là được rồi. Giờ thí dụ mình nói câu "Anh ơi! Em thương anh nhiều lắm á!" trong tiếng Tày thì nói sao anh?

Gì vậy trời? Đúng hoài luôn ớ! Sao có mỗi câu này mà nó cứ..

- Ủa sao cái mặt vừa cười vừa mếu dợ? Hay anh hổng biết mà xạo em đúng hông?

- Biết chứ sao không biết! Nghe nè: "Chài ới! Noọng điếp chài lai lai ớ!".

- Rồi cắt nghĩa em coi?​

- Ừa, nghe cho kỹ ha. Trong tiếng Tày, đại từ xưng hô nó khác tiếng Mông và giống tiếng Việt ở chỗ có sự phân biệt. Anh, em, tôi, tao, chú, bác, ba, mẹ.. Đều có một từ riêng để đại diện hết, chứ không có kiểu gộp chung I - you rồi kuv - koj hay ngo5 - nei5 đâu. Trong câu này thì chài là anh; noọng là em; điếp là yêu, chỉ tình yêu nam nữ, nó tương đương tiếng thương ở miền trong mình á. Chứ trong tiếng Tày nó cũng có từ slương để nói về tình thương, lòng nhân ái, hoặc nó là cấp độ cao hơn của yêu, y chang từ thương trong hệ thống từ Hán Việt luôn. Bởi nó cũng là từ mượn tiếng Hán, nôm na là từ Hán Tày; cho nên nếu đôi lứa yêu nhau đã thắm thiết, chân tình, có sự thấu hiểu, hy sinh và cho đi mà không đòi hỏi thì mình phải nói là "Noọng slương chài lai lai ớ!", như vậy nó mới lột tả được hết bản chất của mối quan hệ tình cảm đó, ha. Mà từ slương này muốn phát âm được thì bật hơi s nặng thiệt nặng lên là ra phụ âm đầu sl, thậm chí nó nặng tới mức có vùng phát âm gần như th luôn.. Đó, đúng rồi, tiếp thu cũng lẹ quá há chị hai.

- Xời! Em mà! Chuyện nhỏ!

- Ờ, tiếp nữa nè. Ới là ơi trong tiếng Việt, mà kỳ thực tiếng Việt và tiếng Tày xài chung của nhau hơi bị nhiều, do hai dân tộc đã cộng cư với nhau cả mấy ngàn năm rồi nên ơi hay ới nó chỉ là một trong rất nhiều từ mà người Việt và người Tày xài chung của nhau thôi, thành thử khi kêu ai đó thì xài từ nào cũng đều được hết. Cuối cùng là từ lai, thì nó nghĩa là nhiều, quá, lắm, khi láy nó lên thành từ có hai tiếng thì nghĩa là nhiều lắm, rất là nhiều, nhiều lắm luôn. Còn ớ là một dạng tình thái từ, nếu hiểu theo cách nói của miền ngoài thì ".. Lai lai ớ!" tức là ".. Nhiều lắm í/đấy!", còn cách nói của miền trong là ".. Nhiều lắm á/ớ/đó!", vậy thôi.

- À, dạ. Vậy thí dụ giờ có hai vợ chồng xong chồng khen vợ xinh đẹp, đảm đang thì nói sao anh?

Nữa! Lại vợ với chồng?

- Rồi, nhưng anh phải nói trước là chỉ thí dụ thôi đó nghen, hổng có phải anh nói với mày đâu đó.

- Xùy! Yên tâm! Cái mặt anh thì ai người ta thèm đâu mà cứ nói hoài!

- Ờ. Nếu là vợ chồng với nhau thì cũng xưng hô chài với noọng bình thường thôi, nhưng vẫn có thể xài từ mìa hoặc mjề tùy vùng để gọi vợ, rồi phua để gọi chồng. Còn xinh đẹp là.. Cái gì ta? Từ từ để anh nhớ.. À! Xinh đẹp thì có mấy từ: đây slướng là đẹp người, đây slao là đẹp gái, mjạc mjào là xinh xắn đẹp đẽ, xài từ nào cũng được. Đảm đang là.. thàng fiệc rườn, tức là giỏi gánh vác công việc nhà cửa; trong đó thì rườn có nơi phát âm lườn tức là nhà, fiệc là việc, thàng là sức chịu đựng hoặc khả năng gánh vác, cho nên ba từ này phải đi liền với nhau mới ra nghĩa đảm đang. Vậy túm lại khi chồng khen vợ đảm đang xinh đẹp thì người ta có thể nói "Á lối! Mjề cúa chài ngòi pện tọ di đây slao di thàng fiệc rườn pây lẹo ní!", ý là "Ây cha! Vợ anh coi vậy mà vừa đẹp gái lại vừa đảm đang ghê á chớ!". Trong đó cúa là của, mjề cúa chài là vợ của anh; ngòi là coi, nhìn, dòm, ngó, trông, nom; pện là vậy, như vậy; tọ là nhưng/mà/song; vế sau của vị ngữ lại có cấu trúc ".. Di.. Di.." tương đương quan hệ qua lại ".. Vừa.. [lại] vừa.."; còn pây lẹo là ra phết, ra trò, tương đương với cách nói ở Nam Bộ là từ ghê hay được xài trong lời khen á; tới ní là tình thái từ, xài trong mấy câu khi người ta tỏ ý ngạc nhiên về một điều gì đó bất ngờ, thành thử ".. Pây lẹo ní!" có thể hiểu là ".. Phết í chứ!" của miền ngoài hoặc ".. Ghê á chớ!" của miền trong.

