39

Bùi Phẩm đặt chén nước xuống trước mặt Nguyễn Trí:

- Mời Quyền Chủ tịch uống nước, rồi ông nói xem gặp tôi có chuyện gì?

- Cảm ơn anh - Nguyễn Trí nhấc chén nước lên nhấp một ngụm rồi nói - Anh Bùi Phẩm ạ. Từ ngày về tỉnh công tác, thời gian khá lâu rồi, mà tôi và anh chưa có dịp nào nói chuyện riêng với nhau. Hôm nay tôi đến gặp anh, và mong cuộc nói chuyện giữa chúng ta không phân cấp trên, dưới. Mà đơn thuần chỉ là những điều tâm sự giữa hai người bạn, cao hơn nữa là của hai người đồng chí cùng theo đuổi một chí hướng. Anh thấy thế nào?

- Thì lúc nào tôi với ông chả là đồng chí mà phải rào đón - Bùi Phẩm cười nhạt – Từ ngày ông về đảm nhận vai trò Quyền Chủ tịch tỉnh. Bao giờ tôi chả xác định mình là cấp dưới, nay hân hạnh lại được ông nâng lên coi là bạn thì quá vinh dự rồi, tôi nào còn mong gì hơn thế nữa. Có gì thì xin ông cứ chỉ bảo.

- Nói như vậy là anh chưa có thiện ý với tôi rồi - Nguyễn Trí đặt chén nước xuống – Nhưng không sao, tùy anh thôi. Tôi vẫn hy vọng, hôm nay cuộc nói chuyện của tôi và anh sẽ diễn ra hết sức thẳng thắn và cởi mở.

- Ô kê đi! – Bùi Phẩm nhếch mép – Tôi có ngại gì đâu mà không dám thẳng thắn với ông.

- Anh đã nói thế, vậy suy nghĩ thế nào tôi sẽ nói hết – Nguyễn Trí tựa người ra sau ghế - Anh Bùi Phẩm. Tôi có dự cảm: Kể từ khi tôi được điều về đây, anh đã không thích tôi. Không biết tôi nói vậy có đúng không?

Bùi Phẩm cười khẩy:

- Đấy là vì nhạy cảm quá nên ông nghĩ thế, chứ tôi là phận phó làm sao dám tị nạnh với cấp trên mà thích hay không thích.

- Vậy là anh vẫn không muốn thừa nhận – Nguyễn Trí nhìn Bùi Phẩm – Có thể dự cảm ấy của tôi là sai. Nhưng vì đã hứa nói hết với anh những gì mình nghĩ, nên tôi sẽ nói. Anh Bùi Phẩm ạ. Người ta thường nói: Mỗi khi thay đổi vị trí thì tư tưởng cũng đổi thay. Tôi nghĩ, tôi và anh không nằm ngoài nhận định ấy. Trong con mắt quần chúng, tôi và anh thuộc hàng ngũ cán bộ lãnh đạo có năng lực, có uy tín, được giao nhiệm vụ "Cầm cân, nảy mực", thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, nhằm đưa đời sống của nhân dân tỉnh Phúc Vinh thoát khỏi cuộc sống nghèo nàn và lạc hậu. Nhưng bên cạnh đó, trong con mắt của một số người, tôi và anh có vị thế, được đặc quyền của chế độ trao cho, nắm trong tay quyền sinh, quyền sát, và còn có cả quyền phủ dụ, ban ơn nữa. Không biết tôi nghĩ thế có đúng không anh?

- Tôi chẳng hiểu ông nói gì cả - Mấy ngón tay Bùi Phẩm gõ nhè nhẹ lên mặt bàn - Bao nhiêu năm nay tôi vẫn vậy, chẳng thay đổi gì cả.

- Thế mà tôi lại nghĩ khác anh Bùi Phẩm ạ - Nguyễn Trí quyết định nói thẳng vào mục đích – Hiện nay tôi đang mang chữ "Quyền", còn anh đang mang chữ "Phó". Nói thẳng ra, tôi và anh đều muốn được thay đổi cái từ tạm bợ ấy. Tuy rằng nếu so sánh, tôi có lợi thế hơn anh một chút, nhưng chính vì thế mới sinh ra sự so đọ và lòng đố kỵ. Nhiều khi tôi đặt câu hỏi: Tại sao lại thế? Phải chăng động cơ ấy của tôi và anh, đều xuất phát từ sự cầu tiến, muốn phấn đấu vì mục đích tương lai của đất nước, để phục vụ nhân dân. Nhưng rốt cục tôi đã lầm. Sâu thẳm trong lương tâm, tôi và anh đều chưa làm được cái điều mà Đảng và nhân dân mong muốn. Trước hết nói về tôi: Trong khi thực thi nhiệm vụ, lẽ ra tôi phải đặt 100% tư tưởng chú tâm vào công việc đang làm, phải có niềm tin tuyệt đối dựa vào lương tâm trách nhiệm các đồng chí của mình. Vậy mà thông qua một vài sự vụ tôi buộc phải hoài nghi bản thân – Nguyễn Trí dừng lại nhấp ngụm nước rồi nói tiếp - Anh là người tuổi đời, tuổi đảng và tuổi công tác đều hơn tôi, bởi vậy anh có nhiều kinh nghiệm sống. Nhưng anh đã thấy có người nào toàn năng, toàn mỹ đâu phải không. Kể cả những đồng chí trong hàng ngũ trung ương, nào có ai dám nhận mình hoàn thiện. Vì thế, ngoài ý thức"Phê bình và tự phê bình", Đảng luôn nhắc nhở chúng ta: Phải chân tình góp ý cho nhau để tránh mắc phải những tiêu cực không đáng có. Nhưng thực tế thì sao? Nói thẳng ra trong tỉnh ta chưa có. Có thể bản chất không giả tạo, và lương thiện đấy. Nhưng vì e dè, giữ miếng, ngại va chạm nên phải tránh né, đề phòng. Không dám góp ý, không dám đấu tranh, sống theo kiểu "Mũ ny che tai", tựa như cánh quạt của chiếc cối xay gió, gió chiều nào thuận theo chiều đó. Trong lòng luôn lo lắng, sợ mắc phải sai sót, sẽ có người lợi dụng sai sót ấy, lấy cớ giảm uy tín, hạ bệ nhau..

- Người nào "Có tật giật mình" – Bùi Phẩm ngắt lời, nói buông sõng – Cứ như tôi không cần gì, nên chẳng phải lo lắng gì hết.

- Tôi nghĩ anh đang nói trái với lương tâm mình đấy! - Ánh mắt Nguyễn Trí chiếu thẳng vào mặt Bùi Phẩm – Anh có dám khẳng định mình không lo lắng điều gì không?

- Ông đã chơi bài ngửa, thì tôi cũng nói thẳng cho ông biết - Bùi Phẩm cúi đầu tránh tia mắt của Nguyễn Trí rồi lên tiếng - Tôi không phải là người cầu toàn, nhưng tôi không biết cấp trên lấy tiêu chí nào để đánh giá năng lực, mà phủ nhận công lao cống hiến của tôi, hay vì tôi không có ô dù nên trở thành nhân vật chậm tiến.

- Anh đừng tự ti thế - Nguyễn Trí nói - Tôi được biết: Sau khi tách tỉnh, mặc dù còn muôn vàn khó khăn, mọi thứ ở vào kỳ lâm thời, khâu tổ chức chưa hoàn thiện. Và, dẫu thời điểm đó, công cuộc đổi mới đất nước tiến hành đã được hàng chục năm rồi, nhưng Phúc Vinh vẫn bị liệt vào danh sách, một trong những tỉnh nghèo nhất trong cả nước. Tuy vậy, với sự quyết tâm của Tỉnh ủy và Ủy ban. Mà lúc đó đứng mũi chịu sào là đồng chí Bí thư Lâm Bằng và Chủ tịch Trần Kha, cùng với các anh đã làm được rất nhiều việc. Nào là nhất quán tạo ra định hướng phát triển chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội lâu dài, tiếp bước đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, đề ra phương án đồng bộ phát triển kinh tế chung cho toàn tỉnh, lấy công nghiệp làm then chốt, điển hình là hoàn thiện Khu Công nghiệp thị xã Yên Hòa và Cụm Chế xuất Quang Sáng. Mời, gọi được các doanh nghiệp nước ngoài có uy tín, năng lực như: Cụm nhà máy chế tạo ô tô, xe máy của Nhật, các công ty sản xuất những mặt hàng dân dụng thiết yếu như chăn, ga, gối, đệm của Hàn quốc, Đài Loan, và các xí nghiệp chế tạo phụ tùng, linh kiện máy ảnh, máy quay phim công nghệ hiện đại.. Những thành tích ấy, như một điểm sáng, từng là tiếng vang chấn động dư luận trong nước, có ảnh hưởng không nhỏ với thị trường thế giới, được Đảng và Nhà nước đánh giá cao và quần chúng nhân dân ghi nhận. Vì vậy, không thể nói năng lực các anh yếu kém được. Nhưng tại sao đang đà phát triển như vậy, lại xuất hiện những hiện tượng tiêu cực, điều này chắc anh hiểu hơn tôi.

- Ý của ông muốn nói tới vụ việc của Cựu Chủ tịch Trần Kha? – Bùi Phẩm hỏi.

- Đúng là tôi muốn nói đến vụ việc đó – Nguyễn Trí gật đầu, tiếp lời - Và tôi suy nghĩ mãi mà vẫn chưa rõ vì nguyên nhân gì lại như thế. Như anh và tôi đều biết: Anh Trần Kha là một cán bộ lão luyện, có bề dày công tác, nói theo ngôn ngữ ẩn dụ anh ấy là: "Cây cao, bóng cả", thuộc hàng công thần của tỉnh. Nhưng vì sao lại vướng vào những vụ việc tưởng chừng như không thể xảy ra với một con người sắt đá, chai sạn như thế. Anh là người trong cuộc, anh có thể lý giải cho tôi được không?

- Sao ông lại "Vơ đũa cả nắm" thế! - Bùi Phẩm cau mặt vẻ không bằng lòng, lớn tiếng – Ông Kha là ông Kha, tôi là tôi. Ông không thể ăn nói ù xọe như vậy được.

- Xin anh đừng hiểu lầm – Nguyễn Trí mỉm cười – Ý của tôi, là vào lúc đó, anh là một trong thành phần lãnh đạo chủ chốt, nên có việc gì xảy ra anh đều nắm rõ. Tôi còn nhớ, và rất ấn tượng, khi theo đoàn đại biểu của Bộ Xây dựng về dự Lễ Khánh thành Khu Công nghiệp Yên Hòa. Lúc đó anh là người thay mặt cho Tỉnh ủy, Ủy ban lên phát biểu và cắt băng khánh thành. Đến dự và chứng kiến hôm đó, có hàng ngàn quan khách, tiệc mừng hàng trăm mâm, sâm panh nổ như pháo, nét mặt ai cũng ngời ngời phấn khởi, chúc mừng tỉnh Phúc Vinh đã thực hiện đúng chủ trương, đường lối Cải cách, Đổi mới, Mở cửa của Đảng và Nhà nước. Nhưng sau thời gian đó, khi bước vào giai đoạn hai, triển khai thành lập Khu Công nghiệp Tam Thiên. Vẫn ban lãnh đạo ấy, vẫn là những con người ấy, lại bị đơn thư của quần chúng, tố cáo lợi dụng chức quyền, móc nối với kẻ xấu, làm sai chính sách nhà nước..

- Đó thuộc về trách nhiệm của Trần Kha - Bùi Phẩm cắt ngang lời – Chính vì hậu quả thế nên ông ta mới bị đình chỉ và điều về trung ương. Chứ can hệ gì đến tôi.

- Việc anh Trần Kha bị điều về trung ương thì ai cũng rõ rồi – Nguyễn Trí nói, rồi hỏi - Nhưng có việc này tôi chưa hiểu: Trong biên bản của Ủy ban Kiểm tra Trung ương làm việc với Tỉnh ủy, có ghi lại danh sách cấp giấy Quyền Sử dụng đất, kể cả những Quyết định chuyển đổi 11 suất đất rừng Tam Thiên sang thành đất thổ cư, đều do anh ký. Vậy trước khi đặt bút xuống ký, anh có biết như thế là sai không?

- Sao tôi lại sai? - Bùi Phẩm trừng mắt nhìn Nguyễn Trí - Tôi là cấp dưới, chấp hành chỉ thị của cấp trên là lẽ đương nhiên. Mà lúc đó đã có sự nhất trí của ban lãnh đạo lâm thời rồi, chứ đâu phải một mình tôi quyết.

- Theo tôi nhớ: Vào thời điểm đó, Bí thư Lâm Bằng đột quỵ phải đi cấp cứu, nên không biết việc này, đúng không? – Nguyễn Trí hỏi.

- Đúng là vậy – Bùi Phẩm công nhận rồi vặn lại – Nhưng ông ấy đang ốm thập tử, nhất sinh, không có mặt ở nhà, thì chẳng lẽ cứ phải đợi ông ấy về à? Mà ông Trí này – Bùi Phẩm hất hàm – Vụ việc đó Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã có kết luận rồi. Ông quyền gì mà tọc mạch vào?

- Quyền của tôi là quyền của một công dân – Nguyễn Trí đáp – Sau nữa là trách nhiệm của người đảng viên.

- Đừng lên mặt dậy đời – Bùi Phẩm đứng phắt lên, tay vỗ bàn – Tôi hơn ông hàng chục tuổi đảng, cần gì ông phải lên lớp.

- Tôi đâu có lên lớp – Giọng Nguyễn Trí vẫn điềm tĩnh - Nhưng anh vẫn chưa trả lời câu hỏi của tôi: Khi đặt bút xuống ký các giấy tờ ấy, trong thâm tâm anh có biết là sai không?

- Ông muốn cho thế nào cũng được – Bùi Phẩm giở giọng bài bây – Chẳng qua tôi thừa lệnh của chủ tịch, chứ trách nhiệm gì đến tôi.

- Như vậy, tuy biết là sai mà anh vẫn ký? – Nguyễn Trí tung ra một câu hỏi xoáy.

- Tôi bảo sai, đúng gì mà ông nói vậy – Bùi Phẩm chột dạ - Ông đi hỏi cả cái đất nước này, xem ở các cơ quan, thằng phó nào chả ký thay cho thằng trưởng.

- À ra vậy – Nguyễn Trí gật đầu vẻ đã hiểu – Nhưng đấy mới chính là căn nguyên của vấn đề. Nếu suy luận rộng, tôi gọi đó là căn bệnh truyền nhiễm của thời đại. Ở căn bệnh này gồm có ba nguyên nhân. Thứ nhất: Anh là người nhu nhược, nhu nhược ở chỗ: Nếu là con người chân chính, có dũng khí, dám đấu tranh với tiêu cực, thì anh sẽ không bao giờ đặt bút ký, và sẵn sàng thể hiện quan điểm bảo vệ lập trường của mình, nhưng đằng này anh vẫn ký. Thứ hai: Vì anh sợ, nguyên nhân sợ, là do anh không dám làm mất lòng cấp trên, sợ ảnh hưởng đến con đường tiến thân nên anh ký. Thứ ba: Anh có lợi, vì chữ ký ấy sẽ biến cái không trở thành cái có. Cụ thể là mỗi suất đất, nhờ chữ ký ấy đã "hóa phép" từ đất rừng phòng hộ trở thành đất thổ cư, và tất nhiên anh sẽ được chia hỏa hồng, vì thế nên anh ký.

- Ông đừng ngậm máu phun người – Bùi Phẩm gầm lên giận dữ, mặt lịm ngắt.

