- ★
Mỗi lần tôi rủ đi đâu, mẹ sẽ lắc đầu: "Mẹ quê mùa, đi theo tụi con kỳ lắm". Sau hai chữ "quê mùa" không chỉ là nỗi ngại đường xa hay sợ tốn tiền, mà còn là cảm giác mình không thuộc về thế giới của con.
Tôi dành dụm mua cho mẹ mấy món công nghệ để cuộc sống ở quê nhẹ nhàng hơn: Điện thoại thông minh, máy giặt, tủ lạnh thế hệ mới. Tôi chỉ từng nút, dặn từng bước. Mẹ nghe chăm chú, "ừ, ừ" như thể đã thông thạo lắm.
Nhưng hễ tôi vô lại phố là bà con lối xóm mật báo ngay: Điện thoại vẫn nguyên trong bọc, máy giặt phủ vải cho mới, bếp từ đậy lại, đun bếp cũ sau nhà, tủ lạnh cắm chút lên cho mát rồi lại rút điện đi..
Tôi vừa bực vừa thương, gọi điện về vừa hỏi vừa trách, mẹ ậm ừ: "Sợ tốn tiền, sợ hỏng mấy cái nút" rồi lảng sang chuyện khác.
Sau này tôi mới hiểu, với tôi, máy hư thì sửa; thao tác sai thì làm lại. Nhưng với mẹ, món đồ mới là khoản tiền lớn của con, mỗi lần chạm vào đều kèm nỗi lo làm hỏng. Thế hệ mẹ quen với máy cơ, chắc tay, bật - tắt rõ ràng, dễ sử dụng. Máy móc điện tử bây giờ nút nào cũng xanh đỏ lập lòe, có những thứ bấm sai còn kêu ầm ĩ. Mẹ sợ.
Cuộc sống cứ thế xoay quanh những thứ đầy vất vả nhưng quen thuộc trong vùng an toàn của mẹ. Rồi con cái người ta đưa cha mẹ đi đó đi đây, tôi sợ mẹ buồn, mẹ chạnh lòng. Tôi cũng muốn mẹ được đi chơi cho khỏe thân.
Phải thuyết phục nhiều năm mẹ mới chịu. Mỗi chuyến đi là một lần tập dượt lại từ đầu: Ngủ khách sạn, bước vào thang máy.. Đi tới đâu mẹ hỏi giá tới đó, mua cái gì mẹ cũng can. Bằng này mà đong gạo, mua thịt ở quê thì.. Sợ tôi gắt, mẹ chỉ dám nói chuyện với cháu nội. Nhưng thằng bé mới lên tám, chưa hiểu gì, mẹ tự lẩm nhẩm một mình. Tôi cứ vừa bực vừa thương.
Hè này, tôi đưa mẹ sang Thái Lan cùng con trai. Chuyến đi có ba thế hệ: Đứa trẻ háo hức, người trưởng thành lo lịch trình và bà già vừa vui vừa dè dặt. Ở sân bay, mẹ giữ chặt túi giấy tờ, qua cửa kiểm tra, mẹ lóng ngóng nhìn tôi để chắc mình không đứng nhầm hàng, không làm gì sai sót. Tôi đi chậm, để mẹ có thời gian nhìn và bước theo.
Thế hệ mẹ dành phần lớn đời mình để sinh tồn và nuôi con. Khi người khác học ngoại ngữ, đi du lịch, làm quen với máy móc, họ ở ngoài ruộng, trong xưởng hoặc bên gánh hàng ngoài chợ đông. Đó là cái giá của việc dành thời gian, tiền bạc và cơ hội cho thế hệ sau.
Khi con cái trưởng thành, khoảng cách lối sống dễ thành khoảng cách tình cảm. Con nói nhanh, quen màn hình; cha mẹ lọng cọng hỏi lại. Một cái nhíu mày hay hành động giật điện thoại đủ khiến họ thấy mình vụng về, mặc cảm. Nhiều cha mẹ bước vào tuổi già với tâm thế ngại ngần hiện diện cạnh con.
Tháng 7 âm lịch - mùa Vu Lan nhắc chúng ta biết ơn sinh thành bằng hoa hồng cài áo, lễ chùa, mâm cơm hay món quà tặng cha mẹ. Những nghi thức ấy đáng quý, nhưng hiếu thảo còn nằm trong cách con cái bảo vệ phẩm giá của cha mẹ. Mua máy giặt cho cha mẹ chưa chắc đã là thương nếu sau đó ta cáu gắt vì mẹ ta không nhớ nút bấm.
Đi cùng mẹ, tôi tập chậm lại. Tôi nói trước từng chặng để mẹ tự giữ giấy tờ, chọn món hay bấm thang máy. Mẹ hỏi lại, tôi cố trả lời như với lần hỏi đầu tiên. Ở nhà, tôi cũng đổi cách hướng dẫn: Không giảng giải mọi chức năng trong một lần, mà dán thêm những mẩu giấy hướng dẫn nhỏ ở những nơi cần thiết, để mẹ tự học, tự làm cho quen. Đôi khi, điều cha mẹ cần nhất lại là được tự làm, được tự quyết, được phép vụng về mà không bị con cái sốt ruột.
Tôi đã mất không ít thời gian để nhận ra: Thương cha mẹ khi về già không chỉ là làm cho họ sống nhàn hơn, mà còn là giúp họ không thấy mình trở thành người thừa trong thế giới của con.
Những đứa trẻ lớn lên - cứng cáp để đi nhanh hơn, đi xa dần cha mẹ mình - sẽ có lúc phải bước chậm lại - để cha mẹ còn có thể vịn vào.
Tôi dành dụm mua cho mẹ mấy món công nghệ để cuộc sống ở quê nhẹ nhàng hơn: Điện thoại thông minh, máy giặt, tủ lạnh thế hệ mới. Tôi chỉ từng nút, dặn từng bước. Mẹ nghe chăm chú, "ừ, ừ" như thể đã thông thạo lắm.
Nhưng hễ tôi vô lại phố là bà con lối xóm mật báo ngay: Điện thoại vẫn nguyên trong bọc, máy giặt phủ vải cho mới, bếp từ đậy lại, đun bếp cũ sau nhà, tủ lạnh cắm chút lên cho mát rồi lại rút điện đi..
Tôi vừa bực vừa thương, gọi điện về vừa hỏi vừa trách, mẹ ậm ừ: "Sợ tốn tiền, sợ hỏng mấy cái nút" rồi lảng sang chuyện khác.
Sau này tôi mới hiểu, với tôi, máy hư thì sửa; thao tác sai thì làm lại. Nhưng với mẹ, món đồ mới là khoản tiền lớn của con, mỗi lần chạm vào đều kèm nỗi lo làm hỏng. Thế hệ mẹ quen với máy cơ, chắc tay, bật - tắt rõ ràng, dễ sử dụng. Máy móc điện tử bây giờ nút nào cũng xanh đỏ lập lòe, có những thứ bấm sai còn kêu ầm ĩ. Mẹ sợ.
Cuộc sống cứ thế xoay quanh những thứ đầy vất vả nhưng quen thuộc trong vùng an toàn của mẹ. Rồi con cái người ta đưa cha mẹ đi đó đi đây, tôi sợ mẹ buồn, mẹ chạnh lòng. Tôi cũng muốn mẹ được đi chơi cho khỏe thân.
Phải thuyết phục nhiều năm mẹ mới chịu. Mỗi chuyến đi là một lần tập dượt lại từ đầu: Ngủ khách sạn, bước vào thang máy.. Đi tới đâu mẹ hỏi giá tới đó, mua cái gì mẹ cũng can. Bằng này mà đong gạo, mua thịt ở quê thì.. Sợ tôi gắt, mẹ chỉ dám nói chuyện với cháu nội. Nhưng thằng bé mới lên tám, chưa hiểu gì, mẹ tự lẩm nhẩm một mình. Tôi cứ vừa bực vừa thương.
Hè này, tôi đưa mẹ sang Thái Lan cùng con trai. Chuyến đi có ba thế hệ: Đứa trẻ háo hức, người trưởng thành lo lịch trình và bà già vừa vui vừa dè dặt. Ở sân bay, mẹ giữ chặt túi giấy tờ, qua cửa kiểm tra, mẹ lóng ngóng nhìn tôi để chắc mình không đứng nhầm hàng, không làm gì sai sót. Tôi đi chậm, để mẹ có thời gian nhìn và bước theo.
Thế hệ mẹ dành phần lớn đời mình để sinh tồn và nuôi con. Khi người khác học ngoại ngữ, đi du lịch, làm quen với máy móc, họ ở ngoài ruộng, trong xưởng hoặc bên gánh hàng ngoài chợ đông. Đó là cái giá của việc dành thời gian, tiền bạc và cơ hội cho thế hệ sau.
Khi con cái trưởng thành, khoảng cách lối sống dễ thành khoảng cách tình cảm. Con nói nhanh, quen màn hình; cha mẹ lọng cọng hỏi lại. Một cái nhíu mày hay hành động giật điện thoại đủ khiến họ thấy mình vụng về, mặc cảm. Nhiều cha mẹ bước vào tuổi già với tâm thế ngại ngần hiện diện cạnh con.
Tháng 7 âm lịch - mùa Vu Lan nhắc chúng ta biết ơn sinh thành bằng hoa hồng cài áo, lễ chùa, mâm cơm hay món quà tặng cha mẹ. Những nghi thức ấy đáng quý, nhưng hiếu thảo còn nằm trong cách con cái bảo vệ phẩm giá của cha mẹ. Mua máy giặt cho cha mẹ chưa chắc đã là thương nếu sau đó ta cáu gắt vì mẹ ta không nhớ nút bấm.
Đi cùng mẹ, tôi tập chậm lại. Tôi nói trước từng chặng để mẹ tự giữ giấy tờ, chọn món hay bấm thang máy. Mẹ hỏi lại, tôi cố trả lời như với lần hỏi đầu tiên. Ở nhà, tôi cũng đổi cách hướng dẫn: Không giảng giải mọi chức năng trong một lần, mà dán thêm những mẩu giấy hướng dẫn nhỏ ở những nơi cần thiết, để mẹ tự học, tự làm cho quen. Đôi khi, điều cha mẹ cần nhất lại là được tự làm, được tự quyết, được phép vụng về mà không bị con cái sốt ruột.
Tôi đã mất không ít thời gian để nhận ra: Thương cha mẹ khi về già không chỉ là làm cho họ sống nhàn hơn, mà còn là giúp họ không thấy mình trở thành người thừa trong thế giới của con.
Những đứa trẻ lớn lên - cứng cáp để đi nhanh hơn, đi xa dần cha mẹ mình - sẽ có lúc phải bước chậm lại - để cha mẹ còn có thể vịn vào.
