[Hồng Lăng]

Tên: Tết Rồi Ngoại Ơi!

Tác giả: Hồng Lăng

Thể loại: Tùy Bút

Văn án:

Ngoài chợ nay không có cái hơi nhộn nhịp, rộn ràng của hai ba bữa trước nữa. Nhớ đâu tầm ba rưỡi bốn giờ sáng là ì xèo người đi chợ tết, nào là lựa bưởi, mua dưa, vạn thọ rồi mấy quầy thịt heo, giấc đó là lai rai tới tầm năm sáu giờ là người ta đi kín chỗ. Bởi vậy nói sao mà bữa nói với bà nội "Mắc gì mà sớm ba giờ thức đi chợ rồi, già cả, vàng thì đeo nhiều mà hỏng sợ bị giật hả nội?", cái bả la: "Trời thần ơi mày ngủ tới chín giờ thì mày biết cái gì, ba bốn giờ mới còn bưởi đẹp, chứ mà gặp mày giờ này đi mua, mày lựa trái nào còn cùi mà hỏng dính keo dán sắt là tao nghỉ đánh số đề", bởi nói sao mà tết nó đông, nó vui không siết.

Mấy người bán đồ la – Không ở một chỗ mà xách đồ đi vòng vòng rao lên, la lên kiếm khách – ngày lại bán càng nhiều, nào là bán bao lì xì, đồ cúng, đồ dán dưa, đế trưng dưa.. Rồi mấy ông bán quần áo dạo ba bộ trăm ngàn, trăm ngàn ba bộ la ỉ oi, làm cho không khí tưng bừng như pháo tết vào buổi sáng. Đèn lồng, bông giả, liễn đỏ treo khắp mấy cái tiệm tạp hóa. Khúc trên trên thì tầm hai bốn, hai lăm là người ta bưng bông ra bán, thành cái chợ bông rồi, Vạn thọ, cúc vàng, mai, cát tường, ớt chỉ thiên rồi tắc nói chung là một rừng bông thơm ngát.

Ghệ tôi kể cái tiệm hằm bà lằng ở nhà trển, cứ lâu lâu người ta ùn lại mua đủ thứ, nào là gia vị rồi giấy tờ vàng mã để cúng kiếng, rồi này kia kia nọ. Lúc thì rảng ra, lúc thì tụm lại mua một lượt, đông vui dữ lắm.

Còn mồng một hôm nay, với tôi thì không còn là tết nữa.

Tết là phải đông đúc, nhộn nhịp, chen chút, rồi kêu mua này hia ơi, lựa kia kìa chế, lâu lâu thì nghe móc túi, rạch bóp xôn xao nguyên một chợ, dị mới là tết. Chớ đâu mà nhà nào cũng đóng cửa, hỏng buôn bán, rồi để cho cái gió tết đi qua một mình buồn hiu, lâu lâu thì để mấy cành mai rụng cánh để chào nắng xuân một cái rồi thôi, như bữa nay thì tết cái gì?

Đứng trước cái đường vô nhà ngoại, tôi liếc qua, liếc lại cái cảnh sông nước, đường xá thay đổi nhiều quá. Hồi đó qua đây phải đi đò, tôi nhớ lần đó đi từ bến đò lội lại nhà ngoại mà ngay vừa mưa xong là tôi cứ ba bước chụp ếch một lần, giờ thì đường xá cũng lót đan sạch sẽ, xe đi được rồi. Cây cầu tre bắt ngang vô nhà ngoại năm nay cũng đổi bằng cái cây bự hơn, chắc hơn nhiều.

Bờ bên đây nhìn vô nhà ngoại, cũng vách lá đó, mái lá đó, cái mặt tiền bằng tấm tôn bằng được quệt lên màu mới thấy tươi dữ lắm. Năm nay cũng có liễn đỏ treo lên, làm cái cửa màu xanh xanh bật lên một hương tết nhà quê. Mấy chậu vạn thọ ông ngoại trồng tốt quá, "Phải chi ổng cho chậu đem dìa thì mừng hết lớn" – Tôi nghĩ thầm. Tay vịnh cầu, tay xách hai bịch cà phê gói cho ngoại. Hồi bữa ba mươi tết ngoại dặn dì tư mua giùm mà bả quên, cái mẹ mua, nay sẵn đi thắp nhang rồi đem qua cho ngoại luôn. Già chớ hỏng có cà phê là chịu hổng nổi.