- Anh đừng nặng lời như thế - Giọng Nguyễn Trí vẫn hết sức nhẹ nhàng – Xin lỗi, vì tôi đã nói đúng tên, đúng sự việc, nên có hơi khó nghe. Nhưng mong anh bình tĩnh. Tôi và anh đều là những cán bộ nhà nước, có nên chơi trò cút, bắt như những kẻ sống ngoài vòng pháp luật không.

- Cùng là cán bộ, nhưng bây giờ ông đang là lãnh đạo, nói thế nào chẳng được – Bùi Phẩm sẵng giọng.

- Tôi đã nói: Hôm nay đến đây gặp anh với tư cách đồng chí, chứ không phải với tư cách lãnh đạo – Nguyễn Trí nói – Còn nói như anh là không nên. Đã đến lúc cần nhìn thẳng vào sự thật, để sửa chữa sai lầm, dẫu muộn còn hơn không. Còn việc có hay không, trách nhiệm của ai, sai, đúng đến đâu, ở cấp độ nào, đã có Ban Kỷ luật Đảng xem xét. Nhưng có một việc vừa xảy ra, tôi chắc anh chưa biết. Anh có muốn tôi nói cho anh biết không?

- Việc gì, ông nói đi! – Bùi Phẩm ngồi xuống, nghiêng mặt nhìn Nguyễn Trí vẻ thách thức..

Nguyễn Trí nói dõng dạc từng tiếng:

- Đêm hôm qua, công an vừa bắt Chủ tịch xã Hà Xuân Hương và các phần tử kích động, trong vụ gây rối trật tự trị an ở Đạo Cường rồi.

Bùi Phẩm như bị điện giật, đứng phắt dậy, sắc mặt từ đỏ chuyển sang tái xạm, miệng lắp bắp:

- Bắt.. Bắt.. Bắt.. Bắt bao giờ?

Nguyễn Trí nói:

- Đêm qua. Sau khi đoàn cán bộ được giải cứu, Bí thư Trần Quyết đã triệu tập Ban Thường trực Tỉnh ủy họp gấp, và chỉ thị cho Công an tỉnh cùng Viện Kiểm sát ra quyết định khởi tố bắt khẩn cấp. Ngoài hành động móc nối in truyền đơn, treo khẩu hiệu, kích động bà con, thuê mướn những phần tử xấu, cầm đầu tổ chức chống, phá chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước. Hà Xuân Hương còn thuê người đến gia đình Cựu Chủ tịch Trần Kha đe dọa, hành hung..

Bùi Phẩm gieo người phịch xuống ghế, không giấu nổi vẻ mặt thảm bại, mồ hôi rịn trên trán. Nguyễn Trí lấy giấy đưa cho ông ta lau:

- Nhiều lúc tôi băn khoăn, day dứt tự hỏi: Vì sao từ lâu, Đảng và Nhà nước đã cảnh báo, đưa tệ nạn tham nhũng, cửa quyền, tha hóa, biến chất trở thành quốc nạn để đấu tranh trừ bỏ. Và thực tế trong cuộc đấu tranh chống các tệ nạn ấy, Đảng và Nhà nước đã thu được nhiều kết quả. Có hàng trăm vụ việc được đưa ra ánh sáng, nhiều cán bộ, đảng viên, trong đó có cả những cán bộ cấp cao bị kỷ luật, sa thải. Nhưng dường như càng chống, thì tệ nạn ấy càng phát sinh. Vậy theo anh tại sao lại thế?

Bùi Phẩm bê cốc nước lên tay nhưng không uống, mắt trân trân nhìn Nguyễn Trí như kẻ bị lâm vào ma trận. Thấy vậy Nguyễn Trí nói tiếp:

- Thôi, cứ để tôi nói ra hết sự suy tư của mình, anh nghe xem có đúng không. Như anh biết đấy. Hiện nay quần chúng có câu cửa miệng như thế này: "Có thể 100% đảng viên không tham nhũng, nhưng những kẻ tham nhũng lại là 100% đảng viên". Loại trừ tính cực đoan, đánh đồng "Cá mè một lứa". Vì thực ra, cái họ nhìn thấy chỉ là những người có chức, có quyền mới có điều kiện tham ô, tham nhũng. Chứ còn cán bộ hay đảng viên thường thì làm gì có điều kiện. Nhưng ở đây, tôi muốn nói đến một vấn đề mà nhiều người chưa đề cập tới. Đó là trách nhiệm của quần chúng và hàng ngũ công chức dưới quyền. Họ đã suy nghĩ như thế nào trước những tệ nạn tiêu cực ấy. Anh thấy đấy, tôi cũng như anh và bao người khác, sau khi tốt nghiệp đại học, được phân công làm cán bộ giúp việc, hoặc làm một nhân viên bình thường. Mọi người đều ra sức gắng phấn đấu. Chưa đầy đủ kiến thức thì khiêm tốn ra sức học hỏi, mài rũa, trau dồi để có kiến thức. Chưa được vào Đảng thì tích cực phấn đấu để được kết nạp. Nhưng một khi được đề bạt lên chức này, chức nọ, thì tư tưởng bắt đầu chuyển biến, hành động đổi khác. Từ hình thức bên ngoài, đến nội tâm bên trong đổi thay rõ rệt. Tai thích nghe phỉnh nịnh, không ưa người nói thẳng. Hễ mở miệng ra là tiếng nói sang sảng mang đầy uy lực. Trong lúc ấy, quần chúng và những thuộc cấp dưới quyền thì sao? Nếu nhìn thẳng vào sự thật, thì mỗi con người sống quanh ta, tựa như chiếc đèn cù xoay quanh trục quyền lực. Họ buộc phải khoác lên mặt chiếc mặt nạ vô hình. Dẫu trong thâm tâm họ khó chịu, khinh bỉ, coi thường, nhưng bề ngoài vẫn phải "diễn", tỏ vẻ phỉnh phờ, nịnh bợ, lựa chiều.. Tại sao lại thế, thì tôi và anh đều hiểu: Vì người ta muốn lấy lòng cấp trên, để được nâng đỡ, được cất nhắc. Còn nếu sống không khéo, trái ý sẽ bị trù dập, đầy ải, nên không ai dám sống thật với lòng mình..

- Ai chả biết thế! Nhưng xu thế xã hội bây giờ là vậy - Bùi Phẩm phản công lại – Tôi cứ cho ông là người liêm chính đấy, nhưng liệu một mình ông có chống lại tất cả hệ thống được không?

- Anh cho đó là xu thế ư? – Trán Nguyễn Trí cau lại, lắc đầu nhìn Bùi Phẩm – Anh cho những sai lầm ấy là của cả hệ thống ư? Không đúng đâu đồng chí Bùi Phẩm ạ - Giọng anh chắc nịch, khẳng định - Đó chẳng qua là sự ngụy biện cho tư tưởng tự diễn, thoái hóa, biến chất của một số ít, chứ không phải đa số. Tôi và anh, tuổi đời, tuổi đảng và thời gian công tác chênh lệch, nhưng đã từng rưng rưng cảm động, nắm chặt tay, giơ lên tuyên thệ dưới lá cờ búa liềm, nguyện suốt đời tuyệt đối trung thành với Đảng, tận tâm, tận trí cống hiến cho Tổ quốc, nghiêm chỉnh chấp hành luật pháp, nguyện thề mang hết sức lực, trí tuệ phục vụ lợi ích của nhân dân. Nhưng tại sao khi được Đảng và Nhà nước tin tưởng, giao cho nhiệm vụ lãnh đạo, thì lại để xảy ra những điều tệ hại như vậy. Phải chăng cơ hội đẻ ra lòng tham? Hay là bởi vì tiền, nên người ta đã trở thành đối thủ với tất cả, và sẵn sàng biến mình thành đối thủ của chính mình. Lương tâm bị bóp méo, đạo đức bị nhuộm đen, niềm tin bị biển thủ. Tiền bạc đã biến con người thành ác quỷ, bất chấp tất cả để vươn lên cái đích nhằm thỏa mãn lòng tham. Và cứ như anh nói, chẳng lẽ thói quan liêu, bệnh cửa quyền, hách dịch, tệ tham ô, tham nhũng, nạn lãng phí, biến chất lại trở thành thứ bệnh truyền nhiễm vô phương cứu chữa hay sao? Anh nhầm rồi – Nguyễn Trí lắc đầu - Đảng sẽ không để cho tình trạng ấy diễn ra mãi được đâu. Thành ngữ có câu: "Lưới trời lồng lộng, tuy thưa mà khó lọt". Đừng ai tưởng rẳng: Những việc mình làm, chỉ mình mình biết. Giấu mãi sao được, một khi Đảng đã có nhân dân làm hậu thuẫn..

- Ông nói ra với tôi những điều ấy với mục đích gì? – Bùi Phẩm ngắt lời anh, hỏi.

Nguyễn Trí lặng yên một chút như đắn đo, rồi quyết định trả lời:

- Trước khi đến gặp anh, Bí thư cũng hỏi tôi một câu tương tự, và tôi đã trả lời: Vì tôi không muốn tổ chức phải xử sự với anh như đối với Hà Xuân Hương.

- Nhưng các ông căn cứ vào đâu chứ? – Giọng Bùi Phẩm yếu ớt.

- Có đầy đủ chứng cứ tôi mới đến gặp anh – Nguyễn Trí đáp, vừa lúc đó có tiếng chuông điện thoại reo, anh mở máy nghe - A lô.. Tôi đây.. Sao.. Sao.. Chuyện xảy ra từ bao giờ.. Được.. Được. Tôi biết rồi. Bây giờ thế này nhé: Đồng chí hỏi xem bao giờ gia đình phát tang, rồi nhắc văn phòng đặt vòng hoa, thống nhất thời gian đi viếng, và báo cho anh em trong cơ quan.. Ừ.. Ừ.. Tập trung vào đầu giờ chiều cho đàng hoàng.. Rồi.. Rồi.. Cứ thế nhé! – Nói xong anh tắt máy điện thoại quay lại bảo Bùi Phẩm - Ông Thừa, bố của thư ký Tùng vừa mất đêm qua. Bây giờ tôi qua đấy một lát xem sao.

- Ông đi đi - Bùi Phẩm đứng dậy – Tôi đến cơ quan bây giờ. Việc chuẩn bị đám hiếu bố cậu Tùng, ông cứ để tôi sắp xếp.

- Vâng, nhờ anh đôn đốc anh em giúp - Nguyễn Trí nói - Thôi tôi đi nhé!

Bùi Phẩm đứng dậy tiễn, ra đến cửa chợt hỏi:

- Vậy còn hội nghị gặp gỡ lãnh đạo tỉnh với các doanh nhân ngoài quốc doanh. Có thay đổi gì không?

- Ơ.. Sao anh lại hỏi thế - Nguyễn Trí dừng bước - Việc tổ chức hội nghị, Thường trực Ủy ban đã phân công cho anh, thì anh phải là người chuẩn bị chứ. Sao lại thay đổi.

- Tôi tưởng.. - Bùi Phẩm nói dở chừng.

Nguyễn Trí nhận ra sự lo lắng hiện trên nét mặt Bùi Phẩm, anh nhẹ nhàng nói:

- Hội nghị này rất quan trọng đối với kế hoạch phát triển của tỉnh, nên chúng ta cần phải chuẩn bị khâu tổ chức cho tốt. Hôm qua tôi điện nói kỹ với Giám đốc Triều rồi. Nhưng nói thì nói vậy thôi, chứ anh nên đến kiểm tra thực tế, cần gì thì bổ sung, nhắc nhở ông tướng ấy: Đốc thúc thợ khẩn trương hoàn thành cho kịp thời gian. À, còn bãi để xe nữa. Anh bảo Giám đốc Triều, cho máy ủi san những đống đất trước khách sạn làm bãi tạm lấy chỗ đỗ xe của khách đến dự. Hàng trăm xe của khách đấy, chứ không ít đâu.

- Vâng – Bùi Phẩm đáp – Chiều nay viếng đám hiếu xong tôi sẽ sang.

Nguyễn Trí bước đi, đến cửa anh quay lại bắt tay Bùi Phẩm siết chặt:

- Anh Phẩm ạ. Những gì cần nói, tôi đã nói hết rồi. Nhưng trước khi đi tôi muốn nhắc lại câu nói của người xưa: "Quay đầu là bờ". Và đó cũng là thành ý trong câu chuyện hôm nay tôi tâm sự với anh, mong anh hiểu.

Nói rồi anh bước ra. Phía sau cánh cửa khép lại, Phó Chủ tịch Bùi Phẩm quay vào, gieo người xuống ghế, đưa tay ôm mặt gục xuống bàn, đôi bờ vai rung rung kèm theo đôi tiếng nấc nghẹn. Dường như những lời lẽ chân tình, thẳng thắn của Nguyễn Trí, phần nào đã tác động đến trái tim một con người quyền lực nhưng có nhiều tham vọng..

Chương 40

40

Vì bố mất đột ngột, nên Tùng phải ở nhà cùng chị gái chuẩn bị lo việc tang lễ. Bảo Thoa không muốn rời hai chị em, nhưng hôm nay là ngày đầu tiên thi công khu di tích Am Cổ Chân, nên nàng phải có mặt để chuẩn bị.

Nàng về nhà thay trang phục, đội mũ bảo hiểm, mặc quần áo bảo hộ lao động rồi đến hiện trường. Tuy vẫn còn sớm, nhưng bà con trong xóm đã tụ tập rất đông bên tấm bảng mô phỏng dự án công trình, tiếng cười nói huyên náo, nhìn mặt ai cũng thấy phấn khởi, vui vẻ. Nàng hiểu, đối với những người dân ở xóm: Việc trùng tu Am Cổ Chân, sửa sang lại Giếng cổ và khôi phục tục lệ "Đánh cá thờ", là niềm ao ước từ lâu, vì thế ai cũng muốn được tận mắt chứng kiến sự kiện đổi mới này.

Ông Tổ trưởng dân phố dẫn Bảo Thoa đến khu vực khán đài, hỏi:

- Cháu kiểm tra, xem thế này được chưa?

Bảo Thoa đưa mắt nhìn khắp lượt rồi nói:

- Liệu có đủ ghế ngồi cho bà con không bác?

- Ngoài trăm chiếc ghế do cơ sở dịch vụ đám cưới cho mượn, còn bao nhiêu ghế trong am và các nhà dân xung quanh đây, bác bảo bọn thanh niên khiêng hết ra rồi đấy – Ông Tổ trưởng nói rồi tắc lưỡi – Thôi, nếu có thiếu thì một số bà con chịu khó đứng vậy. Khai mạc nhanh thôi phải không cháu.

- Vâng – Nàng đáp – Khoảng một giờ quay đầu thôi mà bác.

Đúng 7 giờ, đoàn ô tô chở máy thi công tập kết. Đi đầu là chiếc xe chở máy gạt, kế tiếp là xe chở máy xúc, máy đào, xe cẩu rồi đến mấy chiếc xe ben làm công việc vận chuyển. Tổ bảo vệ của xóm dẹp lối cho xe vào. Chiếc máy ủi màu vàng chóe mang nhãn hiệu Kô – mát – su kềnh càng, lừng lững từ trên xe bò xuống rồi dừng lại trước bờ đất Giếng cổ, các loại máy theo sau lần lượt xếp thành hàng. Cảnh tượng chuẩn bị khởi công làm náo nức lòng người. Ông Tổ trưởng dân phố chạy lăng xăng, quát tháo bọn trẻ con ầm ĩ, và yêu cầu mọi người ngồi vào ghế, rồi nhắc Bảo Thoa:

- Cháu vào mời sư thầy ra đi. Sắp đến giờ rồi.

