284 ❤︎ Bài viết: 1536 Tìm chủ đề
Đọc: 77 Tìm: 0

Tổng quan thơ: Nguyễn Nhuận Hồng Phương​


Tác giả bài viết: Lê Gia Hoài​


Thể loại: Tiểu luận văn chương​


20261117-004443-aa31584277.png


Thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương - Từ miền khát vọng tình yêu đến chiều sâu ký ức và thân phận con người

Trong hành trình sáng tạo văn chương, mỗi người cầm bút đều có một miền riêng để trở về, một nguồn cảm xúc để nương náu và một cách thức riêng để đối thoại với cuộc đời. Có người tìm thấy thơ trong vẻ đẹp thiên nhiên, có người gửi lòng mình vào những biến thiên của thế sự, có người lại xem thơ như một hình thức lưu giữ những gì thời gian không thể trả lại. Với Nguyễn Nhuận Hồng Phương, thơ dường như là nơi hội tụ của những miền cảm xúc ấy. Từ tình yêu đôi lứa, nỗi nhớ quê nhà, ký ức tuổi thơ đến những mất mát riêng tư, những suy tư về sự sống và cái chết, ông kiến tạo một thế giới trữ tình mang đậm dấu ấn trải nghiệm cá nhân. Ở đó, cái tôi thi sĩ hiện diện với nhiều trạng thái: Say đắm và khắc khoải, hồn nhiên và từng trải, lãng mạn và tỉnh thức, có lúc ngập tràn niềm tin yêu, có lúc chìm sâu trong nỗi đau hiện sinh.

Khảo sát bản thảo THƠ NGUYỄN NHUẬN HỒNG PHƯƠNG, có thể nhận ra một diện mạo thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương được hình thành từ sự vận động của cảm xúc và ý thức tự nghiệm. Thơ ông không bị giới hạn trong một đề tài hay một khuôn thức biểu đạt nhất định. Từ những bài thơ tình giàu chất mộng đến những thi phẩm mang dáng dấp tự sự, từ những câu thơ ngắn gọn, hàm súc đến những trường đoạn trữ tình có độ mở rộng, nhà thơ từng bước bộc lộ một quan niệm sáng tạo nhất quán: Thơ trước hết phải là tiếng nói chân thực của tâm hồn, là nơi con người được sống với những rung động sâu kín nhất của mình.

1. Cái tôi trữ tình và quan niệm về thơ: Viết bằng trái tim, sống bằng cảm xúc

Muốn tìm hiểu thế giới nghệ thuật của một nhà thơ, trước hết cần trở về với quan niệm sáng tạo đã chi phối quá trình hình thành tác phẩm. Ở Nguyễn Nhuận Hồng Phương, quan niệm ấy được bộc lộ khá trực tiếp trong bài Thật riêng, một thi phẩm có ý nghĩa như lời tự xác định căn cước sáng tạo:

"Có phải là thơ không?

Tôi đâu cần biết!

Như kẻ mù lòa hướng đến đức tin

Viết bằng trái tim – Trái tim hành khất

Lưu vết chân mình trên lối đi thô nháp

Đời thật riêng nên câu tứ cũng riêng".

Câu hỏi về bản chất thơ ca được đặt ra ngay từ đầu, nhưng nhà thơ không đi tìm câu trả lời bằng những định nghĩa lý luận. Ông lựa chọn một thái độ sáng tạo mang tính bản năng và tự do: Viết bằng trái tim, bằng niềm tin, bằng những trải nghiệm riêng không thể thay thế. Hình ảnh "trái tim hành khất" là một liên tưởng đáng chú ý. Đó là trái tim luôn thiếu hụt, luôn khát khao, luôn đi tìm sự sẻ chia và đồng cảm. Sự thiếu hụt ấy trở thành động lực tinh thần để thơ ra đời.

Đáng chú ý hơn, câu thơ "Lưu vết chân mình trên lối đi thô nháp" gợi ra một cách hình dung về hành trình sáng tạo không bằng phẳng. Người làm thơ phải chấp nhận những va đập của đời sống, những trải nghiệm không trọn vẹn, thậm chí cả những ngổn ngang, vụng về của thân phận. Chính những điều ấy tạo nên tính cá thể của nghệ thuật. Bởi vậy, "Đời thật riêng nên câu tứ cũng riêng" có thể xem như một tuyên ngôn về ý thức cá nhân trong sáng tạo thơ ca.

Ở phần tiếp theo của bài thơ, nhà thơ viết:

"Tạo hóa sinh ra thơ

Như tôi và em ngẫu thành sinh mệnh

Hạnh phúc và khổ đau

Lấy câu thơ gói lại

Thành tình yêu đôi lứa".

Thơ được nhìn nhận như một sản phẩm tự nhiên của sự sống, nảy sinh từ những mối quan hệ tình cảm và những trạng thái tinh thần của con người. Hạnh phúc, khổ đau, tình yêu, sự chia xa đều có thể trở thành chất liệu của sáng tạo. Quan niệm ấy cho thấy Nguyễn Nhuận Hồng Phương không xem thơ như một trò chơi ngôn từ thuần túy. Đối với ông, thơ phải bắt nguồn từ đời sống nội tâm, phải có một phần máu thịt của người viết trong từng câu chữ.

Đến bài Thi khúc, ý thức về sự gắn bó giữa thơ và đời tiếp tục được khẳng định:

"Không làm thơ anh còn biết làm chi

Khi đêm khuya gió cô đơn thổi về miền hoang dã".

Thơ xuất hiện như một nhu cầu tự thân, một cách chống đỡ sự cô đơn, một phương thức để con người nhận diện chính mình. Đó cũng là lý do trong nhiều thi phẩm, nhân vật trữ tình thường xuyên đối thoại với bản thân, với người mình yêu, với ký ức và cả những khoảng trống không thể lấp đầy.

Có thể nói, cái tôi trữ tình trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương mang đậm tính tự bộc bạch. Nhà thơ ít tạo ra khoảng cách giữa chủ thể sáng tạo và chủ thể cảm xúc. Người đọc thường bắt gặp một cái tôi đang trực tiếp yêu, trực tiếp nhớ, trực tiếp đau và suy nghĩ về những gì mình đã trải qua. Tuy nhiên, cần phân biệt cái tôi nghệ thuật với tiểu sử đời tư của tác giả. Những trải nghiệm cá nhân chỉ thực sự trở thành giá trị văn học khi chúng được tổ chức thành hình tượng, ngôn ngữ và cấu trúc cảm xúc có khả năng chạm tới những kinh nghiệm chung của con người.