- Dạ rồi. Vậy thí dụ chồng nói với vợ là "Vợ yêu của anh ơi! Anh nhớ em quá à! Nhớ em muốn chết luôn ớ vợ ơi!" thì nói sao anh?

Chậc! Thiệt tình chứ, nghĩ mà khó đỡ ghê với đồ quỷ em này. Bộ nó không còn câu nào khác để yêu cầu ví dụ hở ta?

- Sao? Có nói được hông? Hay có khi nãy giờ anh chỉ toàn quăng lựu đạn với em không thì có!

- Giỡn mậy! Anh mà thèm quăng lựu đạn? Đây! Dỏng cái tai lên mà nghe nè: "Mjề báo đông cúa chài ơi! Chài kẹt noọng lai lai lẳm! Nắm tán kẹt nhằng lao noọng bặng lao slưa ớ noọng ơi!". (Vợ đười ươi của anh ơi! Anh ghét em thấy mồ ông cố nội! Không những ghét mà còn sợ em như sợ cọp luôn á nàng ơi)

- Cái gì? Sao lại báo đông với kẹt noọng ở đây? Lại còn lao noọng bặng lao slưa nữa chớ?

Ây! Ủa? Hình như nó biết kìa?

- Không! Thì báo đông nó gớm.. Ủa lộn, nó cũng dễ thương.. A! A!

- Báo đông nè! Dễ thương nè! Bộ tưởng em không biết mấy cái này hả? Ba em gốc Tày đó nghe chưa? Ông nội em còn đang nói tiếng Tày đó!

- Ủa gì? Ui da! Không phải! Bên nhà dượng gốc Thổ chứ Tày gì má?

- Thì đúng ời! Ngày xưa người ta kêu Tày là Thổ đó biết hông? Vậy mà nãy giờ coi thường em xong đòi giỡn mặt e.. Bỏ cái tay ra.. Dám giỡn mặt em nè!

- Á! Không phải! Anh không có!

- Lại còn chống chế nữa! Nghĩ sao cái mặt người ta như vầy mà đi ví với con đười ươi? Hả? Rồi người ta làm gì anh mà anh sợ như sợ cọp? Nói coi! Giờ thích đười ươi với cọp hông? Thích hông?

- Ui da đau! Thôi! Thôi! Anh giỡn! Anh giỡn thôi mà!

- Giỡn? Suốt từ lúc anh về là mấy cái giỡn rồi? Đã vậy nãy còn bày đặt cảnh cáo người ta phải học hành cho nghiêm túc vô nữa chứ! A ngon! Nay còn dám trả đòn với em luôn?

- Nè! Anh là anh.. Không có thèm.. Sợ mày.. Á! Á chu cha!

- Anh to gan lớn mật lắm rồi đó! Bảy năm ra ngoải học ở đâu cái thói dám trả đòn với em vậy hả? Cho anh chít! Chít! Đỡ nè! Đỡ! Đỡ! Đưa cái tay đâ.. Ái da!

Ha ha ha! Mày hả bưởi! Má ơi! Đúng là tôi sợ mấy cái ngón tay của nó quá trời quá đất! Giờ thì.. Ủa mà khoan.. Nó làm sao vậy kìa?

- Nè! Bống?

Ê từ từ, hình như nãy tôi lỡ đạp nó té đập đầu vô cạnh bàn hay sao mà nó nằm ôm đầu không nhúc nhích vậy ta?

- Chết rồi Bống ơi! Bống ơi! Có làm sao không em?

Tía má ơi! Tự nhiên nó làm tôi lo quá! Không biết hay nó lại bắt chước tôi bày trò quỷ để hù dọa nữa đây? Thôi, tôi cứ phải tới đỡ nó dậy coi sao, chứ còn..

- Nè! Thiệt hay giỡn vậy? Đừng có làm anh sợ nghe!

Iii! Nó không có giỡn, vì trên đầu nó đã u một cục bự chà bá luôn rồi, thế mà tôi còn nghi nó bày trò để dọa tôi. Ôi mà cũng may, may sao nó chỉ tấy đỏ lên thôi chứ không có chảy máu. Thiệt tình, nghĩ thấy ân hận gì đâu á mấy ông ơi! Nói thiệt là tôi rất sợ làm nó phải chịu đau vì mấy kiểu như này, bởi một lỡ lầm tai hại xảy ra hồi nhỏ đã khiến tôi luôn ám ảnh và tự hứa rằng không bao giờ được phép gây thêm cho nó bất kỳ tổn thương nào về thể xác lẫn tinh thần nữa. Vậy mà giờ, cho dù không nghiêm trọng nhưng những pha đập đầu như vừa rồi rất nguy hiểm, nghĩ lại mình đúng là ẩu ghê!

- Thôi thôi thôi! Anh biết là đau rồi! Anh xin lỗi! Anh xin lỗi mà!

- Ư hư hư!.. Tại anh hết ớ!..

- Được rồi được rồi! Không sao không sao không sao! Không sao hết! Không có chảy máu. Đừng sợ, đừng có lo nghen! Ngồi im để anh thổi cho bớt đau nè.