Bảo Thoa vào, gặp sư thầy đi từ trong điện thờ ra. Thấy mắt nàng đỏ hoe và sưng húp, sư thầy hỏi:

- Có chuyện gì xảy ra với con vậy?

Nàng kể lại chuyện bố Tùng qua đời rồi nói:

- Con cứ nghĩ đến ao ước của bác ấy, mong đến dự Lễ khởi công sáng nay, con lại muốn khóc vì thương bác ấy quá.

- Mô phật – Sư thầy chắp tay hướng nguyện - Con hãy bớt đau buồn. Phàm ai sống trên đời đâu muốn xa rời thân ý. Nhưng thế gian có sinh ắt có tử. "Thành – Trụ - Hoại – Diệt" là định luật muôn đời của số phận vô thường. Trong vận kiếp luân hồi, Phật pháp hướng ta vào cõi vô vi để "đi" rồi "về". "Di biệt" rồi sẽ "Tái sinh". Như vậy còn tham ái làm chi, dùng dằng mê đoạn làm gì để kéo dài nỗi khổ đau. Con biết không. Ta đã từng bao lần chứng kiến cảnh tượng những con người mắc bạo bệnh nan y như ông Thừa, ngày, đêm bị dày vò đau đớn. Bên cạnh là những người thân, với đôi mắt nhìn vô vọng, bất lực, trái tim quặn đau và cõi lòng giằng xé xót xa. Ta mong con ngộ ra điều này để chế ngự nỗi buồn, nguyện cầu cho linh hồn ông Thừa được siêu thoát về nơi cửa Phật..

- Bạch thầy – Nàng nhướm nước mắt – Lẽ ra bây giờ con phải ở bên cạnh hai chị em anh ấy mới phải. Nhưng vì công việc nên không biết làm thế nào.

- Bây giờ ông Thừa nằm ở đâu hả con? – Sư Thầy hỏi.

- Bạch thầy - Bảo Thoa đáp - Đêm qua, ô tô bệnh viện đưa bác ấy về nhà rồi ạ. Lúc nãy chị gái anh Tùng nhắn tin cho con: Chín giờ sáng nay phát tang.

- Đợi khởi công xong, ta sẽ nói với ông Tổ trưởng dân phố đặt vòng hoa, chuẩn bị vàng hương, rồi báo cho bà con trong xóm tập trung đi viếng – Sư thầy nói – Am Cổ Chân được thế này, công lao của ông Thừa đáng trọng lắm đấy. Còn hôm nào đến "Thất thất lai tuần" ta sẽ tới tụng cầu cho hương linh ông ấy nhẹ gánh hồng trần, sớm về Tây phương cực lạc.

- Vâng, con thay mặt chị, em anh Tùng cảm ơn thầy - Bảo Thoa nói.

- Đấy là trách nhiệm của ta mà con – Sư thầy nói - Thôi, bây giờ ta và con ra, không mọi người lại đợi.

Nói rồi sư thầy và Bảo Thoa đi ra. Xuống đến nơi thì xe đưa Phó Chủ tịch Dương Quang Nghĩa vừa tới. Đi cùng anh có Trưởng ban Dân vận, Giám đốc Sở Văn hóa và một số cán bộ các Ban, Ngành.. Dương Quang Nghĩa chắp tay lên ngực chào sư thầy:

- Mô phật. Chào thầy. Tỉnh ủy và Ủy ban tỉnh, đánh giá rất cao công lao của thầy, đã hết lòng giúp đỡ tỉnh giải quyết khó khăn này.

- Mô phật - Sư thầy chắp tay đáp lễ - Thí chủ quá lời rồi. Tôi và các phật tử biết ơn chính quyền mới phải. Nhưng công đầu – Sư thầy chìa tay hướng sang Bảo Thoa - Trước hết chính là nhờ có cô Bảo Thoa đây. Cô ấy chính là người đã phân tích điều hơn, lẽ thiệt cho chúng tôi.

Bảo Thoa bẽn lẽn:

- Bạch thầy. Con có làm được gì đâu ạ.

- Sư thầy nói đúng đấy – Dương Quang Nghĩa bắt tay Bảo Thoa rồi nói với mọi người - Đây là đồng chí Bảo Thoa, trước kia công tác ở Tỉnh đoàn, nay được bổ nhiệm làm Phó ban Kiến thiết xây dựng Thành phố Tân An, và trực tiếp là người theo dõi công trình tôn tạo lại Am Cổ Chân. Phải nói tuy còn trẻ, nhưng đồng chí Bảo Thoa đã có nhiều cố gắng đóng góp to lớn trong việc giải quyết tụ điểm khó khăn này.

- Báo cáo các đồng chí – Bảo Thoa tháo mũ bảo hiểm ra cầm trên tay – Có được như thế, trước hết chính là sự ủng hộ của sư thầy, và tinh thần đồng thuận của toàn thể bà con trong xóm. Còn tôi chỉ là người làm công tác theo sự phân công của ủy ban, chứ có công cán gì đâu ạ.

- Thôi, không phải đùn đẩy công trạng cho nhau đâu - Trưởng ban Dân vận Quế Mai nở nụ cười tươi như hoa buổi sớm - Việc là việc chung của nhà nước và nhân dân, nên mọi người đều phải đồng lòng dốc sức. Tôi thiển nghĩ thế này: Thần, Phật cũng như con người. Đều muốn cuộc sống nhân gian mỗi ngày một tốt đẹp hơn. Lễ khởi công hôm nay là một ví dụ điển hình, chứng minh chính quyền và nhân dân đã đồng lòng giải quyết được những vướng mắc, tạo đà thuận lợi thông suốt con đường mang tên cố Bí thư Hoàng Kim. Song song với đó, là công việc trùng tu, tôn tạo lại Am Cổ Chân. Theo ý kiến đề nghị của đồng chí Nguyễn Trí, Quyền Chủ tịch tỉnh: Chúng ta cố gắng hoàn thành, để tới Lễ hội mùa xuân này, sẽ cho khôi phục các tục lệ theo truyền thống dân gian, đáp ứng lại sự mong mỏi chính đáng của sư thầy và bà con trong xóm. Vì vậy, chúng ta cần phát huy sự đoàn kết giữa chính quyền và nhân dân, sao cho ngày một bền chặt – Nói rồi Quế Mai quay sang nhắc Bảo Thoa - Đến giờ rồi đấy. Em xem bà con đến đông đủ chưa, mời sư thầy và mọi người ra để chuẩn bị khai mạc.

Bảo Thoa chờ mọi người an vị, nàng lên bục giới thiệu thành phần đến dự, rồi mời Phó Chủ tịch tỉnh Dương Quang Nghĩa lên phát biểu và phát lệnh khởi công. Sau những câu thưa gửi, Dương Quang Nghĩa nói:

* * * Trong quá trình nghiên cứu. Các Nhà khảo cổ học, đã khẳng định Am Cổ Chân là địa chỉ có bề dày lịch sử - văn hóa lâu đời. Cho dù xã hội trải qua nhiều thăng trầm và biến động, nhưng Am Cổ Chân vẫn giữ được nét kiến trúc độc đáo, với những họa tiết mang dấu ấn cổ xưa. Những hoa văn chạm khắc được các nghệ nhân chế tác trên các bức phù điêu, miêu tả lại đời sống sinh hoạt văn hóa ở một thời kỳ phát triển rực rỡ nhất. Khẳng định mối quan hệ giữa cộng đồng dân tộc với tư liệu lao động sản xuất của nền văn minh lúa nước. Vì vậy, Tỉnh ủy, Ủy ban tỉnh, Mặt trận Tổ quốc và Hội đồng Nhân dân các cấp, đã nhất trí phê duyệt kinh phí trùng tu di tích Am Cổ Chân, trở thành một địa điểm Du lịch Lịch sử – Văn hóa tâm linh, trong đó có hạng mục tôn tạo Giếng cổ, và khôi phục lại tục lệ "Đánh cá thờ" trong lễ hội hàng năm..

Dương Quang Nghĩa chưa dứt lời, tiếng hoan hô nổi lên như sấm. Anh phấn khích phất cờ ra lệnh cho các phương tiện thi công nổ máy đồng loạt. Tiếng động cơ gầm rú, vang dội một góc trời. Chiếc máy gạt tiến lên đầu tiên, lưỡi thép ủi bờ đất vỡ từng mảng, những cây dứa dại đổ rạp. Lớp trầm tích ngấn đọng thời gian bật lên. Mùi xú uế nồng nặc, kèm theo rác rưởi đen đúa, tanh lợm ngâm lâu ngày, được xe cẩu múc lên cho vào xe chở đi trong tiếng hò reo của mọi người..

Quang cảnh tưng bừng rộn rã ấy, khiến ai ai đều phấn khởi. Nhưng riêng Bảo Thoa trong lòng như có lửa đốt. Nàng lùi lại phía sau đưa ngón tay lên miệng cắn chặt kìm nén. Hình ảnh hai chị em Tùng gục đầu bên cạnh người cha thân yêu làm cho nàng rưng rưng, hai mắt cay cay, nước mắt ứa ra. Nàng vội cúi xuống dụi mắt tránh không để người khác nhìn thấy. Bỗng dưng có ai vỗ vai, nàng ngẩng mặt lên, thì ra đó là Nguyễn Trí. Anh ra hiệu vẫy Bảo Thoa đi ra ngoài, vì tiếng máy quá ồn.

Bảo Thoa đi theo anh ra một đoạn. Nguyễn Trí nói:

- Tôi vừa ở nhà bác Thừa ra đây. Mọi việc tạm ổn rồi. Bây giờ em về với chị, em Tùng đi. Công việc ở đây cứ để cho anh em khác lo cho.

Ánh mắt nàng nhìn Nguyễn Trí đầy biết ơn, rồi nói:

- Vâng, để em vào xin phép đồng chí Trưởng ban và báo với sư thầy một tiếng.

Nguyễn Trí xua tay:

- Em cứ đi đi. Việc ấy cứ để tôi.

Bảo Thoa định bước đi, song ngập ngừng, nói:

- Từ hôm biết tin anh còn sống, sư thầy vui lắm, trông trẻ hẳn ra. Anh có định nói với sư thầy, anh đã biết chuyện rồi không?

Nguyễn Trí mìm cười, ý nhị:

- Sư thầy chả nói với em: Vạn sự tùy duyên là gì. Thôi, em cứ về đi. Lúc này chị, em Tùng rất cần có em bên cạnh đấy.

Bảo Thoa đi rồi, Nguyễn Trí lẳng lặng đi về phía am. Phó Chủ tịch Dương Quang Nghĩa nhìn thấy anh, quay lại bảo những người cùng đi:

- Quyền Chủ tịch tới kia kìa - Nói rồi anh đi tới, bắt tay, giọng hồ hởi - Báo cáo lãnh đạo: Lễ khởi công hoàn thành tốt đẹp. Mọi việc tiến hành đúng như dự định.

- Cảm ơn các đồng chí – Nguyễn Trí đáp – Lẽ ra tôi có mặt ở đây từ sớm. Nhưng vì bố đồng chí thư ký Tùng mất, nên tôi đến đấy chia buồn và động viên đồng chí ấy.

- Vâng, tôi biết rồi - Dương Quang Nghĩa nói – Trước lúc ra đây, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc gọi điện, nhắc anh, chị, em văn phòng chiều nay tập trung đi viếng. Tôi ân hận vì mấy lần định vào thăm, nhưng bận công việc nên chưa vào được, thì bác ấy đã mất.

- Hoàn cảnh gia đình của thư ký Tùng rất éo le - Nguyễn Trí ngậm ngùi - Mẹ mất sớm, bây giờ lại đến bố, nhà còn có hai chị em. Tôi vừa nói với cô Bảo Thoa đến động viên an ủi họ. Anh bảo các đồng chí ở Ban Kiến thiết, cử người thay cô ấy trông nom công việc.

Dương Quang Nghĩa gật đầu, nói:

- Vậy để tôi ra nhắc cậu Trưởng ban.

Nói rồi anh đi ra. Sư thầy nhác nhìn thấy Nguyễn Trí, quay đầu định đi lên am. Thấy vậy Quế Mai nói:

- Mời sư thầy gặp Quyền Chủ tịch tỉnh một lát đã.

Cực chẳng đã, sư thầy đành dừng chân, quay lại, nhưng cúi đầu nhìn xuống đất. Quế Mai kéo tay sư thầy đến trước mặt Nguyễn Trí, nhanh nhảu:

- Giới thiệu với sư thầy Xuyến Chi: Đây là đồng chí Nguyễn Trí, Quyền Chủ tịch tỉnh, đồng chí ấy là người ký quyết định về việc tôn tạo trùng tu lại khu vực Am Cổ Chân đấy ạ.

- Mô phật – Sư thầy tránh cái nhìn của Nguyễn Trí, chắp tay lên ngực – Thay mặt các đạo hữu, bần tăng cảm ơn thí chủ.

- Chào sư thầy - Nguyễn Trí chắp tay đáp lễ - Đồng chí Trưởng ban Dân vận nói vậy thôi. Cái chính là do Am Cổ Chân có lịch sử lâu đời, xứng đáng là một di tích; kế đến là nhờ vào sự quan tâm của sư thầy, cùng với lòng nhiệt tình của bà con ở xóm, thấy rõ được sự cần thiết mở rộng con đường. Chứ nếu không, tỉnh làm sao giải quyết được khó khăn này.

Vừa lúc đó Phó Chủ tịch Dương Quang Nghĩa quay lại. Anh nói với Nguyễn Trí:

- Tôi đã nói với đồng chí Trưởng Ban Kiến thiết rồi, và công việc khởi công cũng đã hoàn thành. Bây giờ tôi cho anh em về đây. Anh về luôn không?

- Anh và mọi người cứ về trước đi – Nguyễn Trí trả lời - Tôi ở đây một lúc rồi về sau.

- Về thôi các đồng chí – Dương Quang Nghĩa khoát tay bảo mọi người. Nhưng đi được mấy bước, anh quay lại hỏi - Thế còn bữa trưa nay, anh tính thế nào?

- Trưa nay chắc anh phải ăn một mình rồi – Nguyễn Trí nhìn sư thầy – Mà có đói, tôi sẽ xin cơm của sư thầy, chứ sao anh phải lo.

- Vậy thì ô kê rồi – Dương Quang Nghĩa cười – Vậy nhờ sư thầy quan tâm đến Quyền Chủ tịch giúp chúng tôi.

- Mô phật – Sư thầy có vẻ ngượng vì câu nói của Dương Quang Nghĩa, xấu hổ cúi mặt xuống.

Nguyễn Trí nhìn bờ gáy và vành tai của sư thầy ửng đỏ, anh bước đến gần nói:

- Sư thầy có thể dẫn tôi vào am thăm quan được không?

- Mô phật – Sư thầy nói – Đây là đất Phật, nơi dành cho mọi chúng sinh. Nếu thí chủ muốn, xin mời.

Nói rồi sư thầy đi trước, Nguyễn Trí theo sau. Lên đến sân, sư thầy dừng lại, nói:

- Bây giờ tôi còn có việc bận. Xin thí chủ cứ tự nhiên.

- Tuệ Minh.. Tuệ Minh.. - Nguyễn Trí lắp bắp, vội vã cầm tay sư thầy – Em đừng tránh tôi, đừng khước từ giây phút hiếm hoi này, hãy để cho tôi được nói với em đôi lời.

- Thiện tai.. Thiện tai.. - Sư thầy lắc đầu, gỡ tay Nguyễn Trí - Xin người đừng phạm giới. Mọi sự đã an bài. Giữa người và tôi giờ đây là vực thẳm không cùng. "Vô duyên đại từ, đồng thể đại bi". Người và tôi đã phận ai đường nấy, đâu còn vướng bận trần ai.

- Không.. Không.. Đừng thế Tuệ Minh – Giọng Nguyễn Trí thiết tha, khẩn khoản – Em có biết, từ hôm biết tin em, tôi mong được gặp lại thế nào không. Tuệ Minh ơi.. Tôi cầu xin em đấy. Tôi đâu dám bảo em buông bỏ đức tin, nhưng cứ nghĩ đến vì tôi mà em phải lỗi thề, nên lòng tôi day dứt.

- Tôi có sân hận đâu mà người phải áy náy - Sư thầy lấy lại điềm tĩnh, giọng nói như ru – Lỗi đâu bởi vì yêu, tội đâu phải vì đời mà quên lãng thế nhân, nên xin người đừng tự trách. Qua cơn bão dông sẽ mưa thuận, gió hòa. Thấy người còn sống, lòng tôi vơi nhẹ, nhận ra trời phật cao siêu, đức độ từ bi, cho người trở về rộng lối thanh cao. Nhân là ở mình, duyên là ở cảnh. Nhận vào là đã cho đi. Tôi thuận lòng hướng Phật, nhẹ thoát cảnh hồng trần, mong người cảm thụ..

Nguyễn Trí nghe mà trong lòng nhói đau. Anh hiểu trong chiếc áo tu hành, giữa anh và nàng là sự cách ngăn không thể phá vỡ. Nhưng thẳm sâu trong tâm hồn, ký ức ùa về đâu dễ lãng quên. Anh từng mang theo những kỷ niệm về nàng và tình yêu ấy trên đường chinh chiến, với niềm hy vọng trở về giữ trọn lời thề thủy chung. Thà rằng anh đã hy sinh trên chiến trường, hay giờ đây nàng có một gia đình yên ấm, thì anh không ân hận. Nhưng sự đời thật trớ trêu, anh gặp lại nàng trong tình cảnh này. Anh nói sau tiếng thở dài:

- Không còn tình thì còn lại nghĩa. Xin em hãy mở lòng cho anh được bộc bạch dẫu chỉ một lần.

- Người nói vậy tôi đâu dám khước từ – Sư thầy nói – Nhưng những việc người đang làm cho Am Cổ Chân, chẳng là nghĩa đạo cao dày đó ư. Nói về duyên thì ta đã có duyên, nói về tình thì ta đã có tình. Tình duyên ấy hãy coi là khoảnh khắc. Xin người đừng tự dày vò, xin người đừng để nỗi đau tình che mờ lý trí, làm băng giá lương tâm, biến yêu thương thành sân hận trong lòng. Phật tổ dậy: "Nhất niệm sân tâm khởi, bá vạn chướng môn khai". Nay người đã là của muôn người. Mang trọng trách trên vai, phục vụ cộng đồng, dốc sức tận lòng làm đẹp cho đời, sẻ chia nghĩa cả. Nên mong người, đừng để ngọn lửa nhiệt tình hóa thành hỏa châu thiêu dụi đấng chân tâm.

Nguyễn Trí cầm chiếc túi vải nhỏ thắt sợi dây ngũ sắc đưa cho nàng:

- Tuệ Minh ơi. Em còn nhớ chiếc túi có những bông hoa xuyến chi và sợi dây ngũ sắc, em đã trao cho anh trước ngày lên đường vào chiến trường này không. Lúc ấy, em dụi đầu vào ngực anh, dặn dò: "Từ nay, em sẽ lấy tên loài hoa này làm tên của mình. Vì đấy là tình yêu của em. Anh nhớ luôn mang trong mình, sẽ tránh được hòn tên, mũi đạn..". Đúng là vậy. Anh đã mang theo chiếc túi ủ ấp những cánh hoa này suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt, cùng với tình yêu và niềm hy vọng. Nhưng khi trở về lại không được gặp em..

Sư thầy cầm chiếc túi run run. Hình ảnh cây nhãn cạnh chùa Tam và trăm ngàn bông hoa xuyến chi trên bờ sông Tiền, cùng với bao lời tự tình trong đêm, ùa về lay động trái tim. Giây phút hồi nhớ cùng thứ men đời còn sót trong người đàn bà tu hành bỗng bừng thức, ào ạt như từng cơn sóng xô bờ..

- Anh vẫn còn giữ chiếc túi đó ư? – Câu hỏi vô thức thốt ra trong hoài niệm, dường như cho người đàn bà tu hành trở về với bản năng.

Giọng Nguyễn Trí thiết tha:

- Em biết không. Trên đường hành quân hay mỗi lần nghỉ ngơi giữa hai trận đánh, anh lại lấy chiếc túi ra áp lên má mình để nhớ đến em. Thoảng trong những cánh hoa khô là hương tóc của em còn vương lại, và vị ngọt bờ môi với những lời yêu đầu da diết bừng sôi mãnh liệt. Anh không biết mình đã trải qua bao nhiêu trận đánh, đã bao lần kề cận với hiểm nguy, nhưng chiếc túi như một vật thần kỳ bảo vệ anh. Cho anh vượt qua mưa bom, bão đạn của quân thù. Tuệ Minh ơi. Cho dù giờ đây cuộc sống đã thay đổi, nhưng với anh, chiếc túi nhỏ nhoi này, vẫn là kỷ vật mãi mãi giữ lại tình yêu của chúng ta..

- Tình yêu của chúng ta ư? – Người đàn bà tu hành hỏi, rồi như sực tỉnh - Thiện tai.. Thiện tai.. Xin người đừng nhắc lại làm chi. Khi bước vào cõi tu, tôi đã nguyện cắt ái từ thân, rời xa niềm vui trần thế. Thề một lòng phạm hạnh, dâng hiến trái tim này cho Phật tổ, không nhuộm tâm hồn vào cõi u mê đam đắm..

- Em không còn một chút nào nghĩ đến anh ư? – Nguyễn Trí hỏi.

Sư thầy nhìn Nguyễn Trí bằng ánh mắt ngiêm khắc, nhưng giọng nói lại từ bi, độ lượng:

- Khi biết tin người còn độ thế trần gian, tôi vui mừng khôn xiết. Suốt ngày, đêm, tôi như kẻ bồng bềnh lạc vào giữa cõi thực và mơ. Niềm yêu thương và nỗi nhớ nhung khát khao đã vùi xa lại trở về giằng xé trái tim. Nửa bên đời kéo tôi đi, nửa bên kia muốn tâm trí tôi bằng an nhẫn chịu, khiến cho lời kinh tụng hằng ngày ngập ngừng, tiếng mõ đêm đêm bời bời rối loạn..

- Vậy sao em còn xa lánh anh? – Nguyễn Trí hỏi ngang lời.

- Tôi đâu có xa lánh người – Sư thầy nói - Nhưng tôi là kẻ tu hành đã nguyện xa rời thế tục. Không vì giây phút yếu lòng, làm tổn hại đến cuộc đời của người tôi đã hằng yêu quý. Hạnh phúc của kẻ xuất gia, là bổn phận vun đắp đức tin cho con người tìm đến Chân – Thiện – Mỹ. Vì vậy, khi đã mang lòng thực sự yêu thương ai đó, phải biết tôn trọng cả những ước mơ, lý tưởng chân chính, và trách nhiệm của họ đã phụng thờ. Giữa tôi và người bây giờ là tình yêu của đạo lý, của lương tâm và chức phận. Giáo lý Đức Phật hướng kẻ tu hành giác ngộ theo lối về đạo hạnh. Bằng lòng với đời sống thanh tịnh, buông bỏ phiền muộn, cạn tâm, hết sức vì đời sống muôn loài. Trên đền đáp bốn ân, dưới cứu khổ ba đường..

- Em nói vậy thì tôi còn biết làm sao đây - Khuôn mặt Nguyễn Trí nhàu nhĩ trong tiếng thở dài não nuột.

- Mô phật. Sao người lại nói thế – Sư thầy chắp tay hướng nguyện – Người chả đang làm bao việc thiện cho nơi này đấy thôi. Đành là trách nhiệm. Nhưng có trách nhiệm mà thiếu lương tâm, thì liệu Am Cổ Chân đến bao giờ mới có ngày hôm nay. Người thấy đấy, nhờ cách hành xử của chính quyền, đã đem đến lòng tin cho bổn đạo và các phật tử, trả sự công tâm về cho đời sống tâm linh trên mảnh đất thiêng này. Người hãy nhìn xem: Có bao nhiêu con người đến đây, là bấy nhiêu nỗi mừng vui khôn xiết hiện trên từng khuôn mặt. Tôi mong người lắng bớt sầu tư, đừng băn khoăn, trăn trở vì tôi nữa. Người yêu người không có tội. Nhưng vì yêu một người mà phá vỡ kỷ cương đạo đức là nghiệt yêu tà pháp. Huống chi người giờ đây đang ở giữa muôn người, và đã có một gia đình yên ấm. Nếu người muốn vì tôi, thì hãy giúp chúng sinh làm cho vùng đất này ngày một sáng tươi, người người biết tới. Hoàn thành ý nguyện truyền bá công năng tạo nghiệp của sư Tổ Thích Chí Chân Tâm tỏa rộng bốn phương..

Sư thầy đang nói, bỗng có tiếng reo hò như ong vỡ tổ từ dưới vọng lên. Hai người chưa biết có chuyện gì xảy ra, thì ông Tổ trưởng tổ dân phố hớt ha, hớt hải chạy từ dưới lên, reo to:

- Tìm.. Tìm.. Thấy.. Thấy.. Thấy rồi sư thầy ơi..

- Ông nói tìm thấy gì vậy? - Sư thầy hỏi.

Ông Tổ trưởng thở hổn hển, lắp bắp:

- Phiến.. Phiến.. Phiến đá xanh có vết chân của Sư Tổ nằm dưới đáy giếng. Gầu xúc va phải, nhưng may quá, vẫn lành nguyên không sứt mẻ gì.

- Mô phật. Thật thế sao? - Đến lượt sư thầy hỏi lại như chưa tin.

- Thật mà – Ông Tổ trưởng đáp – Mời thầy xuống mà xem.

- Vậy ta xuống dưới ấy đi – Sư thầy nói rồi vô tình nắm lấy tay Nguyễn Trí kéo đi.

Khi xuống đến nơi, phiến đá đã được nhấc trên bờ, cỡ to bằng chiếc chiếu nhỏ, óng ánh màu ngọc lục. Vết bàn chân năm ngón choán khắp bề mặt, những họa tiết hình tròn trông tựa bánh xe, xung quanh điểm xuyết hình vẽ chim muông, hoa sen cùng với hàng trăm nét khắc cổ xưa kì lạ..

Mọi người đang xúm quanh, thấy sư thầy xuống, dãn lối, nhường đường, đứng sang hai bên như hàng rào danh dự. Sư thầy nén xúc động, chắp tay trang nghiêm thành kính, miệng lầm rầm khấn nguyện, khoan thai bước từng bước tới trước phiến đá, quỳ gối xuống, úp hai tay lên, phủ phục, vái:

- Nam mô A di đà phật. Con khấu đầu cúi lạy Sư Tổ Thích Trí Tâm Chân. Nam mô A di đà phật.. Nam mô A di đà phật..

Nguyễn Trí đứng ngoài, bất giác chắp tay lên ngực, đồng thanh hòa theo tiếng mọi người:

- Nam mô A di đà phật..

Chương 41 - Kết

Phần kết

41

Sáng sớm, Tùng đi xe máy đến đón Nguyễn Trí sang khu Resot Sâm Cầm. Tuy công trình xây dựng còn dở dang, nhưng thoạt nhìn đã thấy thành hình một khu nghỉ dưỡng hiện đại, văn minh cao cấp. Không ai còn nhận ra, trước kia đây là vùng đầm lầy hoang hóa. Tất cả thay đổi đến chóng mặt. Ngoài tòa khách sạn 7 tầng cao lừng lững sơn màu bạch ngọc, được cách điệu trông như một con tàu trắng nổi trên mặt hồ. Rải rác trên bờ, những ngôi biệt thự mi ni, đang trong giai đoạn thi công nằm kéo dài về phía Nam, xen vào đó là cung thể thao, sân gôn mi ni và khu vui chơi giải trí..

Lúc hai người đến, đã thấy xe ô tô của Phó Chủ tịch Bùi Phẩm đỗ trong bãi. Tùng dắt xe để vào rồi đi ra, nói với Nguyễn Trí:

- Em cứ tưởng anh em mình đến sớm. Vậy mà sếp Phẩm còn đến sớm hơn.

Nghe Tùng nói, Nguyễn Trí không đáp. Nhưng qua động thái gần đây, anh hiểu câu chuyện trao đổi thẳng thắn giữa hai người, phần nào đã có tác động. Sự chuyển biến của Bùi Phẩm, được thể hiện ngay trong công việc và những lần tiếp xúc. Điều đó làm cho anh vui. Vì thực lòng, nếu Bùi Phẩm bị kỷ luật, anh rất tiếc. Bùi Phẩm từng trải, có năng lực, tháo vát, quyết đoán, một tri thức điển hình có nhiều thành tích và thời gian cống hiến cho tỉnh..

- Anh nghĩ gì vậy?

Câu hỏi của Tùng dứt anh ra khỏi suy tư. Anh lảng sang chuyện khác, hỏi:

- Sắp đến năm mươi ngày của bác rồi đấy, Tùng nhỉ.

- Vâng, đầu tuần sau anh ạ - Tùng đáp.

- Giá ông cụ sống đến lúc, cậu và Bảo Thoa cưới nhau thì vui quá – Nguyễn Trí chặc lưỡi.

- Vâng - Tùng đáp – Hai đứa em đã bàn, định sang đầu năm tổ chức. Nhưng không ngờ bố em "đi" sớm hơn dự tính.

- Chữa được bệnh chứ ai chữa được mệnh - Nguyễn Trí đang nói dở câu thì Bùi Phẩm từ trong hội trường đi ra. Thấy vậy anh bước nhanh đến, bắt tay, chào - Cậu Tùng vừa kêu với tôi, anh đến sớm thế?

- Vâng - Bùi Phẩm đáp - Tôi đến trước, kiểm tra lần cuối, xem mọi thứ hoàn chỉnh chưa, cần gì còn bổ sung.

Nhìn quầng mắt Phó Chủ tịch Bùi Phẩm thâm đen, tự nhiên Nguyễn Trí thấy mủi lòng, anh nói lời đồng cảm:

- Đêm qua tôi không ngủ được. Nên sáng nay điện bảo thư ký Tùng đưa vào sớm xem thế nào.

- Vâng – Bùi Phẩm đáp – Xin mời ông kiểm tra lại. Xem còn thiếu gì không, để tôi nhắc anh em bổ sung.

- Kiểm cung gì - Nguyễn Trí nói - Xem thì xem, nhìn thì nhìn. Nhưng việc tổ chức hội nghị anh đã làm, sao tôi phải nghĩ.

- Nhưng có ông nhìn nhận nữa vẫn hơn – Nói rồi Bùi Phẩm dặn Tùng – Bây giờ tôi và anh Trí vào hội trường. Cậu ở đây đợi. Nếu các em học sinh bên Trường Văn hóa – Nghệ thuật sang, thì đưa vào gặp tôi nhé.

- Vâng ạ - Tùng đáp.