Đây cũng là điểm khởi đầu để nhận diện chiều sâu trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương: Từ một cái tôi riêng tư, ông hướng đến những vấn đề có ý nghĩa phổ quát về tình yêu, ký ức, sự sống và thân phận.

2. Tình yêu – miền cảm hứng chủ đạo và thế giới của những cung bậc đối cực

Tình yêu là một trong những nguồn cảm hứng nổi bật, xuyên suốt nhiều thi phẩm của Nguyễn Nhuận Hồng Phương. Nhưng tình yêu trong thơ ông không chỉ có một sắc thái. Đó là một thế giới nhiều chiều, có đắm say và ngập ngừng, có khát vọng và giới hạn, có hạnh phúc và chia lìa, có những giấc mơ đẹp đẽ lẫn những khoảng trống không thể gọi thành tên.

Ở những bài thơ như Chiều khúc, Mùa khúc, Dạ khúc, Nỗi nhớ, Cho.., Chiều Tây Hồ, tình yêu hiện lên trước hết như một trạng thái cảm xúc gắn với sự hiện diện của người phụ nữ. Người yêu trở thành trung tâm quy chiếu của cảnh vật và tâm trạng. Thiên nhiên dường như cũng mang hình hài của nỗi nhớ. Chiều có ý nghĩa bởi có em, mùa có sắc thái bởi có tình yêu, khoảng cách trở nên xa xôi bởi sự thiếu vắng một người.

Trong Chiều khúc, nhà thơ viết:

"Không có chiều biết đâu màu nắng nhạt

Không có em nỗi nhớ gửi vào đâu

Chiều bềnh bồng giữa hai đầu khoảng lặng

Tôi bồng bềnh trong tiếng gọi xa xưa.."

Cấu trúc hai câu đầu được xây dựng bằng lối giả định phủ định, qua đó xác lập mối quan hệ giữa ngoại cảnh và nội tâm. Chiều không chỉ là một thời điểm trong ngày mà còn là một trạng thái tâm hồn. Nắng nhạt, khoảng lặng, tiếng gọi xa xưa cùng tham gia tạo dựng không gian hoài niệm. Đặc biệt, sự lặp lại từ "bềnh bồng" ở hai câu cuối khiến trạng thái của cảnh vật và con người như hòa vào nhau. Cái tôi trữ tình không đứng ngoài quan sát mà tan vào không gian cảm xúc.

Một đặc điểm đáng chú ý trong thơ tình Nguyễn Nhuận Hồng Phương là khả năng phát hiện những nghịch lý của tình yêu. Trong Mùa khúc, sự thay đổi của bốn mùa được đặt cạnh những biến động của tình cảm:

"Đi giữa mùa Đông thèm hương nồng mùa Hạ

Đến mùa Xuân sao mong mãi mùa Xuân

Còn mùa Thu? - Anh hỏi

Lặng im em không nói

Anh hiểu rồi

Mùa nửa ở nửa chia tay.."

Bốn mùa vốn là quy luật tuần hoàn của tự nhiên, nhưng trong cảm nhận của nhân vật trữ tình, mùa lại mang tâm trạng của con người. Mùa Đông gợi thiếu vắng, mùa Hạ gợi hơi ấm, mùa Xuân gợi niềm mong đợi. Riêng mùa Thu được đặt trong một khoảng lặng, nơi câu trả lời không được nói thành lời mà hiện ra qua sự im lặng của người đối diện. Câu kết "mùa nửa ở nửa chia tay" tạo nên một trạng thái lửng lơ, vừa gần gũi vừa xa cách, vừa còn hy vọng vừa thấp thoáng dự cảm tan vỡ.

Đây là một thủ pháp có ý nghĩa trong thi pháp thơ ông: Dùng sự vật, hiện tượng tự nhiên để chuyển tải trạng thái tâm lý, qua đó biến cảnh vật thành một thứ ngôn ngữ của cảm xúc.

Ở Tình lỡ, tình yêu được nhìn từ phía những mất mát và những điều không thể níu giữ:

"Đã gặp đâu mà biết tình ai lỡ

Nên câu thơ hồ dễ nói thay người

Chuyện yêu đương chuyện của những lứa đôi

Ai biết được vì ai mà tình lỡ".

Nhà thơ không đưa ra một kết luận giản đơn về nguyên nhân đổ vỡ. Tình yêu vốn là một miền phức tạp, nơi những điều tưởng như chắc chắn đôi khi lại trở nên mong manh. Hình ảnh "cỏ dại len kín dấu chốn hẹn hò" gợi sự bào mòn của thời gian, sự vắng bóng của những cuộc gặp gỡ và cảm giác hoang phế trong tâm hồn.

Điều đáng chú ý là bài thơ không kết thúc bằng sự tuyệt vọng. Hai câu:

"Lỡ tình rồi xin đừng vì tình lỡ

Quên đời mình còn một trái tim mơ.."

Đã mở ra một cách nhìn có phần bao dung và nhân hậu. Sau đổ vỡ, con người vẫn cần tiếp tục sống, vẫn có quyền giữ lại những ước mơ và khả năng yêu thương.

Một sắc thái khác của tình yêu xuất hiện trong Khúc thơ tình. Ở đây, nhà thơ lựa chọn một tình huống đời thường, có chút tinh nghịch và hóm hỉnh:

"Hai đứa mình đi vào công viên

Chọn ghế đá em cứ đòi bên phải

Anh vờ vĩnh níu em sang bên trái

Em giận hờn đến tựa gốc liễu xanh".

Tình yêu không được diễn tả bằng những lời thề nguyền lớn lao mà được tái hiện qua một cuộc dạo chơi, một trò giận hờn, một cử chỉ dỗ dành. Câu kết "Để ghế đá buồn ghế đá cứ trông theo.." tạo nên nét duyên riêng, biến một vật vô tri thành nhân chứng của tình yêu. Đây là kiểu biểu đạt gần với chất thơ sinh hoạt, trong đó cái đẹp nảy sinh từ những chi tiết bình dị của đời sống.

Trong Cho.., tình yêu được nhìn nhận như một sự trao gửi và hiến dâng. Đáng chú ý là cách nhà thơ sử dụng cấu trúc đối thoại giữa hai chủ thể yêu thương, tạo nên sự chuyển đổi vị trí giữa người cho và người nhận. Tình yêu vì thế trở thành một quan hệ tương hỗ, một hành trình cùng trao đi và cùng nhận lại.

Nhìn chung, thơ tình Nguyễn Nhuận Hồng Phương có sự đan xen giữa cảm xúc lãng mạn, chất suy tư và ý thức về tính hữu hạn của hạnh phúc. Cái đẹp trong tình yêu luôn đi cùng dự cảm chia xa. Chính sự hiện diện của những đối cực ấy khiến thế giới tình cảm trong thơ ông có độ rung và chiều sâu nhất định.