Nhìn thấy thương chi mà thương! Chắc là nó đang đau lắm, nhưng vẫn ráng cắn răng chịu đựng để không khóc thành tiếng. Thôi, anh xin lỗi quỷ em bé bỏng của anh! Anh biết anh chơi ngu rồi, anh sẽ không có như vậy nữa! Lúc đó nghe tiếng nó thở nghẹn, tôi vội ôm đầu nó ấp vào lòng, cẩn thận lau nước mắt cho nó, vỗ về xoa dịu mong nó nguôi ngoai.

- Thôi! Đừng khóc! Anh thương! Anh thương mà! Nín nín nín! Ừ! Anh thương! Anh thương Bống của anh lắm luôn!

Ui da! Tự nhiên nó cấu hờn vào chân tôi một cái mới giật mình chứ.

- Có thiệt là anh thương em hông?

- Thiệt chớ sao không! Lúc nào anh cũng thương Bống của anh hết! Thôi, cho anh xin lỗi nghe! Anh hứa không có chơi ngu như vậy nữa! Anh hứa danh dự á!

- Xạo cái mặt anh!.. Hồi nhỏ anh cũng hứa một lần rồi.. Mà giờ vẫn làm em đau đó thôi.

- Không! Lỡ, là lỡ thôi chứ anh đâu có muốn để Bống của anh bị như này đâu. Anh lỡ, anh lỡ thôi mà. Anh hứa là từ giờ anh không có trả đòn với Bống nữa, anh chỉ lo chịu trận hoặc là bỏ chạy thôi, nghe. Được rồi được rồi! Không có khóc, anh thương mà! Nín đi nín đi! Trời ơi thương gì đâu á! Anh thương Bống nhất trên đời luôn!

Nghe nó nguôi rồi, tôi cũng bớt lo, nhưng vẫn cứ ôm đầu nó như thế để tiếp tục dỗ dành xoa dịu. Bất ngờ nó vươn tay ôm lấy người tôi, lại co chân để ngồi sát vào thêm một chút, còn ghé đầu lên vai tôi và dúi mặt vào cổ tôi làm nũng. Kiểu nó cứ như vầy.. Tôi liền ngó xuống coi thì thấy nó đang đỏ mặt chắc vì mắc cỡ, còn thì thầm gọi hai tiếng "Anh ơi!" như thiết tha điều gì đó, nhưng tôi hỏi thì nó không trả lời. Trong vài phút im lặng, vòng tay ôm mỗi lúc một thêm siết chặt của nó, cả hơi thở như đang hồi hộp của nó ở bên tai tôi làm tôi bất giác lo ngại. Hình như nó đang khóc, khi tôi nghe cái câu "Nhớ anh!" mà nó vừa thổn thức nghẹn ngào trong cổ họng. Rồi cứ thế, nó dúi mặt vào người tôi, sát rạt. Nom cái biểu hiện này của nó mà tôi thấy bất an ghê. Bởi hồi nhỏ khi nó sà vào lòng tôi mỗi lần như này thì nó chỉ muốn được tôi che chở trước mấy đứa lớn tuổi hơn đang giở trò bắt nạt nó thôi, hay mỗi lần nó bị dì la vì lỡ bày trò nghịch ngợm làm đồ đạc hư hỏng; chứ bây giờ nó đã lớn, tâm tư nó đã khác, thậm chí nó đã nhiều lần nửa chơi nửa thiệt chuyện nó đem lòng nhớ thương tôi. Nên tôi chẳng biết được là..

- Anh nè.

- Hả? Ừ, anh nghe.

Nó gọi tôi, tôi đáp liền, mà đợi thêm chập nữa nó mới chịu nói:

- Anh nói thương em, vậy giờ anh tính làm sao?​

Tính sao là tính sao? Chẳng lẽ nó..

- À, hay Bống của anh thích cái gì nữa thì nói anh nghe, anh mua đền bù cho Bống hén?

- Dạ hông, cái này hổng có tiền nào mua được đâu.

- Là cái gì?

Nó lại im lặng, một hồi mới lên tiếng:

- Nãy anh vừa kêu em bằng "mìa" đúng hông?

Hừm, cái đồ quỷ này. Tôi không biết nó sẽ còn tiếp tục lấp lửng với tôi bao lâu nữa, nhưng tôi cứ phải tìm cách né tránh nó thôi chứ không thể tung hứng cùng với nó được.

- Không, lúc đó anh giỡn á, chứ Bống là em của anh mà. Bống le noọng a cúa chài né.

- Nhưng em không muốn làm noọng a của anh.

Gì? Ủa vậy chứ..

- Chứ Bống.. Bống muốn làm gì?

Rồi hình như nó vừa hôn lên cổ tôi hay sao đó tôi không biết.

- Cần pằng dạu pây luô m boỏng tơ i. Đảy mí? (Người bạn đi chung đường đời. Có được hông)

Bạn đời á? Có thiệt không đây?