Hai người đi vào. Trong hội trường mọi thứ đã tươm tất, nội thất được thiết kế, bố trí kết hợp giữa hiện đại và những nét cổ kính tạo dáng vẻ sang trọng, lịch lãm. Trần nhà phủ màu hồng nhạt, chia và phân khoảng bằng những dãy đèn chiếu sáng, kết hợp với những chùm đèn pha lê nhiều tầng. Xung quanh tường treo rèm màu hoàng yến. Trên lối đi, các bậc bước trải thảm đỏ. Bàn, ghế sơn véc - ni, bọc nệm da màu huyết dụ, tất cả toát lên vẻ rực rỡ, sáng sủa. Trên sân khấu, dưới lá cờ Đảng và cờ Tổ quốc là bức tượng bán thân Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bên cạnh, hàng chữ được phóng to bằng màn hình chiếu câu nói của Người: "Toàn Đảng, toàn dân tỉnh Phúc Vinh quyết tâm thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Phải làm cho Phúc Vinh trở thành một trong những tỉnh giàu có, phồn vinh nhất miền Bắc nước ta".

- Sao chưa thấy có lẵng hoa nào thế anh? - Nguyễn Trí hỏi khi hai người đến gần sân khấu.

- Họ hẹn sáu rưỡi sẽ mang tới – Bùi Phẩm đáp rồi xem đồng hồ - Còn nửa tiếng nữa. Chiều qua họ định mang đến, nhưng tôi yêu cầu, sáng nay đem cho tươi.

- Vậy chu đáo quá rồi – Nguyễn Trí quay lại lướt nhìn toàn bộ khán phòng, nói thêm - Đồng chí Bí thư rất hy vọng vào kết quả của hội nghị này, nên anh em mình phải chuẩn bị cho tốt.

- Vâng – Bùi Phẩm đáp – Tất cả tôi thực hiện đúng theo chương trình ủy ban đã duyệt, nên ông an tâm.

- Nhìn thế này đã thấy an tâm rồi - Nguyễn Trí nói.

Hai người đi dọc theo lối giữa về phía cuối hội trường, đến ngang chừng Bủi Phẩm dừng lại, nói:

- Ông Trí này. Sau hôm anh em gặp nhau. Tôi muốn gặp Bí thư trình bày một số vấn đề, nhưng anh ấy bận quá nên chưa gặp được.

- Vào những tháng cuối năm, Bí thư bận lắm – Nguyễn Trí gật đầu - Muốn xin ý kiến, tôi toàn phải trao đổi trên điện thoại thôi. Ngay như hội nghị này, Bí thư chỉ về dự được buổi sáng, chiều lại về Hà Nội luôn.

Bùi Phẩm thở dài:

- Có những điều chưa nói ra được, cứ canh cánh trong lòng.

Nghe vậy, Nguyễn Trí đang định lựa lời khuyên thì cửa hội trường mở. Tùng dẫn tốp học sinh ở Trường Văn hóa – Nghệ thuật vào. Các chàng trai sơ vin áo trắng, quần xanh, ghi lê trần màu tím than, cổ thắt nơ. Còn các thiếu nữ mặc áo dài, đầu đội khăn, ngực cài hoa hồng. Trông ai nấy trẻ trung, xinh tươi. Nguyễn Trí nói:

- Thôi, anh ra gặp các em đi. Để lúc khác anh em mình nói chuyện tiếp.

- Vâng. Tôi ra dặn dò các em lát nữa đón, tiếp khách cho chu đáo.

Nói rồi Bùi Phẩm đi ra. Nguyễn Trí nhìn theo, cảm giác trong lòng lâng lâng, như trút được gánh nặng trên vai. Rồi anh theo lối cửa cạnh ra ngoài, lững thững đi về phía bờ hồ, vừa đi, vừa suy nghĩ về những chuyện đã qua:

* * * Đó là thời gian tiếp tục thực hiện bước tiếp theo Nghị quyết của Tỉnh đảng bộ: Lấy công nghiệp làm nền tảng phát triển kinh tế. Tuy đã có kinh nghiệm xây dựng Khu Công nghiệp Yên Hòa và Cụm Chế xuất Quang Sáng, nhưng Nguyễn Trí hiểu: Ở mỗi một địa bàn, mỗi giai đoạn, có những đặc thù và khó khăn khác nhau. Vả lại, không thể cứ thực hiện mãi chính sách"Trải thảm đỏ", "Đi tắt, đón đầu" chuẩn bị sẵn những "Miếng mồi thơm, ngon, béo bở" mời, gọi các công ty nước ngoài, mà "quên" các doanh nghiệp tư nhân trong nước được. Nếu chỉ nhìn xuôi một chiều như thế, thì các doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở nội tỉnh nói riêng, và trong nước nói chung, đến bao giờ mới ngóc đầu lên được? Chính vì câu hỏi ấy, nên Nguyễn Trí đưa vấn đề này ra trình bày với Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Hội đồng Nhân dân tỉnh. Đề nghị tổ chức một hội nghị dành riêng cho các doanh nhân ngoài quốc doanh. Trong suy nghĩ, anh muốn qua hội nghị này "xóa bỏ" cách nhìn "kỳ thị" của một số lãnh đạo "sính ngoại, bài nội". Nâng vị thế cho các doanh nghiệp tư nhân trong nước, tạo cho họ "có chỗ đứng". Vừa để đôi bên nhích lại gần nhau, đồng thời tỉnh nhận được những ý kiến tham góp của các doanh nhân để tiến hành những bước tiếp theo..

* * * Trong cuộc họp đó, anh nhớ lúc đưa vấn đề này ra, đã vấp phải những ý kiến trái chiều, trong đó người phản đối mạnh nhất chính là Bùi Phẩm.

- Chúng ta nên nhớ rằng – Phó Chủ tịch Bùi Phẩm nói thao thao – Ý kiến của đồng chí Quyền Chủ tịch đề xuất. Là đi ngược với những gì đã ghi trong Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh: ".. Đẩy mạnh tiến độ quy hoạch, phát triển các khu công nghiệp tập trung, trong đó đẩy mạnh quy hoạch, thu hút đầu tư nước ngoài, giải phóng mặt bằng là những ưu tiên hàng đầu..".

Bùi Phẩm nói rất nhiều, và luôn đem những điều ghi trong Nghị quyết ra để phản bác lại. Đợi Bùi Phẩm ngồi xuống, Nguyễn Trí đứng dậy, giọng ôn tồn:

- Vâng. Đúng là đề xuất của tôi có phần khác với những điều đã ghi trong Nghị quyết. Nhưng nếu chúng ta cứ cứng nhắc, vô tình không chú ý đến các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, là một sai lầm lớn. Chúng ta cần thay đổi tư duy, nhìn nhận thật khách quan, để khẳng định thành phần đó: Đã có nhiều đóng góp trong vai trò ổn định nền kinh tế đất nước, và giải quyết công ăn, việc làm cho người lao động, góp phần hỗ trợ to lớn vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước..

- Vậy tại sao Đảng và Nhà nước, vẫn phải nhấn mạnh, yêu cầu mở cửa ưu tiên mời, gọi các doanh nghiệp nước ngoài vào? – Phó Chủ tịch Bùi Phẩm ngắt lời Nguyễn Trí – Đồng chí không thấy: Sau khi một số nhà máy công nghiệp và toàn bộ Cụm Chế xuất Quang Sáng bị cắt về Hà Nội. Tỉnh còn lại có Khu Công nghiệp Yên Hòa, nhưng tỷ lệ nộp ngân sách hằng năm, vẫn chiếm tới hơn nửa tổng thu nhập toàn tỉnh Phúc Vinh đấy hay sao?

- Nhưng không vì thế mà ta "bỏ quên" các doanh nghiệp ngoài quốc doanh – Nguyễn Trí đáp lại - Tôi xin đưa ra đây một vài con số để các đồng chỉ rõ thêm: Tổng kết 5 năm vừa qua, bình quân cả nước đã tạo ra 1, 5 triệu việc làm mới cho người lao động. Thì ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, đã đóng góp 0, 3 triệu. Nếu chúng ta chỉ nhìn vào con số để đánh giá, thì con số chỉ là con số. Nhưng nếu liên hệ với tình trạng thực tế của đất nước, thì đó lại là thành tích đáng kể. Vì đối với những người còn độ tuổi lao động, hoặc các thành phần bị dư thừa từ các doanh nghiệp quốc doanh trong các cơ quan, và các xí nghiệp của nhà nước, do chính sách tinh giảm biến chế, cần có việc làm không được giải quyết. Vậy nếu không có các doanh nghiệp tư nhân cáng đáng, thì ai sẽ giải quyết số nhân lực dôi tồn trong xã hội đây? – Đặt câu hỏi giả định xong, Nguyễn Trí lướt nhìn mọi người rồi nói tiếp – Thưa các đồng chí. Ngoài giải quyết công ăn, việc làm cho người lao động, các doanh nghiệp tư nhân còn tạo ra nguồn thu đáng kể cho ngân sách nhà nước. Số tiền thuế đóng góp của các doanh nghiệp tư nhân có tỷ trọng lớn, ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong tổng thu ngân sách nhà nước. Còn trên thị trường sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh có ưu việt: Thu hút vốn, quay vòng nhanh, góp phần thúc đẩy hiệu quả cao trong việc tăng trưởng kinh tế nước nhà. Đơn cử như: Hiện nay trong nước có hơn 150 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, với số vốn đạt hơn 305.122 tỷ đồng, gấp tám lần vào giai đoạn 1991- 1999. Nếu mức vốn đăng ký kinh doanh bình quân của một doanh nghiệp ngoài quốc doanh vào thời kỳ năm1996 – 2000 gần 0, 65 tỷ đồng, thì giai đoạn hiện nay là 2, 02 tỷ đồng. Trong đó, vốn sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hằng năm liên tục tăng. Theo trương mục thống kê gần đây phân tích: Nếu năm 2000, vốn đầu tư của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là 98.348 tỷ đồng. Thì đến sáu tháng đầu năm nay, đã lên tới 442.892 tỷ đồng, nghĩa là tăng gấp 4, 5 lần. Điều đó cho thấy: Việc ưu tiên mở cửa, mời, gọi các doanh nghiệp nước ngoài, đã phần nào tác động đến lòng tự trọng của các doanh nhân trong nước. Cho dù khả năng và trình độ còn có hạn, nhưng các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đang tự khích lệ, đề cao tính tự cường, tự tôn dân tộc, gắng gỏi phấn đấu làm sao trong tương lai, khẳng định được vị thế làm chủ đất nước..

- Ông nên nhớ - Bùi Phẩm gằn giọng - Trong giai đoạn này, cả nước vẫn đang phải dựa vào nền sản xuất của Tư bản chủ nghĩa, để phát triển và ổn định nền kinh tế đấy!

- Vâng. Điều đó tôi biết - Nguyễn Trí nói – Tình hình ở nước ta hiện nay, việc chủ trương mời, gọi các doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư phát triển là ưu tiên hàng đầu. Nhưng chẳng lẽ chúng ta cứ dựa mãi vào đấy, mà quên đi lòng tự chủ hay sao?

- "Có bột mới gột nên hồ" – Bùi Phẩm tung ra câu thành ngữ - Có lòng tự chủ, mà không có thực lực, thì chỉ là hô hào suông. Tôi không hiểu, và nếu hiểu thì hiểu thế nào, khi ông định "đánh vật" với tỷ lệ hơn 80% nông dân chưa thoát vừa nghèo khó vừa lạc hậu ở cái tỉnh bán sơn địa này?

- Tôi không đồng ý với sự suy nghĩ tự ti, trông chờ, ỷ nại của đồng chí - Giọng Nguyễn Trí khá gay gắt - Chúng ta kém, chúng ta phải thừa nhận. Nhưng nhận kém để học tập, để vươn lên, chứ không phải vì kém mà chúng ta trở nên hèn yếu.. Tôi có thể khẳng định rằng: Những người nông dân của tỉnh Phúc Vinh còn nghèo khó, còn có nhiều hạn chế mặt này hay mặt khác. Nhưng tôi tuyệt đối tin vào tinh thần tự chủ và sự quyết tâm của họ. Sự thử thách ấy đã được chứng minh và khẳng định trải qua dòng chảy trong các thời kỳ cách mạng của đất nước. Còn trong giai đoạn xây dựng kinh tế hiện nay – Nguyễn Trí chiếu ánh mắt nhìn thẳng vào Bùi Phẩm - Chẳng qua chúng ta chưa khơi đúng mạch nguồn để khích lệ họ..

- Ông định làm thế nào – Bùi Phẩm chiếu tướng lại – Chẳng lẽ ông định khơi mạch nguồn bằng cái hội nghị ông đã đề xuất ra hay sao?

- Đúng! – Nguyễn Trí khẳng định – Tôi tin chắc bắt đầu từ hội nghị ấy, không chỉ khích lệ lòng tự tôn dân tộc của các doanh nghiệp. Mà sẽ là nền móng cho một cuộc cách mạng lấy công nghiệp làm nền tảng, giải quyết, giúp đỡ 80% người nông dân tỉnh Phúc Vinh thoát khỏi cảnh "Chân lấm tay bùn"..

- Được rồi – Đôi môi của Bùi Phẩm trề ra rồi cong lên – Ông muốn là việc của ông, còn ý kiến tôi là không đồng ý! Nếu cần có văn bản tôi sẽ có văn bản.

- Các đồng chí hãy bình tĩnh - Thấy tình hình căng, Phó Bí thư Thường trực đứng dậy ra hiệu mọi người im lặng – Tôi đề nghị trong khi tranh luận, các đồng chí nên có thái độ ôn hòa. Thực ra, đây mới là ý kiến đề xuất để lấy ý kiến tập thể, chứ chưa phải là quyết định. Vì vậy, nếu đồng chí nào nhất trí hay chưa đồng ý, thì có thể nêu ra quan điểm của mình, chứ không nên có thái độ quá quyết liệt mà ảnh hưởng đến sự đoàn kết.

- Tôi đồng ý – Bí thư gật đầu đồng tình rồi hỏi - Nhưng đề nghị đồng chí Phó Bí thư Thường trực, hãy cho biết quan điểm của mình về vấn đề này thế nào?

Bị hỏi đột ngột, Phó Bí thư Thường trực sững lại rồi nhanh trí đáp:

- Thưa Bí thư. Tôi định để cho các đồng chí ấy thảo luận xong rồi mới trình bày quan điểm của mình. Nhưng Bí thư đã hỏi, thì tôi xin được nói. Tôi thấy ý kiến của đồng chí Quyền Chủ tịch, muốn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh có cơ hội phát triển là rất tốt. Nhưng ngược lại, bên cạnh đó cũng cần xem xét, làm thế liệu có ảnh hưởng đến Nghị quyết..

Mặt Bí thư cau lại, ông ngắt lời:

- Tôi yêu cầu đồng chí trả lời: Đồng ý hay không đồng ý. Chứ không muốn nghe câu trả lời nước đôi như thế.

- Quan điểm của tôi.. – Phó Bí thư Thường trực ngập ngừng, rồi đề xuất – Để bảo đảm tính dân chủ. Tôi đề nghị cho bỏ phiếu.

- Thôi được rồi. Mời đồng chí ngồi xuống – Bí thư khoát tay – Tôi đồng ý với ý kiến của đồng chí Phó Bí thư Thường trực, cho tiến hành bỏ phiếu. Còn đồng chí nào có ý kiến khác không?

- Nhất trí - Mọi người trong phòng họp đáp lại.