3. Quê hương và ký ức – dòng sông tinh thần chảy qua miền thời gian

Nếu tình yêu đôi lứa tạo nên một miền cảm xúc nồng nàn thì quê hương và ký ức lại là miền lắng đọng, nơi nhà thơ tìm về những giá trị bền vững của đời sống tinh thần.

Trong Một thoáng hương quê, quê hương được tái hiện qua những hình ảnh mang vẻ đẹp bình dị, tươi non:

"Xuân thắm đồng xanh lúa dạy thì

Nắng hưng hây má gái chân quê

Nghé hoa rỡn cỏ nghênh nghênh mặt

Trẻ rủ cành cong vẫy gió về".

Cảnh đồng quê hiện lên trong một trạng thái sinh trưởng, chuyển động và tràn đầy sức sống. Hình ảnh "lúa dạy thì" là một cách nhân hóa giàu gợi cảm, vừa diễn tả sự trưởng thành của cây lúa, vừa tạo liên tưởng đến tuổi trẻ và vẻ đẹp của người con gái. Những hình ảnh nghé hoa, cỏ non, trẻ nhỏ khiến không gian quê nhà trở nên gần gũi, có hơi thở và có nhịp sống.

Đến những câu kết:

"Đứng giữa đồng xanh màu xứ sở

Lắng nghe mạch sống dưới chân đi

Nửa đời bươn bả tìm bồi lở

Bỗng ngỡ ngàng một thoáng hương quê.."

Cảm xúc đã chuyển từ quan sát cảnh vật sang sự thức tỉnh của ký ức. "Hương quê" không còn đơn thuần là mùi hương của đồng ruộng mà trở thành biểu tượng của nguồn cội. Một người đã đi qua nhiều năm tháng, từng trải những biến động của cuộc đời, bỗng nhận ra quê hương vẫn hiện diện nguyên vẹn trong sâu thẳm tâm hồn.

Mạch cảm xúc ấy tiếp tục được triển khai trong Người tỉnh về quê. Chỉ bằng hình ảnh chiếc gàu mo cau, nhà thơ đã diễn tả sự xa lạ của người trở về sau một thời gian dài sống xa quê:

"Người tỉnh về quê không quen múc nước

Gàu mo cau thả xuống giếng lạ tay

Dùng dằng dây dùng dằng dây khó gỡ

Gàu chao nghiêng nước múc mãi chẳng đầy.."

Chiếc gàu, sợi dây, giếng nước vốn là những vật dụng quen thuộc của đời sống nông thôn, nhưng qua cảm nhận của người trở về lại mang ý nghĩa biểu tượng. Sự lạ tay không chỉ là sự lúng túng trong một thao tác sinh hoạt mà còn là dấu hiệu của khoảng cách giữa con người và môi trường sống cũ. Nước không đầy cũng giống như ký ức không thể nguyên vẹn trở lại. Đó là một phát hiện có sức gợi về tâm thế của con người sau những cuộc dịch chuyển trong đời sống.

Đặc biệt, trong bài Phố Mới, ký ức quê hương được mở rộng thành ký ức về một vùng đất, một không gian văn hóa và một thời tuổi trẻ:

"Không bao giờ cũ phố ơi

Cái tên ấy với một thời tôi qua

Một thời nhớ một thời xa

Mới là Phố Mới còn già là tôi".

Nghịch lý giữa cái tên "Phố Mới" và sự già đi của con người tạo nên một liên tưởng thú vị về thời gian. Phố có thể thay đổi, cảnh vật có thể mất đi, nhưng những gì đã in dấu trong tâm hồn lại tồn tại theo một cách khác. Câu thơ "Mới là Phố Mới còn già là tôi" vừa có nét hóm hỉnh, vừa chứa đựng nỗi ngậm ngùi của người nhìn lại tuổi đời.

Ký ức trong bài thơ còn được kết nối với dòng sông Hồng, với những con thuyền, hàng giậu hoa tầm xuân, với hình bóng người xưa. Tất cả tạo thành một không gian vừa thực vừa mộng. Đặc biệt, cách kết nối phố với làng, miền núi với đồng bằng, hiện tại với quá khứ cho thấy quê hương trong thơ ông không chỉ là một địa danh mà còn là một miền văn hóa được lưu giữ bằng cảm xúc.

Ở hai thi phẩm Ký ức.. và Bạn bè bốn bảy, ký ức tiếp tục được mở rộng từ cá nhân sang cộng đồng. Những trò chơi tuổi thơ, bữa cơm gia đình, con đường đi học, những địa danh của Phúc Yên xưa, những người bạn cùng thế hệ được tái hiện với nhiều chi tiết cụ thể. Trong đó có những hình ảnh như Ao Gò, Đầm Diệu, Gốc Đa, đền Nam Lộc, rạp Đức Thịnh, Giếng cô Khay, Đầm bà Thọ..

Đây là một phương diện đáng quan tâm trong sáng tác của Nguyễn Nhuận Hồng Phương: Ký ức cá nhân đã trở thành một dạng ký ức văn hóa. Những chi tiết tưởng như vụn vặt của đời sống một vùng đất lại có khả năng đánh thức cả một không gian lịch sử, phong tục và sinh hoạt cộng đồng. Đọc những bài thơ ấy, người đọc có thể nhận ra một Phúc Yên của những năm tháng cũ, với vẻ đẹp bình dị và những dấu ấn không dễ phai mờ.

Đáng chú ý, trong Tâm tình người lính với con sông quê hương qua nhạc sóng Nhị Hà, dòng sông trở thành hình tượng trung tâm kết nối nhiều miền ký ức:

"Ơi cả quê hương đã nuôi tôi

Như nước sông xanh tụ cát bồi

(Tôi như con đò trôi lạc bến)

Nhìn sóng Nhị Hà cuồn cuộn chảy

Vọng về quê Mẹ nhớ xa xôi.."

Dòng sông ở đây vừa mang ý nghĩa địa lý, vừa là biểu tượng của nguồn cội. Dòng nước chảy về phía trước nhưng tâm hồn con người lại hướng về phía sau, về nơi đã nuôi dưỡng mình. Hình ảnh con đò lạc bến tạo nên cảm giác phiêu bạt, gợi thân phận của một con người đã đi qua những biến động của đời sống và lịch sử.

Ở những câu thơ tiếp theo, quê hương được kết nối với bạn bè, tình yêu và ký ức chiến tranh. Như vậy, dòng sông không chỉ chở phù sa mà còn chở cả một đời người. Đây là một trong những hình tượng có khả năng kết tinh nhiều tầng ý nghĩa trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương.

