- ★
Truyền thuyết về ông già Noel
Mỗi dịp Giáng sinh, trẻ em trên khắp thế giới lại háo hức chờ đợi một ông lão bụng tròn, râu trắng, mặc bộ đồ đỏ và mang theo túi quà khổng lồ. Theo truyền thuyết, ông già Noel sẽ cưỡi xe trượt tuyết, vượt qua bầu trời trong đêm 24 tháng 12 rồi bí mật để quà vào những chiếc tất treo gần lò sưởi.
Nhưng ông già Noel là ai? Vì sao ông lại tặng quà vào đêm Giáng sinh? Nhân vật này hoàn toàn do con người tưởng tượng hay được xây dựng từ một người từng có thật trong lịch sử? Câu trả lời bắt đầu từ hơn 1.600 năm trước, với một vị giám mục nổi tiếng vì lòng nhân hậu mang tên Nicholas.
Ông già Noel là ai?
Ông già Noel còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như Santa Claus, Saint Nicholas, Saint Nick, Father Christmas, Kris Kringle hay Père Noël. Trong văn hóa hiện đại, ông thường được miêu tả là một ông lão vui tính, có bộ râu trắng dài, mặc áo khoác đỏ viền lông trắng, đeo thắt lưng đen và luôn mang theo một túi quà lớn.
Ông được cho là sống tại Bắc Cực cùng bà Noel và những chú yêu tinh chuyên sản xuất đồ chơi. Đến đêm Giáng sinh, ông sẽ kiểm tra danh sách trẻ ngoan, chất quà lên xe trượt tuyết rồi bắt đầu chuyến giao hàng "siêu tốc" vòng quanh thế giới.
Nếu tính số lượng trẻ em phải ghé thăm trong một đêm, ông già Noel có lẽ là nhân viên giao hàng áp lực nhất lịch sử. May mắn thay, ông không phải lo tắc đường, phí vận chuyển hay khách gọi hỏi:
Nguồn gốc ông già Noel từ Thánh Nicholas
Hình tượng ông già Noel ngày nay được cho là bắt nguồn từ Thánh Nicholas, một vị giám mục sống vào khoảng thế kỷ III–IV tại Myra, thuộc vùng đất ngày nay nằm trong lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ.
Theo niên đại truyền thống, Nicholas sinh khoảng năm 270 và qua đời ngày 6 tháng 12 năm 343. Ông được biết đến là người dành phần lớn cuộc đời để giúp đỡ người nghèo, trẻ em, thủy thủ và những người yếu thế. Nhiều câu chuyện về ông đã được truyền lại qua nhiều thế hệ, dù một phần trong đó mang màu sắc tín ngưỡng và truyền thuyết hơn là tư liệu lịch sử có thể kiểm chứng hoàn toàn.
Truyền thuyết nổi tiếng nhất kể rằng trong một gia đình nghèo có ba cô con gái đến tuổi trưởng thành nhưng người cha không đủ tiền chuẩn bị của hồi môn. Biết được hoàn cảnh ấy, Nicholas đã bí mật mang vàng đến giúp họ.
Ông không trao tận tay vì không muốn được ca ngợi. Những túi vàng được ném qua cửa sổ vào ban đêm, có phiên bản kể rằng chúng rơi đúng vào đôi tất hoặc đôi giày đang được hong bên lò sưởi. Từ câu chuyện này, tục treo tất chờ quà vào dịp Giáng sinh dần được hình thành.
Không cần sân khấu, không cần quay video làm từ thiện, Nicholas vẫn âm thầm giúp người khác. Có lẽ chính tinh thần cho đi không cần báo đáp ấy đã khiến tên tuổi của ông sống mãi.
Sự tích ông già Noel tặng quà cho trẻ em
Thánh Nicholas đặc biệt yêu thương trẻ nhỏ. Người ta kể rằng ông thường cải trang, âm thầm mang thức ăn, quần áo và quà tặng đến cho những gia đình nghèo.
Sau khi ông qua đời, những câu chuyện về lòng tốt của ông tiếp tục được lưu truyền tại nhiều nước châu Âu. Ngày 6 tháng 12 hằng năm trở thành ngày lễ Thánh Nicholas. Trong dịp này, trẻ em thường đặt giày hoặc tất bên cửa ra vào, cửa sổ hay lò sưởi với hy vọng nhận được bánh kẹo và quà nhỏ.
Phong tục ấy gửi gắm một lời nhắc rất dễ thương: Trẻ ngoan, biết vâng lời và yêu thương mọi người sẽ được nhận quà. Còn trẻ chưa ngoan thì sao? Có lẽ ông già Noel sẽ tặng một món quà đặc biệt mang tên "lời nhắc nhở của bố mẹ".
