-
★
4779
66
Tò he là một món đồ chơi dân gian độc đáo của Việt Nam, được tạo nên từ bột gạo nhiều màu sắc. Chỉ với một chút bột và vài dụng cụ nhỏ, nghệ nhân có thể "hô biến" thành con gà, chú trâu, bông hoa, nhân vật cổ tích hay thậm chí cả siêu anh hùng. Nhưng tại sao món đồ chơi này lại có cái tên nghe vừa vui tai vừa khó hiểu là: Tò he?
Tò he là những hình tượng nhỏ được nặn chủ yếu từ bột gạo tẻ pha với một lượng bột nếp thích hợp. Bột sau khi được hấp hoặc luộc chín sẽ được chia thành nhiều phần, nhuộm màu rồi nặn thành các hình dáng khác nhau.
Ngày xưa, tò he thường mang hình chim, cò, trâu, bò, lợn, gà, cá, mâm ngũ quả hoặc các nhân vật trong truyện dân gian. Ngày nay, thế giới tò he đã "nâng cấp phiên bản" phong phú hơn nhiều với vô vàn hình thù khác nhau phục vụ nhu cầu, thị hiếu của khách hàng: Từ Tôn Ngộ Không, Chư Bát Giới, các siêu anh hùng Batman, Người Nhện.. Đến các nhân vật hoạt hình nổi tiếng như Doaremon, Picachu, mèo Kitty, gấu Pooh.. Công chúa, siêu nhân và đủ loại nhân vật mà trẻ em yêu thích.
Tò he vừa là đồ chơi, vừa là sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Hoạt động trải nghiệm nặn tò he cũng được xem là một trò chơi dân gian bổ ích, giúp trẻ em rèn luyện sự khéo léo, óc quan sát và khả năng sáng tạo.
Cách giải thích phổ biến nhất cho rằng tên gọi "tò he" bắt nguồn từ âm thanh "tò te" của một chiếc còi nhỏ.
Trước kia, những con giống bằng bột thường được gắn với một chiếc còi làm từ ống tre hoặc vật liệu đơn giản. Khi trẻ em thổi, chiếc còi phát ra âm thanh "tò te, tò te". Theo thời gian, cách gọi "tò te" được đọc chệch thành "tò he" và trở thành tên gọi quen thuộc của món đồ chơi này.
Nói vui một chút, ngày xưa tò he không chỉ đẹp để ngắm mà còn có "loa tích hợp". Trẻ con vừa cầm đồ chơi vừa thổi còi inh ỏi, bảo đảm đi đến đâu là phụ huynh biết ngay đến đó!
Theo tư liệu về làng nghề Xuân La, những chiếc bánh chim cò sau này được gắn thêm còi, khi thổi phát ra tiếng "tò te", từ đó tên gọi được đọc chệch thành "tò he".
Trước khi có tên gọi tò he, món đồ chơi này từng được gọi bằng nhiều cái tên mộc mạc như:
Sở dĩ có tên "bánh chim cò" vì những nghệ nhân thuở trước thường nặn các con vật quen thuộc như chim, cò, gà, lợn, trâu và bò. Ban đầu, chúng còn được dùng làm lễ vật trong những dịp lễ, Tết hoặc cúng gia tiên. Sau khi cúng xong, người lớn thường chia cho trẻ em chơi hoặc ăn như một cách thụ lộc.
Báo Điện tử Chính phủ cũng cho biết tò he trước đây có tên là "đồ chơi chim cò" và thường được làm từ bột gạo nếp, gạo tẻ.
Làng Xuân La, thuộc xã Phượng Dực, Hà Nội, được biết đến là một trong những nơi nổi tiếng nhất với nghề nặn tò he truyền thống. Qua nhiều thế hệ, người dân trong làng đã mang tò he đến các phiên chợ, hội làng, lễ hội và nhiều vùng miền trên cả nước.
Hình ảnh người nghệ nhân ngồi bên chiếc hòm nhỏ, đôi tay nhanh thoăn thoắt vê bột, ghép màu đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Chỉ trong vài phút, từ những cục bột tưởng như chẳng liên quan gì đến nhau, một chú Tôn Ngộ Không hoặc con rồng đầy màu sắc đã xuất hiện. Có thể nói đây là phiên bản "in 3D thủ công" của ông cha ta, chỉ khác là không cần điện và cũng chẳng phải chờ máy khởi động.
