Trong cuộc đời của mỗi con người, có những âm thanh dẫu chỉ tình cờ vang lên giữa một chiều gió lộng cũng đủ sức làm thức dậy cả một khoảng trời ký ức tưởng đã ngủ yên dưới lớp bụi thời gian. Đối với tôi, âm thanh ấy chính là tiếng còi tàu vang vọng qua những cánh đồng xanh, tiếng xình xịch đều đặn của bánh xe nghiến trên đường ray sắt, và cả cái mùi khói than nồng đượm bay ra từ khung cửa sổ của những toa xe cũ kỹ. Ga tàu, những chuyến đi và các sân ga rêu phong không đơn thuần chỉ là phương tiện hay địa điểm dịch chuyển địa lý, mà chúng đã trở thành một phần tâm hồn, một biểu tượng của sự chia ly, gặp gỡ và cả những khát vọng viễn xứ của một thời tuổi trẻ.

Tôi sinh ra và lớn lên ở một thị trấn nhỏ miền trung, nơi có con đường sắt huyết mạch chạy ngang qua như một dải lụa dài chia đôi hai nửa làng quê. Từ những ngày còn là một đứa trẻ tóc khét nắng, thú vui lớn nhất của tôi và đám bạn trong xóm là mỗi buổi chiều tà, khi ánh hoàng hôn đỏ thẫm buông xuống sau rặng núi xa, cả bọn lại rủ nhau ngồi trên triền đê nhìn ra phía đường ray. Chúng tôi chờ đợi. Chờ đợi một đốm sáng nhỏ nhoi xuất hiện từ phía chân trời, rồi lớn dần, lớn dần kèm theo tiếng còi rúc dài kiêu hãnh xé tan bầu không khí tĩnh mịch của làng quê. Khung cảnh con tàu lao vút qua với hàng trăm ánh đèn từ các ô cửa sổ lấp lánh như một dải ngân hà di động luôn khơi gợi trong tâm trí non nớt của tôi những câu hỏi ngây ngô: "Những người trên tàu kia họ là ai? Họ đến từ đâu và sẽ đi về đâu? Liệu phía cuối con đường ray kia có phải là một thế giới hoa lệ và tràn ngập những điều kỳ diệu?".



Thời gian cứ thế trôi đi theo từng nhịp xình xịch của bánh xe thời gian. Đứa trẻ ngày nào giờ đã trưởng thành, rời bỏ lũy tre làng để bước lên chính những chuyến tàu năm xưa, mang theo hoài bão và khát vọng của tuổi trẻ xuôi nam ngược bắc. Tôi đã đi qua rất nhiều sân ga, từ những ga sầm uất đèn hoa rực rỡ ở các thành phố lớn cho đến những ga xép nhỏ nhoi nằm heo hút giữa đại ngàn, nơi mỗi ngày chỉ có một hai chuyến tàu dừng chân vài ba phút ngắn ngủi. Thế nhưng, kỳ lạ thay, cảm giác khi bước chân lên một toa tàu chưa bao giờ thay đổi. Đó luôn là một sự pha trộn giữa niềm háo hức khám phá vùng đất mới và một chút bâng khuâng, lưu luyến khi phải bỏ lại sau lưng những điều thân thuộc.

Có một dạo, tôi chọn đi chuyến tàu chợ chạy xuyên qua những tỉnh miền trung vào một mùa đông rét mướt. Toa tàu trống trải, chỉ có vài ba hành khách với những gương mặt hằn sâu vất vả của cuộc sống mưu sinh. Ngồi cạnh tôi là một người đàn bà trung niên, đôi tay gầy guộc ôm chặt chiếc thúng nhỏ đựng đầy những quả hồng chín đỏ - món quà quê bà mang lên phố cho đứa con đầu lòng đang học đại học. Suốt chuyến đi dài, bà không nói nhiều, chỉ thỉnh thoảng nhìn ra cửa sổ, ánh mắt xa xăm dõi theo những cánh đồng ngập nước, những mái nhà tranh liêu xiêu trong làn mưa phùn lạnh giá. Ánh mắt ấy gợi cho tôi nhớ đến mẹ tôi ở quê nhà. Người mẹ cũng từng chắt chiu từng đồng tiền lẻ, gom góp từng nải chuối, quả trứng trong vườn để gửi theo những chuyến tàu xuôi ngược, nuôi dưỡng giấc mơ giảng đường của tôi. Hóa ra, trên những toa tàu cũ kỹ và chật hẹp này, người ta không chỉ chở người, chở hàng hóa, mà còn chở theo cả những tình yêu thương, những niềm hy vọng bao la của những người ở lại dành cho người ra đi.

Nhiều người bây giờ thường chọn di chuyển bằng máy bay hay xe khách giường nằm vì sự nhanh chóng và tiện lợi. Họ bảo đi tàu hỏa vừa lâu, vừa mệt lại ồn ào. Nhưng đối với một người mang tâm hồn hoài cổ và thích tản mạn như tôi, tàu hỏa mới là không gian tuyệt vời nhất để chiêm nghiệm về cuộc đời. Đi tàu hỏa, bạn buộc phải học cách kiên nhẫn. Bạn không thể thúc giục con tàu chạy nhanh hơn, cũng không thể bỏ qua những chặng đường mà nó phải đi qua. Bạn buộc phải ngồi yên, nhìn ngắm sự thay đổi của cảnh vật bên ngoài cửa sổ. Đó là lúc bạn thấy rõ nhất sự chuyển mình của thiên nhiên và đất nước: Từ những đồi chè xanh mướt mát của vùng trung du, qua những dải cát trắng xóa miền trung nắng cháy, cho đến những cánh đồng thẳng cánh cò bay của vùng đồng bằng nam bộ. Cảnh sắc ấy như một cuốn phim tài liệu sống động, chậm rãi tái hiện trước mắt, khiến ta thêm yêu, thêm quý từng tấc đất quê hương.



