[anhtran57]

Tên truyện: Ba Chuyện Nhỏ

Tác Giả: Tôi

Thể loại: Tản Văn

Văn án

Một ổ bánh mì, một chuyến đi chợ nhầm, một buổi đọc kinh - ba chuyện bình thường tưởng trôi qua. Nhưng nếu chú ý, chúng dạy cùng một thứ theo ba cách khác nhau. Ghi lại để nhớ.

Mình đang đi ngoài đường thì thấy một vị khất sĩ. Quấn y phấn tảo, đi một mình, dừng lại bên lề. Mình dừng lại, muốn cúng dường. Chạy vô tiệm mua bánh mì gối và nước ngọt - thứ tiện nhất lúc đó. Mang ra mời thầy. Thầy.. Không nhận. Mình đứng ngẩn ra một chút. Rồi hiểu - thầy giữ hạnh đầu đà, chỉ nhận thực phẩm thuần chay, không nhận đồ có bao bì hay nước ngọt. Mình quay vô chợ, mua 2 ổ bánh mì không. Lần này thầy nhận.

Về nhà, mình hí hửng kể cho mẹ nghe.

Mẹ nghe xong, nói:

"Coi chừng bị lừa. Khất thực thường đi thành đoàn, chứ không ai đi một mình. Coi chừng họ bỏ thuốc."

Mình đứng hình. Không phải vì mẹ nói vô lý. Mà vì.. Mẹ mình là người từng ngưỡng mộ hạnh khất sĩ, từng mong có dịp cúng dường. Vậy mà giờ phản ứng như vậy. Mẹ kể thêm chuyện này chuyện kia mình nghe. Cơn giận bắt đầu nổi lên trong mình - kiểu giận âm ỉ, không bùng ra nhưng cứ ở đó. Rồi mình nhớ tới một câu Ngài Đạt Lai Lạt Ma từng nói:

"Khi gặp chuyện không như ý, trước khi giận - hãy quan sát phản ứng bên trong cơ thể. Tim có đập nhanh hơn không? Mặt có nóng lên không? Khi biết mình đang giận, tự khắc cơn giận sẽ nguôi đi." Mình làm theo. Quan sát. Tim đang đập nhanh hơn thật. Mặt hơi nóng. Rồi mình bắt đầu niệm Phật nhẹ trong đầu.

Mẹ vẫn đang nói. Mình vẫn nghe. Nhưng không còn bị cuốn vào nữa. Sau đó mình nhận ra: Giữ tâm để không tạo thêm vấn đề mới, đó cũng là một cách thực hành. Không phải mọi chuyện đều như ý. Nhưng mình có thể chọn cách phản ứng. Mình nghĩ: Tu không phải hết phản ứng, mà tu để biết mình đang phản ứng. Mình tưởng vậy là mình đã thành công rồi. Nhưng chưa đâu. Vài ngày sau, mẹ bảo mình đi chợ mua thịt. Nghe có vẻ đơn giản. Mẹ dặn: Thịt và sườn thì trả tiền, lỗ tai heo thì hôm khác mới trả. Mình nghe - nhưng nghe nhầm. Về nhà làm ngược lại. Bị mẹ mắng. Mình cảm thấy bị hiểu lầm: "Mình nghe như vậy mà?" Mẹ hỏi: "Nếu không nghe rõ sao không hỏi lại?" Mình khá bực. Nhưng nghĩ lại.. Nói thật, khi đó mình tin mình nghe đúng, thì sao lại đi hỏi lại chứ? Mình tự nhủ vậy, rồi cười một mình. Thôi, không buồn, không giận nữa. Tưởng vậy là xong. Nhưng tới bữa cơm tối, mẹ nhắc lại chuyện mua thịt. Rồi nói thêm một câu mình không ngờ: "Hằng ngày mày tụng kinh niệm Phật, đáng lẽ trí phải sáng chứ. Sao tao thấy trí của mày nó đi đâu mất vậy?" Câu đó.. Mình chịu không nổi. Không phải giận. Mà buồn. Kiểu buồn khi cố gắng làm tốt việc của mình, nhưng bị bác bỏ ngay cái thứ mình trân trọng nhất - việc tu tập. Còn tệ hơn nữa - lúc đó có bạn của mẹ ngồi cùng bàn. Họ chen vào: "Chị nói đúng ý em. Em cũng thấy vậy á." Mình im lặng.

Vài hôm sau.. Không muốn nói chuyện với họ luôn. Tối hôm đó, mình lạy sám hối. Trong bài Nguyện Hương có một câu: "Trí huệ song tu." Mình thắc mắc - trí huệ song tu là gì? Lên mạng hỏi các thầy chùa. Thầy trả lời: "Thường ngày tụng kinh nhưng không cầu trí, thì trí vẫn không thay đổi. Chỉ có huệ là tăng trưởng." Mình hỏi tiếp: Thưa thầy trí là gì? Và Huệ khác trí thế nào? Thầy giải thích: "Trí là để biết mình nên làm gì, phản ứng ra sao với hoàn cảnh. Còn huệ - là giúp nhắc nhở khi nào nên dừng lại." Nghe xong, mình nhớ ra một câu chuyện từ hồi nhỏ - câu chuyện cây đinh. Khi đóng đinh vào gỗ, gỗ bị thủng một lỗ. Dù rút đinh ra, vết đó vẫn còn. Nên một lời nói làm người khác buồn - dù có xin lỗi - ký ức đó cũng khó phai. Nhưng hôm đó mình thấy câu chuyện đó có hai lớp: Lớp một - khuyên người đừng gieo nhân lời nói như cây đinh. Lớp hai - khuyên người tu đừng như khúc gỗ bị đinh đóng vào. Lời nói của người là Đinh, nhưng tâm mình không nhất thiết là Gỗ. Lời nói dù sắc như dao - vết thương vẫn có thể chữa lành, bằng trí huệ. Và cái chữa lành bằng trí huệ đó.. Là tìm ra gốc gác nỗi đau. Không phải từ lời người khác nói. Mà từ cách mình phản ứng. Lời nói của người khác chỉ là tấm gương, soi lại cái mình đang bám vào thôi. Lúc đó mình mới nhớ lại chuyện vị khất sĩ hôm trước. Mình đã đọc trong kinh: Người tu hạnh đầu đà quấn y phấn tảo, ăn bữa ngọ, chỉ thọ thực thuần chay. Và mình đã.. Áp cái chuẩn đó lên những vị tu sĩ khác. Khi mẹ nghi ngờ, mình bị sốc - không phải vì mẹ sai, mà vì mình đang kỳ vọng người khác thấy như mình thấy. Nghĩ xong.. Hơi xấu hổ. Rồi tự mình cười nhẹ. Tối đó mình đọc kinh Nikaya, Kinh Trung Bộ, mình để ý:

Từ kinh 51 trở đi, công thức tứ thiền xuất hiện rất nhiều. Lặp đi lặp lại. Ban đầu mình nghĩ: "Ối trời, lại lặp nữa à?" Nhưng đọc một lúc.. Có cảm giác lạ. Cảm giác no no, nhưng kiểu no bởi thức ăn thanh đạm, không bị ngán. Rồi một lúc sau đọc tiếp vẫn bình thường, rồi lại no tiếp. Như thể tâm đang được ăn từng bữa chánh niệm vậy. Công thức tứ thiền trong tiếng Pali có nhịp điệu đặc biệt. Khi đọc lặp lại, nó tạo ra một loại định tâm nhẹ. Không phải suy nghĩ nữa - mà như nhớ lại một trạng thái. Như nhắc nhở tâm về hướng đi.

Và rồi mình tự hỏi: Tại sao đọc kinh lại dễ hiểu hơn nghe giảng? Nghe vô lý nhỉ? Nghe giảng mà không hiểu còn có thể hỏi - đọc kinh không hiểu thì hỏi ai? Nhưng cái không biết hỏi ai đó.. Lại tạo ra một không gian khác. Khi nghe giảng, mình phải theo nhịp người nói. Thầy nói một câu - mình chưa tiêu hóa xong - thầy đã chuyển sang câu khác. Và thông tin đến qua một lớp lọc - góc nhìn, kinh nghiệm, truyền thống của thầy. Không phải thầy sai. Nhưng đôi khi không phải cái mình cần lúc này. Còn đọc kinh? Mình tự điều chỉnh tốc độ. Dừng lại suy ngẫm. Đọc lại đoạn chưa hiểu. Tâm tự kết nối với kinh nghiệm của chính mình. Không bị nhồi nhét. Không bị áp đặt phải hiểu theo cách nào. Và cái lặp lại trong kinh - thứ ban đầu mình thấy ngán - lại chính là thứ giúp tâm thấm dần. Như uống trà. Không uống một hơi hết ấm. Nhấp từng ngụm, để cảm nhận. Phật có dạy một từ: Ehipassiko - Đến và tự thấy. Trong kinh Kālāma, Phật dạy: Đừng tin vì nghe người khác nói, đừng tin vì truyền thống. Phải tự mình thực nghiệm, tự mình biết. Khi đọc kinh, mình đang làm đúng điều đó. Có đoạn lặp → hơi ngán → nhưng kiên nhẫn lội qua → bỗng nhiên thấy một câu, một ý nghĩa mà trước giờ mình không để ý → như tìm được viên ngọc trong bụi rậm. Cái vui đó.. Không thể thay thế. Đọc thêm, mình cũng hiểu rõ hơn mối quan hệ Giới - Định - Tuệ. Trước đây mình tưởng giữ 5 giới là để ngăn thân-khẩu-ý không tạo ác nghiệp. Nhưng đọc kinh mới thấy: Giới chủ yếu điều phục thân và khẩu - chưa trực tiếp điều phục ý. Giới ngăn chặn tham-sân-si bộc phát, chưa diệt trừ gốc rễ. Phải cần Định thanh tịnh tâm, và Tuệ mới chuyển hóa được. Giới như nền móng. Không có nền móng thì thiền định khó phát triển. Nhưng chỉ có nền móng thôi - chưa đủ.

Và về 5 dục - khoái lạc qua 5 giác quan - Phật ví như miếng thịt mà chim tha đi thì diều hâu giành giật, như hố than hồng nhìn hấp dẫn nhưng rớt vào thì cháy, như giấc mơ tỉnh dậy chẳng còn gì. Mình có một trải nghiệm nhỏ về điều này: Lúc trước ăn ba bữa no nê thì không thấy gì, đến khi ngày ăn 1 bữa ngọ, qua ngọ không ăn gì thì hơi thở hôi kinh khủng - mình nhận ra: Trước đây không nghe được hơi thở mình hôi là vì bị mùi vị thức ăn che lấp. Không cần ai giảng "dục xấu" rồi tin theo. Tự thấy rồi tự hiểu ra. Khi ngồi lại nhìn, mình thấy những việc xảy ra đã dạy mình cùng một thứ, theo ba cách khác nhau: Chuyện vị khất sĩ dạy mình: Quan sát phản ứng bên trong trước khi hành động. Chuyện mua thịt bị mắng dạy mình: Lời nói người khác chỉ là tấm gương - gương soi lại cái mình đang bám vào. Chuyện đọc kinh dạy mình: Tự mình thấy mới thật - không qua lớp lọc của bất kỳ ai. Bồ Tát sợ nhân. Chúng sanh sợ quả. Ba chuyện đó đều bắt đầu từ nhân rất nhỏ - một ổ bánh mì, một chuyến đi chợ, một buổi ngồi đọc kinh. Nhưng nếu mình không chú ý, không quan sát, không tự thấy - thì chỉ là ba chuyện bình thường trôi qua. Thật biết ơn Nhân Quả đã hữu duyên cho mình để ý. Nikaya - Kinh Trung Bộ. Cân bằng nhất cho người mới. Từ kinh 51 trở đi có nhiều về tứ thiền và tu tập thực hành. Những kiến thức trong đó dù người xuất gia hay tại gia, dù người đang tu hay chưa tu đều áp dụng vào đời sống được - có lẽ đó là lý do nó có tên Kinh Trung Bộ. Cứ đọc từ từ. Để kinh nói với bạn theo cách của riêng nó. Hẹn gặp lại!