- Bống te o xang chài chư mí? (Bống lại cợt anh đúng không)

- Bấu! Bấu chư náu! Noọng bấu xang chài náu vẩy! Noọng ái muột tơ i nẩy dú đuổi chài, tằng chài slưởng khỏ mì căn, noọng phuối chăn né! Tứ pưa tỉ noọng vận tán ái tằng chài chầy, bấu ái tằng cần hâư chạy. (Không! Không phải đâu! Em hổng có cợt anh đâu mà! Em muốn cả đời này ở với anh, cùng anh sướng khổ có nhau, em nói thiệt đó! Thuở nào giờ em vẫn chỉ muốn cùng với anh thôi, hổng muốn cùng với ai hết)

Thôi dở rồi, lần này coi bộ nó nói thiệt luôn chứ không còn đùa cợt nữa.

- Tọ vảng chài lèo bôn ba rèo công trình dú noọc tỉ puộn tơ i le răng? (Nhưng nếu anh phải bôn ba theo công trình ở ngoải cả đời thì sao)

- Pện le chài ơi! Chài mì chắc pú da đía slon lăng mí? Cạ nộc mì rằng, mạy mì cốc, nặm mì bó, đạ le tua cần le cần hâư tố lèo mì chỏ chông. Mái chắc dú tầư tố le nặm ti lầu, tọ dú nẩy chắng le ti sleng chài, chắng le ti chài mả, mì pú da chựa chòi cúa chài, mì po me cúa chài, mì pi nhi cúa chài, pi noọng tằng pằng dạu cúa chài them, đặc biệt mì cần puộn chết pi vận ết slim ết slẩy thả chài sle tằng chài hết rườn chin á. Mẳn noọng phuối ái oóc Hà Nội dú le phuối nhạu chầy; nhằng cà này le noọng phuối chăn, noọng bấu mì liển chài náu! Ti nh noọng, dá pây lớ, mừa rườn, nớ! Nẩy chắng le rườn cúa chài nè, Hóc Môn nẩy chắng le ti dom hẩư chài né. Chết pi quây rườn pện nẩy le đo hâng lai lố, bại cần chăn chứ chài, cần hâư tố ngầư chài mừa lẹo. Ết le noọng. Cừn hâư pây nòn noọng tố ngạy thâng chài, tố xày chứ chài lẹo ớ. Tằng ca ngầư chài bặng cốp ngầư phân, bặng nà khấư ngoòng ma u nặm mừa ớ chài chắc mí? Pây! Mừa đuổi noọng, dá lầu tằng hết rườn chin. Dác tằng dác, ím tằng ím; chàu luô m mi nh chàu, khỏ luô m mi nh khỏ; mái puồn dung rụ fằng slính, lầu xày vai căn pày ỉ; bặng pưa nhằng eng lầu quá xảng căn pện né, chứ mí chài?

(Vậy thì anh ơi! Anh có biết ông bà xưa dạy cái gì hông? Là chim có tổ, cây có cội, nước có nguồn, đã là con người thì ai cũng phải có tổ tông. Dẫu biết ở đâu cũng là đất nước mình, nhưng ở đây mới là nơi sinh ra anh, mới là nơi anh lớn lên, có ông bà tổ tiên của anh, cả ba mẹ của anh, rồi anh hai anh, bà con họ hàng với bạn bè của anh nữa, đặc biệt có một người suốt bảy năm vẫn một lòng một dạ đợi anh để cùng anh xây dựng tổ ấm á. Nãy em nói muốn ra miền ngoài ở là nói giỡn thôi; chứ còn bây giờ là em nói thiệt, em hổng có xạo anh đâu! Nghe em, đừng đi nữa, về nhà đi, nghe! Đây mới là nhà của anh nè, Hóc Môn này mới là nơi dành cho anh đó. Bảy năm xa quê như vậy là đủ lâu lắm rồi, mọi người rất nhớ anh, ai cũng mong anh về quê hết. Nhất là em. Đêm nào đi ngủ em cũng nghĩ tới anh, cũng đều nhớ tới anh hết ớ. Tới nỗi mà mong anh như ếch mong mưa, như ruộng khô trông mùa nước đổ luôn á anh biết hông? Đi! Về nhà với em, rồi tụi mình cùng xây tổ ấm. Đói cùng đói, no cùng no; giàu chung cảnh giàu, mà nghèo chung phận nghèo; dù buồn vui hay mừng giận, mình đều sớt chia nhau từng chút; giống như hồi nhỏ tụi mình đã từng trải qua bên nhau vậy đó, có nhớ không anh)

Hừm, biết trả lời sao đây?

- Pây chài! No ? Mừa đuổi noọng, dá na khươi slam cúa noọng le khủ nhi cúa chài né, na khươi pây te o quảng, na khươi phuối hạy chài mừa le na khươi xẹ xo fiệc hẩư chài. Vạ cẩn diếu le pi nẩy sloong tua lầu xày hạp mi nh, hang ma u phân nhằng đảy vằn đây bươn mjạc them ớ, lầu hết đảm lẩu nớ! Thâng pưa tỉ, noọng xẹ sleng hẩư chài kỉ tua lục chăn quai loáng, báo slao lăng noọng tố sleng hẩư chài lẹo. Vằn lầu pây hết, cẳm mừa tò xày hung khẩu chin khẩu, dá tả lỉ lục, hết fiệc rườn, cảng cỏ slim châư, tằng kèng ti nh căn mốc slẩy puồn dung. Cử pện chầy, sloong tua luô m càm luô m tàng xảng căn thâng ké. Tơ i tán cẩn pện le tang chúng ý ước ngầư a, đảy mí chài hớ?