4. Gia đình, tình nghĩa vợ chồng và nỗi đau mất mát – chiều sâu nhân bản của thơ

Nếu những bài thơ tình trong Thi khúc chiều phai cho thấy một cái tôi giàu khát vọng yêu đương thì những thi phẩm thuộc mạch Vĩnh Biệt Hoa Hồng lại mở ra một chiều sâu khác: Nỗi đau của con người trước sự mất mát không thể đảo ngược.

Đây có thể xem là một trong những phần sáng tác có sức nặng cảm xúc đặc biệt trong tư liệu hiện có. Những bài thơ như Vĩnh biệt Hoa Hồng, Nhận thư con, anh tâm sự cùng Em, 49 Đêm, An ủi, 100 ngày 100 chữ, Biệt sầu, Ví như.., Cha hiểu lòng con, Đêm trắng, Chiều tưởng vọng, Nhớ Mùa Xuân Em Đi Xa, Lời cuối cho Em cùng hướng đến một biến cố lớn của đời sống gia đình: Sự ra đi của người vợ, người mẹ và những hệ lụy tinh thần mà người ở lại phải gánh chịu.

Trong Vĩnh biệt Hoa Hồng, hình tượng hoa hồng được sử dụng như một biểu tượng xuyên suốt:

"Có một cành hồng rơi xuống đất

Lá vẫn còn xanh nụ chưa phai

Sắc còn thắm đỏ hương thơm ngát

Để lại nỗi buồn giữa trần ai".

Hình ảnh cành hồng rơi xuống đất mang ý nghĩa về sự mất mát đột ngột. Sự tương phản giữa cành hoa đã lìa khỏi thân cây với sắc lá, nụ hoa vẫn còn tươi tạo nên nghịch lý đau đớn: Sự sống dường như vẫn đang tiếp diễn trong khi một con người đã vĩnh viễn rời khỏi cuộc đời.

Ở khổ thơ tiếp theo, hình ảnh hoa hồng được chuyển hóa thành biểu tượng tưởng niệm. Cành hoa rơi xuống trở thành dấu hiệu của một cuộc chia lìa, nhưng sắc hương của nó vẫn được lưu giữ trong ký ức người ở lại. Bởi vậy, lời thơ cuối:

"Em vẫn là bông hoa tôi chọn

Một màu chung thuỷ mãi thắm tươi.."

Không chỉ là lời khẳng định tình nghĩa vợ chồng mà còn là một cách chống lại sự phai tàn của thời gian bằng ký ức và lòng thủy chung.

Ở 49 Đêm, nỗi đau được tổ chức thành một cấu trúc đặc biệt gồm 49 đoạn thơ đánh số. Đây là hình thức sáng tác có ý nghĩa cả về nội dung lẫn thi pháp. Con số 49 gắn với một mốc thời gian trong nghi thức tưởng niệm người đã khuất, đồng thời trở thành khuôn thức để nhà thơ ghi lại hành trình tâm tưởng của mình.

Mở đầu là những câu thơ:

"Để mỗi đêm anh thắp một nén hương

Và tặng Em một bông hồng thắm đỏ

Hai mùi thơm quyện vào nhau trăn trở

Để hồn anh ân ái một linh hồn".

Hương trầm và hoa hồng trở thành hai hình tượng mang tính biểu tượng. Một bên là nghi thức tưởng nhớ, một bên là biểu tượng của tình yêu. Hai mùi hương quyện vào nhau, tạo thành một không gian giao cảm giữa người sống và người đã khuất. Tình yêu ở đây vượt khỏi sự hiện diện của thể xác, trở thành một mối liên hệ tinh thần được duy trì bằng ký ức.

Đặc biệt, cấu trúc của bài thơ không đi theo một đường thẳng của sự kiện. Những đoạn thơ liên tục chuyển dịch giữa hiện tại và quá khứ, giữa cảnh đời thường và những hồi ức xa xăm. Từ nỗi đau mất vợ, nhà thơ trở về những năm tháng tuổi trẻ ở Lào Cai, những cuộc tình, những chuyến đi, tình bạn, những trang sách, âm nhạc và những chiêm nghiệm về cuộc đời. Nhờ đó, nỗi đau riêng được đặt trong một trường hồi tưởng rộng hơn, nơi toàn bộ hành trình sống của con người được nhìn lại.

Đây là điểm đáng chú ý trong cấu trúc tự sự trữ tình của tác phẩm. Nỗi đau không chỉ là một trạng thái tâm lý tức thời mà trở thành điểm khởi phát cho sự tái hiện cả một đời người.

Trong 100 ngày 100 chữ, nhà thơ tiếp tục lựa chọn một hình thức biểu đạt có tính quy ước về số lượng và thời gian. Từ những câu thơ ngắn:

"Đã xa rồi lắm sao

Cái ngày Em đi vắng

Anh sống trong tĩnh lặng

Cô đơn ôi cô đơn"

Đến lời kết:

"Một trăm ngày trọn đêm

Anh thức cùng nỗi nhớ

Tặng Em 100 chữ

Mỗi chữ mỗi yêu thương.."

Nỗi đau được nén lại trong một cấu trúc ngôn từ giản dị. Chính sự tiết chế ấy khiến cảm xúc có độ ngân vang. Một trăm ngày không chỉ là khoảng thời gian sau mất mát mà còn là một trăm lần con người đối diện với sự thiếu vắng của người thân yêu.

Nếu 49 Đêm có cấu trúc hồi tưởng mở rộng thì Biệt sầu lại tập trung vào một tình huống đời thường đầy ám ảnh:

"Cùng ông xuống viếng mộ bà

Ngây thơ cháu hỏi ông: Bà ở đâu?"

Câu hỏi của đứa trẻ làm lộ ra sự bất lực của người lớn trước cái chết. Đứa trẻ chưa đủ khả năng hiểu về sự mất mát vĩnh viễn, còn người ông không biết phải giải thích thế nào về sự vắng mặt của bà. Nỗi đau vì thế xuất hiện qua hai thế hệ, vừa hồn nhiên vừa thấm thía.

Hai câu kết:

"Đau này bia đá còn đau

Sầu này sầu biệt nỗi sầu thế gian"

Đã đưa nỗi đau gia đình đến một ý nghĩa rộng hơn. Đó là nỗi đau mang tính nhân sinh, nỗi đau mà bất cứ con người nào cũng có thể gặp phải trong hành trình sống.

