[Admin]

Trại đầu xuân độ - 寨頭春渡​

Nguyễn Trãi (1380-1442) nhà thơ lớn của Đại Việt trong thế kỷ 15. Ngoài những áng văn có sức mạnh như mười vạn quân. Ức Trai - Nguyễn Trãi còn để lại hai tập thơ – hai viên ngọc quý lấp lánh trong nền thơ ca cổ điển Việt Nam: "Quốc âm thi tập" bằng chữ Nôm và "Ức Trai thi tập" bằng chữ Hán.

Thơ Nguyễn Trãi đã dành cho thiên nhiên một địa vị cao sang. Màu xanh của cỏ, tiếng rì rầm của suối, bóng thông ven núi, tiếng cuốc gọi hè, vầng trăng soi vào chén rượu, cây chuối, cành mai, hoa sen trong đầm, hoa lựu thắp đỏ ngoài hiên... đã đi vào thưo Ức Trai như một mảnh tâm hồn. Đặc biệt Ức Trai có nhiều bài thơ xuân tuyệt tác. "Bến đò xuân đầu trại" là một bài thơ xuân đẹp như đóa hoa rực rỡ ngát hương trong "Ức Trai thi tập". Bài thơ tả cảnh một ngày mưa xuân trên bến đò đầu trại. Cảnh vật như mờ đi, chìm đi trong một không gian bao la tĩnh lặng. Ức Trai đã viết bài thơ này trong những tháng năm sống ở Côn Sơn.

"Bến đò xuân đầu trại" được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt. Bốn nét vẽ cảnh vật nên thơ hữu tình: màu xanh của cỏ, mặt sông vỗ sóng, con đường nội, con đò mồ côi nằm ngủ. Các biện pháp tu từ như so sánh, thậm xưng, nhân hóa được vận dụng tinh tế, nhằm tạo hình và gợi cảm. Cảm tĩnh lặng, thơ mộng, bình yên thoáng một nỗi buồn cô đơn. Tâm sự của nhà thơ được giãi bày kín đáo qua những vần thơ trong sáng nhẹ nhàng, thơ mộng. Một bức tranh xuân xinh xắn nơi làng quê trong thế kỷ 15. Bài thơ xuân đẹp, giúp ta yêu thêm mùa xuân quê nhà.

Nguyên văn chữ Hán

渡頭春草綠如烟

春雨添來水拍天

野徑荒涼行客少

孤舟鎮日擱沙眠


Phiên âm Hán Việt

Ðộ đầu xuân thảo lục như yên,

Xuân vũ thiêm lai thuỷ phách thiên.

Dã kính hoang lương hành khách thiểu,

Cô chu trấn nhật các sa miên.


Dịch nghĩa

Cỏ xuân ở đầu bến đò, xanh biếc như khói,

Lại thêm mưa xuân nước tiếp ngang trời.

Ðường đồng nội vắng tanh, ít người qua lại,

Ngày thường chiếc đò cô độc ghếch mái chèo lên bãi cát mà nằm yên.


Dịch thơ

Bản dịch của Ngô Linh Ngọc:

Cỏ xuân đầu bến xanh như khói,

Thêm đợt mưa xuân nước vỗ trời.

Đồng nội vắng teo hành khách ít,

Thuyền đơn gác bãi suốt ngày ngơi.


Bản dịch của Vũ Bình Lục:

Mưa xuân nước vỗ lưng trời,

Cỏ xuân như khói xanh phơi bến đò.

Vắng teo đường nội quanh co,

Bãi sông gác mũi, con đò ngủ say.


Bản dịch của Điệp Luyến Hoa:

Mưa xuân sóng tiếp vỗ chân mây,

Đầu bến xanh tươi cỏ mọc đầy.

Đường nội hoang vu hành khách vắng,

Thuyền đơn một chiếc ngủ qua ngày.


Bản dịch của Đào Duy Anh:

Cỏ xuân đầu bến biếc như mây,

Thêm lại mưa xuân trời nước đầy.

Đường nội vắng teo hành khách ít,

Thuyền côi gác bãi ngủ thâu ngày.

Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976


Chú thích:

Bản Dương Bá Cung chép là « nguyệt phách thiên 月 拍 天 » (trăng vỗ trời), có lẽ là sai, vì ban ngày, trời lại mưa, làm gì có trăng. Bản Thi lục chép là « thủy phách thiên » là nước vỗ trời, tức là nước đầy, nên sóng như vỗ trời.