(Đi anh! Nha? Về với em, rồi dượng ba của em tức là cậu hai của anh đó, dượng quen biết rộng, dượng kêu nếu anh về thì dượng sẽ xin việc cho anh. Mà quan trọng là năm nay hai đứa mình đều đẹp tuổi, cuối mùa mưa lại được ngày lành tháng tốt nữa á, mình làm đám cưới hén! Tới lúc đó em sẽ sinh cho anh mấy đứa nhóc thiệt là dễ thương, nếp tẻ gì em cũng sinh cho anh hết. Ngày mình đi làm, tối về lại cùng nhau nấu cơm ăn cơm, rồi chăm con, làm việc nhà, chuyện trò tâm sự, cùng lắng nghe nhau nỗi buồn niềm vui. Cứ vậy thôi, hai đứa đồng hành bên nhau cho tới khi già. Cuộc đời chỉ cần vậy là coi như mãn nguyện rồi, có được không anh hơ)

Kỳ thực tôi không chắc mình hiểu có chính xác những gì nó vừa nói không, bởi tiếng Tày cũng nhiều phương ngữ và thổ âm không kém gì tiếng Việt; nhưng tôi cảm giác như nó muốn lấy tôi thiệt chứ không có giỡn. Bởi giọng nói muồi mẫn thiết tha của nó cùng với cái viễn cảnh tương lai mà nó vừa vẽ ra cho tôi coi, hẳn nó đã ấp ủ trong lòng chuyện này một cách nghiêm túc từ rất lâu rồi chứ không phải nhân phút bồng bột bông đùa mà nó buông lời cẩu thả. Như vầy thì không ổn. Đúng hơn là không thể được. Lúc đó tôi định đáp lời nó bằng câu "Boong lầu bấu au căn đảy náo" (Tụi mình không lấy nhau được đâu), nhưng sau cùng tôi lại im lặng. Tôi chưa biết nên từ chối nó thế nào, và liệu rồi sau khi tôi từ chối nó thì hai anh em tôi có thể tiếp tục ở bên nhau để cùng đi chơi hay cùng nói chuyện cười đùa vô tư như trước kia được nữa không. Chắc là không đâu. Mà tôi cũng không thể nhận lời lấy nó được. Tôi không muốn làm chồng nó, bởi tại..

- Chài ới! Răng chài bấu cảng lăng đuổi noọng chạy? (Anh ơi! Sao anh hổng nói gì với em hết)

Đúng là khó xử ghê. Nghe nó giục hỏi như mong chờ mà tôi thấy khó xử quá. Hay là.. Hay cứ giả ngu đi nhỉ? Ừm, cứ giả ngu đi.

- Ờ.. Thực ra nãy giờ Bống nói cái gì anh không hiểu. Anh chỉ biết le que mấy từ để nổ với Bống thôi mà Bống cứ làm như anh là người Tày thứ thiệt không bằng á.

- Ủa vậy hả?

- Ừm.

Tới đây, nó im lặng. Rồi bỗng nhiên tôi nghe cảm giác nóng ran đang tỏa ra từ mặt nó. Hình như tôi vừa khiến cho nó phải ê chề trong nỗi xấu hổ và hụt hẫng khi những lời gan ruột thầm kín mà nó đã lấy hết can đảm để thổ lộ với tôi, mong tôi có thể lắng nghe, thấu hiểu và đón nhận lại thành ra tiếng gió vi vu ngoài cửa sổ, trôi đi vô ích. Hẳn là nó đang bị như vậy; nên nó mới ngồi im trong lòng tôi, ôm chặt lấy tôi mà không nói với tôi thêm một câu nào nữa. Thiệt tình tôi thấy áy náy quá. Nhưng tôi chẳng thể làm khác, tôi cũng vì bất đắc dĩ thôi. Có điều, nghĩ mà thương nó; tôi mới vuốt tóc xoa đầu, rồi hôn lên trán nó một cái hôn thiệt trìu mến để nói cho nó biết rằng tôi không hề muốn nó bị tổn thương:

- Anh xin lỗi. Đừng buồn anh nghe. Anh xin lỗi Bống. Mặc dù anh không hiểu nhưng anh biết Bống vừa chia sẻ chuyện gì đó rất là quan trọng, bằng những lời rất là chân tình, rất là tha thiết, đong đầy rất nhiều mến thương; cho nên anh vẫn cảm nhận được tâm tư của Bống á. Có cái.. Anh không biết ý của Bống.. Ờ.. Ý là Bống..

- Vậy để bây giờ em nói bằng tiếng phổ thông cho anh nghe lại nghen?

- Thôi! Từ từ!

- Sao dợ?

- Để dành đi, ừ. Để dành đó bữa sau rồi nói.

- Sao lại phải để dành?

- Thì.. Giống như hồi xưa hay coi mấy bộ phim dài tập đó, tạm ngưng ngay cái khúc gay cấn để hôm sau còn có cái mà háo hức chờ đợi, kiểu vậy. Thấy anh nói hợp lý không?

- à!

Rồi nó mím môi và híp mắt cười tủm tỉm, lại dúi mặt vào cổ tôi.

- Dạ, cũng được.

- Ờ, đúng là Bống của anh ngoan ghê. Vậy để dành đó bữa sau anh đưa Bống đi chơi rồi Bống nói anh nghe ha, còn giờ đi ngủ thôi nè, chứ mai còn phải dậy đi học nữa đó. Đi! Để anh dìu Bống dậy qua phòng..

- Ứ đâu! Anh bế em sang đấy mới chịu cơ!

Má ơi! Lại còn giở cái giọng nũng nịu đó của miền ngoài mới khiếp chớ. Được rồi, thì cứ chiều nó đi cho xong chuyện thôi chứ biết sao giờ. Ơi nhưng mà.. Trời mẹ! Nó nặng quá trời quá đất! Ây cha! Lên nè! A từ từ..

- Quàng cả tay kia lên ôm cổ anh đi, anh bồng cho dễ.

- Hì, dạ.

Rồi, đi. Hổng ấy chứ cỡ nó dòm chắc chỉ bốn lăm năm mươi ký đổ lại thôi mà sao bồng thấy khó khăn dữ bây. Chu cha chu cha! Ráng lên nào! Ráng lên nào! Chút xíu nữa. Mà phòng nó tối thui à, cái giường của nó bên nào ta? À kia! Bên kia!

- Ổi dồ! Phua mừa nả cúa noọng ngòi pện tọ lèng pây lẹo no ! Hứn lai hứn lai! (Í dà! Chồng tương lai của em coi vậy mà khỏe thiệt chứ bộ! Ưng ghê ưng ghê)

Ờ! Anh cám ơn! Khỏe mấy thì khỏe chứ để chiều được mày chắc phải khỏe cỡ Sôn Gô-ku may ra mới trụ nổi quá. Thế là khi tới nơi, tôi cẩn thận đặt nó xuống giường. Nhưng nó vẫn ôm cổ tôi không cho tôi đứng thẳng dậy, còn kéo tôi nằm xuống với nó luôn mới lầy thiệt chứ nè.

- Đừng. Anh phải về phòng rồi.​

Nó chưa chịu, càng ôm ghì lấy tôi, bắt tôi phải nằm hẳn xuống giường. Bỗng lúc ấy tôi nghe hơi thở nóng ấm của nó đang hồi hộp, cả tiếng lòng nó đang thổn thức, áp rõ từng nhịp lên ngực tôi; tự nhiên cũng thấy căng thẳng theo nó chứ. Rõ ràng tình huống này không nên xảy ra một chút nào, tôi ý thức được tôi và nó vốn không phải anh em họ. Một thoáng liên tưởng trong đầu, mùi nước hoa quyến rũ trên tóc nó, cả mùi hương nữ tính trên người nó đang mơn man mê hoặc khiến tôi e mình sẽ không kìm được mà làm điều có lỗi với nó mất; nên sau khoảnh khắc chần chừ, tôi phải dứt khoát rời khỏi vòng tay ôm của nó. Vậy mà nó vẫn không chịu buông, còn nhéo tôi một cái, đòi tôi ở đây với nó cho nó khỏi sợ khi phải ở trong bóng tối một mình. Nhưng quả thực..

- Thôi nè, không có nhây nữa. Giờ Bống phải ngủ để mai còn đi học mà. 1 giờ hơn, gần rưỡi rồi đó. Với lại lâu nay Bống vẫn ngủ một mình có sao đâu.

Cái giọng nũng nịu của nó liền thỏ thẻ:

- Nhưng em nhớ anh!

Đúng là khó đỡ ghê.

- Thì để hôm nào anh đưa Bống đi chơi rồi anh bù cho Bống, nghe?

- Hông! Em muốn bây giờ.

- Bây giờ trễ rồi, anh bù kiểu gì được?

- Ở đây với em. Chỉ ôm nhau ngủ thôi, như hồi nhỏ tụi mình vẫn ngủ chung vậy đó.

Thiệt tình.

- Thôi mà, giỡn hoài. Nhỏ không sao chứ giờ là có sao á, mà rủi để dì dượng biết được một cái là tèo cả hai đứa luôn cho coi.

- Thì anh về bển tắt đèn đi, xong qua đây mình chốt cửa lại, mà nhớ đóng cửa bên đó luôn. Em cam đoan ba mẹ hổng biết được đâu.

- Rồi lỡ đêm nay anh làm gì Bống thì sao? Bống có sợ không?

Tôi nói vậy, nó im lặng ngập ngừng. Nghe cái điệu này, tôi biết là nó đang lo lắng, và với tính cách của nó, hẳn nó rất sợ. Cho nên tôi phải tiếp tục đánh đòn tâm lý với nó để nó chịu nghe tôi:

- Anh nói Bống nghe nè. Anh không có phải thầy tu, nếu Bống mà cứ tạo điều kiện cho anh như vầy là anh lấy đời con gái của Bống thiệt á. Rồi lỡ Bống chưa lấy chồng mà Bống có bầu một cái có phải mang tiếng cho Bống với dì dượng không? Ừ thì chắc chắn là anh phải chịu trách nhiệm với Bống rồi, nhưng làm sao mà ngày cưới lại đẹp mặt cho cả hai bên gia đình được, đúng không?

Nó không đáp, nhưng vòng tay của nó đang ôm tôi không còn chặt như lúc đầu.

- Thôi, anh biểu. Giờ anh phải về, có gì để bữa sau anh đưa Bống đi chơi rồi anh bù cho Bống thiệt là nhiều, ha. Bống muốn sao anh cũng chiều Bống hết. Còn bây giờ trễ lắm rồi, nếu không ngủ là mai dậy không có nổi đâu. Nghe!