Đặc biệt, trong Cha hiểu lòng con, sự mất mát được nhìn từ mối quan hệ giữa cha và con. Tác phẩm không chỉ diễn tả nỗi đau của người chồng mất vợ mà còn cho thấy những khoảng trống tình cảm mà người mẹ để lại trong đời sống con cái. Người cha hiểu nỗi nhớ mẹ của con qua tấm bằng đại học, qua nén hương, qua bữa cơm, qua những lời mắng yêu và cả những điều bình thường mà khi còn mẹ, con chưa từng nghĩ sẽ có ngày mình phải thiếu vắng.

Câu thơ:

"Cha hiểu lòng con khi đi giữa cuộc đời

Tìm tính thiện trong muôn vàn cái ác

Tìm nụ cười nhen lên từ tiếng khóc

Gạt bùn lầy lọc lấy chút nước trong"

Đã mở rộng cảm xúc gia đình sang chiều kích đạo đức và nhân cách. Người cha không chỉ an ủi con bằng tình thương mà còn gửi gắm một quan niệm sống: Giữa những phức tạp của cuộc đời, con người cần giữ được khả năng nhận ra điều thiện, gìn giữ phần trong sáng của tâm hồn.

Từ đó, có thể thấy, thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương trong mạch sáng tác này đã vượt ra khỏi phạm vi của một tiếng khóc riêng tư. Nỗi đau mất vợ trở thành một phép thử đối với tình yêu, trách nhiệm gia đình, tình phụ tử và khả năng chịu đựng của con người trước số phận. Đây chính là chiều sâu nhân bản đáng ghi nhận trong thơ ông.

5. Thiên nhiên và không gian văn hóa – những hình tượng chuyên chở tâm trạng

Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương hiện diện với nhiều sắc thái. Có khi đó là thiên nhiên tươi sáng, tràn đầy sức sống; có khi là không gian của hoài niệm, chia xa; cũng có lúc trở thành phông nền cho những suy tư về thân phận và thời gian.

Trong Mưa Phúc Yên, cảnh mưa được miêu tả bằng những nét chấm phá nhẹ nhàng:

"Mưa ở Phúc Yên mưa không buồn

Nắng nhạt dần gió nhẹ từng cơn

Cây bàng khoe áo đầm nước mát

Bong bóng reo cười trên đường trơn".

Đây là một bức tranh thiên nhiên có sắc thái trong trẻo, trẻ trung. Cơn mưa không mang vẻ ảm đạm thường thấy trong thi ca mà có khả năng đánh thức niềm vui và ký ức tình yêu. Đến những câu thơ sau, cơn mưa trở thành một tín hiệu của hoài niệm:

"Đi xa vẫn nhớ hồn quê Mẹ

Ước trở về tắm mưa Phúc Yên.."

Cụm từ "hồn quê Mẹ" có ý nghĩa đặc biệt. Quê hương được cảm nhận qua tình cảm gia đình, qua những điều bình dị đã trở thành một phần không thể tách rời của tâm hồn.

Trong Đêm Khau Vai, nhà thơ tìm đến một không gian văn hóa miền núi với những đặc trưng riêng của chợ tình, tiếng khèn, rượu ngô, lời Si lượn và ngọn núi Trôngzuo gax tral. Tác phẩm không dừng ở việc miêu tả phong cảnh mà hướng tới khám phá ý nghĩa nhân văn của một sinh hoạt văn hóa:

"Chợ Khau Vai không có bán có mua

Phiên chợ hẹn những mối tình dang dở

Không bán tình xưa chẳng mua tình cũ

Kẻ dối lòng không dám đến Khau Vai".

Chợ tình được nhìn nhận như một không gian của ký ức, của sự thủy chung và những cuộc gặp gỡ mang ý nghĩa tinh thần. Ở đó, tình yêu không được định giá bằng vật chất mà được gìn giữ bằng sự chân thành. Cách tiếp cận này cho thấy nhà thơ có ý thức tìm hiểu và khai thác chiều sâu văn hóa của không gian nghệ thuật.

Một sắc thái khác xuất hiện trong Trước Tây Thiên Quốc Mẫu. Trước không gian tín ngưỡng, cái tôi trữ tình có sự chuyển biến từ trạng thái ngắm nhìn sang trạng thái tự vấn:

"Ngơ ngẩn trước Tây Thiên

Ta bỗng thấy ta không còn ta nữa

Vọng khói nhang thân theo về với lửa

Dưới chân xào xạc kiếp người".

Không gian tâm linh đã tạo nên một cảm giác nhỏ bé của con người trước thế giới vô cùng. Hình ảnh "những thân quỳ lưng cong thành dấu hỏi" là một liên tưởng đáng chú ý. Tư thế cầu nguyện được chuyển hóa thành hình tượng của những câu hỏi về số phận, về khát vọng và sự hữu hạn của kiếp người.

Như vậy, thiên nhiên và không gian văn hóa trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương thường đảm nhiệm hai chức năng: Vừa tạo dựng bối cảnh, vừa biểu đạt tâm trạng. Từ dòng sông, cơn mưa, mùa thu đến chợ tình, cửa thiền và nghĩa trang, mỗi không gian đều gắn với một tầng cảm xúc nhất định.

6. Những suy tư về thời gian, thân phận và ý thức hiện sinh

Một phương diện khác làm nên chiều sâu tư tưởng trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương là những suy tư về thời gian, sự hữu hạn của đời người và những giới hạn mà con người phải đối diện.

Thời gian trong thơ ông thường xuất hiện qua những hình ảnh có tính biểu tượng: Mùa thu, chiều muộn, bóng tối, dòng sông, nấm mộ, bia đá, mái tóc bạc, những cuộc gặp gỡ đã xa. Đó là thời gian được cảm nhận từ kinh nghiệm sống, từ sự mất mát và những biến đổi của tâm hồn.

Trong Hoài niệm, nhà thơ viết:

"Gió thổi về miền không có gió

Bão vẫn không dâng ở trong lòng

Tôi gửi tôi về tôi trong đó

Mà hoài niệm mãi hóa tôi không.."

Bài thơ chỉ có bốn câu nhưng mở ra một trường suy tưởng khá rộng. Những nghịch lý giữa gió và miền không có gió, giữa bão và sự bình lặng trong lòng, giữa cái tôi hiện tại và cái tôi trong hoài niệm tạo nên một cấu trúc giàu tính triết luận. Câu kết "Mà hoài niệm mãi hóa tôi không.." gợi cảm giác con người có thể đánh mất chính mình trong quá trình tìm về quá khứ. Ký ức vừa là nơi trú ngụ, vừa là miền có khả năng làm tan rã ranh giới giữa hiện tại và những gì đã qua.

Trong Vô đề cuối năm, nhà thơ có những suy tư về sự hữu hạn của đời người:

"Không lấy tóc đo thời gian đã mất

Không tiếc chi cái đã quá xa rồi

Còn một chút.. Một chút thôi.. Một chút..

Một chút thôi để sống cả một đời".

Điều đáng chú ý là thái độ đối diện với thời gian đã có sự chuyển biến. Con người không thể lấy lại những gì đã mất, cũng không thể thay đổi quá khứ, nhưng vẫn có thể trân trọng phần đời còn lại. Sự lặp lại cụm từ "một chút" tạo nên nhịp điệu chậm, có tính chất chiêm nghiệm, nhấn mạnh giá trị của những điều tưởng nhỏ bé nhưng có thể làm nên ý nghĩa của cả một đời người.

Trong Tháng 9, thời gian được nhìn qua một đơn vị lịch pháp cụ thể, nhưng tháng 9 đã vượt khỏi ý nghĩa thông thường để trở thành một biểu tượng của đời sống cá nhân. Nhà thơ đặt câu hỏi:

"Còn bao nhiêu tháng 9 đến với tôi?"

Câu hỏi được nhắc lại nhiều lần, tạo thành điệp khúc suy tư về những chặng đường phía trước. Tháng 9 là tháng sinh, tháng của ký ức, tháng của những biến động và những lần gặp gỡ. Qua đó, nhà thơ nhận ra thời gian không chỉ đo bằng tuổi tác mà còn được đo bằng những trải nghiệm đã để lại dấu ấn trong tâm hồn.

Ở mạch thơ tưởng niệm, ý thức hiện sinh trở nên trực diện hơn. Trong Lời cuối sách – Vĩnh Biệt Hoa Hồng, tác giả bày tỏ những suy nghĩ về niềm tin tôn giáo, cái chết và nỗi cô đơn của người còn sống. Điều đáng chú ý là ông đặt trọng tâm vào nỗi đau của người ở lại, vào sự trống vắng mà những quan niệm về thế giới bên kia khó có thể bù đắp.

Đó là một tiếng nói mang tính trải nghiệm, có lúc quyết liệt, có lúc hoang mang, phản ánh sự va đập giữa niềm tin và hiện thực. Từ góc nhìn thi pháp, sự xuất hiện của những câu hỏi về cái chết, sự sống, linh hồn và số phận đã đưa thơ ông tiến gần hơn đến chiều kích triết luận.

Có thể nói, thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương không xây dựng một hệ thống triết học hoàn chỉnh. Những suy tư của ông chủ yếu nảy sinh từ trải nghiệm cá nhân, từ những va đập của tình yêu, tuổi tác và mất mát. Tuy nhiên, chính tính chất trực nghiệm ấy tạo nên sự chân thực cho tiếng nói trữ tình.

7. Đặc điểm nghệ thuật: Từ cấu tứ cảm xúc đến ngôn ngữ giàu liên tưởng

Xét về phương diện nghệ thuật, thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương có sự đa dạng về hình thức biểu đạt. Thể thơ tự do, thơ bốn chữ, năm chữ, lục bát, thơ tám chữ và những cấu trúc kết hợp nhiều nhịp điệu cùng hiện diện trong hai bản thảo. Sự lựa chọn thể thơ thường gắn với trạng thái cảm xúc và ý đồ biểu đạt của từng tác phẩm.

7.1. Cấu tứ linh hoạt, lấy vận động tâm trạng làm trục chính

Một đặc điểm dễ nhận thấy là nhiều bài thơ được tổ chức theo sự vận động của tâm trạng hơn là theo trình tự sự kiện.

Trong Chiều khúc, cảm xúc bắt đầu từ cảnh chiều, chuyển sang nỗi nhớ rồi kết thúc trong tiếng vọng của ký ức. Trong Mùa khúc, bốn mùa trở thành phương tiện để diễn tả sự biến động của tình yêu. Trong Phố Mới, ký ức cá nhân được mở rộng thành ký ức về quê hương và một thời tuổi trẻ.

Đặc biệt, những tác phẩm như 49 Đêm, Thiên thần nhỏ của ông có cấu trúc dài, gồm nhiều đoạn thơ được đánh số. Hình thức ấy tạo điều kiện cho nhà thơ triển khai những lớp cảm xúc nối tiếp nhau, đồng thời giúp tác phẩm mang dáng dấp của một trường ca trữ tình thu nhỏ.

Với 49 Đêm, cấu trúc phân đoạn gắn với tiến trình tưởng niệm. Với Thiên thần nhỏ của ông, cấu trúc 37 đoạn thơ mở ra hành trình cảm nhận về một đứa cháu nhỏ, từ sự ngỡ ngàng trước sinh mệnh mới đến niềm hy vọng về tương lai. Hai tác phẩm tuy khác nhau về cảm hứng nhưng đều cho thấy khả năng tổ chức cảm xúc theo hình thức liên hoàn.

7.2. Ngôn ngữ thơ: Giữa sự mộc mạc và những liên tưởng bất ngờ

Ngôn ngữ thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương có hai khuynh hướng khá rõ.

Khuynh hướng thứ nhất là ngôn ngữ đời thường, gần với lời nói tự nhiên. Những bài như Biệt sầu, Ví như.., Khúc thơ tình, Cha hiểu lòng con sử dụng nhiều cách diễn đạt giản dị, dễ tiếp nhận. Ưu điểm của lối viết này là tạo được sự gần gũi, giúp cảm xúc đi thẳng vào lòng người đọc.

Khuynh hướng thứ hai là ngôn ngữ giàu liên tưởng, có xu hướng mở rộng trường nghĩa. Những hình ảnh như "trái tim hành khất" trong Thật riêng, "mùa nửa ở nửa chia tay" trong Mùa khúc, "cơn gió mồ côi xứ sở" trong một số bản thảo, hay "một nét nhạc buồn – một dấu lặng đơn" trong 49 Đêm cho thấy khả năng kết hợp giữa hình ảnh cụ thể và ý niệm trừu tượng.

Đặc biệt, nhà thơ thường sử dụng những hình ảnh thuộc các lĩnh vực khác nhau để tạo nên sự bất ngờ trong liên tưởng. Âm nhạc, hội họa, thiên văn, tín ngưỡng, thiên nhiên và đời sống thường nhật cùng tham gia vào cấu trúc hình tượng. Điều này tạo cho thơ ông một không gian biểu đạt tương đối rộng.

Tuy vậy, ở một số bài, sự liên tưởng có lúc đi nhanh hơn khả năng kết nối của hình tượng, khiến câu thơ mang tính suy tưởng trực tiếp. Đây là phương diện cần được chọn lọc và tiết chế hơn trong quá trình hoàn thiện bản thảo, nhằm tăng độ kết tinh của ngôn ngữ thơ.

7.3. Nhịp điệu và âm hưởng: Từ lời thủ thỉ đến những đợt sóng cảm xúc

Nhịp thơ trong sáng tác của Nguyễn Nhuận Hồng Phương khá linh hoạt. Những bài thơ tình thường có nhịp điệu mềm mại, gần với lời tâm sự. Những bài thơ tưởng niệm lại có nhịp chậm, nhiều khoảng ngắt, phù hợp với trạng thái hồi tưởng và đau thương.

Trong 100 ngày 100 chữ, những câu thơ ngắn tạo nên nhịp điệu đều đặn, gần như một lời tự nhủ. Trong Biệt sầu, thể lục bát được sử dụng để tạo âm hưởng dân gian, giúp nỗi đau gia đình trở nên gần gũi, thấm sâu.

Đáng chú ý, ở 49 Đêm, những dấu ngắt, những khoảng lặng và sự chuyển đổi đột ngột giữa các trạng thái cảm xúc tạo nên một nhịp điệu không đồng nhất. Đó là nhịp điệu của ký ức, lúc dồn dập, lúc ngưng đọng, lúc bất chợt mở ra một miền xa xăm.

Có thể nhận ra âm hưởng âm nhạc trong nhiều thi phẩm. Những từ ngữ như khúc, điệu, nhạc, cung đàn, dấu lặng xuất hiện với tần suất đáng kể. Điều này không chỉ phản ánh sự quan tâm của nhà thơ đối với âm nhạc mà còn cho thấy ông thường cảm nhận đời sống bằng tư duy nhịp điệu.

7.4. Thủ pháp đối lập, nghịch lý và lặp cấu trúc

Một trong những thủ pháp đáng chú ý trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương là xây dựng hình tượng bằng những cặp đối lập: Gần – xa, ở – đi, vui – buồn, hạnh phúc – khổ đau, hiện tại – quá khứ, sự sống – cái chết.

Trong Mùa khúc, đối lập giữa các mùa gợi sự thay đổi của tình cảm. Trong Phố Mới, đối lập giữa cái mới của địa danh và cái già của con người tạo nên suy tư về thời gian. Trong Vĩnh biệt Hoa Hồng, sự đối lập giữa sắc hoa còn thắm và cành hoa đã rơi xuống đất làm nổi bật tính nghiệt ngã của mất mát.

Thủ pháp lặp cũng được vận dụng khá thường xuyên. Điệp từ, điệp câu, điệp cấu trúc giúp nhấn mạnh cảm xúc và tạo tính liên kết cho tác phẩm. Chẳng hạn, trong Lời cuối cho Em, điệp cấu trúc "Nhớ Em - Anh nhớ.." tạo nên một chuỗi hồi tưởng liên tiếp, như những lớp sóng ký ức không ngừng trở lại.

Tuy nhiên, giá trị của thủ pháp lặp trong thơ ông không chỉ nằm ở việc tạo nhạc tính. Nó còn phản ánh sự ám ảnh của tâm thức: Có những điều con người càng muốn quên lại càng nhớ, càng cố đi qua lại càng trở về.

8. Thi pháp thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương: Sự đan xen giữa trữ tình, tự sự và chiêm nghiệm

Nhìn từ phương diện thi pháp, có thể nhận diện một số đặc điểm nổi bật trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Nhuận Hồng Phương.

Trước hết là thi pháp cái tôi trải nghiệm. Nhân vật trữ tình trong thơ ông thường xuất hiện như một con người đã đi qua nhiều biến động, có vốn sống, có ký ức và có nhu cầu tự đối thoại. Cái tôi ấy không đứng ngoài cuộc đời mà trực tiếp tham dự vào những tình huống cảm xúc. Chính vì vậy, thơ mang đậm dấu ấn tự bạch.

Thứ hai là sự đan xen giữa trữ tình và tự sự. Nhiều bài thơ không chỉ biểu đạt một trạng thái cảm xúc mà còn kể lại một câu chuyện, một kỷ niệm hoặc một biến cố. 49 Đêm, Thiên thần nhỏ của ông, Cha hiểu lòng con, Ký ức.. là những ví dụ tiêu biểu. Trong các tác phẩm này, yếu tố tự sự tạo khung cho cảm xúc phát triển, còn chất trữ tình giúp câu chuyện vượt khỏi phạm vi thông tin để trở thành trải nghiệm nghệ thuật.

Thứ ba là thi pháp biểu tượng. Những hình ảnh hoa hồng, dòng sông, con đò, mùa thu, cánh diều, ngọn đèn, khói hương, bia đá được sử dụng với những tầng ý nghĩa khác nhau. Chúng vừa là hình ảnh cụ thể của đời sống, vừa là phương tiện biểu đạt những ý niệm về tình yêu, thời gian, ký ức và thân phận.

Thứ tư là thi pháp đối thoại. Trong thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương, chủ thể trữ tình thường xuyên hướng đến một đối tượng giao tiếp: Em, mẹ, cha, con, bạn bè, quê hương hoặc chính bản thân mình. Đối thoại có khi diễn ra trực tiếp qua lời gọi, lời hỏi, lời đáp; có khi chỉ là một cuộc đối thoại nội tâm. Nhờ đó, thơ tạo được cảm giác gần gũi, có hơi thở đời sống.

Thứ năm là sự vận động giữa cái riêng và cái chung. Từ nỗi đau mất người vợ thân yêu, nhà thơ hướng tới những suy tư về thân phận con người. Từ ký ức tuổi thơ ở Phúc Yên, ông mở rộng thành ký ức của một thế hệ. Từ tình yêu đôi lứa, ông đặt ra những câu hỏi về hạnh phúc, sự thủy chung và giới hạn của đời sống. Đây là quá trình chuyển hóa có ý nghĩa đối với giá trị khái quát của thơ.

Một phương diện nữa cần được lưu ý là sự hiện diện của thơ văn xuôi trong bản thảo Thi khúc chiều phai. Những văn bản như Miền khát vọng, Tình yêu Tiểu thuyết, Khúc tự lòng cho thấy nhà thơ có xu hướng mở rộng biên độ biểu đạt, sử dụng câu văn dài, liên tưởng liên tục và độc thoại nội tâm để diễn tả những trạng thái tâm lý phức hợp.

Ở đây, ranh giới giữa thơ và văn xuôi trở nên linh hoạt. Chất thơ không chỉ nằm ở vần điệu mà còn được tạo nên bởi nhịp cảm xúc, hình ảnh và khả năng liên tưởng. Tuy nhiên, thơ văn xuôi đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ về nhịp điệu nội tại và tính cô đọng. Đây cũng là hướng sáng tạo có thể tiếp tục được tác giả khai thác, đồng thời cần được biên tập kỹ để tạo nên sự thống nhất về cấu trúc nghệ thuật.

9. Những nét riêng và những vấn đề đặt ra trong quá trình hoàn thiện phong cách

Đánh giá một tác giả cần nhìn nhận cả thành tựu và những vấn đề còn đặt ra trong sáng tạo. Với Nguyễn Nhuận Hồng Phương, ưu điểm nổi bật trước hết là vốn trải nghiệm phong phú, khả năng chuyển hóa những rung động cá nhân thành chất liệu thơ và sự đa dạng về đề tài, thể loại.

Thơ ông có những bài tạo được dư âm bằng sự giản dị, chẳng hạn Biệt sầu, Một thoáng hương quê, Mưa Phúc Yên, Phố Mới. Có những bài gây ấn tượng bởi cấu trúc cảm xúc và chiều sâu hồi tưởng như 49 Đêm, Lời cuối cho Em, Chiều tưởng vọng. Lại có những bài cho thấy khả năng tìm tòi trong liên tưởng và cách tổ chức ngôn ngữ như Thật riêng, Hoài niệm, Mùa khúc.

Tuy nhiên, do tư liệu hiện có bao gồm nhiều bản thảo, nhiều giai đoạn sáng tác và những văn bản mang tính tập hợp, một số bài còn có sự khác biệt về câu chữ, nhịp điệu hoặc cách diễn đạt. Có bài thiên về kể và bộc bạch trực tiếp; có bài sử dụng nhiều liên tưởng nhưng chưa tạo được sự kết nối thật chặt giữa các hình ảnh. Một số cấu trúc lặp lại còn có thể được tinh giản để tăng sức nén cảm xúc.

Đây là những vấn đề thuộc quá trình hoàn thiện tác phẩm, không làm mất đi giá trị của nguồn cảm xúc và vốn sống mà nhà thơ đã tích lũy. Trái lại, nếu được biên tập có định hướng, lựa chọn kỹ những thi phẩm tiêu biểu và xác lập rõ các mạch sáng tác, diện mạo thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương sẽ hiện lên tập trung và thuyết phục hơn.

Đặc biệt, cần chú trọng sự phân định giữa những bài thơ có giá trị tự thân với những văn bản mang tính ghi chép cảm xúc hoặc lưu giữ kỷ niệm. Trong một tuyển tập, sự sắp xếp hợp lý sẽ giúp người đọc nhận ra tiến trình vận động của tư duy nghệ thuật, đồng thời làm nổi bật những tác phẩm có khả năng đại diện cho phong cách tác giả.

10. Kết luận: Thơ như một cách lưu giữ những điều không thể mất

Đọc thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương, có thể nhận ra một tâm hồn luôn hướng về những gì tha thiết nhất của đời sống. Tình yêu, quê hương, gia đình, bạn bè, tuổi trẻ, những miền ký ức và cả những mất mát không thể bù đắp đều trở thành chất liệu của sáng tạo. Thơ ông có lúc nồng nàn, có lúc trầm lắng, khi hồn nhiên, khi day dứt; nhưng xuyên suốt vẫn là một tình cảm thiết tha đối với con người và cuộc đời.

Điều đáng ghi nhận ở nhà thơ là ý thức lấy trải nghiệm làm nền tảng sáng tạo. Ông không cố gắng tạo dựng một thế giới nghệ thuật xa lạ với đời sống của mình. Những gì đã sống, đã yêu, đã nhớ, đã mất và đã đi qua đều có thể trở thành đối tượng của thơ. Bởi vậy, nhiều thi phẩm mang dáng dấp của một trang nhật ký tâm hồn, nhưng trong những khoảnh khắc nghệ thuật đạt độ chín, chúng đã vượt khỏi giới hạn cá nhân để chạm đến những rung động chung của con người.

Ở mạch thơ tình, Nguyễn Nhuận Hồng Phương cho thấy một cái tôi lãng mạn, luôn khao khát sự đồng điệu và gắn bó. Ở mạch thơ quê hương, ông là người trở về với những miền ký ức không thể phai mờ. Ở mạch thơ gia đình và tưởng niệm, ông đối diện với nỗi đau bằng sự thủy chung, bằng trách nhiệm và bằng khát vọng lưu giữ tình yêu. Còn trong những thi phẩm giàu suy tưởng, ông đặt ra những câu hỏi về thời gian, thân phận và ý nghĩa tồn tại của con người.

Nếu phải tìm một sợi dây tinh thần kết nối những miền cảm xúc ấy, có lẽ đó chính là ý thức gìn giữ. Gìn giữ một tình yêu đã qua, một mái nhà đã mất đi một người thân yêu, một dòng sông tuổi thơ, một miền phố cũ, một thế hệ bạn bè và những dấu ấn không thể lặp lại của đời người.

Với Nguyễn Nhuận Hồng Phương, thơ dường như là một cách để con người chống lại sự lãng quên. Thời gian có thể làm thay đổi cảnh vật, tuổi tác có thể làm bạc mái đầu, sinh tử có thể chia lìa những người từng gắn bó, nhưng câu thơ vẫn có khả năng giữ lại một ánh mắt, một bàn tay, một mùa yêu, một bến sông và một miền quê trong trẻo của ký ức.

Đó cũng là giá trị nhân văn đáng trân trọng trong hành trình sáng tạo của ông. Một người làm thơ có thể chưa tìm được sự hoàn hảo trong mọi câu chữ, nhưng nếu giữ được sự chân thành trong cảm xúc, sự trung thực với trải nghiệm và khát vọng hướng tới những giá trị tốt đẹp của con người, người ấy vẫn có một lý do chính đáng để tiếp tục viết.

Thơ Nguyễn Nhuận Hồng Phương, nhìn từ những bản thảo hiện có, là tiếng nói của một tâm hồn nhiều trải nghiệm, giàu tình cảm và luôn khắc khoải trước những biến thiên của đời sống. Đó là hành trình đi từ tình yêu đến ký ức, từ cái riêng tư đến những suy tư nhân sinh; từ những rung động của một trái tim cá nhân đến khát vọng lưu giữ những giá trị bền lâu của con người.

Và có lẽ, sau tất cả những cuộc đi xa, những lần chia biệt, những mùa vui buồn và những miền ký ức, điều còn lại trong thơ ông vẫn là một niềm tin giản dị: Con người có thể đi qua thời gian, nhưng tình yêu chân thành sẽ tìm được cách ở lại.​

Lê Gia Hoài​
 

Những người đang xem chủ đề này

Xu hướng nội dung

Back