Mình nghĩ bạn đang đi đúng hướng khi cho rằng "
kinh nghiệm có thể bù một phần cho bằng cấp", nhưng mình muốn sửa câu đó một chút cho thực tế hơn: Đừng cố "lấy kinh nghiệm bù bằng cấp", hãy cố biến mình thành một ứng viên mà nhà tuyển dụng thấy có thể giao việc được.
Với
sinh viên Luật, điều này quan trọng hơn rất nhiều.
Học Luật ở trường không chuyên Luật có bất lợi không?
Có, nhưng không đến mức đáng sợ như bạn nghĩ.
Khi mới ra trường, tên trường có thể tạo ra một chút lợi thế trong vòng lọc CV, đặc biệt nếu bạn ứng tuyển vào những hãng luật lớn hoặc những vị trí có rất nhiều ứng viên. Sinh viên từ các trường đào tạo Luật lâu năm thường có môi trường học tập, mạng lưới cựu sinh viên và cơ hội tiếp xúc nghề nghiệp tốt hơn.
Nhưng đó chỉ là lợi thế ban đầu.
Sau khi làm việc một thời gian, nhà tuyển dụng sẽ quan tâm nhiều hơn đến những câu hỏi như:
Bạn đã từng xử lý công việc gì?
Bạn có biết tra cứu văn bản pháp luật không?
Bạn có biết đọc và phân tích hợp đồng không?
Bạn có viết được công văn, đơn từ, ý kiến pháp lý hay không?
Khi được giao một vấn đề pháp lý mới, bạn tìm hướng giải quyết như thế nào?
Khả năng giao tiếp với khách hàng của bạn ra sao?
Bạn có cẩn thận, đúng hạn và có trách nhiệm không?
Ngoại ngữ của bạn thế nào?
Nếu một sinh viên trường nổi tiếng nhưng gần như chưa từng làm việc thực tế cạnh tranh với một sinh viên trường bình thường nhưng đã thực tập nghiêm túc, biết nghiên cứu hồ sơ, soạn thảo văn bản và xử lý công việc, người thứ hai hoàn toàn có khả năng được lựa chọn.
Sinh viên Luật nên tích lũy kinh nghiệm gì?
Điều đầu tiên mình khuyên bạn học thật chắc là kỹ năng tra cứu pháp luật.
Đừng chỉ học thuộc điều luật.
Bạn phải dần hình thành khả năng khi gặp một vấn đề có thể xác định được:
Vấn đề này thuộc lĩnh vực nào → văn bản nào điều chỉnh → văn bản còn hiệu lực không → có nghị định, thông tư hướng dẫn không → có quy định chuyển tiếp không → áp dụng điều khoản nào.
Đây là kỹ năng cực kỳ quan trọng trong nghề Luật.
Ví dụ, người hướng dẫn hỏi:
"Công ty muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng với người lao động này có được không?"
Một thực tập sinh tốt không chỉ trả lời "được" hoặc "không được", mà phải biết tìm căn cứ pháp lý, kiểm tra điều kiện, thời hạn báo trước, trường hợp ngoại lệ và rủi ro cho doanh nghiệp.
Hãy học cách đọc hồ sơ chứ đừng chỉ đọc luật
Khi đi làm, hiếm khi người ta đưa cho bạn một câu hỏi đẹp như đề thi.
Thay vào đó có thể là một tập:
Hợp đồng + email + biên bản + hóa đơn + tin nhắn + giấy chứng nhận + công văn + tài liệu khác.
Nhiệm vụ của bạn là tìm ra:
"Ai làm gì? Khi nào? Có chứng cứ không? Quy định pháp luật nào liên quan? Điểm nào có lợi? Điểm nào bất lợi?"
Đây chính là lúc tư duy pháp lý thực sự được hình thành.
Học soạn thảo văn bản càng sớm càng tốt
Một sinh viên Luật biết soạn thảo sẽ có lợi thế rất lớn.
Bạn nên tập làm quen với:
Hợp đồng, phụ lục hợp đồng, biên bản, công văn, thông báo, đơn đề nghị, đơn khiếu nại, đơn khởi kiện, bản trình bày ý kiến, thư tư vấn pháp lý và một số văn bản nội bộ doanh nghiệp.
Không cần lúc nào cũng viết những thứ quá cao siêu.
Chỉ riêng việc biết trình bày một văn bản sạch sẽ, logic, ít lỗi chính tả, dùng thuật ngữ chính xác và dẫn căn cứ đúng đã khiến bạn hơn khá nhiều ứng viên mới ra trường.
Đặc biệt rèn kỹ năng viết
Ngành Luật sử dụng chữ rất nhiều.
Một người hiểu vấn đề nhưng không trình bày được suy nghĩ của mình thành văn bản rõ ràng sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Bạn có thể tự luyện bằng cách chọn một tình huống pháp lý rồi viết khoảng một trang:
Vấn đề pháp lý là gì?
Quy định pháp luật nào áp dụng?
Phân tích thế nào?
Kết luận ra sao?
Cứ làm đều đặn như vậy, sau một thời gian khả năng tư duy của bạn cũng sẽ tốt lên theo.
Khi thực tập, đừng quá quan trọng việc "được làm việc lớn"
Một sai lầm phổ biến của sinh viên là vừa đi thực tập đã muốn được tham gia vụ án lớn, gặp khách hàng lớn hoặc trực tiếp tư vấn.
Trong khi rất nhiều kỹ năng nghề nghiệp lại bắt đầu từ những việc tưởng như rất nhỏ.
Ví dụ:
Sắp xếp hồ sơ.
Đọc hồ sơ.
Kiểm tra văn bản.
Tra cứu quy định.
Đánh số tài liệu.
Tóm tắt vụ việc.
Soạn dự thảo công văn.
Đi nộp hồ sơ.
Theo dõi tiến độ xử lý.
Nghe có vẻ không "oách", nhưng đây chính là quá trình bạn hiểu một hồ sơ pháp lý thực tế vận hành như thế nào.
Đừng đánh giá nơi thực tập bằng việc bạn có được giao việc hoành tráng hay không.
Hãy đánh giá bằng câu hỏi:
"Sau ba tháng ở đây, mình biết làm thêm được những gì?"
Nên thực tập ở đâu?
Không có một nơi duy nhất tốt nhất.
Nếu muốn trở thành luật sư, bạn có thể ưu tiên văn phòng luật sư hoặc công ty luật.
Nếu thích pháp chế doanh nghiệp, hãy tìm cơ hội ở phòng pháp chế, compliance hoặc bộ phận liên quan đến hợp đồng của doanh nghiệp.
Nếu quan tâm đến tố tụng và hoạt động tư pháp, trải nghiệm tại tòa án, viện kiểm sát hoặc những cơ quan liên quan cũng rất hữu ích nếu bạn có cơ hội.
Quan trọng nhất là nơi đó có người hướng dẫn và có công việc thực tế để bạn quan sát, học hỏi hoặc tham gia.
Một công ty luật nhỏ nhưng luật sư chịu hướng dẫn bạn đôi khi còn đáng giá hơn một tổ chức rất nổi tiếng mà ba tháng bạn chỉ photocopy tài liệu.
Đừng thực tập chỉ để lấy dấu
Đây có lẽ là lời khuyên mình muốn nhấn mạnh nhất.
Nếu mục tiêu chỉ là:
"Đủ thời gian → xin xác nhận → nộp cho trường"
Thì bạn đã bỏ phí một cơ hội rất lớn.
Hãy coi mỗi nơi thực tập là nơi xây dựng CV.
Ví dụ sau ba tháng, thay vì CV chỉ ghi:
"Thực tập sinh pháp lý tại Công ty A."
Bạn có thể ghi được những kinh nghiệm thực tế như:
"Nghiên cứu quy định liên quan đến lao động và doanh nghiệp."
"Hỗ trợ rà soát hợp đồng."
"Tra cứu và hệ thống hóa văn bản pháp luật."
"Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ."
"Soạn thảo dự thảo công văn và văn bản pháp lý dưới sự hướng dẫn."
CV lúc đó có sức nặng hoàn toàn khác.
Tiếng Anh là một khoản đầu tư rất đáng giá
Nếu có thời gian, mình rất khuyến khích bạn học Legal English.
Không nhất thiết phải nói tiếng Anh như người bản xứ.
Trước tiên hãy cố đạt khả năng:
Đọc hợp đồng.
Đọc email.
Tra cứu tài liệu.
Hiểu các thuật ngữ pháp lý cơ bản.
Viết email công việc.
Một sinh viên Luật có chuyên môn ổn cộng thêm ngoại ngữ tốt sẽ mở được rất nhiều lựa chọn việc làm hơn.
Excel, Word và kỹ năng văn phòng cũng đừng xem nhẹ
Nghe chẳng liên quan đến Luật nhưng khi đi làm lại sử dụng hàng ngày.
Đặc biệt là Word.
Bạn nên biết:
Định dạng văn bản chuyên nghiệp.
Heading.
Mục lục tự động.
Track Changes.
Comment.
Compare Documents.
Đánh số điều khoản.
Header, footer.
Chuyển đổi và xử lý PDF.
Luật sư hoặc chuyên viên pháp chế không thể mất nửa tiếng chỉ để sửa một cái bảng trong Word được.
Hãy xây dựng một lĩnh vực mình mạnh hơn người khác
Bạn không cần biết tất cả mọi thứ ngay khi còn là sinh viên.
Có thể chọn một lĩnh vực để đào sâu trước:
Luật doanh nghiệp.
Hợp đồng.
Lao động.
Đất đai.
Sở hữu trí tuệ.
Thương mại.
Thuế.
Đầu tư.
Chứng khoán.
Ngân hàng.
Bảo hiểm.
Bảo vệ dữ liệu.
Thương mại điện tử.
Sau đó đọc nhiều vụ việc, văn bản và tình huống thực tế liên quan đến lĩnh vực đó.
Khi đi phỏng vấn, một ứng viên nói:
"Em học Luật và cái gì cũng biết một chút."
Không ấn tượng bằng người có thể nói:
"Em đặc biệt quan tâm đến pháp luật doanh nghiệp và hợp đồng. Trong thời gian thực tập em đã hỗ trợ rà soát một số hợp đồng, nghiên cứu điều khoản phạt vi phạm, bồi thường và chấm dứt hợp đồng.."
Người phỏng vấn lập tức có thứ để hỏi tiếp.
Còn chuyện "bằng trường bình thường" thì sao?
Theo mình, bạn không nên tự ti về điều đó.
Bạn không thể quay lại vài năm trước để chọn lại trường, nhưng bạn có thể quyết định mình sẽ trở thành người thế nào sau khi tốt nghiệp.
Giả sử hai người cùng nhận bằng cử nhân Luật.
Một người có:
Bằng tốt + CV gần như trống.
Người còn lại có:
Kết quả học tập khá tốt + 1–2 năm thực tập bán thời gian + tiếng Anh ổn + viết tốt + biết nghiên cứu pháp luật + từng xử lý hồ sơ thực tế.
Khoảng cách về tên trường lúc này đã nhỏ đi rất nhiều.
Và sau vài năm đi làm, câu chuyện càng trở nên rõ ràng hơn.
Lúc đó người ta thường hỏi:
"Bạn đã làm được gì?"
Chứ rất ít người còn ngồi soi:
"Bốn, năm năm trước bạn học trường nào?"
Nếu còn đang học, mình khuyên bạn đi theo lộ trình này
Năm đầu và năm hai: Học chắc kiến thức nền, cải thiện tiếng Anh, Word và kỹ năng tìm kiếm thông tin pháp luật.
Năm hai và năm ba: Bắt đầu xin thực tập, cộng tác viên pháp lý hoặc tham gia các hoạt động học thuật, phiên tòa giả định, câu lạc bộ Luật nếu có.
Năm ba và năm cuối: Cố gắng thực tập ở vị trí gần với hướng nghề nghiệp mà mình muốn theo, đồng thời xây dựng CV và các kỹ năng chuyên môn thực tế.
Đừng đợi đến khi trường bắt buộc thực tập mới bắt đầu tìm kinh nghiệm.
Nếu có thể, hãy đi sớm.
Cuối cùng, đừng cố trở thành "sinh viên biết nhiều luật nhất"
Hãy cố trở thành một người mà khi được giao công việc, cấp trên cảm thấy yên tâm.
Bạn chưa biết thì hỏi.
Được giao việc thì ghi chép.
Hẹn 3 giờ thì cố gắng 3 giờ có kết quả.
Không chắc căn cứ pháp lý thì kiểm tra lại.
Không hiểu hồ sơ thì đọc lại.
Sai thì sửa và nhớ để không sai lần thứ hai.
Trong nghề Luật, sự cẩn thận, đáng tin cậy và khả năng tự học đôi khi quan trọng chẳng kém điểm số.
Vì vậy, mình rất đồng tình với suy nghĩ của bạn, chỉ là mình sẽ đổi câu "lấy kinh nghiệm bù bằng cấp" thành:
"Dùng năng lực thực tế để khiến tên trường không còn là điều quan trọng nhất trong CV của mình."
Nếu từ bây giờ đến khi tốt nghiệp bạn tích lũy được chuyên môn tốt, khả năng nghiên cứu pháp lý, soạn thảo, ngoại ngữ, kinh nghiệm thực tập và thái độ làm việc đáng tin cậy thì một tấm bằng từ trường không chuyên Luật hoàn toàn không phải dấu chấm hết cho con đường nghề nghiệp của bạn. Ngược lại, việc bạn ý thức được điều này sớm còn là một lợi thế, bởi bạn biết mình cần cố gắng ở đâu để tạo ra khác biệt.