- Đồng chí giúp tôi chuẩn bị phiếu – Bí thư bảo Chánh văn phòng rồi quay lại phát biểu tiếp - Thưa các đồng chí. Việc bảo đảm tính dân chủ là nguyên tắc của Đảng. Nhưng trong việc này, tôi đề nghị các đồng chí hãy suy nghĩ thấu đáo đến đề xuất của đồng chí Nguyễn Trí. Riêng quan điểm của tôi, tôi đồng tình với đề xuất ấy. Vì việc tổ chức một hội nghị dành cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, đâu có đi ngược lại đường lối và phương châm của Đảng đề ra. Xin các đồng chí lưu ý: Ngoài việc mời, gọi các doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư. Thì không chỉ riêng nước ta, mà kể cả ở các nước tiên tiến, có nền kinh tế phát triển, các nghiệp đoàn dân doanh vẫn đóng một vai trò không nhỏ. Vì thế, nhà nước nói chung và tỉnh ta nói riêng, nên có chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh..

* * * Nguyễn Trí đang chìm đắm trong hồi tưởng, thì có điện thoại của thư ký Tùng gọi:

- Báo cáo anh: Phó Chủ tịch Bùi Phẩm mời anh về để chuẩn bị khai mạc.

- Ừ, mình về ngay đây - Nguyễn Trí đáp rồi hỏi - Bí thư đến chưa?

- Dạ, thưa anh - Thư ký Tùng đáp - Bác Quyết vừa đến ạ.

Nguyễn Trí tắt điện thoại, rảo bước đi về hội trường. Tiếng đàn và tiếng hát rộn rã vọng ra. Trên sân khấu đang có tiết mục văn nghệ chào mừng do các học viên Trường Văn hóa – Nghệ thuật tỉnh biểu diễn. Dưới các hàng ghế trong hội trường đã kín khách. Nhìn thấy anh, nhiều vị giơ tay vẫy, thậm chí có nhiều người còn đứng lên, trong đó có cựu đại úy Nguyễn Xuân, Giám đốc "Công ty Cổ phẩn Triển khai công nghệ mới" đưa cả hai tay lên vẫy. Nguyễn Trí tươi cười nắm hai tay đáp lại rồi đi vào hàng ghế đầu, ngồi xuống cạnh Bí thư.

- Hội trường trông được đấy - Bí thư khen – Phải nói tôi đến nhiểu tỉnh rồi, nhưng trừ Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh ra, chưa nơi nào có hội trường nào hoành tráng, khang trang như thế này.

- Thưa anh – Nguyễn Trí nói – Được thế này là do đồng chí Bùi Phẩm quán xuyến lo liệu cả đấy ạ.

Bùi Phẩm ngồi gần đấy nghe vậy mặt ửng hồng:

- Báo cáo với Bí thư. Tôi chỉ thực hiện theo chương trình của Ủy ban tỉnh đã duyệt thôi ạ.

Bí thư gật đầu:

- Nơi tổ chức sự kiện như thế này là xứng tầm rồi. Nhưng lát nữa, thể nào các ông cũng bị các doanh nhân "quay" như chong chóng đấy. Liệu mà "chịu trận".

- Vâng - Phó Chủ tịch Bùi Phẩm đáp - Chúng em sẽ cố gắng ạ.

- Ông Trí và ông Phẩm này – Bí thư nói – Hôm nay là bước đầu, coi như là thử nghiệm. Nhưng theo tôi, ủy ban tỉnh nên tạo ra mô hình thường xuyên gặp gỡ với các doanh nhân, để nắm được tâm tư, nguyện vọng, cũng như biết được những thuận lợi hay khó khăn của họ. Các ông thấy thế nào?

- Vâng, thưa Bí thư. Chính xác đấy ạ – Nguyễn Trí đáp – Ủy ban đang muốn: Qua kết quả của hội nghị này, lập kế hoạch, định kỳ hàng tháng, hoặc hàng tuần, sẽ lên lịch tổ chức những cuộc trao đổi với quy mô nhỏ, tùy theo từng ngành, từng nghề để các chủ doanh nghiệp thổ lộ những vấn đề vướng mắc khó nói..

Vừa lúc đó, trên sân khấu chương trình văn nghệ bế mạc. Phó Chủ tịch Dương Quang Nghĩa rạng rỡ trong bộ véc màu tàn thuốc, tươi cười tặng hoa các nghệ sĩ, rồi trịnh trọng mời Phó Chủ tịch Bùi Phẩm lên điều hành hội nghị.

Bùi Phẩm đi lên. Sau khi tuyên bố lý do, giới thiệu thành phần và làm nghi thức chào cờ xong, trịnh trọng nói:

- Thưa các vị doanh nhân trong và ngoại tỉnh. Đồng chí Trần Quyết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Phúc Vinh, rất kỳ vọng vào sự thành công của hội nghị này. Thể theo ý kiến của đồng chí Nguyễn Trí, Quyền Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, hội nghị được tổ chức với tinh thần dân chủ tuyệt đối, không mang tính sắp đặt. Vì vậy, đề nghị các doanh nhân trong và ngoài tỉnh, tự do phát biểu. Ai có kiến nghị gì cần đề đạt, cứ mạnh dạn nêu ra, đích thân đồng chí Nguyễn Trí sẽ đối thoại và giải trình..

Nguyễn Trí đứng dậy bắt tay Bí thư rồi đi lên trong tiếng vỗ tay vang dội. Trước khi ngồi xuống ghế dành cho chủ tọa, anh tươi cười giơ tay chào rồi nói:

- Báo cáo với các doanh nhân. Như các vị đã biết: Thành phần đến dự hội nghị này toàn là các doanh nhân ngoài quốc doanh. Đồng chí Bùi Phẩm ưu ái tôi thì nói thế thôi. Chứ thực ra hôm nay, với ý thức "Tầm sư học đạo". Tôi đã "rửa tai" sẵn sàng lắng nghe các vị tham góp ý kiến, tìm mưu, hiến kế, giúp cho tỉnh Phúc Vinh tìm ra con đường, mau chóng thoát khỏi cảnh đói nghèo và lạc hậu. Các vị đồng ý chứ ạ?

Nghe anh hỏi vậy, tiếng vỗ tay và tiếng cười trong hội trường rộ lên. Bầu không khí trong hội trường trở nên nhẹ nhàng, thanh thản. Đợi tiếng động lắng xuống, Nguyễn Trí ngồi xuống ghế nói tiếp:

- Như mọi người đã biết: Sau khi tỉnh Phúc Vinh tái lập, Khu Công nghiệp Yên Hòa và Cụm Chế xuất Quang Sáng đi vào hoạt động, ngân sách thu nhập tăng đáng kể cho tỉnh. Nhưng nhìn lại, thì toàn bộ kỹ năng công nghệ, và nguồn lực kinh doanh, chủ yếu dựa vào các doanh nghiệp nước ngoài. Thực tế sự hỗ trợ từ ngoại lực tác động đến các doanh nghiệp trong nước rất thấp, và các thành phần này lại luôn bị coi nhẹ. Trong lúc đó, các doanh nghiệp FDI của nước ngoài lợi dụng, tìm cách thu hút chất xám, lôi kéo những người có tài năng của nước ta. Nói ngay như ở tỉnh Phúc Vinh, theo điều tra tôi được biết: Chưa tính đến những người thợ lành nghề, thì mỗi năm, có tới hàng chục sinh viên giỏi ra nước ngoài làm việc. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành các văn bản, yêu cầu chú trọng đến các thành phần kinh tế trong nước, và mong muốn các thành phần kinh tế ấy, tích lũy kinh nghiệm, thực hiện chiến lược lâu dài, dần dần nâng nội lực lên thay thế cho ngoại lực. Căn cứ vào tinh thần ấy, Tỉnh ủy, Mặt trận Tổ quốc, Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân tỉnh Phúc Vinh, quyết định mở rộng cửa, chào, đón các doanh nghiệp tư nhân vào đầu tư phát triển kinh tế. Quan điểm của tỉnh chúng tôi là – Anh dừng lại như muốn tạo ấn tượng mạnh rồi nhấn từng từ - "Tất cả các nhà đầu tư đến Phúc Vinh đều là công dân của Phúc Vinh".

Sau câu nói đó, tự nhiên, mọi người trong hội trường không ai bảo ai, đồng loạt đứng lên vỗ tay rần rần. Mắt Nguyễn Trí chớp chớp, cảm động, hai bàn tay nắm vào nhau đưa lên ngực biểu hiện sự biết ơn rồi nói, giọng trầm ấm:

- Xin cảm ơn tất cả. Với quan điểm đó, tôi xin phép được thay mặt nhân dân tỉnh Phúc Vinh, tha thiết kêu gọi các vị doanh nhân đang ngồi ở đây, mạnh dạn đến tỉnh chúng tôi đầu tư phát triển kinh tế. Chúng tôi hứa: Sẽ ưu tiên, tạo thuận lợi cao nhất cho các bạn trên mọi phương diện. Nào, bây giờ xin mời các vị phát biểu, trao đổi thẳng thắn.

Nói xong, anh đưa mắt nhìn mọi người, ánh mắt dừng lại nơi Thức, Triều và Thế ngồi. Triều ngồi kế bên, lấy tay hích Thức: "Anh lên tiếng trước đi". Thức hiểu Nguyễn Trí muốn anh phát biểu trước, làm "ngòi nổ" để khích lệ mọi người, liền giơ tay.

- Vâng. Xin mời Tổng giám đốc Lê Thức – Nguyễn Trí nói.

Một nữ sinh cầm míc chuyển đến cho Thức. Sau mấy câu thưa gửi, anh nói:

- Tổng công ty tôi là đơn vị chuyên sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng và thiết bị vệ sinh cao cấp. Điều tôi quan tâm muốn trao đổi ở đây, chính là nhu cầu tiêu thụ. Sự khác biệt của sản phẩm với công trình là mối quan hệ nhiều chiều. Với sản phẩm, một khi đã tạo ra được dây chuyền rồi, thì chỉ việc sản xuất. Nhưng để sản phẩm đến được với công trình, lại không hề đơn giản chút nào. Vì vậy, việc đặt cơ sở sản xuất mới chỉ là bước đầu, còn sau đó phụ thuộc vào các mối quan hệ. Nào là quan hệ với chính quyền địa phương, với các ban, ngành, đoàn thể, rồi lại cả cơ chế thị trường tác động đến nữa. Nếu nói như đồng chí Quyền Chủ tịch: Hứa hẹn sẽ tạo thuận lợi trên mọi phương diện. Vậy tôi xin hỏi: Tỉnh có biện pháp cụ thể nào mang tính pháp nhân, để đảm bảo cho sản phẩm và các thiết bị của chúng tôi khi sản xuất ra?

- Tỉnh không tạo ra hành lang tiêu thụ cho bất cứ một sản phẩm nào khi xuất xưởng! – Nguyễn Trí trả lời dứt khoát - Xin các vị đừng hiểu lầm ý tôi. Tôi nói: Tỉnh tạo thuận lợi, là bảo đảm tính công bằng xã hội, và công bằng tài chính cho các doanh nghiệp, kể cả vừa và nhỏ ngoài quốc doanh. Nếu một khi vào đầu tư, sẽ được đối xử như các doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp của nhà nước. Chứ còn về sản phẩm, nói vui vẻ theo kiểu của dân buôn bán ngoài chợ là: Anh đẻ con ra thì anh phải đặt tên, đừng bắt ai thay mình làm "mẹ nuôi" hay "cha đỡ đầu". Giấy thông hành cho các sản phẩm và thiết bị của các vị, căn cứ vào chất lượng đảm bảo, căn cứ theo tiêu chí và quy chuẩn mà nhà nước ban hành. Tôi trả lời như thế rõ chưa, đồng chí Tổng giám đốc?

Cả hội trường cười rộ lên. Triều ghé tai Thế nói nhỏ: "Nguyễn Trí" siêu "đấy, hắn muốn ông Thức" nêu bóng "cho mà" đập ".". "Đập đùng gì – Thế đáp –" Vạn sự khởi đầu nan ". Chẳng qua, Nguyễn Trí muốn anh Thức khơi mào cho mọi người dễ phát biểu".

Đúng như Thế nhận định. Sau tiếng cười, vài cánh tay giơ lên. Nguyễn Trí chìa tay về phía người phụ nữ trung tuổi ngồi ở hàng ghế trên, khuôn mặt xinh đẹp, tóc dài đen nhánh, mặc áo tân thời màu nõn chuối in hình một con chim khổng tước:

- Tôi đề nghị: Chúng ta ưu tiên phụ nữ trước. Xin mời chị Hà Dung, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dệt - May Hà Dung.

Người phụ nữ tên Hà Dung đứng lên, đưa bàn tay trắng mịn, đỏm dáng vuốt mấy sợi tóc mai rồi nói:

- Để không mất thời gian của các vị, tôi xin được nói vào trọng tâm: Thưa đồng chí Quyền Chủ tịch. Hôm nay tôi đến tham dự hội nghị này, là có thiện chí tìm đất, đặt cơ sở dệt may tại tỉnh Phúc Vinh. Nhưng xuất phát từ hoàn cảnh hiện nay của ngành dệt may trong nước: Mặc dù gần đây, Bộ Thương mại đã tạo điều kiện cấp qua – ta cho các mã hàng may mặc xuất khẩu ra nước ngoài. Nhưng trong thực tế, ngành dệt may vấp phải tình trạng thiếu vắng hợp đồng. Giá thành sản phẩm khi sản xuất ra cao hơn so với hàng dệt may Trung Quốc. Vì thế có ảnh hưởng đến những doanh nghiệp vừa và nhỏ như của chúng tôi. Thời gian qua, ban lãnh đạo công ty chúng tôi đã phải sử dụng nhiều biện pháp. Nhưng suy cho cùng, những biện pháp đưa ra chỉ là đối phó tạm thời. Nhưng nếu không cầm cự, duy trì, thì ngành dệt may liệu có tồn tại được hay không, và hy vọng chờ đợi thì tương lai rồi sẽ thế nào? Vì vậy, nhân trong hội nghị này, chúng tôi mạnh dạn đặt ra vấn đề: Một khi chúng tôi đầu tư vào, nếu sự rủi ro xảy ra, tỉnh Phúc Vinh có e ngại, và có biện pháp gì hỗ trợ?

Ngồi dưới Triều lại ghé tai vào Thế nói: "Bà này yêu sách gớm. Đầu tư vào, lãi thì ăn còn lỗ lại đòi người ta bù.."... "

Im – Thế hích khuỷu tay vào sườn bạn - Để nghe xem Nguyễn Trí trả lời thế nào".