Tôi vô tới nhà, ở trước thì ông ngoại bật cái radio đang hát cái bài Lá trầu xanh, nằm trên cái võng rồi ngủ ngon lành. Con vàng nằm kế bên thấy tôi cái nó dòm dòm, rồi nằm xuống hỏng thèm sủa, hỏng thèm mừng. Tôi cũng không kêu, để ông ngoại ngủ.

Mò ra sau, nhà ngoại nền đất nên đi mang dép vô luôn, dép nó kêu lẹp bẹp, lẹp bẹp, ở sau bếp ngoại nghe ngoại hỏi: "Đứa nào đó bây?". Vừa đi tôi vừa la: "Con nè!". Ngoại đang nhúm lửa bắt lên cái nồi khổ qua với nấu nồi cơm. Tại nay chiều chút là mấy cậu, mấy dì, với anh em lại đốt nhang ông bà rồi ngồi ăn miếng cơm, uống miếng bia cho xôm, năm nào cũng vậy.

Đưa hai bịch cà phê cho ngoại, bà mừng húm:

- Chèn ơi, ghiền muốn chết mà sớm giờ hỏng có uống nè! Mày hỏng đem qua là tao tính chút lội qua bà thím hai đập một ca dìa uống rồi.

- Con biết ngoại trông con mới qua sớm nè, sớm giờ ăn gì chưa ngoại?

- Chưa, tao mới hăm xong cái nồi thịt kho, giờ nấu canh khổ qua nè. Nảy con chạy về đây có thấy anh ba mày hong?

- Dạ hong – Tôi lắc đầu, cầm ly nước ngoại mới rót.

- Tao mới kêu nó ra chợ mua chục ký muối bỏ vô khạp nè.

- Ủa dị hả. Ờ ngoại, con nghe người ta nói đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi. Đúng hong?

- Ừ, tao thấy sẵn rồi mua luôn. Với có để mồng ba cúng, nhà muối hỏng đủ một tô hỏng đủ cúng tết nhà.

Tôi không biết mùng ba cúng cái gì. Mà cũng không biết sao mà tết năm nào, ngày nào cũng thấy ngoại cúng, hỏng cúng này thì cúng kia. Nội nay mùng một cũng thấy dọn cái mâm chuẩn bị cúng nữa. Tôi mới hỏi:

- Mồng ba là cũng gì ngoại

- Trời ơi, ta nói mồng ba cúng nhiều lắm, ngoại cúng tết nhà, cũng binh. Rồi hồi xưa nuôi trâu có làm tết trâu, cúng ông chuồng bà chuồng nữa.

Cũng nhờ câu hỏi đó mà tôi biết được đủ thứ hết, nhất là mấy chuyện cúng oải hồi xưa.

Nghe ngoại nói tết nhà là mình dọn một mâm có bánh, thường ngày xưa là bánh bông lan, bánh tét, nói chung có bánh gì cúng bánh đó, rồi có dĩa trái cây, mấy chùm bông chang bỏ vô cái ly nước, một tô gạo đầy, một tô muối đầy, ba chung trà, ba chung nước. Cái rồi thắp nhang vái, cầu đất đai dương trạch, thành hoàn bổn cảnh phù hộ vậy đó, cái xong là lấy giấy tiền vàng mã dán lên tủ chén, khạp gạo, khạp muối, tủ đồ, nói chung là đầy nhà hết để cầu may mắn bình an.

Còn cái tết trâu là để cho con trâu ăn tết, cúng Ông Chuồng Bà Chuồng – Ý là hai người cai quản chuồng trâu – Ngoại nói y như ông bà Táo vậy đó. Cái xong cũng một mâm cúng kế một bên mâm tết nhà, y rang vậy, có cái là không có bánh với muối gạo, mà phải để cây roi mà mình quánh trâu với dây buột trâu lên, rồi thêm mấy ngàn bạc để lì xì cho người giữ trâu. Cúng xong thì lấy giấy tiền vàng mã dán lên sừng trâu cho nó ăn tết.

- Mèn ơi ta nói thả nó ra, đi ra ngoài ruộng nó ăn mấy gốc mạ mà còn đó, thương muốn chết, tại hồi đó tết đâu có mần ruộng mà có cỏ cho nó ăn đâu con – Ngoại vừa sắt bánh tét, vừa kể lại tôi nghe.

- Ủa ngoại rồi bỏ đại ngoài đồng nó hỏng đi mất hả?

- Tao nói bỏ mày ngoài đồng chưa chắc mày về nhà trước nó nữa đó con. Ta nói lạc đường năm đuôi chó, lạc ngõ nắm đuôi trâu đó.

- Dạ - Tôi vừa ăn bánh uống nước, vừa gật đầu, nghe ngoại kể.

- Còn cái cúng binh nè, là hồi đó ông sơ ông sờ gì của mày, ngoại kêu bằng ông cố đó, là mấy ổng cúng cúng rồi dạy, truyền lại về sau, nghe đâu hỏng biết vái là hỏng cúng được. Như mẹ con hỏng biết nên nhà con đâu có cúng đó. Hồi đó có làm thuyền bằng cây chuối, mấy ông bà già xưa mần đẹp lắm, cúng xong thả cho trôi. Mà giờ tao hỏng có mần, cũng cúng đơn giản cho có, cho giữ lại cái tục vậy đó con. Tao nhớ hồi đó cũng vụ cúng này, thả chiếc thuyền, mẹ mày với chín mày ra bờ sông chơi cái lọt sông, ông ngoại với cậu bảy mày nhảy xuống vớt, trời thần ơi tao nói xém một chút là mẹ mày với chín mày chết đuối rồi.

Nói tôi già tôi chịu chớ tôi khoái nghe mấy chuyện ngày xưa kiểu vầy. Nó gợi lên những thời mà ông bà cha mẹ mình trãi qua, nó là cái nét văn hóa từ lâu mà ông bà truyền lại. Tôi mà không hỏi thì cũng không biết có mấy vụ này. Văn hóa mà muốn bền lâu thì phải có người truyền, mà người truyền thì phải có kẻ nghe, kẻ làm mới không mất.

Ngoại năm nay cũng lớn lắm rồi. Lâu lâu chọc: "Sao hỏng nhuộm tóc cho đẹp gái?", ngoại nói: "Giờ già rồi, tóc mọc có cọng nào đen đâu, nhuộm cũng hỏng ăn màu mà tốn tiền thuốc, để giành đó mày lấy vợ đặng có đồ buộc tay". Cứ vậy đó mà vui. Nói chuyện với ông bà lớn tuổi, là cái gì đó mà tôi rất thích.

Sống trong những câu chuyện thời xưa, kỉ niệm đẹp của ông bà, rồi đôi khi là những câu chuyện thời nhỏ của cha mẹ, cô dì chú bác mình, mình cũng hiểu được và yêu thương họ nhiều hơn. Đặc biệt hơn hết như tôi mới nói, ít ra mình sẽ biết được những cái nét phong tục ngày xưa, từ cúng kiếng tới những điều mà ông bà hay làm để cầu chúc cho một năm an khang thịnh vượng.

Nói một hồi chuyện trên trời dưới đất, hai bà cháu quành ra sau bếp, chuẩn bị dọn mâm cúng tết đầu năm. Tôi thì sắt mấy miếng chả lạnh, ngoại thì múc canh với dọn chén.

Khói bếp bay lên như sương hòa vào làn nắng dịu nhẹ của mùa xuân, gió nhẹ thổi bay bay cánh mai trải đầy cả một sân sau rồi sân trước nữa. Một ngày xuân nhẹ nhàng, ấm áp.

Rồi tôi cũng thấy được tết trong cái ngày tôi xem là hết tết này, lại cho tôi thấy được sự xôn xao, rộng ràng trong tim. Cái tết của những ngày cuối năm là cái tết rộn rã, cái tết tưng bừng, còn vào ngày mồng đầu năm như vậy thì là tết của gia đình, của chính mình, của cái rôm rả trong một mâm cơm thoang thoảng mùi khói bếp. Giờ tôi mới nhận ra, đi xa cả năm trường về không chỉ để đi chợ tết với cha mẹ, mà còn là sự trầm lắng nhẹ nhàng bên bữa cơm bình thường mà đậm đà cùng với ông bà bên bếp lửa.

Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua, nhưng xuân cũng đã ghé lại bên hiên nhà tới khi con người ta muốn xuân già đi và bay mất.

(Hồng Lăng)​