Nguyên liệu truyền thống để làm tò he tương đối đơn giản:
Trước đây, màu sắc thường được tạo từ các nguyên liệu tự nhiên như quả gấc, củ nghệ, lá cây hoặc rau củ. Bột phải có độ mềm, dẻo vừa phải, không quá nhão và cũng không quá khô. Đây là công đoạn đòi hỏi nhiều kinh nghiệm, bởi thời tiết nóng, lạnh hoặc hanh khô đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng bột.
Để tạo ra một sản phẩm tò he, người nghệ nhân thường thực hiện các bước sau:
Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng đến lúc tự nặn mới thấy con mèo rất dễ biến thành con.. Chưa xác định được giống loài. Muốn tạo ra một sản phẩm cân đối, sinh động, người nặn phải có đôi tay khéo léo cùng khả năng quan sát tốt.
Nặn tò he không chỉ mang đến niềm vui mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa:
Mỗi con tò he tuy nhỏ bé nhưng lại mang trong mình câu chuyện về làng quê, lễ hội và tuổi thơ Việt Nam. Đó không chỉ là một món đồ chơi bằng bột mà còn là sản phẩm kết tinh từ sự sáng tạo và đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân.
Tên gọi tò he được cho là bắt nguồn từ tiếng "tò te" của chiếc còi từng được gắn với những con giống bằng bột. Qua thời gian, "tò te" được đọc chệch thành "tò he" và trở thành tên gọi quen thuộc cho đến ngày nay.
Giữa thế giới đồ chơi hiện đại, tò he vẫn có sức hấp dẫn rất riêng. Không cần pin, không cần Wi-Fi, cũng chẳng đòi hỏi cập nhật phần mềm, chỉ một nắm bột nhiều màu qua bàn tay khéo léo cũng đủ tạo nên cả thế giới tuổi thơ sinh động. Vì vậy, trò chơi dân gian nặn tò he xứng đáng được gìn giữ và giới thiệu rộng rãi đến các thế hệ mai sau.
Hãy cùng nhìn ngắm những hình ảnh tò he sinh động và độc đáo.
Trung thu đã cận kề, chúc bạn đọc có một cái Tết Trung thu hạnh phúc, sum vầy bên gia đình và người thân.
Tò he là gì?
Tò he là những hình tượng nhỏ được nặn chủ yếu từ bột gạo tẻ pha với một lượng bột nếp thích hợp. Bột sau khi được hấp hoặc luộc chín sẽ được chia thành nhiều phần, nhuộm màu rồi nặn thành các hình dáng khác nhau.
Ngày xưa, tò he thường mang hình chim, cò, trâu, bò, lợn, gà, cá, mâm ngũ quả hoặc các nhân vật trong truyện dân gian. Ngày nay, thế giới tò he đã "nâng cấp phiên bản" phong phú hơn nhiều với vô vàn hình thù khác nhau phục vụ nhu cầu, thị hiếu của khách hàng: Từ Tôn Ngộ Không, Chư Bát Giới, các siêu anh hùng Batman, Người Nhện.. Đến các nhân vật hoạt hình nổi tiếng như Doaremon, Picachu, mèo Kitty, gấu Pooh.. Công chúa, siêu nhân và đủ loại nhân vật mà trẻ em yêu thích.
Tò he vừa là đồ chơi, vừa là sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Hoạt động trải nghiệm nặn tò he cũng được xem là một trò chơi dân gian bổ ích, giúp trẻ em rèn luyện sự khéo léo, óc quan sát và khả năng sáng tạo.
Tại sao gọi là tò he?
Cách giải thích phổ biến nhất cho rằng tên gọi "tò he" bắt nguồn từ âm thanh "tò te" của một chiếc còi nhỏ.
Trước kia, những con giống bằng bột thường được gắn với một chiếc còi làm từ ống tre hoặc vật liệu đơn giản. Khi trẻ em thổi, chiếc còi phát ra âm thanh "tò te, tò te". Theo thời gian, cách gọi "tò te" được đọc chệch thành "tò he" và trở thành tên gọi quen thuộc của món đồ chơi này.
Nói vui một chút, ngày xưa tò he không chỉ đẹp để ngắm mà còn có "loa tích hợp". Trẻ con vừa cầm đồ chơi vừa thổi còi inh ỏi, bảo đảm đi đến đâu là phụ huynh biết ngay đến đó!