- Cảm ơn chị Hà Dung - Nguyễn Trí tươi cười, nói - Trước hết, thay mặt lãnh đạo tỉnh, hoan nghênh và cảm ơn tinh thần của Ban lãnh đạo Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dệt – May Hà Dung, đã tỏ rõ lập trường quyết tâm vào Phúc Vinh đầu tư. Còn về ý kiến của chị nêu ra, thì tôi nghĩ thế này: Theo như tôi được biết: Nếu như vài năm trước đây, công việc ở các doanh nghiệp dệt may quốc doanh làm không xuể, phải chia việc cho các vệ tinh bên ngoài. Nhưng vào đầu năm nay, kể cả doanh nghiệp nhà nước, cũng như các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đều thiếu việc làm. Chị Hà Dung giữ ý thì nói khéo thế thôi. Chứ tôi biết, vài tháng nay, công ty của chị đã phải rút bớt lương của anh em, nhằm hạ giá thành tiêu thụ sản để duy trì cơ sở sản xuất. Nói chung, đó là tình trạng chung của nhiều ngành nghề trong cả nước, chứ đâu chỉ riêng ngành dệt may. Nhưng theo suy nghĩ của tôi, thì sắp tới những khó khăn ấy sẽ dần được cải thiện. Tôi nói như vậy là có cơ sở, vì sắp tới đây, Việt Nam sẽ bước vào ngôi nhà chung của Tổ chức Thương mại Quốc tế. Tôi tin lúc đó giá trị thương mại của các sản phẩm, cũng như tư cách của người sản xuất và kinh doanh trong nước sẽ được điều tiết – Ngừng lại, nhấp một ngụm nước rồi Nguyễn Trí tiếp tục nói - Có điều, công ty của chị, phải tìm ra được các mặt hàng mang tính thương hiệu riêng của mình. Theo như tôi được biết, công ty của chị chuyên may quần áo trẻ em và thời trang phụ nữ. Tuy vậy, nguồn nguyên liệu hầu như lệ thuộc nhập khẩu từ nước ngoài vào. Chỉ có duy nhất một thứ này – Nguyễn Trí đưa tay kéo chiếc ca vát đeo trên cổ, chìa ra – Đây là sản phẩm duy nhất độc quyền mang thương hiệu Hà Dung, được dệt bằng lụa tơ tằm xứ Đoài. Rất đẹp, sang trọng, độc đáo và hợp thời trang, nhưng giá thành khá cao. Trong khi đó, giá thành một chiếc ca vát giả lụa của Trung Quốc rẻ bằng một nửa, thậm chí nếu mua cả lố thì còn rẻ hơn. Tôi đưa ví dụ ra như thế, có đúng không chị Hà Dung?

Nghe hỏi, Giám đốc Hà Dung đứng dậy, hai má ửng hồng:

- Báo cáo anh, đúng là như thế, và rất cảm ơn anh đã dùng hàng của công ty tôi. Thưa anh và các vị doanh nhân. Không phải chúng tôi không muốn phát triển hàng nội hóa. Ngay từ khi thành lập công ty, chúng tôi đã có một ban chuyên đề nghiên cứu về nghề dệt vải thủ công truyền thống, và trang phục dân tộc của cha ông ta xưa. Như vải lãnh Mỹ Á ở xứ Tân Châu tỉnh An Giang, hay nghề dệt tơ tằm ở làng Vạn Phúc tỉnh Hà Đông cũ, nơi xưa kia đã từng nổi tiếng về các loại lụa, là, gấm, vóc, sa, the, đoạn, lĩnh, đũi, nhiễu.. Ngoài ra, chúng tôi còn cử người lên vùng cao, đến với đồng bào dân tộc để tìm hiểu về nghề dệt thổ cẩm. Tuy vậy, mong các vị phải thông cảm cho khó khăn gần như là đương nhiên. Vì ngành dệt may cả nước, hiện vẫn phải chịu sự khống chế định lượng hạn ngạch vào Hoa Kỳ, và một số thị trường khác. Trong khi đó, đơn xin gia nhập vào WTO của Việt Nam chưa được duyệt. Hiện tại cán, bộ, nhân viên và toàn bộ công nhân của công ty tôi, vẫn ỳ ạch dậm chân tại chỗ. Đành phải động viên nhau nuôi hy vọng, chờ đợi vào tương lai mà chưa biết thế nào..

- Khó khăn là thế, nhưng tỉnh Phúc Vinh vẫn muốn chào đón công ty của chị vào đầu tư. Chị thấy thế nào? – Nguyễn Trí hỏi.

- Để trả lời câu hỏi này của anh. Cho phép chúng tôi được xem trước những điều khoản cụ thể của tỉnh đưa ra – Hà Dung đáp.

- Tôi đồng ý – Nguyễn Trí nói – Bất cứ lúc nào chị đến, tỉnh sẽ đón tiếp. Và chúng tôi kỳ vọng công ty chị, sẽ phát huy được mặt hàng dệt may truyền thống của dân tộc ta trên đất Phúc Vinh. Thực tình tôi mong muốn, qua các mặt hàng nội địa ấy, nghề trồng dâu, nuôi tằm, kéo kén, ươm tơ ở vùng ven sông Hồng của chúng tôi sẽ được phát triển và mở rộng.

- Vâng, thưa anh, được vậy thì rất thuận lợi - Giám đốc Hà Dung nói - Vì, nếu có nguyên liệu tại địa phương, chúng tôi sẽ chủ động cho đầu tư vào các mặt hàng dệt may, đăng ký độc quyền mang thương hiệu trong nước. Hơn nữa, nếu cần thiết, chúng tôi sẽ cho công nhân kỹ thuật đến tận nơi, xây dựng các phân xưởng lẻ, nhỏ, lắp đặt máy dệt mi - ni sản xuất ra sản phẩm tại chỗ.

- Việc đầu tư như chị vừa trình bày là rất hợp lý – Nguyễn Trí nói - Nhưng có điều này tôi mong chị lưu ý: Ai cũng hiểu ngành dệt may công nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong đời sống con người. Nhưng càng cải tiến nâng cao kỹ thuật hiện đại, thì sự tác động đến môi trường càng lớn. Đã có những cơ sở dệt may, do không làm tốt việc xử lý chất thải, nên gây ra ô nhiễm, ảnh hưởng đến hệ thống sinh thái, khiến nhân dân địa phương phản ứng rất mạnh. Thậm chí gửi đơn khiếu kiện lên Bộ Tài nguyên và Môi trường. Vì vậy, rất mong không chỉ riêng công ty của chị, mà mọi đơn vị khác cần lưu ý về vấn đề này..

Nghe Nguyễn Trí nói vậy, ở dưới Triều thì thào với Thế: "Tốt nhất là quay về thời các cụ. Quay sa, dệt cửi, sợi đũi, vải diềm bâu, muốn màu son nhuộm nâu, muốn màu xanh nhuộm chàm, muốn màu đen nhúng bùn, vừa bền lại vừa không độc hại". Thế bĩu môi đai lại: "Vậy mà tôi thấy trong tủ của ông, toàn quần áo hàng hiệu. Chỉ được cái bẻm mép thôi". Triều bụm miệng cười, vừa lúc đó Phó Chủ tịch Dương Quang Nghĩa đi qua, Triều giơ tay vẫy anh lại. Dương Quang Nghĩa đi tới, bắt tay hai người rồi nói với Triều:

- Cảm ơn ông đã giúp tỉnh có nơi tổ chức hội nghị đúng thời gian.

- Tiền chưa trao, cháo đã múc – Triều nhăn mặt, thì thào - Đời tôi mà gặp mươi ông chủ như Nguyễn Trí, chắc phá sản sớm.

- An tâm đi! – Dương Quang Nghĩa đập nhẹ vào tay Triều – Sau hội nghị này tỉnh khối tiền.

- Ông nhớ đấy nhé! – Triều đáp – Để rồi xem sau hội nghị này, trong tài khoản công ty tôi nhận được bao nhiêu tiền của tỉnh.

- Nhiều, ít chắc sẽ có – Dương Quang Nghĩa nói rồi chào – Thôi, hai ông ngồi đi. Tôi xin phép ra kia một lát. Hẹn gặp nhau lúc ăn trưa.

Nói rồi Dương Quang Nghĩa đi ra. Trong lúc đó, trong hội trường, một vị doanh nhân khuôn mặt phương phi, trán hói bóng lộng, dáng dấp bệ vệ, bụng phệ, đứng lên phát biểu. Giọng oang oang như loa thùng:

- Tôi đồng ý với ý kiến nhắc nhở của đồng chí Nguyễn Trí. Vì ngay gần công ty của tôi, có một sơ sở dệt may nên tôi biết. Cơ sở thì nhỏ thôi, có chừng vài guồng sợi và dăm cái máy dệt. Thiết bị nửa hiện đại, nửa thủ công, với đôi chục công nhân làm việc. Nhưng ngày, đêm xả ra toàn nước sút, mùi hôi nồng nặc, bọt bẩn phun ra tràn lan, có lúc cao hàng thước, không khí ô nhiễm nặng. Vì thế, việc đưa các cơ sở dệt may vào là các đồng chí phải nghiên cứu kỹ..

Nghe vậy, nữ Giám đốc Hà Dung nhấp nhỏm đứng dậy định phản ứng lại. Thấy thế Nguyễn Trí ra hiệu cho chị, rồi đợi vị doanh nhân kia ngồi xuống, anh nói:

- Cảm ơn Giám đốc Công ty sản xuất Bao bì nhựa xuất khẩu Tiến Lợi đã nêu ý kiến. Nhưng theo tôi, trong thời đại công nghiệp phát triển, thì bất cứ ngành nghề nào cũng có tác động đến môi trường. Tôi nói ngay như việc sản xuất bao bì nhựa của công ty Tiến Lợi. Tuy công ty không lắp đặt dây chuyền lưu hóa chế tạo thành phẩm ban đầu. Vật tư chủ yếu nhập từ Thái Lan và Trung Quốc về. Nhưng việc công ty có một phân xưởng gia công tái chế phế liệu, sản xuất ra các mặt hàng dân dụng như: Chai, lọ, xô, thùng, guốc, dép, bao bì, túi ni lon và nhiều vật dụng khác nữa. Tuy đã có hệ thống xử lý chất độc, nhưng trong thực tế, không thể tránh được sự ô nhiễm đến môi trường. Đấy là chưa kể đến xu thế của thế giới hiện nay, đang khuyến cáo, kêu gọi, hạn chế sử dụng các đồ dùng bằng nhựa, dần dần tìm các chất liệu khác thay thế. Vì theo tính toán của các nhà khoa học cho biết: Đồ phế thải bằng nhựa, nằm dưới đất hàng nghìn năm mới phân hủy, nhưng chất độc hại vẫn tồn tại..

Triều thì thào: "Anh Thế thấy Nguyễn Trí khôn khéo không. Vừa" hạ nhiệt "được cơn giận dữ của bà Hà Dung, mà cũng không làm mất lòng Giám đốc Tiến Lợi". Quả thật, Thế nhìn sang chỗ nữ Giám đốc Hà Dung ngồi, da mặt từ tái chuyển sang hồng, nghiêng đầu nhìn Giám đốc Tiến Lợi vẻ đắc thắng. Vừa lúc đó, một doanh nhân dáng tầm thước, tóc cắt kiểu móng lừa tự đứng lên, giọng như lệnh vỡ:

- Xin tự giới thiệu: Tôi là Nguyễn Trường, chủ doanh nghiệp sản xuất sơn và xăm, lốp cao su các loại. Từ nãy nghe các vị bàn cãi nhau về môi trường, nhưng thực ra chưa có ý kiến nào đâu vào đâu cả. Tôi xin phát biểu cụ thể như thế này: Việc đơn vị nào muốn đầu tư sản xuất và kinh doanh vào bất cứ địa phương nào. Đều phải tuân thủ theo quy định của pháp luật về môi trường là rõ rồi. Vì nếu anh không làm đúng, làm đủ, thì Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ không cấp giấy phép cho anh hoạt động, điều đó là "Hai năm rõ mười". Nhưng đó là đối với các phế thải lỏng. Vậy còn với các cơ sở sản xuất có chất thải vô cơ, rồi hữu cơ, chất thải rắn, hoặc các loại phế thải độc hại cần phải xử lý phân hóa trong lò nhiệt. Vậy đề nghị lãnh đạo tỉnh cho chúng tôi biết: Tỉnh đã có biện pháp chuẩn bị như thế nào?

Ông ta chưa phát biểu xong, Giám đốc Tiến Lợi đứng phắt dậy, nói phụ họa:

- Tôi nhất trí với câu hỏi của anh Trường. Vì sắp tới, tôi có dự định sẽ phá bỏ phân xưởng tái chế nhựa, chuyển sang lắp đặt dây chuyền sản xuất băng, đĩa với các thiết bị in phục vụ cho ngành công nghiệp điện tử..

- Bây giờ mà ông còn nghĩ đến sản xuất băng, đĩa để vỡ nợ à - Một tiếng nói bất ngờ giữa hội trường vang lên lẫn trong những tiếng cười.

Mặt Giám đốc Tiến Lợi đỏ gay:

- Thì đấy là tôi đang dự định. Mà tôi thấy ở thị trường vẫn bán nhan nhản đấy thôi.

Lại là tiếng lúc nãy vang lên:

- Thì ông cứ nhảy vào đi, xem có "Rơi răng, quăng hàm" không.

Lại thêm những tiếng cười rộ lên của mọi người trong phòng họp vì lời ví von ấy. Nguyễn Trí đứng dậy, đưa tay ra hiệu mọi người im lặng rồi nói:

- Giám đốc Tiến Lợi đưa ra ý định: Gỡ bỏ dây chuyền tái chế nhựa, chuyển sang đầu tư mặt hàng khác, tôi hoàn toàn ủng hộ. Có điều, ý định lắp đặt dây chuyền sản xuất băng, đĩa thì cần phải thận trọng. Chưa nói đến sự tiến bộ, phát triển của công nghệ ngày một thay đổi. Hiện nay ngành băng, đĩa đang bị lũng đoạn do hàng giả, hàng lậu tràn ngập, gây nhiễu loạn thị trường. Đơn cử, giá thành một chiếc đĩa CD "xịn", giá gốc từ 15 đến 18.000 nghìn, khi bán ra thị trường, giá dao động từ 30 đến 35.000 nghìn đồng. Trong khi đó, một chiếc đĩa lậu đến tay người tiêu dùng, chỉ có 10 hoặc dưới 10.000 nghìn đồng. Theo thông báo gần đây của Hiệp hội Băng - Đĩa cho biết: Đã có một vài cơ sở sản xuất, kinh doanh băng, đĩa ở Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, phải rút bớt vốn đầu tư, hoặc bán tháo dây truyền. Đấy là ý kiến tôi đưa ra, tham góp để chúng ta hiểu thêm. Anh Tiến Lợi, có ý kiến gì nữa không ạ?

- Cảm ơn Quyền Chủ tịch đã phân tích - Giám đốc Tiến Lợi, xuýt xoa – Tôi không ngờ, sự hiểu biết về thị trường và giá cả của anh sâu, rộng như thế. Vậy anh có thể "Bật đèn xanh" giúp công ty tôi chuyển hướng sang mặt hàng nào không ạ?

- Cảm ơn anh quá khen – Nguyễn Trí cười – Những gì tôi biết, là do từ các nguồn thông tin cung cấp, chứ tài cán gì đâu. Còn những điều tôi vừa nói, là góp thêm một ý, để các doanh nhân, thận trọng khi lựa, chọn đầu tư vào mặt hàng mới. Còn riêng đề nghị của anh Tiến Lợi, tôi cảm ơn, nhưng xin phép, vì trong lĩnh vực kinh tế, tôi chỉ là "học trò", đâu dám "lấn sân".

- Anh khiêm tốn quá đấy! – Giám đốc Tiến Lợi gãi đầu rồi nói – Nhưng khi nào tôi thay đổi mặt hàng, xin ý kiến, mong anh nhiệt tình giúp đỡ.

