-
★
- Xu
- 753,156,597
90037
1,714
Dòng họ tôn nữ là gì?
Tôn Thất & Tôn Nữ là tên họ mà Minh Mạng hoàng đế dùng để đặt cho con cháu là dòng dõi chúa Nguyễn - vốn là họ Nguyễn Phúc (vua Minh Mạng tên thật là Nguyễn Phúc Đàm) từ Triệu Tổ Tĩnh hoàng đế Nguyễn Kim đến Duệ Tông Định hoàng đế Nguyễn Phúc Thuần, mỗi chúa là Hệ tổ của một hệ. Có tất cả 9 hệ nhưng có hai hệ, hệ 4 và hệ 6 không con nên không lưu truyền được.
Tôn Thất
Chữ Hán: 尊室 là bà con xa với dòng Đế hệ, dòng làm Hoàng đế của Đại Nam, tính ra kể từ Thế Tổ Gia Long hoàng đế. Tuy nhiên, nam nữ 2 dòng họ vẫn không thể nào kết hôn với nhau được cho dù đã qua 6, 7 đời.
Gia phả hoàng tộc nhà Nguyễn viết:
"Ngày trước, Triều Nguyễn chúng ta là họ Nguyễn Văn. Xem như Ngài Trừng Quốc Công, thân sinh ra Đức Triệu Tổ Tịnh Hoàng Đế (Nguyễn Kim), húy là Nguyễn Văn Lưu thì đủ rõ.
Đến triều Minh Mạng (1823), lại phân biệt ra Tôn Thất Nguyễn Phúc và Công Tánh Nguyễn Hựu, Tôn Thất Nguyễn Phúc là những người đã đi theo Đức Nguyễn Hoàng trong lúc Ngài vào trấn thủ ở Phương Nam, còn những kẻ ở lại ngoài Bắc đều lấy họ Công Tánh Nguyễn Hựu. Hiện bây giờ người ta chỉ để hoặc Tôn Thất hoặc Nguyễn Hựu mà thôi. Ví dụ Tôn Thất Mổ hoặc Nguyễn Hựu Mổ mà thôi."
Cho đến ngày nay họ Tôn Thất qua nhiều đời đã dần trở thành một họ độc lập tại Việt Nam.
Tôn Nữ
Chữ Hán: 孫女 là tên gọi của con gái trong họ Tôn Thất, là dòng dõi của chúa Nguyễn. Dành riêng cho công chúa, cháu chắt là con gái có dòng dõi hoàng tộc. Đây là dòng họ đặc biệt bởi vì người Việt Nam đặt tên theo Phụ hệ - con gái phải mang họ cha. Tuy nhiên thời hiện nay những tên này được đặt rất ít vì những rắc rối liên quan đến pháp luật khi con gái mang họ riêng không giống họ của cha.
Bắt đầu từ Thánh Tổ Minh Mạng hoàng đế Nguyễn Phúc Đàm con gái & các con cháu của ông cũng đều áp dụng theo một cách đặt chữ lót sau đây:
Con gái của Hoàng đế gọi là Hoàng nữ (皇女), khi được sắc phong thì trở thành Công chúa và có tên hiệu riêng. Công chúa về sau có anh hay em làm Hoàng đế thì được gọi là Trưởng công chúa (長公主), có cháu làm Hoàng đế thì được gọi là Thái trưởng công chúa (太長公主).
Con gái hoặc cháu gái các Hoàng tử, tức cháu nội của Hoàng đế, thì phải căn cứ vào thứ bậc của anh hoặc em trai mà đặt. Con trai của Hoàng tử là Công tử (公子), cháu trai gọi là Công tôn (公孫), còn con gái gọi là Công nữ (公女). Cháu nội của Hoàng tử gọi là Công tôn nữ (公孫女), xuống nữa là Công tằng tôn nữ (公曾孫女), xuống một bậc nữa là Cung huyền tôn nữ (公玄孫女), xuống nữa là Lai tôn (來孫). Nhưng để đơn giản các đời kế tiếp chỉ gọi là Tôn Nữ (孫女) với ý nghĩa là cháu gái.
Có thể tóm tắt như sau:
Công Chúa: Chị em vua Minh Mạng.
Công Nữ: Con gái vua.
Công Tôn Nữ: Cháu gái vua.
Công Tằng Tôn Nữ: Chắt của vua.
Công Huyền Tôn Nữ: Chít của vua.
Lai Tôn - Huyền Tôn Nữ: Dùng chung cho thế hệ này trở về sau.