Nó vẫn im lặng. Lần này tôi phải kiên quyết gỡ tay nó ra, xong mới dịu dàng ôm đầu nó và hôn lên trán để bù đắp như cách ngày xưa tôi đã từng dỗ dành nó. Cuối cùng nó cũng chịu để tôi đi, nhưng khi tôi vừa ra tới cửa thì nghe tiếng nó gọi lại:

- Anh ơi!

Tôi ngoái vô coi, mặc dù ánh sáng ngoài hành lang hắt ra từ phòng làm việc của dượng chẳng thể giúp tôi nhìn thấy nó ở trong đó đang thế nào.

- Ngủ ngon anh nghe! Thương anh!

- Ừ. Ngoan, ngủ đi. Mà ngày mai không cần dậy sớm nấu phở cho anh đâu, cứ ngủ thêm xíu nữa cho bù giấc chứ không đi học lại mệt đó. Bái bai.

Tôi cẩn thận đóng cửa lại cho nó, bước nhẹ nhàng để quay về phòng mà trong dạ thấy lo làm sao. Tôi lo vì không ngờ nó lại đem lòng thương tôi thiệt, trong khi tôi chẳng thể đáp lại tình cảm của nó như những gì nó vừa đòi ước hẹn cùng với tôi. Hừm, cứ tưởng về quê chơi và thăm mọi người thì đầu óc sẽ được thư giãn, mà nào có phải vậy. Chưa chi đã thêm một mối lo vì con quỷ em ngược duyên ngược số này rồi. Giờ phải làm sao đây?

Phải làm sao đây?

Đêm đó trằn trọc nghĩ ngợi một lúc tôi mới thiếp đi, mà sáng mai vẫn dậy sớm mặc dù chỉ mới gần 6 rưỡi. Có lẽ đồng hồ sinh học của tôi đã quen với giờ giấc này rồi. Cứ 6 giờ mỗi sáng là tôi tự động thức dậy, ngày tuần thì chuẩn bị đi làm, Chủ nhật thì chạy bộ xong đi ăn sáng, sau đó mới dạo ra quán nước với mấy anh em đồng nghiệp tám chuyện chơi.

Vừa mở cửa phòng ra, tôi đã nghe mùi của hồi, quế, đinh hương và thảo quả được rang chín tỏa thơm khắp lầu, cả mùi gừng nướng quyện với hành nướng nữa; nó khiến tôi nghĩ ngay tới cái tô phở bò mà tôi thích. Chu cha! Sao mà hấp dẫn ghê! Kiểu vầy hổng lẽ.. Rồi, đúng luôn. Có tiếng quỷ em và dì đang nói chuyện ở dưới bếp khá lớn; nhưng không phải tranh cãi, mà dì đang dạy nó nấu ăn. Tôi mang theo khăn xuống lầu đi tắm, nhân tiện coi thử coi thế nào. Không ngờ là quỷ em nó giữ lời hứa với tôi thiệt, sáng còn chịu khó dậy sớm đi chợ với dì để mua xương và thịt bò tươi về nấu phở cho tôi. Hờ, đồ quỷ này tuy cà-chớn vậy mà cũng biết giữ chữ tín ghê chứ bộ.

- Ời đó, lâu lâu được bữa rõ siêng. Nhưng cái siêng của nó kiểu gì cũng hành tội cả nhà phải ráng ăn hết chỉ vì tiếc của cho mà coi.

- Mẹ kỳ ghê ớ! Hổng có thấy động viên con cái gì trơn, toàn ra tay vùi dập tài năng tương lai hông dị?

- Trờ quơ! Thấy gớm! Tài năng tương lai luôn mới ghê! Mà ủa? Cho thịt bò vô nhúng qua một cái xong lấy ra liền đi chứ không thôi nó dai nhách bây giờ!

- Ủa vậy hả mẹ?

- Chứ chi nữa? Trời ơi mày tính bỏ vô luộc luôn đó hả? Vá đâu vớt ra lẹ đi!

- Dạ dạ dạ, bình tĩnh bình tĩnh mẹ ui.

- Rồi xong! Đó thấy chưa? Mẹ mày mà không nhắc là mấy tô sau chắc cũng tèo luôn chứ ở đó mà nổ. Thôi, tô này lát tự gánh hậu quả đi cho nhớ.

- Tại mẹ từ đầu hổng có chịu nói sớm á!

- Nói sớm mày cũng có thèm nhớ đâu mà biểu! Thiệt chứ cái đầu này nè! Đi học thì giấy khen giấy đồ này kia, ha, mà hổng biết sao mấy cái này học miết học hoài bao năm rồi vẫn cứ ở lại lớp vậy ớ!

- Ái da! Đau con! Mẹ!

- Thì cứ để con nó học hỏi thêm, từ từ nó khắc phục thôi mà. Cái gì cũng phải qua thời gian đủ lâu rồi mới cải thiện được chứ.

- Đừng lo ba ơi, từ nay trở đi là con sẽ học nghiêm túc. Con cam đoan với ba là trong vòng một tháng thôi con sẽ tự nấu được hết cho ba coi.

- Ừa! Một tháng? Mạnh miệng quá hơ! Chỉ mong được một năm thôi là mẹ mày mừng lắm ời! Đây nói hổng phải chê chứ gái đứa chi mà hậu đậu hết biết! Hăm mốt hăm hai tuổi đầu mà chiên con cá hổng biết đàng moi ruột ra luôn, để hồi cái phân cá nó ướp ở trỏng thành gia vị ăn cho béo; còn nấu canh rau ớ thì cho nguyên cả tàu cả lá vô y chang cái nồi rau luộc, chỉ cần quơ vá một cái là coi như còn mỗi cái tô nước không; rồi ớ hở, kêu đi hái lá lốt cuốn thịt bò thì lấy lá trầu, xong còn đần cái mặt ra thắc mắc sao thấy người ta cuốn dễ mà mình cuốn khó nữa chớ; đã vậy thịt bò lại đi ướp hành, còn cho lá thìa là vô mới phỉ báng ẩm thực quê tui..

- Mẹẹẹ! Nói quá làm anh Rô ảnh hiểu lầm con không hà! Đâu ra mà con tệ tới mức vậy chứ mẹ?

- Ờ! Chắc mẹ mày nói oan cho mày á! Đó! Thử hỏi ba mày được mấy bữa dám ăn cơm mày nấu coi ba mày nói sao?

- Ba! Ba nói một câu công bằng đi ba! Một câu công bằng cho anh Rô ảnh khỏi hiểu lầm con đi nè!

- Ờ thì.. Bống của ba nấu ăn cũng được mà. Túm lại là ăn xong bụng ba nó vẫn ổn.

- Đó! Ha ha ha ha!

- Cái gì dợ? Ba nói dị là chớt con rùi ba ứ ừ ưi!

Thiệt tình, tôi đang súc miệng mà nghe ba người nhà dì dượng tấu hài với nhau cũng mém bị sặc vì cái thành tích đáng nể trong lĩnh vực bếp núc của đồ quỷ em hậu đậu.

- Anh! Anh đừng có nghe ba mẹ em nói, em hổng có tệ tới mức đó đâu. Không tin lát anh ra ăn phở em nấu đi là biết, cũng này nọ lắm chứ đâu có giỡn.

- Trời ơi trời! Mẹ với ba mày nãy giờ đang cầu khấn tổ tiên phù hộ cho cái nồi phở của mày nó đúng là món phở đó con ơi.

- Ghét ghê! Nói nữa là bữa sau con hổng thèm nấu đâu ớ, con nấu cho mình anh Rô của con ăn thôi à.

- Hời ơi mình ơi! Bữa sáng nay là tui van xin nó để cho tui nấu mà hổng được luôn ớ kìa! Hức hức! Vầy là bữa sau vợ chồng mình với bé Chép được ăn uống bình thường trở lại rồi, chỉ thấy thương cho thằng cháu của tui quá đi hư hư!

- Ưưưi! Mẹ quá đáng quá ààà!

Anh em coi đó, dì với con quỷ em tôi cứ vậy, nhiều lúc thấy giống hai chị em chứ hổng phải mẹ con nữa luôn.

Lúc sau tôi ra ngoài, cả nhà kêu vô ngồi ăn chung cho nó vui vẻ đầm ấm. Và tất nhiên là như thường lệ, quỷ em nó để sẵn ghế ngồi cùng với tô phở của tôi ngay sát bên cạnh nó, tách biệt hẳn chỗ ngồi của dì dượng ở bên kia.

- Anh, vô đây vô đây! Thử coi tay nghề của em sao nè.

- Ừm. Được rồi, cứ ăn đi, để anh tự làm.

Nó tỏ ra quan tâm tôi hơn hẳn, định vắt chanh và thêm sa tế ớt đúng theo sở thích của tôi, trái ngược hoàn toàn với buổi tối hôm qua nó cứ đòi tôi phải vừa ngồi ăn vừa chăm cho nó. Cha! Nói hổng ấy chứ, nom cái tô phở do nó nấu cũng ra món phở lắm chứ giỡn đâu. Để giờ tôi nếm thử coi hương vị của nó coi.. Ầy dà.. Hừm.. Hừm..

- Sao? Em quên bỏ sá sùng vô rồi, nhưng mà có đạt hông?

- Ái chà! Cũng được đó chứ!

Chắc nó vui lắm, cười tít mắt lại, mặc kệ dì dượng nhận xét là tay nghề của nó chỉ ở mức ổn cho bụng dạ thôi. Nhưng có vẻ như nó không cần lời khen hay công nhận điều gì từ dì dượng, nó chỉ cần biết cảm nhận của tôi ra sao là đủ.

- Vậy để bữa sau em nấu cho anh ăn nữa nghen.

- Ừm.

- Ê! Nấu hai đứa bây ăn thôi nghe, để ba mẹ với bé Chép ra ngoài ăn đó.

- Xí! Ba mẹ với con quỷ ma-lanh đó khỏi chê, con chỉ cần anh Rô của con ưng là được ời. Anh hơ!

Tôi "Ừ.", cũng cười với nó cho nó vui. Kỳ thực mà nói thì hương vị nó nấu không được khá cho lắm, cũng chưa được đậm đà có lẽ do nó không đủ thời gian để hầm xương đạt như yêu cầu; nhưng tấm lòng của nó lại khiến tôi cảm kích thiệt, nên tôi vẫn muốn ăn và ăn vẫn thấy ngon.​