[datafk]

Nhắc đến Nhật Bản, người ta không chỉ nghĩ đến những vườn anh đào rực rỡ hay ngọn núi Phú Sĩ tĩnh lặng, mà còn nhớ ngay đến một nền văn hóa Trà đạo vô cùng uyên thâm. Trong văn hóa thưởng thức lục trà (trà xanh lá rời) của người Nhật, có một vật dụng đã trở thành biểu tượng kinh điển, một "trái tim" không thể thiếu trên mọi bàn trà: Đó chính là ấm Kyusu.

Vượt qua biên giới của xứ sở mặt trời mọc, ngày nay, việc sở hữu một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su đang trở thành niềm khao khát của giới sành trà trên toàn thế giới. Vậy chiếc ấm này có cấu tạo gì đặc biệt? Nó tác động thế nào đến hương vị nguyên bản của những lá trà? Hãy cùng chúng tôi bước vào hành trình khám phá sự tinh tế và đẳng cấp độc bản của dòng ấm trà trứ danh này qua bài viết chuyên sâu dưới đây.

Vẻ đẹp tĩnh tại và thanh tao của một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su truyền thống

1. Kyusu là gì? Phân loại các dòng ấm Kyusu truyền thống​

Trong tiếng Nhật, "Kyusu" (急須) thực chất là danh từ chung dùng để chỉ chiếc ấm pha trà. Tuy nhiên, trong tiềm thức của giới trà nhân quốc tế, khi nhắc đến một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su, người ta ngay lập tức liên tưởng đến "Yokode Kyusu" – dáng ấm có một chiếc quai cầm ngang nhô ra ở bên hông, tạo thành một góc khoảng 90 độ so với vòi ấm.

Bên cạnh dáng Yokode kinh điển, gia đình Kyusu còn có 2 biến thể khác để phục vụ cho từng mục đích sử dụng và các dòng trà khác nhau:

Yokode Kyusu (Tay cầm hông) : Phổ biến nhất. Thiết kế công thái học tuyệt vời giúp người pha dễ dàng cầm và rót nước chỉ bằng một tay, đồng thời tay cái có thể giữ chặt nắp ấm.

Ushirode Kyusu (Tay cầm sau) : Dáng ấm có quai cầm ở phía đối diện với vòi (tương tự như dáng ấm trà Bát Tràng hay ấm Tử Sa của Trung Quốc). Thường dùng để pha các loại trà xuất xứ từ Anh quốc hoặc trà Ô Long.

Uwade Kyusu (Tay cầm trên) : Có quai xách vòng qua miệng ấm (giống như dáng ấm giỏ cua), thường được làm bằng mây tre đan hoặc đồng. Thích hợp cho những bình dung tích lớn, dùng để phục vụ đông người.

2. Đỉnh cao công năng: Thiết kế "sinh ra để phục vụ" của ấm Kyusu​

Điều làm nên sự vĩ đại của một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su không chỉ nằm ở vẻ bề ngoài mộc mạc mang đậm triết lý Wabi-Sabi, mà còn nằm ở sự tính toán chi tiết đến mức hoàn hảo về mặt công năng sử dụng.

2.1. Tay cầm Yokode: Điểm tựa của sự thanh lịch​

Góc lệch 90 độ của chiếc quai cầm ngang không phải là một sự ngẫu nhiên. Trong văn hóa ngồi chiếu Tatami truyền thống của Nhật Bản, người chủ nhà thường ngồi đối diện với khách. Tay cầm ngang giúp người pha trà không cần phải vặn cổ tay hay nhấc cao khuỷu tay một cách thô kệch. Chỉ cần những cái lắc cổ tay nhẹ nhàng, dòng nước trà sẽ tuôn chảy uyển chuyển, tạo nên một phong thái pha trà cực kỳ thanh lịch, thong dong và tĩnh tại.

2.2. Lưới lọc gốm liền thân (Sasame)​

Lục trà Nhật Bản (như Sencha, Gyokuro hay Fukamushi) thường có cấu trúc lá vụn nhỏ, hình kim. Nếu dùng các loại ấm thông thường, lá trà rất dễ làm tắc vòi hoặc trôi theo dòng nước ra ngoài chén. Để khắc phục điều này, một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su luôn được trang bị một hệ thống lưới lọc bằng gốm (Sasame) hoặc dạng hình bán cầu (Debeso) gắn chết ngay bên trong gốc vòi ấm. Các lỗ lọc được đục thủ công vô cùng nhỏ và đều đặn, cho phép nước trà chảy qua nhanh chóng mà vẫn giữ lại được toàn bộ bã trà, tránh tình trạng trà bị ngâm quá lâu gây đắng chát.

Chi tiết lưới lọc gốm đục thủ công tinh xảo bên trong một chiếc ấm Kyu su cao cấp

3. Bí mật từ lòng đất: 2 dòng gốm làm nên tên tuổi bộ ấm trà cao cấp Nhật Bản Kyu su​

Giống như ấm Tử Sa của Nghi Hưng (Trung Quốc), chất lượng của một chiếc ấm Kyusu phụ thuộc sống còn vào nguồn đất sét. Tại Nhật Bản, có hai lò gốm huyền thoại đã định hình nên chất lượng tuyệt đỉnh của những bộ trà cụ này:

3.1. Gốm Tokoname (Thường滑) – "Người tình" của lục trà​

Tokoname là một trong sáu lò gốm cổ xưa nhất Nhật Bản. Đất sét ở vùng này nổi tiếng với hàm lượng Sắt (Iron) cực kỳ cao. Quá trình nung oxy hóa tạo ra những chiếc ấm có màu đỏ chu sa hoặc màu cam sậm rực rỡ mà không cần bất kỳ lớp men nào.

Khi bạn pha trà xanh bằng chiếc ấm Tokoname, các khoáng chất sắt trong cốt gốm sẽ phản ứng hóa học với chất Tannin (chất gây chát) có trong lá trà. Kết quả là, nước trà pha ra sẽ mất đi vị chát gắt, hậu vị trở nên ngọt sâu, êm dịu và tròn trịa hơn rất nhiều. Đây là lý do giới mộ điệu luôn săn lùng một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su xuất xứ từ Tokoname.

3.2. Gốm Banko (Vạn Cổ) – Sự trầm mặc của sắc tím sẫm​

Khác với sắc đỏ rực của Tokoname, gốm Banko-yaki (tỉnh Mie) lại mang một màu tím sẫm (tử sa) hoặc nâu đen tĩnh lặng. Điểm đặc biệt của gốm Banko là quá trình nung yếm khí (nung thiếu oxy) kéo dài nhiều ngày ở nhiệt độ rất cao. Cốt gốm Banko có độ xốp đặc biệt, khả năng hấp thụ tinh dầu trà và lưu hương cực tốt. Càng sử dụng lâu, chiếc ấm Kyusu Banko càng tỏa ra một lớp ánh kim bóng bẩy đầy mê hoặc.

Sự tương tác giữa khoáng chất sắt trong cốt gốm và trà xanh giúp nước trà trở nên ngọt ngào và thanh tao hơn

4. Nghệ thuật pha trà Sencha chuẩn vị với ấm Kyusu​

Sở hữu một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su là bạn đang nắm trong tay một "công cụ" tuyệt vời, nhưng để đánh thức trọn vẹn hương vị lá trà, bạn cần nắm được kỹ thuật rót nước "Mawashitsugi" (rót tuần hoàn) kinh điển của người Nhật:

Trà xanh Nhật Bản không chịu được nhiệt độ cao. Nước pha trà lý tưởng chỉ nên ở mức 70 - 80 độ C. Sau khi hãm trà khoảng 1 phút, bạn không được rót đầy một chén rồi mới sang chén tiếp theo. Thay vào đó, hãy cầm chắc tay cầm Yokode, rót lần lượt mỗi chén một chút (từ chén 1 đến chén 3), sau đó lại rót vòng ngược lại (từ chén 3 về chén 1). Kỹ thuật này đảm bảo màu sắc, hương thơm và độ đậm nhạt của trà ở tất cả các chén đều cân bằng hoàn hảo. Quan trọng nhất, bạn phải nhớ lắc nhẹ ấm để rót cạn đến giọt nước cuối cùng (giọt nước này được gọi là "Giọt ngọc", chứa tinh túy đậm đà nhất của mẻ trà).

5. Bí quyết bảo quản và "dưỡng" ấm Kyusu​

Cũng giống như những sản phẩm gốm mộc không tráng men khác, một bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su cần được nâng niu và chăm sóc đúng cách:

Tuyệt đối không dùng xà phòng: Đất sét xốp sẽ hút hóa chất và làm hỏng hoàn toàn mùi vị của các ấm trà sau này. Bạn chỉ nên tráng sạch bằng nước sôi.

Làm sạch lưới lọc: Hãy dùng một chiếc bàn chải đánh răng lông mềm hoặc vòi nước áp lực để xịt trôi hết bã trà vụn bám trong các lỗ lưới lọc Sasame.

Phơi khô tự nhiên: Sau khi rửa, hãy dùng khăn bông mềm lau khô thân ấm, sau đó mở nắp và để ấm ở nơi thoáng gió. Chỉ đậy nắp cất vào hộp khi bên trong ấm đã khô kiệt hoàn toàn để tránh tình trạng nấm mốc.

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)​

Q1: Tôi có thể dùng bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su để pha trà Việt Nam (trà Tân Cương, trà Shan tuyết) được không? Trả lời: Hoàn toàn được và thậm chí là rất ngon. Khoáng chất trong đất sét Nhật Bản tương tác cực kỳ tốt với mọi loại lục trà (trà xanh không lên men). Bạn sẽ nhận thấy nước trà Tân Cương pha bằng ấm Kyusu sẽ có hậu vị ngọt sâu hơn và ít bị chát gắt so với khi pha bằng ấm sứ thông thường.

Q2: Ấm Kyusu có tay cầm bên phải, vậy người thuận tay trái có sử dụng được không? Trả lời: Các mẫu Yokode Kyusu phổ thông thường được thiết kế quai cầm bên phải (dành cho người thuận tay phải cầm ấm, tay trái giữ nắp). Tuy nhiên, các xưởng gốm tại Nhật Bản vẫn luôn sản xuất một số lượng nhất định các mẫu "Hidarikiki Kyusu" – tức là ấm có tay cầm ngược lại dành riêng cho những trà nhân thuận tay trái.

7. Kết luận​

Vượt qua ranh giới của một món đồ gia dụng, mỗi bộ ấm trà cao cấp nhật bản kyu su là một minh chứng sống động cho tinh thần tỉ mỉ, trân trọng tự nhiên và khao khát vươn tới sự hoàn mỹ của người Nhật Bản. Việc rước một chiếc ấm Kyusu về bàn trà của gia đình không chỉ giúp bạn có được những chén trà ngon thanh tịnh, mà còn mang đến một luồng gió Wabi-Sabi mộc mạc, bình yên cho chính không gian sống và tâm hồn của bạn.

Giao thoa văn hóa Trà Đạo cùng Gốm Hồn Việt!

Bạn trân quý nghệ thuật thưởng trà và mong muốn sở hữu một không gian tĩnh tại mang đậm dấu ấn Á Đông? Tại Gốm Hồn Việt, ngoài những kiệt tác gốm Bát Tràng truyền thống, chúng tôi còn sưu tầm và cung cấp những bộ trà cụ thủ công tinh xảo, đáp ứng mọi nhu cầu khắt khe của dân sành trà. Khám phá ngay các mẫu ấm chén gốm mộc, ấm đắp nổi độc bản để đánh thức hương vị tuyệt hảo của những lá trà hảo hạng nhất. Click ngay để nhận tư vấn!