Nhưng cũng theo một số tài liệu thì Tôn Nữ được sử dụng chung cho thế hệ thứ 2 trở đi với ý nghĩa là chỉ cháu gái. Hiện tại hầu hết con cháu của dòng họ này đều là người Huế & sinh sống ở Huế.
Dòng họ tôn nữ ở Huế
Không quá khó để bắt gặp một cô gái Tôn Nữ ngay giữa chốn kinh thành. Thế nhưng không phải ai cũng biết về nguồn gốc của dòng họ đầy danh giá. Người Huế chỉ biết rằng họ ấy là của con vua, cháu chúa mà thôi. Dòng họ "Tôn Nữ" bắt nguồn từ đời vua Minh Mạng, lúc con gái nhà hoàng tộc có cách gọi tên riêng. Con gái của vua là Hoàng nữ, khi được sắc phong thì trở thành Công chúa. Công chúa về sau có anh hay em được làm vua thì được gọi là Trưởng Công chúa (để phân biệt với Công chúa của vua đang trị vì). Nếu có cháu làm vua (vua tại vị gọi bằng cô) thì được gọi là Thái trưởng Công chúa. Con gái của Hoàng tử là Công nữ, con gái của Công tử là Công Tôn Nữ, con gái của Công Tôn Nữ là Công Tằng Tôn Nữ, xuống một bậc nữa gọi là Công Huyền Tôn Nữ, Huyền Tôn Nữ.. Và cái họ Tôn Nữ- bắt đầu từ những đời kế tiếp đó về sau, để chỉ chung cho những cô gái mang dòng dõi vua chúa nhà Nguyễn, cho đến hôm nay.
Nhớ về "Tôn Nữ", có những lúc người ta cụ thể hóa bằng hình ảnh
Những cô nữ sinh Đồng Khánh ngày xưa được dạy dỗ chi li- "thanh cũng đặng mà thô cũng tường"
Người Huế nhắc đến "Tôn Nữ" không chỉ đơn thuần nhắc đến một cái họ, một cái tên hay một cô gái. Ẩn sâu trong hai tiếng ấy là tâm niệm thấm sâu về hình ảnh của những cô gái Huế nói chung, những người mang đầy đủ chuẩn mực Công- Dung- Ngôn- Hạnh mà ông cha ta ngày xưa vẫn lấy đó làm quy tắc để đánh giá một người phụ nữ. Nghĩ đến "Tôn Nữ", người ta hay nghĩ về e ấp, dịu dàng, nền nếp. Nhớ về "Tôn Nữ", có những lúc người ta cụ thể hóa bằng hình ảnh những cô nữ sinh Đồng Khánh ngày xưa được dạy dỗ chi li- "thanh cũng đặng mà thô cũng tường". Đó là những cô gái có tài nữ công gia chánh, có ý tứ, có lễ độ, có cả học thức, có tao nhã và thanh cao; là những người phụ nữ đảm việc nước, giỏi việc nhà, và được không ít người kính trọng.
Có không ít người phụ nữ mang họ Tôn Nữ đã góp công góp sức, góp tài của mình để gây dựng nên tên tuổi cho Huế. Đó là bà Tôn Nữ Hà đang lay gọi từng sự thức tỉnh của nghệ thuật ẩm thực cung đình Huế xưa, bà Tôn Nữ Thị Ninh có tài ngoại giao, dám thử thách và không ngại dấn thân đã mang lại mối quan hệ bền chặt của Việt Nam với nước Pháp, đóng góp rất lớn cho sự phát triển của đất nước. Cũng có một nữ sĩ Đạm Phương- bà Công Tôn Nữ Đồng Canh, một phụ nữ Huế xuất thân từ dòng dõi quý tộc, lớn lên trong cảnh nước nhà nguy nan, đã lên tiếng thức tỉnh nữ giới và đấu tranh cho quyền lợi phụ nữ, bằng vốn học thức sâu rộng của mình.
Con gái "Tôn Nữ" ngày nay
Thời gian qua, Huế đổi thay nhưng vẫn không mất đi bản sắc. Những người phụ nữ mang họ "Tôn Nữ" trong thế kỉ mới này hiện đại hơn, năng động hơn, để bắt kịp với nhịp độ sống nhanh hơn trước. Thế nhưng nét Huế, nét duyên, nét đẹp từ tâm hồn lẫn tính cách, từ cái đức lẫn cái tài thì thế hệ hôm nay vẫn chưa hề làm cho người đi trước hổ thẹn. Tôn Nữ Mỹ Hạnh, hiện là sinh viên năm thứ hai Khoa Du lịch, Đại học Huế là một người Huế "chính gốc". Hạnh là một người mang họ "Tôn Nữ" mà chỉ cần nhìn thoáng qua là nhận ra ngay, với vẻ ngoài đằm thắm dịu dàng và cách ăn nói có duyên, lịch sự và lễ độ. Mỹ Hạnh chia sẻ: "Mình nghĩ ai cũng có những niềm tự hào dành riêng cho cái họ, cái gốc gác của mình, và bản thân mình cũng vậy. Mình tự hào vì cha ông ngày trước trong gia tộc đã luôn nỗ lực đóng góp cho đất nước trong buổi giặc xâm chiếm, đầy nguy nan. Mình của hôm nay vẫn luôn nhận thức được vai trò và sứ mệnh trong việc gìn giữ những truyền thống, những tinh hoa mà bao đời, bao thế hệ đã xây đắp". Xứng đáng với niềm tự hào ấy, những năm phổ thông, Hạnh luôn là một học sinh chăm ngoan, học giỏi, tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa của lớp, của trường. Hạnh hiện nay là gương mặt quen thuộc trong nhiều hội thi văn nghệ các cấp; những công việc thiện nguyện tại trại trẻ mồ côi.. Cô tâm niệm sống thì phải làm hết sức, hết mình, để viết tiếp những trang vàng vào lịch sử dòng họ, để mọi người có cái nhìn yêu mến và cảm phục hơn người phụ nữ của gia tộc trâm anh một thời.
Tôn Nữ Mỹ Hạnh- cô gái "Tôn Nữ" mang nét đẹp kiêu sa của dòng họ trâm anh bao đời
Xã hội ngày càng phát triển, Huế sẽ lại đổi thay và khác trước. Thế nhưng những ấn tượng đẹp, đài các và kiêu sa của các nàng "Tôn Nữ" vẫn luôn là kí ức khó phai, những hiện thực rõ nét và là một tương lai không thể phai nhòa. Điều này làm nên nét Huế rất riêng, rất lạ, rất đặc trưng, muôn đời không lẫn lộn.
Các nhân vật nổi tiếng trong dòng họ Tôn Thất - Tôn Nữ.
Danh sách:
Tôn Thất Hiệp: Tướng chúa Nguyễn
Tôn Thất Thuyết: Đại thần nhà Nguyễn.
Tôn Thất Đàm: Khâm sai chưởng lý quân vụ đại thần nhà Nguyễn, 1 trong chỉ huy phong trào Cần Vương.
Tôn Thất Tiệp: Một trong những chỉ huy của phong trào Cần Vương.
Tôn Thất Hân: Phụ Chánh Thân Thần nhà Nguyễn, thay mặt vua Bảo Đại trong thời gian vua đi du học
Tôn Thất Tùng: Bác Sĩ Hàng Đầu Việt Nam thế kỷ 20
Tôn Thất Bách: Bác Sĩ, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, Hiệu Trưởng Đại học Y Hà Nội
Tôn Thất Tiết: Nhà Soạn Nhạc Người Pháp Gốc Việt
Tôn Thất Lập: Nhạc Sĩ
Tôn Thất Đào: Họa Sĩ, Hiệu Trưởng Đầu Tiên Của Cao đẳng Mỹ thuật Huế
Tôn Thất Thiện: Nhà dân tộc chủ nghĩa
Tôn Thất Uẩn: Nghị Sĩ Việt Nam Cộng Hòa
Tôn Thất Đính: Thiếu tướng Việt Nam Cộng Hòa
Tôn Thất Xứng: Thiếu tướng Việt Nam Cộng Hòa
Tôn Thất Khiên: Đại tá Việt Nam Cộng Hòa Tỉnh Trưởng Thừa Thiên Huế
Tôn Thất Sanh: Thiếu tá Việt Nam Cộng Hòa Trợ Lý Quyền Tham mưu Trưởng Tư lệnh Vùng 2.
Tôn Nữ:
Công Tằng Tôn Nữ Thị Ninh - Bà từng là Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu EU và tại Bỉ. Bà cũng từng là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Việt Nam.
Công Tằng Tôn Nữ Kim Anh - nhân vật chính trong chuyện tình có thật của tác giả bài hát Giọt Lệ Đài Trang với cô tiểu thư con nhà trâm anh thế phiệt.
Chỉnh sửa cuối:
