Mùa thu của nhà thơ Hữu Thỉnh hiện lên thật đẹp trong hai khổ thơ đầu:

"Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về

Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu"


Khổ thơ thứ nhất mở ra với những rung cảm của thi sĩ trước tín hiệu sang thu trong không gian gần và hẹp . Sự chuyển mình nhẹ nhàng của thiên nhiên vào thời khắc giao mùa được tác giả cảm nhận bằng nhiều giác quan . Trước hết, nhà thơ biết được mùa thu đến khi "nhận ra hương ổi" (cảm nhận khứu giác) và cảm nhận được gió thổi se lạnh (cảm nhận xúc giác). Động từ mạnh "phả" được dùng rất hay, diễn tả mùi hương ổi đang ở độ chín rộ, nồng nàn, đặc sánh quện vào gió thu lan tỏa trong không gian. Dường như gió đưa hương ổi tới đâu thì bước chân thu về tới đó, thông báo cho con người về khoảnh khắc giao mùa. Không những thế, tác giả còn cảm nhận thu về bằng thị giác, thấy được "sương chùng chình qua ngõ". Câu thơ có sử dụng từ láy "chùng chình" nhân hóa làn sương thu thật thú vị. Sương thu hiện lên cụ thể như con người, đang cố ý đi chậm lại vì lưu luyến mùa hạ, quấn quýt bên ngõ xóm hay ngập ngừng trước cửa "ngõ" giao hai mùa hạ và thu. Trước những tín hiệu sang thu rõ rệt như thế, nhà thơ đã bày tỏ cảm xúc của mình qua từ "bỗng", gợi sự ngỡ ngàng và kết thúc bằng cảm xúc hoài nghi, mơ hồ "hình như thu đã về". Qua đó, người đọc cảm nhận được ở Hữu Thỉnh một tâm hồn nhạy cảm và tình yêu thiên nhiên tha thiết. Vẻ đẹp mùa thu được miêu tả rõ nét hơn trong không gian cao và rộng ở khổ thơ tiếp theo. Bức tranh thiên nhiên trong khổ thơ thứ hai diễn tả những chuyển biến tinh tế, nhẹ nhàng của mùa thu khi tác giả nhận thấy:

"Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã"

Cách diễn đạt trên tạo nên thế tương phản qua hai hình ảnh thiên nhiên bình dị: Sông và chim. Dòng sông và con chim được nhà thơ nhân hóa qua hai từ láy gợi cảm "dềnh dàng" và "vội vã" giúp hai sự vật hiện lên trong bức tranh thu thật sinh động. Đối lập với sự chuyển động chậm rãi mà nhàn nhã, hiền hòa của dòng sông thu là sự vội vàng bay về phương Nam tránh rét của những chú chim. Một nhà thơ phải có tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên và có óc quan sát thật tinh tế mới có thể cảm nhận được thời khắc "được lúc", "bắt đầu", sự mới chớm thay đổi ấy của mùa thu. Tiếp sau đó, tác giả Hữu Thỉnh còn cho thấy vẻ đẹp thơ mộng của đất trời sang thu qua việc miêu tả đám mây trên bầu trời xanh:

"Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu"

Hình ảnh đám mây trong hai câu thơ trên là một hình ảnh đẹp, độc đáo . Nó như dải lụa đào mềm mại của ai vắt ngang bầu trời. Bên cạnh đó, ta cũng có thể liên tưởng đám mây đang mang tâm trạng của con người, chưa muốn chia tay cái nắng ấm của mùa hạ để bước sang đất trời se lạnh của mùa thu. Bằng những hình ảnh thơ giản dị, ngôn từ trong sáng, giọng thơ tự nhiên kết hợp các từ láy gợi cảm và sử dụng thành công biện pháp tu từ nhân hóa, những liên tưởng đặc sắc, nhà thơ đã thể hiện cảm xúc trước những chuyển biến của thiên nhiên, đất trời sang thu trong không gian gần và hẹp cũng như trong không gian cao, rộng hơn một cách thật cụ thể và tinh tế.

