Sự nổi lên của chế độ cộng sản

Ý tưởng của Chủ nghĩa xã hội đã đạt được giữa các tầng lớp công nhân của thế giới từ thế kỷ 19, lên đến đỉnh điểm trong thế kỷ 20 khi một số quốc gia hình thành Đảng Cộng sản của riêng họ. Thông thường, chủ nghĩa xã hội không được ưa chuộng bởi tầng lớp cầm quyền cuối thế kỷ 19/đầu thế kỉ 20; do vậy, ý thức hệ cộng sản bị đàn áp và điều này đã được thực hành ngay cả ở các nước thực hiện chế độ đa đảng.

Cuộc cách mạng Bolshevik năm 1917 đã chứng kiến sự lật đổ một nhà nước dân tộc Nga trước đó cùng với chế độ quân chủ của nó. Những người Bolshevik bao gồm các dân tộc của Nga đã lập ra Liên Xô trong suốt giai đoạn sau đó.

Trong thời gian giữa hai cuộc chiến tranh thế giới, Cộng sản đã trỗi dậy tại nhiều nơi trên thế giới (ví dụ như ở Vương quốc Nam Tư thì nó đã phát triển phổ biến tại các đô thị trong suốt những năm 1920). Điều này dẫn đến một loạt các cuộc thanh trừng ở nhiều nước để dập tắt phong trào.

Sau thế chiến II, một loạt các quốc gia cộng sản đã ra đời ở châu Á và Đông Âu, tiêu biểu là CHND Trung Hoa. Các Đảng Cộng sản được thành lập ngày càng nhiều ở khắp nơi trên thế giới.

Khi cộng sản đã vào một giai đoạn phát triển phổ biến trên khắp Đông Âu, hình ảnh của họ cũng đã bắt đầu mờ nhạt đi. Khi các nhà hoạt động xã hội tăng cường các chiến dịch của họ để chống lại chế độ áp bức của họ, họ đã dùng đến bạo lực (bao gồm cả vụ đánh bom và giết người) để đạt được mục tiêu của họ: Điều này dẫn phần lớn dân chúng trước đây ủng hộ Cộng sản đã mất sự quan tâm đến ý thức hệ này. Một sự hiện diện của Cộng sản vẫn được duy trì nhưng mất đi vai trò trước kia của nó.



Hội nghị bàn tròn đánh dấu sự sụp đổ của hệ thống XHCN Đông Âu

Áp lực từ phương Tây

Sau thế chiến thứ II, mặc dù là nước thắng trận nhưng Liên bang Xô Viết (gọi tắt là Liên Xô) bị thiệt hại nặng nề về người và của, đặc biệt là vấp phải sự chống phá của các thế lực thù địch nói chung và các nước tư bản nói riêng. Các nước tư bản đứng đầu là Mỹ, thực hiện chiến lược "toàn cầu chống XHCN" bằng những hành động cô lập kinh tế-chính trị, cũng từ đây thế giới bước vào thời kì "chiến tranh lạnh. Mỹ đưa ra lệnh" cấm vận "đối với Liên Xô, khiến tình hình nước này đã khó khăn nay càng trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh đó, Mỹ thành lập" Khối Bắc Đại Tây Dương "(gọi tắt là NATO) để bao vây chính trị, tạo thế lực đồng minh chống XHCN. Để thoát khỏi áp lực nặng nề đó, Liên Bang Xô Viết đã thành lập" Khối quân Warszawa ", tạo đối trọng với NATO và thành lập" Hội đông tương trợ kinh tế"nhằm giải quyết tình trạng cô lập kinh tế của các nước phương Tây và Mỹ.

Nguyên nhân sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu?​

Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu vào cuối thế kỉ XX là kết quả của nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả nguyên nhân bên trong và bên ngoài.

Nguyên nhân bên trong

Mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung bộc lộ nhiều hạn chế. Nền kinh tế phát triển chậm, thiếu hiệu quả, hàng hóa khan hiếm, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn.

Bộ máy quản lí nhà nước quan liêu, cồng kềnh, thiếu dân chủ và chậm đổi mới. Điều này làm giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ.

Đảng và Nhà nước ở một số nước xa rời quần chúng, mắc nhiều sai lầm trong lãnh đạo và quản lí.

Việc cải tổ (cải cách) diễn ra thiếu chuẩn bị, thiếu định hướng rõ ràng, khiến tình hình chính trị – kinh tế trở nên rối loạn.

Nguyên nhân bên ngoài

Các thế lực chống chủ nghĩa xã hội từ bên ngoài tăng cường chống phá về kinh tế, chính trị, tư tưởng.

Cuộc chạy đua vũ trang kéo dài với Hoa Kỳ làm tiêu hao rất nhiều nguồn lực của Liên Xô.

Ảnh hưởng mạnh mẽ của làn sóng cải cách và biến động chính trị trên thế giới vào cuối thập niên 1980.

Kết quả

Những nguyên nhân trên dẫn tới sự tan rã của Liên bang Xô viết vào năm 1991, đánh dấu sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và phần lớn các nước Đông Âu.

Tóm lại, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu chủ yếu do những sai lầm trong đường lối lãnh đạo, quản lí kinh tế – xã hội cùng với tác động mạnh mẽ từ bên ngoài.