 

[Wall-E]

Cảm nhận bài thơ Bến Đò Xuân Đầu Trại – Nguyễn Trãi

Bến Đò Xuân Đầu Trại là một bài thơ xuân rất tĩnh, rất nhẹ, nhưng càng đọc càng thấy sâu. Không có niềm vui rộn ràng của hội hè, không có con người đông đúc, bài thơ mở ra một không gian vắng lặng, nơi thiên nhiên gần như chiếm trọn sân khấu. Chính trong sự vắng lặng ấy, tâm thế của Nguyễn Trãi hiện lên rõ ràng: Một con người từng trải qua bão tố lịch sử, giờ tìm đến sự an nhiên, lặng lẽ để chiêm nghiệm đời sống.

Cảnh xuân trong bài thơ không tươi rực, mà mờ ảo như khói, như sương. Mưa xuân làm nước dâng đầy, cỏ xuân xanh mịn, nhưng tất cả đều phủ một lớp tĩnh tại, chậm rãi. Con đò không chở khách, đường không có người qua, thời gian như ngưng đọng. Đó không phải là sự buồn bã tuyệt vọng, mà là một nỗi lặng sâu của người đã đi qua đủ đầy vinh nhục, hiểu rõ lẽ thịnh suy của cuộc đời.

Bài thơ khiến người đọc cảm nhận được vẻ đẹp của sự rút lui. Không cần hiện diện giữa chốn đông người, không cần lên tiếng, chỉ cần hòa mình vào nhịp thở của đất trời cũng đủ để thấy lòng yên. Bến Đò Xuân Đầu Trại vì thế không chỉ là bài thơ tả cảnh, mà là một tuyên ngôn sống thầm lặng, khiêm nhường và minh triết của Nguyễn Trãi ở buổi hậu bán sinh.

 

[Wall-E]

Phân tích bài thơ Bến Đò Xuân Đầu Trại – Nguyễn Trãi

Bài thơ mở đầu bằng một hình ảnh giàu chất tạo hình:

"Ðộ đầu xuân thảo lục như yên"

Cỏ xuân ở đầu bến đò xanh "như khói". So sánh này tạo cảm giác mờ ảo, nhẹ, khiến cảnh xuân không sắc nét mà bảng lảng, rất phù hợp với tâm trạng trầm tĩnh của thi nhân.

Không gian tiếp tục được mở rộng bằng chuyển động của mưa và nước:

"Xuân vũ thiêm lai thuỷ phách thiên"

Mưa xuân làm nước dâng cao, "vỗ trời", tạo nên sự giao hòa giữa trời và đất. Thiên nhiên không dữ dội, nhưng đầy đặn, bao trùm.

Hai câu đầu chủ yếu là cảnh, nhưng cảnh đã mang sẵn tâm. Đến hai câu sau, dấu vết con người hiện ra trong sự vắng vẻ:

"Dã kính hoang lương hành khách thiểu"

Con đường đồng nội hoang vắng, ít người qua lại. Hình ảnh này không chỉ tả cảnh nông thôn yên ắng, mà còn gợi cảm giác xa rời chốn quan trường, xa rời vòng danh lợi.

Hình ảnh kết bài đặc biệt giàu ý nghĩa:

"Cô chu trấn nhật các sa miên"

Con thuyền đơn độc gác bãi cát, nằm yên suốt ngày. Con thuyền vốn là phương tiện đưa đón con người, gắn với sự qua lại, nay lại "ngủ". Đây là hình ảnh biểu tượng cho trạng thái dừng lại, nghỉ ngơi, rút lui khỏi vòng xoáy thế sự.

Nhìn tổng thể, bài thơ sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình rất điêu luyện. Không có một chữ nào trực tiếp nói về tâm trạng, nhưng tâm trạng thấm vào từng hình ảnh: Cỏ xuân, mưa xuân, đường vắng, thuyền ngủ. Tất cả cùng hướng về một cảm thức chung: Tĩnh lặng, an nhiên, thoát tục.

Về nghệ thuật, bài thơ có ngôn ngữ hàm súc, hình ảnh gợi nhiều hơn tả, nhịp điệu chậm, đều. Các bản dịch thơ tuy khác nhau về câu chữ, nhưng đều giữ được tinh thần chung: Vẻ đẹp mờ ảo của cảnh xuân và sự cô tịch đầy chủ ý của con người.

Bến Đò Xuân Đầu Trại là một bài thơ nhỏ về cảnh, nhưng lớn về tư tưởng. Đó là cái nhìn của một bậc trí giả đã thấu hiểu đời người, chọn đứng lùi lại, để lắng nghe nhịp chảy của thời gian và tìm thấy sự bình yên trong tĩnh tại.