[Trần Hải Yến]

Trong thế giới tự nhiên, thực vật rất đa dạng và phong phú. Có những cây cổ thụ sống hàng nghìn năm, nhưng cũng có những cây vòng đời của chúng chỉ tồn tại trong một thời gian rất ngắn. Làm sao để nhận biết tuổi của một cây gỗ nhỉ? Sau đây là một cách để chúng ta nhận biết tuổi của cây tương đối chính xác đó là đếm "vòng tuổi" của cây.

Để xác định tuổi của một cây người ta thường dùng phương pháp đếm vòng gỗ trong thân cây. Trong một năm, về mùa mưa nguồn thức ăn dồi dào, cây lấy được nhiều thức ăn nên vòng gỗ sinh ra thưa, rộng, màu sáng gọi là tảo tài. Còn về mùa khô, nguồn thức ăn khan hiếm, cây lấy được ít thức ăn nên vòng gỗ sinh ra có màu đậm hơn, hẹp hơn, cứng hơn gọi là "vãn tài".

Tảo tài và vãn tài kết hợp lại thành một vòng gỗ tròn. Đây chính là vòng gỗ mà cây sinh ra hàng năm ta còn gọi là "vòng tuổi" cây, vì vậy căn cứ vào vòng tuổi cây ta có thể dễ dàng xác định được tuổi của cây gỗ đó. Giả sử ta đếm được 100 vòng gỗ thì có nghĩa là cây đó đã sống 100năm. Đa số thực vật, khi áp dụng cách này đều xác định được tuổi cây tương đối chính xác.

Thế nhưng đối với các cây thuộc họ cam, quýt thì không phù hợp với quy luật này vì mỗi năm chúng có thể sinh trưởng 3lần và hình thành 3vòng gỗ.

Hoặc cây ở vùng nhiệt đới do ảnh hưởng của thời tiết không rõ ràng nên khó nhận biết được vòng tuổi. Vì vậy việc xác định vòng tuổi cây cần phải cẩn thận, chính xác và đây có thể là một căn cứ đáng tin cậy để bạn xác định tuổi của cây.

 

[cơ khí sakura]

Cách tính tuổi của cây thân gỗ lâu năm?

Để tính tuổi của cây thân gỗ lâu năm, cách phổ biến nhất là dựa vào số vòng sinh trưởng trên thân cây.

1. Đếm vòng sinh trưởng​

Ở nhiều loài cây gỗ, mỗi năm cây tạo ra một vòng sinh trưởng mới trong thân. Khi cắt ngang thân cây, ta có thể nhìn thấy các vòng tròn đồng tâm:

1 vòng ≈ 1 năm sinh trưởng.

10 vòng ≈ cây khoảng 10 năm tuổi.

50 vòng ≈ cây khoảng 50 năm tuổi.

Phần gỗ tạo ra vào đầu mùa sinh trưởng thường có màu sáng và tế bào lớn hơn; phần cuối mùa thường sẫm màu và đặc hơn. Hai phần này tạo thành một vòng sinh trưởng.

2. Có nhất thiết phải chặt cây không?​

Không. Với cây còn sống, người ta có thể dùng dụng cụ gọi là khoan tăng trưởng (increment borer) để lấy một lõi gỗ rất nhỏ từ thân cây.

Lõi gỗ này cho phép các nhà nghiên cứu:

Đếm các vòng sinh trưởng.

Ước tính tuổi của cây.

Nghiên cứu tốc độ phát triển của cây qua từng năm.

3. Nhưng không phải cây nào cũng có 1 vòng = 1 năm​

Đây là điểm khá quan trọng.

Quy tắc "một vòng là một năm" phù hợp nhất với những loài cây sống ở vùng có mùa sinh trưởng và mùa ngủ rõ rệt, chẳng hạn nhiều loài cây ở vùng ôn đới.

Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, việc xác định tuổi có thể khó hơn vì:

Cây có thể sinh trưởng gần như quanh năm.

Mưa và khô hạn thay đổi không đều.

Một năm có thể hình thành nhiều dấu vòng hoặc vòng sinh trưởng không rõ.

Một số loài không tạo vòng sinh trưởng hàng năm rõ ràng.

Vì vậy, với cây nhiệt đới lâu năm, người ta thường kết hợp đếm vòng với các phương pháp khác như phân tích cấu trúc gỗ, đối chiếu khí hậu hoặc phương pháp định tuổi chuyên ngành.

Ví dụ​

Nếu một cây có 80 vòng sinh trưởng rõ ràng và loài cây đó được biết là tạo một vòng mỗi năm, có thể ước tính:

Tuổi cây ≈ 80 năm.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn đường kính thân rồi đoán tuổi thì không thể chính xác, bởi tốc độ lớn của cây phụ thuộc vào loài, đất, nước, ánh sáng và điều kiện môi trường.