Cảm xúc thi nhân trước những tín hiệu sang thu trong bài thơ Sang thu – Hữu Thỉnh​

Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh là một khúc giao mùa nhẹ khẽ, nơi thi nhân không gọi tên mùa thu bằng những dấu hiệu rực rỡ mà cảm nhận nó bằng tất cả sự tinh tế của tâm hồn. Trước những tín hiệu rất mỏng của đất trời, cảm xúc của nhà thơ hiện lên vừa ngạc nhiên, vừa bâng khuâng, lắng sâu và giàu suy tư.

Cảm xúc ngỡ ngàng, tinh tế trước những tín hiệu đầu tiên của thu​

Ngay ở khổ thơ mở đầu, cảm xúc của thi nhân là sự ngạc nhiên rất khẽ, rất người. Không phải "chợt thấy" hay "bỗng thấy", mà là "bỗng nhận ra" – một sự nhận ra đến từ giác quan và cả tiềm thức. Hương ổi chín quen thuộc của làng quê được cảm nhận bằng khứu giác, "phả vào trong gió se", vừa cụ thể vừa mơ hồ, gợi cái se lạnh đầu mùa rất nhẹ.

Không gian thu hiện ra trong sự chậm rãi, mềm mại: "Sương chùng chình qua ngõ". Từ láy chùng chình khiến cảnh vật như có hồn, mang tâm trạng do dự, nấn ná. Chính vì thế, cảm xúc của nhà thơ cũng chưa dám khẳng định, chỉ khẽ thốt lên: "Hình như thu đã về". Đó là cảm xúc bâng khuâng, nửa tin nửa ngờ, rất đặc trưng cho khoảnh khắc giao mùa.

Cảm xúc xao động trước nhịp chuyển mình của thiên nhiên​

Sang khổ thơ thứ hai, cảm xúc của thi nhân mở rộng theo nhịp chuyển của không gian. Dòng sông không còn ào ạt mà "được lúc dềnh dàng", gợi sự thong thả, thư thái. Ngược lại, cánh chim lại "bắt đầu vội vã", như linh cảm được sự thay đổi của thời gian.

Đặc biệt, hình ảnh "Có đám mây mùa hạ / Vắt nửa mình sang thu" mang đậm chất thơ và cảm xúc sáng tạo. Đám mây như chiếc cầu nối giữa hai mùa, vừa gợi hình vừa gợi cảm. Qua đó, ta thấy tâm hồn thi nhân đang rung động trước khoảnh khắc chuyển giao mong manh của tạo vật, nơi ranh giới giữa hạ và thu không rõ ràng mà hòa quyện, dịu dàng.

Cảm xúc lắng sâu, chiêm nghiệm trước sự đổi thay của đời sống​

Ở khổ thơ cuối, cảm xúc của nhà thơ trở nên trầm tĩnh và suy tư hơn. Những dấu hiệu của mùa hạ "vẫn còn" nhưng đã "vơi dần": Nắng bớt gắt, mưa thưa hơn, sấm không còn bất ngờ. Thiên nhiên như đang chín lại, đi vào độ ổn định.

Câu thơ "Sấm cũng bớt bất ngờ / Trên hàng cây đứng tuổi" không chỉ tả cảnh mà còn gợi triết lí. Hình ảnh hàng cây đứng tuổi là ẩn dụ cho con người từng trải. Cảm xúc của thi nhân lúc này không chỉ là rung động trước mùa thu của đất trời, mà còn là sự ngẫm ngợi về mùa thu của đời người: Khi đã đi qua những biến động, con người trở nên điềm đạm, vững vàng hơn trước những "tiếng sấm" của cuộc sống.

Kết luận​

Trước những tín hiệu sang thu, cảm xúc của Hữu Thỉnh vận động từ ngỡ ngàng, bâng khuâng đến xao động rồi lắng sâu, chiêm nghiệm. Sang thu vì thế không chỉ là bức tranh thiên nhiên giao mùa tinh tế, mà còn là bản hòa âm nhẹ nhàng của tâm hồn thi sĩ trước bước đi âm thầm của thời gian và đời sống.