Theo thời gian, ngày tặng quà dần được gắn với đêm 24 tháng 12 và lễ Giáng sinh. Thánh Nicholas từ một nhân vật tôn giáo đã trở thành biểu tượng văn hóa quen thuộc với cả trẻ em lẫn người lớn trên toàn thế giới.
Từ Sinterklaas đến Santa Claus
Tại Hà Lan, Thánh Nicholas được gọi là Sint-Nicolaas, sau đó được rút gọn thành Sinterklaas. Trẻ em Hà Lan có phong tục đặt những đôi giày bên lò sưởi để chờ nhận quà trong lễ Thánh Nicholas.
Khi người Hà Lan di cư đến Bắc Mỹ, họ mang theo truyền thống Sinterklaas. Tại vùng New Amsterdam, tức thành phố New York ngày nay, tên gọi này dần được người nói tiếng Anh đọc chệch thành Santa Claus.
Như vậy, Santa Claus không phải cái tên được nghĩ ra trong một cuộc họp quảng cáo nào đó. Nó là kết quả của một hành trình ngôn ngữ khá dài:
Saint Nicholas → Sint-Nicolaas → Sinterklaas → Santa Claus.
Tại Anh, nhân vật mang quà Giáng sinh thường được gọi là Father Christmas. Người Pháp gọi ông là Père Noël, còn người Việt Nam quen thuộc với tên gọi ông già Noel.
Dù tên gọi khác nhau, các phiên bản đều gặp nhau ở một điểm: Đó là một ông lão hiền hậu chuyên mang niềm vui và quà tặng đến cho mọi người.
Vì sao ông già Noel chui qua ống khói?
Chi tiết ông già Noel chui qua ống khói được phổ biến rộng rãi trong văn học và văn hóa phương Tây. Bài thơ A Visit from St. Nicholas, xuất bản lần đầu năm 1823 và thường được biết đến với tên The Night Before Christmas, đã góp phần định hình nhiều đặc điểm quen thuộc của Santa Claus hiện đại, bao gồm chuyến viếng thăm vào ban đêm, ống khói, xe trượt tuyết và tám con tuần lộc.
Ống khói được lựa chọn có lẽ vì đây là lối vào bí mật hợp lý nhất trong những ngôi nhà châu Âu ngày xưa. Cửa chính thường khóa, cửa sổ cũng không phải lúc nào mở, còn ống khói dẫn thẳng đến lò sưởi – nơi những chiếc tất đang được treo sẵn.
Tất nhiên, không ai giải thích rõ làm thế nào một ông lão bụng tròn có thể chui qua chiếc ống khói nhỏ mà bộ quần áo vẫn đỏ sạch như mới. Nhưng đã là phép màu Giáng sinh thì chúng ta không nên hỏi quá kỹ, kẻo ông cụ giận rồi chuyển quà sang nhà hàng xóm.
Vì sao ông già Noel đi xe trượt tuyết?
Giáng sinh tại nhiều quốc gia phương Tây diễn ra vào mùa đông, khi đường phố thường phủ đầy tuyết. Vì vậy, xe trượt tuyết trở thành phương tiện phù hợp với bối cảnh câu chuyện.
Ban đầu, hình tượng Thánh Nicholas của Hà Lan thường cưỡi ngựa trắng. Sau khi truyền thuyết đến Mỹ, văn học và tranh minh họa đã biến phương tiện của ông thành một chiếc xe trượt tuyết bay trên bầu trời.
Trong bài thơ A Visit from St. Nicholas, xe của ông được kéo bởi tám con tuần lộc:
Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donner và Blitzen.
Rudolph không nằm trong đội hình tám thành viên ban đầu. Chú tuần lộc mũi đỏ chỉ xuất hiện vào năm 1939 trong một câu chuyện do Robert L. May sáng tác cho chuỗi cửa hàng Montgomery Ward. Rudolph về sau được xây dựng thành tuần lộc thứ chín, có nhiệm vụ dùng chiếc mũi phát sáng để dẫn đường cho xe của ông già Noel trong đêm sương mù.
Vì thế, nói tất cả tuần lộc đều được gọi chung là Rudolph là không chính xác. Rudolph là tên riêng của chú tuần lộc mũi đỏ nổi tiếng nhất – có thể xem như "trưởng phòng dẫn đường" của đội xe Giáng sinh.
Vì sao ông già Noel mặc quần áo màu đỏ?
Nhiều người cho rằng hãng Coca-Cola đã sáng tạo ra hình ảnh ông già Noel mặc đồ đỏ. Thực tế, Santa Claus đã xuất hiện với nhiều kiểu trang phục và màu sắc khác nhau từ trước đó.
Vào thế kỷ XIX, họa sĩ biếm họa Thomas Nast đã góp phần định hình hình ảnh Santa Claus bụng tròn, râu trắng, mang túi đồ chơi và sống tại vùng Bắc Cực. Một bức minh họa nổi tiếng của ông vào năm 1881 đã cho thấy Santa mặc bộ đồ đỏ viền lông khá gần với hình tượng ngày nay.
Từ thập niên 1930, các chiến dịch quảng cáo của Coca-Cola tiếp tục phổ biến mạnh mẽ hình ảnh ông già Noel vui vẻ trong bộ đồ đỏ trắng. Nói cách khác, Coca-Cola không "sinh ra" ông già Noel áo đỏ, nhưng đã góp phần giúp diện mạo này trở nên thống nhất và nổi tiếng trên toàn thế giới.
Vì sao trẻ em viết thư cho ông già Noel?
Phong tục viết thư cho ông già Noel xuất phát từ mong muốn của trẻ em được kể về những việc tốt mình đã làm và món quà mình yêu thích.
Trong thư, các em thường hứa sẽ ngoan ngoãn, nghe lời cha mẹ, chăm chỉ học tập và không bắt nạt anh chị em. Đổi lại, các em hy vọng sẽ tìm thấy món quà mong muốn dưới cây thông hoặc trong chiếc tất vào sáng Giáng sinh.
Ngày nay, viết thư cho ông già Noel không chỉ là một trò chơi. Hoạt động này còn giúp trẻ học cách bày tỏ mong muốn, nhìn lại hành động của mình và hiểu rằng niềm vui Giáng sinh không chỉ nằm ở việc nhận quà.
Dĩ nhiên, đôi khi lá thư có thể dài như danh sách mua sắm cuối năm. Lúc ấy, bố mẹ nên giải thích nhẹ nhàng rằng xe trượt tuyết cũng có giới hạn tải trọng.
Ông già Noel có thật không?
Nếu hỏi liệu có một ông lão sống ở Bắc Cực, cưỡi xe tuần lộc bay vòng quanh thế giới và giao hết quà chỉ trong một đêm hay không, câu trả lời thuộc về thế giới cổ tích và trí tưởng tượng.
Tuy nhiên, nguồn cảm hứng ban đầu của ông già Noel – Thánh Nicholas – là một nhân vật có thật trong truyền thống lịch sử Kitô giáo. Từ cuộc đời và những câu chuyện về lòng nhân ái của ông, người đời đã xây dựng nên hình tượng Santa Claus qua nhiều thế kỷ.
Bởi vậy, có thể nói ông già Noel vừa có thật, vừa không có thật. Ông không nhất thiết tồn tại dưới hình dáng một người mặc áo đỏ sống ở Bắc Cực, nhưng tinh thần của ông vẫn hiện diện trong những người âm thầm chuẩn bị quà, giúp đỡ người khó khăn và mang niềm vui đến cho trẻ nhỏ.
Đôi khi ông già Noel chính là bố đang lén gói quà lúc nửa đêm, là mẹ bí mật đặt món đồ chơi dưới cây thông, hoặc là một người xa lạ sẵn lòng chia sẻ với người kém may mắn.
Ý nghĩa của truyền thuyết ông già Noel
Trải qua hàng trăm năm, câu chuyện ông già Noel đã thay đổi rất nhiều. Từ một vị giám mục tại Myra, Nicholas trở thành Sinterklaas ở Hà Lan rồi hóa thành Santa Claus với xe trượt tuyết, tuần lộc và túi quà khổng lồ.
Thế nhưng, ý nghĩa cốt lõi của truyền thuyết vẫn không thay đổi: Giáng sinh là mùa của tình yêu thương, lòng nhân hậu và sự sẻ chia.
Món quà quý giá nhất không nhất thiết phải đắt tiền. Đó có thể là một lời hỏi thăm, một bữa cơm ấm áp, một chiếc áo dành cho người đang lạnh hoặc vài phút ở bên người cảm thấy cô đơn.
Ông già Noel tồn tại lâu đến vậy không phải vì bộ quần áo đỏ hay khả năng chui ống khói. Ông tồn tại vì con người luôn muốn tin rằng lòng tốt có thể âm thầm đi qua đêm tối, gõ cửa từng ngôi nhà và để lại một món quà mang tên hy vọng.
Và biết đâu, trong mùa Giáng sinh năm nay, mỗi chúng ta đều có thể trở thành ông già Noel của một ai đó – không cần râu trắng, không cần tuần lộc, chỉ cần một tấm lòng chân thành là đủ.
Chỉnh sửa cuối:
