[james99]

Bài thơ: Câu cá mùa thu

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo

Từng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Tựa gối buông cần, lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo.​

I. Đôi nét về tác giả Nguyễn Khuyến

- Nguyễn Khuyến (15/2/1835- 5/2/1909) tên thật là Nguyễn Thắng, hiệu là Quế Sơn, tự Miễu Chi, người con của Nam Định.

- Ông xuất thân trong một gia đình nhà Nho nghèo từng đỗ đầu ba kì thi Hương, Hội, Đình nên được mệnh danh là Tam nguyên Yên Đổ

- Ông chỉ làm quan hơn 10 năm sau cáo quan về quê, phần lớn cuộc đời Nguyễn Khuyến là dạy học sống thanh bạc ở quê nhà

- Nhưng Nguyễn Khuyến không được yên thân, thực dân Pháp tìm mọi thủ đoạn để mua chuộc nhưng trước sau Nguyễn Khuyến bày tỏ thái độ kiên quyết không hợp tác

=> Ông là con người có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu thương dân

- Các tác phẩm chính:

Các tác phẩm gồm có Quế Sơn Thi Tập, Yên Đổ Thi Tập, B ách Liêu Thi Văn Tập, Bạn đến chơi nhà, Cẩm Ngữ

+ Nguyễn Khuyến có hơn 800 bài gồm chữ Hán và chữ Nôm với nhiều thể loại phong phú: Thơ, văn, câu đối

+ chủ yếu được sáng tác lúc ông từ quan về quê dạy học

- Đặc điểm sáng tác:

+ Về nội dung:

• Thể hiện tình yêu quê hương đất nước

• Tấm lòng ưu ái với dân với nước

• Phản ánh cuộc sống chất phác, khổ cực của người lao động

• Châm biếm đả kích thực dân Pháp

+ Về nghệ thuật:

• Sử dụng nhuần nhuyễn các thể thơ, việt hóa sâu sắc những thể loại thơ Đường luật

• Ngôn ngữ hết sức bình dị, dân dã mà tinh tế, tài hoa

• Có biệt tài sử dụng từ láy và các hư từ

⇒ Nguyễn Khuyến là nhà thơ Nôm xuất sắc, nhà thơ của làng cảnh Việt Nam, nhà thơ lớn của nền văn học trung đại

II. Đôi nét về tác phẩm Câu cá mùa thu -Nguyễn Khuyến

1. Vị trí và hoàn cảnh sáng tác

- Vị trí: Nằm trong chùm ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến

- Hoàn cảnh sáng tác: Được sáng tác khi tác giả về ở ẩn tại quê nhà

2. Bố cục

- Phần 1 (hai câu đầu) : Giới thiệu việc câu cá mùa thu

- Phần 2 (bốn câu tiếp) : Cảnh thu ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ

- Phần 3 (còn lại) : Tâm trạng của tác giả

3. Giá trị nội dung

- Bài thơ là bức tranh cảnh sắc mùa thu ở đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời cho thấy tình yêu thiên nhiên, đất nước cùng tâm trạng đau xót của tác giả trước thời thế

4. Giá trị nghệ thuật

- Nghệ thuật sử dụng từ ngữ đạt mức tinh tế, trong sáng và giàu phẩm chất nghệ thuật

- Nghệ thuật sử dụng từ láy, cách gieo vần chọn vần, tả cảnh ngụ tình lồng ghép vào nhau

III. Dàn ý phân tích Câu cá mùa thu -Nguyễn Khuyến

1. Bức tranh mùa thu

- Cảnh sắc mùa thu trong bài thơ hiện lên với những chi tiết điển hình cho mùa thu làng cảnh Việt Nam

+ điểm nhìn: Từ gần đến cao xa rồi lại từ cao xa tới gần (từ chiếc cầu ⇒ mặt ao ⇒ bầu trời ⇒ ngõ trúc rồi lại trở về ao thu ⇒ thuyền câu) ⇒ không gian được mở ra nhiều hướng sống động

+ nét riêng của mùa thu được gợi lên từ sự dịu nhẹ, thanh sơ của cảnh vật:

• Không khí mùa thu: Thanh sơ, dịu nhẹ, nước trong, sóng biếc, đường nét chủ động nhẹ nhàng

• Cái thú vị của bài tơ gói gọn trong cái điệu xanh: Xanh ao, xanh trúc, xanh trời, xanh bèo pha chung với một chút vàng của lá thu rơi

⇒ Cái hồn dân dã của mùa thu Bắc Bộ được gợi lên từ khung ao hẹp, từ chiếc thuyền câu, từ cánh bèo, từ ngõ trúc quanh co

- Cảnh vắng lặng gợi cái buồn man mác:

+ vắng bóng người (khách vắng teo)

+ các đường nét chuyển động rất nhẹ: Sóng hơi gợn, mây lơ lủng, lá khẽ đưa, nghe thấy cả tiếng cá đớp mồi ⇒ nghệ thuật lấy động tả tĩnh làm tăng thêm sự yên ắng, tịch mịch của không gian

2. Tâm trạng cả thi nhân

- Cõi lòng nhà thơ tĩnh lặng tuyệt đối

- Tình cảm giao hòa với thiên nhiên

- Không gian gói trọn một niềm cô quạnh, uẩn khúc trong tâm hồn nhà thơ

- Tâm hồn gắn bó với quê hương, đất nước, tấm lòng yêu nước thầm kín nhưng không kém phần sâu sắc

3. Nghệ thuật

- Kết cấu niêm luật, vần điệu đối ngẫu rất chỉnh, bút pháp chấm phá tả cảnh ngụ tình tài hoa

- Ngôn ngữ giản dị, tinh tế, giàu sức gơi hình biểu cảm

 

[Wall-E]

Soạn bài Câu cá mùa thu tác giả tác phẩm

Nguyễn Khuyến là một nhà thơ lớn của văn học Việt Nam nửa sau thế kỉ XIX. Ông sinh năm 1835, mất năm 1909, quê ở làng Vị Hạ, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Nguyễn Khuyến nổi tiếng là người học rộng, tài cao, đỗ đầu cả ba kì thi Hương, Hội, Đình nên được gọi là Tam nguyên Yên Đổ. Tuy từng ra làm quan dưới triều Nguyễn nhưng trước cảnh đất nước rơi vào tay thực dân Pháp, triều đình bất lực, ông cáo quan về quê, sống cuộc đời thanh bạch, gắn bó với làng quê và giữ trọn khí tiết của một nhà nho yêu nước. Thơ Nguyễn Khuyến giàu chất trữ tình, ngôn ngữ giản dị, tinh tế, đặc biệt thành công trong mảng thơ Nôm viết về làng cảnh Việt Nam.

Câu cá mùa thu là một trong ba bài thơ thu nổi tiếng của Nguyễn Khuyến, cùng với Thu điếu, Thu ẩm và Thu vịnh, được sáng tác trong thời gian ông sống ẩn dật ở quê nhà sau khi từ quan. Bài thơ được viết bằng chữ Nôm theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Qua bức tranh cảnh sắc mùa thu nơi thôn quê Bắc Bộ, tác phẩm không chỉ khắc họa vẻ đẹp tĩnh lặng, trong trẻo của thiên nhiên mà còn gửi gắm tâm trạng cô đơn, uẩn khúc, nỗi buồn thời thế và thái độ sống thanh cao, kín đáo của nhà thơ trước thực tại xã hội đầy biến động.

I. Giới thiệu chung​

1. Tác giả Nguyễn Khuyến (1835 – 1909)​

Biệt danh: Thường được gọi là "Tam Nguyên Yên Đổ" vì ông đỗ đầu cả ba kỳ thi (Thi Hương, thi Hội, thi Đình).

Phong cách: Ông là nhà thơ lớn của học vấn và nhân cách, là "nhà thơ của dân quê, làng cảnh Việt Nam". Thơ ông vừa trữ tình, vừa trào phúng, chứa đựng tình yêu quê hương và nỗi lòng trăn trở với vận mệnh đất nước.

2. Tác phẩm "Câu cá mùa thu"​

Vị trí: Nằm trong chùm ba bài thơ thu nôm nổi tiếng của Nguyễn Khuyến (Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh).

Hoàn cảnh sáng tác: Được viết khi Nguyễn Khuyến đã cáo quan về ở ẩn tại quê nhà (làng Yên Đổ).

Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.

Bố cục: Thường chia theo Đề - Thực - Luận - Kết (hoặc chia 2 phần: Cảnh thu và Tình thu).

II. Phân tích chi tiết​

1. Cảnh sắc mùa thu (6 câu đầu)​

Nguyễn Khuyến đã phác họa một bức tranh thu điển hình của làng quê Bắc Bộ:

Không gian: Ao thu, thuyền câu, sóng biếc, lá vàng, tầng mây, ngõ trúc.

Màu sắc: Nước "trong veo", sóng "biếc", lá "vàng", trời "xanh ngắt". Những tông màu dịu nhẹ, thanh khiết.

Chuyển động: Rất nhẹ nhàng, tĩnh lặng:

Sóng: "Gợn tí".

Lá: "Khẽ đưa vèo".

Mây: "Lơ lửng".

Âm thanh & Con người: Không gian vắng lặng đến mức "khách vắng teo". Mọi thứ dường như ngưng đọng, thu nhỏ lại qua những từ láy gợi hình: Tẻo teo, lơ lửng, quanh co.

2. Tâm trạng của nhà thơ (2 câu cuối)​

Tư thế: "Tựa gối buông cần" – đây là tư thế của người đi câu nhưng thực chất là đang trầm tư, mặc tưởng.

Cái tĩnh và cái động: Tiếng "cá đâu đớp động" không làm không gian ồn ào hơn mà trái lại, nó càng làm nổi bật cái tĩnh lặng tuyệt đối của cảnh vật (nghệ thuật lấy động tả tĩnh).

Nỗi lòng: Sự im lặng của không gian chính là sự tĩnh lặng trong tâm hồn nhà thơ. Đó là nỗi buồn u uẩn trước cảnh nước mất nhà tan, sự bất lực của một bậc trí sĩ yêu nước trước thời cuộc.

III. Tổng kết giá trị​

Phương diện	Nội dung chính
Nội dung	Bức tranh mùa thu đẹp nhưng buồn ở vùng quê Bắc Bộ; thể hiện tình yêu thiên nhiên, đất nước và tâm trạng u hoài của tác giả.
Nghệ thuật	Cách gieo vần "eo" (tử vận) tài tình tạo sự eo hẹp, co lại của không gian. Nghệ thuật lấy động tả tĩnh đặc sắc. Ngôn ngữ tiếng Việt trong sáng, điêu luyện.

Ghi chú: Điểm nhấn đặc biệt của bài thơ này là vần "eo". Nó vừa diễn tả cái nhỏ bé của cảnh vật (thuyền tẻo teo, ngõ vắng teo), vừa gợi lên cảm giác thu hẹp, khép kín của tâm hồn nhà thơ trước thực tại.