3.1. Giới thiệu chung về tỉnh Lâm Đồng
Vị trí địa lý:
Lâm Đồng là tỉnh miền núi phía Nam Tây Nguyên có độ cao trung bình từ 800 - 1.000 m so với mặt nước biển với diện tích tự nhiên 9.772, 19 km2; địa hình tương đối phức tạp chủ yếu, là bình sơn nguyên, núi cao đồng thời cũng có những thung lũng nhỏ bằng phẳng đã tạo nên những yếu tố tự nhiên khác nhau về khí hậu, thổ nhưỡng, thực động vật.. và những cảnh quan kỳ thú cho tỉnh Lâm Đồng.
Phía đông giáp các tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận
Phía tây nam giáp tỉnh Đồng Nai
Phía nam – đông nam giáp tỉnh Bình Thuận
Phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk
Lâm Đồng nằm trên 3 cao nguyên và là khu vực đầu nguồn của 7 hệ thống sông lớn; Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam – là khu vực năng động, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và là thị trường có nhiều tiềm năng lớn. Toàn tỉnh có thể chia thành 3 vùng với 5 thế mạnh: Phát triển cây công nghiệp dài ngày, lâm nghiệp, khoáng sản, du lịch - dịch vụ và chăn nuôi gia súc [3]
Địa hình
Đặc điểm chung của Lâm Đồng là địa hình cao nguyên tương đối phức tạp, chủ yếu là bình sơn nguyên, núi cao đồng thời cũng có những thung lũng nhỏ bằng phẳng đã tạo nên những yếu tố tự nhiên khác nhau về khí hậu, thổ nhưỡng, thực động vật.. Và những cảnh quan kỳ thú cho Lâm Đồng.
Đặc điểm nổi bật của địa hình tỉnh Lâm Đồng là sự phân bậc khá rõ ràng từ bắc xuống nam. Phía bắc tỉnh là vùng núi cao, vùng cao nguyên Lang Bian với những đỉnh cao từ 1.300m đến hơn 2.000m như Bi Đúp (2.287m), Lang Bian (2.167m). Phía đông và tây có dạng địa hình núi thấp (độ cao 500 – 1.000m). Phía nam là vùng chuyển tiếp giữa cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc và bán bình nguyên [3]
Khí hậu
Lâm Đồng nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa biến thiên theo độ cao, trong năm có 2 mùa rõ rệt; Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ thay đổi rõ rệt giữa các khu vực, càng lên cao nhiệt độ càng giảm. Nhiệt độ trung bình năm của tỉnh dao động từ 18 – 250C, thời tiết ôn hòa và mát mẻ quanh năm, thường ít có những biến động lớn trong chu kỳ năm. Lượng mưa trung bình 1.750 – 3.150 mm/năm, độ ẩm tương đối trung bình cả năm 85 – 87%, số giờ nắng trung bình cả năm 1.890 – 2.500 giờ, thuận lợi cho phát triển du lịch nghỉ dưỡng và phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có nguồn gốc ôn đới. Đặc biệt Lâm Đồng có khí hậu ôn đới ngay trong vùng khí hậu nhiệt đới điển hình và nằm không xa các trung tâm đô thị lớn và vùng đồng bằng đông dân [3]
3.2. Phân tích hiện trạng tài nguyên, tính đa dạng sinh học tại tỉnh Lâm Đồng
Tỉnh Lâm Đồng trải trên nhiều kiểu địa hình có các đai độ cao khác nhau, từ 130m đến trên 2.200m. Lâm Đồng nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa; nhiệt độ trung bình năm từ 18-250C. Đặc điểm địa hình bậc thềm đặc trưng cùng các điều kiện tự nhiên khác như thổ nhưỡng, khí hậu khá thuận lợi đã tạo điều kiện phát triển các hệ sinh thái (HST), các loài động vật, thực vật, các loài cây trồng, vật nuôi có nguồn gốc á nhiệt đới và ôn đới ngay trong vùng nhiệt đới cận xích đạo [3]
Với HST, có hai HST tự nhiên chính: Trên cạn và đất ngập nước. HST trên cạn ở Lâm Đồng bao gồm các HST rừng, HST nông nghiệp và HST đô thị; Trong đó HST rừng chiếm diện tích lớn nhất (khoảng 60% diện tích tự nhiên), phân bố trên các đai cao khác nhau với các kiểu thảm thực vật rừng chính: Lá rộng thường xanh, hỗn giao lá rộng lá kim, lá kim, lá rộng rụng lá, tre hỗn giao với cây gỗ phân tán, tre/trảng cây bụi và trảng cỏ. Về loài, đã thống kê được 3.490 loài thực vật rừng, 393 loài nấm lớn, 86 loài thú, 301 loài chim, 102 loài bò sát, lưỡng cư, 686 loài côn trùng và 111 loài cá [5]
Trong số loài thực vật, động vật rừng có 220 loài bị đe dọa cấp quốc gia trong Sách đỏ Việt Nam (2007) ; 98 loài bị đe dọa toàn cầu trong Danh lục đỏ IUCN và 115 loài được bảo vệ theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ
ĐDSH thực vật tập trung chủ yếu ở các vườn quốc gia, khu bảo tồn, rừng phòng hộ và một số ít công ty lâm nghiệp. Cụ thể, số loài thực vật bậc cao đã phát hiện ở VQG Bidoup - Núi Bà 1.945 loài; VQG Cát Tiên (khu vực Cát Lộc) 772 loài; Công ty Lâm nghiệp Lộc Bắc 486 loài; Công ty Lâm nghiệp Bảo Lâm 473 loài. Về ĐDSH động vật (tập trung chủ yếu các loài có xương sống trên cạn), Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga cho biết, cao nguyên Đà Lạt có 85 loài thú, 158 loài chim, 70 loài lưỡng cư, 83 loài bò sát và 400 loài bướm. Tài liệu "Chương trình hành động bảo tồn ĐDSH tỉnh Lâm Đồng, giai đoạn 2008-2020", thông báo địa bàn Lâm Đồng có 86 loài thú, 346 loài chim, 64 loài bò sát, 36 loài lưỡng cư, 130 loài cá và 419 loài bướm [9]
3.3. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học tỉnh Lâm Đồng
Sở TN&MT tỉnh Lâm Đồng đã chỉ ra, ứng phó với biến đổi khí hậu là lĩnh vực khá mới, phức tạp, cần thực hiện đồng bộ trên nhiều lĩnh vực kinh tế khác nhau, tuy nhiên do nguồn lực của tỉnh lâu nay còn hạn chế nên chưa triển khai được nhiều dự án như Kế hoạch hành động mà UBND tỉnh đã phê duyệt.
Hiện tượng thời tiết cực đoan tác động đến HST: Mưa tăng tất nhiên kéo theo rất nhiều những hậu quả không mong muốn. Đất lở, lũ lụt gây thiệt hại mùa màng, tài sản và con người; lượng mưa lớn khiến đất bị rửa trôi, nhanh bị bạc màu nếu không có giải pháp hữu hiệu. Còn mùa khô cũng sẽ kéo dài hơn, gây hạn hán, thiếu nước cục bộ. "Hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ dẫn đến tình trạng mưa nắng thất thường, thời tiết không theo thông lệ nên rất khó đoán trước" Trong 10 tháng đầu năm 2020, Lâm Đồng đã có 10 đợt mưa lớn, 1 đợt mưa đá, 17 đợt mưa lớn kèm lốc xoáy, 1 đợt sương muối, 3 vụ sạt lở đất, 4 vụ sét đánh. Những hậu quả này đã tác động mạnh mẽ đến HST ở tỉnh Lâm Đồng [3]
Lĩnh vực tác động nhiều nhất cho Lâm Đồng trong thời gian đến, theo Kịch bản dự báo, sẽ là tài nguyên nước. Mưa lớn làm dòng chảy các con sông tăng trong mùa mưa. Và do nhu cầu sử dụng nước trong nền kinh tế ngày càng lớn nên độ thiếu hụt nước sẽ ngày càng trầm trọng hơn, nhất là trong mùa khô. Tình trạng ô nhiễm tại các sông, suối, ao, hồ vào mùa khô ngày càng gia tăng do việc sản xuất nông nghiệp và nước thải sinh hoạt ở phía thượng nguồn thải ra, nhất là tại các khu vực nội thành tập trung đông dân cư, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nguồn nước và môi trường cảnh quan[3]
Việc phát triển rất nhanh và thiếu qui hoạch hệ thống nhà lưới, nhà kính hiện nay tại các huyện, thành phía bắc Lâm Đồng, theo đánh giá của ngành chức năng tỉnh, đã dẫn đến những hệ quả không mong muốn như làm đất bị thoái hóa, gây ô nhiễm nguồn nước, làm gia tăng các tác động của biến đổi khí hậu như tăng khả năng gây lũ cục bộ trong thời gian ngắn, tạo hiện tượng khí hậu nóng dần và hậu quả là biến đổi hệ sinh thái ở khu vực nhà kính lẫn xung quanh [3]
Trong công tác bảo vệ rừng, áp lực mất rừng và suy thoái rừng ngày càng phức tạp hơn, trong đó nguyên nhân lấy đất sản xuất vẫn là vấn đề nóng gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường trong bối cảnh ứng phó với biến đổi khí hậu. Và chính từ việc mất rừng đã tác động đến môi trường sống của HST và khiến động vật tại đây dần ít đi, thực vật ở những nơi có rừng suy thoái ngày càng giảm về số lượng và chất lượng [3]