Theo tư liệu về làng nghề Xuân La, những chiếc bánh chim cò sau này được gắn thêm còi, khi thổi phát ra tiếng "tò te", từ đó tên gọi được đọc chệch thành "tò he".
Tò he trước đây được gọi là gì?
Trước khi có tên gọi tò he, món đồ chơi này từng được gọi bằng nhiều cái tên mộc mạc như:
Sở dĩ có tên "bánh chim cò" vì những nghệ nhân thuở trước thường nặn các con vật quen thuộc như chim, cò, gà, lợn, trâu và bò. Ban đầu, chúng còn được dùng làm lễ vật trong những dịp lễ, Tết hoặc cúng gia tiên. Sau khi cúng xong, người lớn thường chia cho trẻ em chơi hoặc ăn như một cách thụ lộc.
Báo Điện tử Chính phủ cũng cho biết tò he trước đây có tên là "đồ chơi chim cò" và thường được làm từ bột gạo nếp, gạo tẻ.
Nghề nặn tò he bắt nguồn từ đâu?
Làng Xuân La, thuộc xã Phượng Dực, Hà Nội, được biết đến là một trong những nơi nổi tiếng nhất với nghề nặn tò he truyền thống. Qua nhiều thế hệ, người dân trong làng đã mang tò he đến các phiên chợ, hội làng, lễ hội và nhiều vùng miền trên cả nước.
Hình ảnh người nghệ nhân ngồi bên chiếc hòm nhỏ, đôi tay nhanh thoăn thoắt vê bột, ghép màu đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Chỉ trong vài phút, từ những cục bột tưởng như chẳng liên quan gì đến nhau, một chú Tôn Ngộ Không hoặc con rồng đầy màu sắc đã xuất hiện. Có thể nói đây là phiên bản "in 3D thủ công" của ông cha ta, chỉ khác là không cần điện và cũng chẳng phải chờ máy khởi động.
Nguyên liệu làm tò he gồm những gì?
Nguyên liệu truyền thống để làm tò he tương đối đơn giản:
Trước đây, màu sắc thường được tạo từ các nguyên liệu tự nhiên như quả gấc, củ nghệ, lá cây hoặc rau củ. Bột phải có độ mềm, dẻo vừa phải, không quá nhão và cũng không quá khô. Đây là công đoạn đòi hỏi nhiều kinh nghiệm, bởi thời tiết nóng, lạnh hoặc hanh khô đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng bột.
Các bước nặn tò he cơ bản
Để tạo ra một sản phẩm tò he, người nghệ nhân thường thực hiện các bước sau:
Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng đến lúc tự nặn mới thấy con mèo rất dễ biến thành con.. Chưa xác định được giống loài. Muốn tạo ra một sản phẩm cân đối, sinh động, người nặn phải có đôi tay khéo léo cùng khả năng quan sát tốt.
Ý nghĩa của trò chơi dân gian nặn tò he
Nặn tò he không chỉ mang đến niềm vui mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa:
Mỗi con tò he tuy nhỏ bé nhưng lại mang trong mình câu chuyện về làng quê, lễ hội và tuổi thơ Việt Nam. Đó không chỉ là một món đồ chơi bằng bột mà còn là sản phẩm kết tinh từ sự sáng tạo và đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân.
Kết luận
Tên gọi tò he được cho là bắt nguồn từ tiếng "tò te" của chiếc còi từng được gắn với những con giống bằng bột. Qua thời gian, "tò te" được đọc chệch thành "tò he" và trở thành tên gọi quen thuộc cho đến ngày nay.
Giữa thế giới đồ chơi hiện đại, tò he vẫn có sức hấp dẫn rất riêng. Không cần pin, không cần Wi-Fi, cũng chẳng đòi hỏi cập nhật phần mềm, chỉ một nắm bột nhiều màu qua bàn tay khéo léo cũng đủ tạo nên cả thế giới tuổi thơ sinh động. Vì vậy, trò chơi dân gian nặn tò he xứng đáng được gìn giữ và giới thiệu rộng rãi đến các thế hệ mai sau.
Hãy cùng nhìn ngắm những hình ảnh tò he sinh động và độc đáo.
Trung thu đã cận kề, chúc bạn đọc có một cái Tết Trung thu hạnh phúc, sum vầy bên gia đình và người thân.
Last edited by a moderator:
