Sự nặng nề trong lối suy nghĩ ở đây có thể hiểu là những suy nghĩ một cách bi quan về một sự vật, sự việc hay sự kiện đã, đang hoặc có khả năng sẽ xảy ra. Trong ngôn ngữ
tâm lý người ta gọi nó là negative thinking. Lối suy nghĩ này không chỉ hạn chế sự thành công của bản thân mà còn tạo áp lực lớn lên não bộ, về lâu về dài có thể dẫn tới nhiều bệnh tâm lý nguyên hiểm như trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn lưỡng cực, OCD.
Để hiểu rõ negative thinking, trước tiên cần hiểu thinking hay suy nghĩ là xu hướng phản ứng của não bộ khi chúng ta cần phải tập trung phân tích một vấn đề, điều đó có nghĩa nó không phải là một loại bản năng mà là một loại thói quen, một lối mòn. Mà như mình đã chỉ ra ở nhiều topic khác, thói quen không phải là thứ vĩnh viễn, con người có thể dễ dàng thay đổi thói quen bằng việc luyện tập thích hợp.
Nếu coi bộ não là một cái máy tính, thói quen chính là một chương trình được lập trình sẵn bởi những dữ liệu dựa trên các sự kiện đã xảy ra hoặc được chứng kiến trong quá khứ. Để thay đổi thói quen thì cần phải thay đổi dữ kiện mã hóa đã được lập trình trước đó.
Vậy những dữ kiện của suy nghĩ bi quan là gì?
Quá trình trưởng thành của động vật nói chung và con người nói riêng là quá trình không ngừng trải nghiệm, vấp ngã, học hỏi. Để có thể sống sót, con người cần nhớ rõ những kinh nghiệm đã trải qua để không lặp lại những sai lầm trong tương lai. Tuy nhiên sản phẩm phụ của quá trình trưởng thành chính là những cảm xúc đi kèm với mỗi trải nghiệm, bởi lẽ não bộ chỉ ghi nhớ lâu dài một ký ức khi ký ức đó đi kèm cảm xúc. Ví dụ một ký ức đẹp thường gợi nên cảm giác hạnh phúc, vui sướng, não bộ sẽ ghi nhớ kỹ ký ức này và thôi thúc chúng ta luôn suy nghĩ làm cách nào để có thể trải nghiệm cảm xúc đó một lần nữa. Mặt khác, não bộ con người cũng có xu hướng ghi nhớ lâu dài những cảm xúc tiêu cực là bởi nó ghi nhận nguyên nhân của những cảm xúc này chính là các mối ngu hiểm cho cơ thể và cần đề phòng trước khi nó xảy ra. Chính vì vậy, trước mỗi sự kiện dù là mới xảy ra hay là một quá trình lặp lại trong não bộ một người bình thường luôn có hai luồng suy nghĩ.
1. Sự kiện này có lợi cho mình hay không?
2. Liệu có điều gì bất lợi hoặc nguy hiểm cho bản thân mình hay không?
Tùy theo trải nghiệm trưởng thành của một người mà não bộ sẽ cân nhắc
câu hỏi thứ hai nhiều hơn câu thứ nhất và ngược lại. Ví dụ đứng trước một đôi giày patin, ai cũng biết đôi giày này có thể mang lại trải nghiệm thú vị nhưng cũng có thể khiến bạn ngã đau. Tuy nhiên, với người từng bị hoặc biết ai đó đã bị thương vì trò chơi này sẽ lập tức lùi bước bởi bộ não của họ đã nhận định đây là đồ vật nguy hiểm, cần tránh xa. Ngược lại, đối với người từng chơi hoặc chứng kiến người khác chơi vui vẻ với món đồ này, não bộ của họ sẽ lập nhớ tới những cảm xúc thăng hoa và thôi thúc họ phải thử hoặc tiếp tục chơi.
Như vậy, có thể hiểu được những người có suy nghĩ tiêu cực chính là những người có trải nghiệm hoặc đã chứng kiến quá nhiều tình huống, cảm xúc tiêu cực trong quá khứ hoặc hàng ngày. Bởi vậy não bộ của họ đã bị lập trình để luôn tìm kiếm sự nguy hiểm trước khi nhìn nhận hiệu quả tích cực của mọi vấn đề. Để có thể thay đổi thói quen này, điều tiên quyết là người đó phải nhận ra được là mình đang có xu hướng suy nghĩ tiêu cực.
Nếu đó không phải là bạn mà là một người thân thiết của bạn, trước khi khiến họ thay đổi, bạn cần khiến cho họ nhận ra thói quen suy nghĩ bi quan của bản thân.
Khi đã nhận ra thói quen xấu đó rồi, cách thay đổi chính là luyện tập cho mình thói quen tốt hơn tức là tải cho mình mộ bộ dữ liệu tích cực bằng cách tập thói quen phân tích hai mặt của một vấn đề. Trước một sự kiện, thay vì chỉ tìm kiếm các hậu quả tiêu cực, hãy tập nhìn nhận các mặt tích cực của nó. Ví dụ bạn và chồng bạn chuẩn bị li dị, thay vì nghĩ tới những lời dèm pha hãy nghĩ tới cuộc sống tự do vui vẻ. Thay vì nghĩ tới mười mấy năm thanh xuân đã mất, hãy nghĩ tới mình còn hơn 50 năm cuộc đời để hưởng thụ. Khi bạn làm sai điều gì đó, thay vì coi đó là một thất vại đáng xấu hổ, hãy nhìn nó là một bài học để không lặp lại trong tương lai. Hãy nhớ fail fast, get up faster tức là vấp ngã rất dễ nhưng hãy đứng dậy nhanh hơn cách bạn vấp ngã.
Phân tích hai mặt của một vấn đề không chỉ giúp bạn trở nên tích cực mà còn có thể giúp bạn nhìn xa, trông rộng, thấy được bản chất và đưa ra giải pháp tối ưu cho nhiều vấn đề trong cuộc sống. Những thành công này không chỉ là bước tiến trong sự nghiệp hoặc tình cảm, nó cũng sẽ tạo re những cảm xúc tích cực trong não bộ, khiến não bộ hoàn toàn đổi từ trạng thái phòng bị chuyển sang cởi mở, săn sàng đón nhận những trải nghiệm mới và thú vị hơn.