Hành trình trên một chuyến tàu cũng giống như hành trình của một đời người. Sân ga đầu tiên nơi ta sinh ra và lớn lên, trang bị cho ta những hành trang ban đầu. Con tàu chuyển bánh đưa ta vào đời, đi qua biết bao khúc quanh, khúc khuỷu, qua những đường hầm tối tăm rồi lại bước ra nơi ánh sáng rực rỡ. Trên chuyến tàu cuộc đời ấy, chúng ta sẽ gặp gỡ rất nhiều người. Có người chỉ ngồi cùng ta một vài ga xép, trò chuyện đôi ba câu rồi bước xuống, để lại một ấn tượng nhạt nhòa. Có người sẽ đồng hành cùng ta qua những chặng đường dài gian khổ, chia nhau miếng bánh, hớp nước, trở thành tri kỷ. Và cũng có những người, dẫu ta rất muốn họ đi cùng đến ga cuối, nhưng vì định mệnh, họ buộc phải rẽ ngang ở một sân ga nào đó, để lại trong ta một khoảng trống mênh mông và nỗi tiếc nuối khôn nguôi. Nhưng dù thế nào đi nữa, mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi sự chia ly trên chuyến tàu ấy đều mang một ý nghĩa riêng, góp phần làm nên sự phong phú và trưởng thành cho tâm hồn ta.

Tôi nhớ mãi một buổi chiều cuối năm, khi con tàu chở tôi về quê ăn tết dừng lại ở một ga nhỏ để tránh tàu. Bước xuống sân ga đón chút không khí trong lành, tôi bắt gặp hình ảnh một ông cụ tóc bạc phơ đang đứng tựa vào cột đèn, ánh mắt ngóng trông ra phía đoàn tàu sắp tới. Phía xa, một người lính trẻ bước xuống toa, chiếc ba lô sờn cũ khoác trên vai. Nhìn thấy ông cụ, anh lính trẻ reo lên một tiếng lớn rồi chạy nhào tới, ôm chầm lấy người cha già. Hai thân hình, một già một trẻ, quấn quýt lấy nhau giữa sân ga lộng gió. Không có giọt nước mắt nào rơi, chỉ có những nụ cười rạng rỡ và cái vỗ vai đầy ấm áp. Khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhận ra giá trị thực sự của những chuyến tàu. Chúng không chỉ đưa con người đi xa, mà sứ mệnh thiêng liêng nhất của chúng chính là đưa con người trở về - trở về với gia đình, với cội nguồn, với những gì bình dị và chân thật nhất sau những tháng ngày bôn ba, mệt nhoài nơi đất khách.

Bây giờ, khi đang ngồi viết những dòng tản văn này trong một căn phòng chung cư nhỏ giữa lòng thành phố nhộn nhịp, tiếng còi tàu từ ga xa vọng lại vẫn khiến lòng tôi xao động. Tôi nhớ những đêm nằm trên chiếc giường tầng chật hẹp của toa xe, lắng nghe tiếng nhịp đập đều đặn của bánh xe xích vào ray sắt, cảm nhận cái rung lắc nhẹ nhàng như một chiếc nôi đưa tôi vào giấc ngủ sâu. Nhớ cả những buổi sớm mai thức dậy, kéo tấm rèm cửa sổ và thấy cả một vùng sương mù bảng lảng giăng trên mặt hồ nước, hay ánh bình minh rực rỡ đang từ từ nhô lên từ phía biển xanh. Những trải nghiệm ấy, những cảm xúc ấy là thứ tài sản vô giá mà không một chuyến bay cấp tốc nào có thể mang lại được.

Thế giới ngày càng phát triển, những đoàn tàu hơi nước cổ kính của ngày xưa đã lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho những đoàn tàu điện ngầm, tàu cao tốc hiện đại bay vút đi với vận tốc hàng trăm cây số một giờ. Không gian trên tàu cũng trở nên tiện nghi hơn, yên tĩnh hơn và con người ta cũng ít trò chuyện với nhau hơn, ai nấy đều cúi đầu vào màn hình điện thoại cá nhân. Nhưng tôi tin rằng, dẫu hình thức có thay đổi thế nào, bản chất của những chuyến tàu và các sân ga vẫn luôn là nơi đong đầy cảm xúc nhất. Đó vẫn sẽ là nơi chứng kiến những cái ôm siết chặt của ngày gặp lại, những giọt nước mắt lăn dài của phút phân ly, và là nơi khởi đầu cho những giấc mơ bay xa của bao thế hệ con người.

Nếu một ngày nào đó, bạn cảm thấy quá mệt mỏi với nhịp sống hối hả, xô bồ của đô thị, với những áp lực vô hình của công việc và cuộc sống, hãy thử dành cho mình một khoảng lặng. Hãy mua một tấm vé tàu hỏa, chọn một chỗ ngồi bên cửa sổ, và để mặc cho con tàu đưa bạn đi về một miền đất xa lạ nào đó. Hãy tắt điện thoại, lắng nghe thanh âm của thiên nhiên, nhìn ngắm vạn vật dịch chuyển qua ô cửa kính và lắng nghe tiếng lòng mình. Bạn sẽ nhận ra rằng, hạnh phúc đôi khi không phải là đích đến cuối cùng, mà nó nằm ngay trên chính hành trình mà bạn đang đi. Và biết đâu, trên chuyến tàu định mệnh ấy, bạn sẽ tìm lại được những mảnh ký ức ngọt ngào, những phần tâm hồn bình yên mà bản thân đã vô tình đánh mất giữa dòng đời vội vã.