- Vâng, rất sẵn sàng. Tôi hứa, biết đến đâu sẽ nói đến đấy – Nguyễn Trí nói xong đợi Giám đốc Tiến Lợi ngồi xuống, anh tiếp tục - Còn bây giờ, xin trở lại câu hỏi của Giám đốc Nguyễn Trường: Khi xây dựng Khu Công nghiệp Tam Thiên, tỉnh có những biện pháp gì để xử lý các loại phế thải? Thưa các vị. Việc bảo vệ môi trường, không chỉ riêng của một ai, mà đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Để rõ hơn, tôi xin được nói thêm về vấn đề này: Rút ra từ kinh nghiệm xây dựng Khu Công nghiệp Yên Hòa và Cụm Chế xuất Quang Sáng ở Yên Hòa. Tỉnh đã có văn bản, yêu cầu bất cứ doanh nghiệp nào sắp tới đầu tư vào Khu Công nghiệp Tam Thiên, phải tuyệt đối tuân thủ, thực hiện nghiêm túc hệ thống xử lý chất thải công nghiệp đã cam kết trong dự án được duyệt. Còn về vai trò của tỉnh, để rõ vấn đề này. Tôi xin mời anh Thế, Giám đốc Công ty Xử lý Môi trường Công nghiệp lên trình bày, vì công ty của anh đang tiến hành lắp đặt nhà máy xử lý rác thải theo đơn đặt hàng của tỉnh. Xin mời anh.

- Cho tôi đứng dưới này trình bày cũng được – Thế đứng lên cầm míc, nói – Thưa các vị. Theo như tôi được biết: Căn cứ vào quy hoạch, khởi đầu diện tích Khu Công nghiệp Tam Thiên của tỉnh Phúc Vinh là 55 héc ta. Ước tính bước đầu thu hút khoảng 15 doanh nghiệp vào đầu tư. Nhưng theo như lời đồng chí Viện trưởng Viện Quy hoạch nói với tôi: Sắp tới, tỉnh sẽ điều chỉnh dự án bổ sung, mở rộng diện tích lên tới hàng trăm héc ta. Như vậy, số lượng các doanh nghiệp vào đấy, không chỉ dừng lại ở con số hàng chục, mà sẽ có đến hàng trăm doanh nghiệp kể cả trong và nước ngoài vào đầu tư. Đến lúc đó, số lượng công nhân sẽ lên đến vài vạn người. Và một khi cơ sở sản xuất kinh doanh tăng, một mặt sẽ giải quyết được công ăn việc làm cho đông đảo người lao động, nhưng hệ lụy kéo theo không phải là nhỏ, đặc biệt là vấn đề môi trường. Hàng ngày, thậm chí hàng giờ. Từ nơi sản xuất đến mọi sinh hoạt của con người, lượng rác thải, thải ra đáng kể. Chính vì thế, chúng tôi lập phương án đón đầu và đã được lãnh đạo tỉnh Phúc Vinh thông qua. Trước mắt, công ty tôi sẽ lắp đặt một nhà máy xử lý rác thải công nghiệp hiện đại với công suất 30 tấn trên ngày. Và nhân đây, xin thông báo cho mọi người biết: Toàn bộ thiết bị máy móc và công nghệ điều khiển nhà máy, hiện đã cập cảng Hải Phòng. Theo tính toán, trong vòng hai tháng nữa nhà máy của chúng tôi sẽ đi vào hoạt động. Nhưng cũng vì thế, tôi xin mạnh dạn trao đổi với các vị doanh nhân một số vấn đề: Như các vị đã biết: Bên cạnh sự tích cực của các khu công nghiệp, thì vấn đề gây ô nhiễm môi trường từ đó cũng ngày một gia tăng. Theo đánh giá của Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường PCX49. Thì một số doanh nghiệp, mặc dù đã có các hệ thống xử lý rác thải, nhưng hiệu quả không cao. Là một người làm công tác xử lý các nguồn phế thải, tôi đề nghị các chủ doanh nghiệp, trước khi vào đầu tư, thì ngay từ ban đầu, cần phải đặt vấn đề bảo vệ môi trường lên hàng đầu. Ngoài việc thiết kế, thi công, xây dựng, lắp đặt hệ thống xử lý rác thải đúng tiêu chuẩn. Thì công việc phân loại phế thải ngay trong nơi sản xuất phải được thực hiện nghiêm chỉnh, để khi chúng tôi cho phương tiện vào chuyên chở sẽ không bị động. Bên cạnh đó. Đề nghị tỉnh tăng cường thanh, kiểm tra, chiểu theo những điều khoản quy định về luật bảo vệ môi trường, kiên quyết với các đơn vị làm sai, làm trái. Đình chỉ hoạt động với bất cứ một doanh nghiệp nào, cho dù đơn vị đó đóng góp ngân sách cao..

Càng nói Thế càng hăng. Anh đưa ra nhiều ví dụ và dẫn chứng những điểm sai trái trong việc xử lý rác thải của một một vài cơ sở sản xuất, ở những khu công nghiệp mà công ty anh lắp đặt nhà máy. Anh nói hăng đến nỗi Triều ngồi cạnh, phải thò tay bấm vào đùi ra hiệu. Một lát sau Thế ngồi xuống, Triều nói khẽ: "Gì mà hăng tiết vịt thế?". Thế đáp: "Không nói thế, nay mai bọn nó bầy ra cho mình dọn à". Nói rồi anh rút khăn lau mặt.

Trên sân khấu, Nguyễn Trí nhìn anh gật gù vẻ hài lòng, lật tay xem đồng hồ rồi nói:

- Báo cáo với các doanh nhân: Do điều kiện chiều nay đồng chí Trần Quyết Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy về Hà Nội làm việc, nên không dự cả ngày với chúng ta được. Vì thế, tôi đề nghị: Mọi ý kiến thảo luận của các doanh nhân để đến chiều chúng ta sẽ bàn bạc tiếp. Còn bây giờ, tôi xin trân trọng kính mời đồng chí Bí thư lên phát biểu ý kiến chỉ đạo hội nghị.

Bí thư Trần Quyết đi lên sân khấu trong tiếng vỗ tay của mọi người. Đến bục nói chuyện, ông tháo kính ra, giơ tay chào rồi nói:

- Thưa các vị khách quý. Hôm nay được gặp gỡ các vị doanh nhân ở đây. Không chỉ là sự may mắn dành cho các đồng chí lãnh đạo Đảng và Chính quyền các cấp của tỉnh Phúc Vinh. Mà còn là sự may mắn cho toàn thể nhân dân trong tỉnh nữa. Theo tôi, cuộc gặp gỡ này, không chỉ là hội nghị đơn thuần, mà đó là duyên hạnh ngộ, đánh dấu cột mốc giữa những nhà doanh nghiệp ngoài quốc doanh với những người cầm cân, nảy mực của tỉnh Phúc Vinh trong sự đổi mới chung của đất nước. Vì thế tôi xin được bớt hai từ "chỉ đạo", thay vào đó hai từ "tâm sự" với tư cách một công dân cầu tiến của tỉnh Phúc Vinh..

Hội trường im phắc. Lời nói mang âm hưởng ấm nồng, chân tình, khiêm tốn, gần gũi dung dị của Bí thư khiến mọi người cảm động. Triều lục cục mở máy điện thoại ra ghi âm. Trên sân khấu Bí thư tiếp tục:

- Thưa các vị. Trong các nền kinh tế, kể cả các nước phát triển, thì các doanh nghiệp vừa và nhỏ đều đóng vai trò hết sức quan trọng trong xã hội. Nói quan trọng, vậy quan trọng ở chỗ nào? – Bí thư đặt câu hỏi, đưa mắt lướt nhìn mọi người đang ngồi phía dưới, rồi giải thích – Thưa các vị. Quan trọng ở chỗ: Những doanh nghiệp vừa và nhỏ ấy, không chỉ tạo ra tỷ lệ GDP đáng kể, mà còn giải quyết công ăn, việc làm cho đông đảo người lao động. Theo kết quả điều tra: Tổng sản phẩm các doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh trong năm qua chiếm tỉ lệ xấp xỉ 80% GDP. Giải quyết hơn 79% lực lượng lao động trong cả nước, còn tổng kim ngạch xuất khẩu là 70%. Nếu nhìn vào những con số, thì không ai dám bảo sự đóng góp ấy là nhỏ và bình thường. Mặc dù vậy, căn cứ vào bảng phân tích, chúng ta mới vỡ lẽ: Những mặt hàng chủ đạo hiện nay chủ yếu quanh quẩn chỉ là gạo, chè, cà phê và thủy sản.. Còn các mặt hàng công nghiệp hầu như không có, và nếu có thì không đạt theo quy chuẩn khu vực, chứ chưa nói đến tiêu chuẩn hóa quốc tế. Trong khi đó, thời đại hiện nay lại là thời đại công nghiệp hóa phát triển. Chính vì vậy, Tỉnh ủy, Ủy ban tỉnh Phúc Vinh mạnh dạn đi trước một bước: Tổ chức hội nghị này, kêu gọi, mở rộng cửa, dang tay chào, đón các doanh nhân ngoài quốc doanh đến miền quê Phúc Vinh của chúng tôi lập nghiệp. Cùng nhau bàn bạc, mạn đàm, trao đổi, tìm ra các giải pháp, nhằm thúc đẩy, góp phần cải thiện nền công nghiệp cơ sở, dần dần làm sao từ vị trí vệ tinh, tiến tới sản xuất chế biến ra các sản phẩm xã hội với tư cách là nhà sản xuất toàn bộ. Nói như thế, không có nghĩa chúng ta đi lệch hướng với chiến lược của trung ương: Chủ trương dựa vào các doanh nghiệp nước ngoài, đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế là cơ bản. Sẽ không khôn ngoan, nếu không biết tận dụng ngoại lực làm đòn xeo thúc đẩy nền kinh tế trong nước, nhằm phát triển nhanh, bền vững. Đặc biệt là việc vận dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến của nước ngoài, dần dần thay đổi lề lối làm ăn manh mún và lối mòn trì trệ bao nhiêu năm qua. Nhưng để làm được thế, thì cả hai bên phải dựa vào nhau. Về phía lãnh đạo tỉnh, chúng tôi hứa: Sẽ công bằng xã hội, coi các doanh nghiệp tư nhân cũng như doanh nghiệp quốc doanh và doanh nghiệp nước ngoài. Tạo thuận lợi cho các chủ doanh nghiệp đến thuê, mướn đất đai. Chuẩn bị tốt cơ sở hạ tầng, giản ước các thủ tục hành chính, mở thêm các trường đào tạo dạy nghề, khai thác tối đa các nguổn lực tại chỗ, tuyên truyền, vận động nhân dân ủng hộ chủ trương, đường lối Đổi mới, Phát triển kinh tế thị trường, giải phóng sức sản xuất xã hội, dân chủ hóa đời sống con người trong công cuộc công nghiệp hóa đất nước, theo định hướng Xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước. Về phía các chủ đầu tư, thì nhanh chóng bắt kịp xu thế hội nhập toàn cầu hóa, đón đầu thời cơ, động não, dám nghĩ, dám làm. Nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh doanh, đòi hỏi tư tưởng tiến lên, làm thế nào, không chỉ là một nhà quản trị doanh nghiệp đơn thuần, mà còn phải vươn tới tầm vóc là một nhà quản trị chuyên sâu. Vì quản trị doanh nghiệp mới ở góc độ tính toán lỗ hoặc lãi, còn quản lý chuyên sâu, là có tầm nhìn vĩ mô. Bởi không những anh vừa làm ra sản phẩm, nhưng đồng thời anh phải hòa mình vào nền kinh tế quốc dân, và sự tiến bộ chung của toàn xã hội. Song.. – Ông dừng lại một chút như tìm điểm nhấn trong lời phát biểu của mình rồi tiếp – Đúng như các vị vừa phát biểu. Làm gì thì làm, cho dù doanh nghiệp to, hay nhỏ, thành tựu khoa học hiện đại tiên tiến đến mức độ nào. Thì vấn đề môi trường trong sản xuất công nghiệp phải đóng vai trò quyết định cho đời sống con người. Vì ai cũng hiểu: Ảnh hưởng do các nguồn độc hại trong sản xuất công nghiệp. Không chỉ để lại hậu quả ngày một, ngày hai, mà còn để lại hậu quả hàng trăm năm sau. Cho nên, tôi đề nghị anh Thế, Giám đốc Công ty Xử lý môi trường Công nghiệp, giúp đỡ chúng tôi, kết hợp với các phòng, ban chuyên môn của tỉnh: Nghiên cứu, quan trắc, xem xét điều kiện đầu tư, đồng thời kết hợp với tỉnh, giám sát các chủ cơ sở, hoàn thiện kế hoạch xây dựng hệ thống bảo vệ môi trường, cùng với phương án triển khai sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Tuyệt đối không ham giá thành rẻ, bỏ qua giai đoạn thanh lọc, xử lý phế thải, hoặc vì nguồn lợi trước mắt mà bất chấp sức khỏe của người dân. Còn với các nhà doanh nhân. Hơn lúc nào hết, tôi tha thiết kêu gọi: Các vị hãy đến với tỉnh Phúc Vinh. Phát huy lòng yêu nước, ý chí tự cường, tự chủ, lòng tự tôn dân tộc, sản xuất ra nhiều sản phẩm đa dạng, mẫu mã đẹp, có chất lượng, giá thành hợp lý mang thương hiệu Việt Nam. Vừa làm giầu cho chính doanh nghiệp của các vị, đồng thời cùng với - Bí thư vươn người, tay chỉ vào khẩu hiệu, đọc rành rọt - "Toàn Đảng, toàn dân tỉnh Phúc Vinh quyết tâm thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Phải làm cho Phúc Vinh trở thành một trong những tỉnh giàu có, phồn vinh nhất miền Bắc nước ta". Ông vừa dứt lời, mọi người đứng bật dậy vỗ tay vang dội. Bản nhạc "Như có Bác trong ngày vui Đại thắng" cất lên. Bí thư giơ tay cầm nhịp, tất cả trong hội trường không ai bảo ai cùng hòa chung tiếng hát..


Lời bạt - Nhà thơ Trần Khoái

Lời bạt của nhà thơ Trần Khoái

Nền móng con người trên hành trình đi tới

(Đọc tiểu thuyết "Nền móng" của nhà văn Nguyễn Nhuận Hồng Phương)

Một lần cùng đoàn Nhà văn Việt Nam về quê lúa Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc, thâm nhập thực tế. Có một nhà văn nói với tôi: "Tôi ở hội nhà văn nên đôi khi được đi đây đi đó, gặp các bác, các anh, các chị yêu mến văn chương, có một câu hỏi thường đặt ra: - Văn học của chúng ta từ sau 1975, đặc biệt là từ khi đất nước đổi mới, hình như chưa có nhiều những kết tinh nghệ thuật về con người và cuộc sống hôm nay một cách ấn tượng.."

Có lẽ vì câu hỏi ấy nên khi nhà văn Nguyễn Nhuận Hồng Phương tâm sự - ông sẽ viết một cuốn tiểu thuyết về công cuộc đổi mới của quê hương, tôi đã háo hức lắng nghe..

Trên đà phấn khích ông chia sẻ: "Công cuộc đổi mới trên quê hương chúng ta hôm nay, sự thành công ai cũng thấy rồi, từ một tỉnh thuần nông của đỉnh tam giác châu thổ Bắc Bộ, đến nay tỉnh nhà đã dịch chuyển sang làm ăn công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế hàng năm tăng trưởng không ngừng, đời sống chính trị ngày một bình ổn, các doanh nghiệp lớn trong nước cũng như nước ngoài đang tiếp tục đầu tư, mở rộng.."

Từ tầm cao hôm nay nhìn lại một hành trình đổi mới của quê hương, nhà văn xúc động nói với tôi: "Xây một tòa tháp nguy nga, tráng lệ, điều đầu tiên phải nghĩ tới đó là nền móng của nó" Và nhà văn cho rằng: "Trong công cuộc đổi mới cũng vậy, nền móng quan trọng nhất, là" Nền móng "về con người..".

Đấy là câu chuyện trước đây khi chúng tôi ngồi "chém gió" với nhau; còn hôm nay trước mặt tôi đã là cuốn tiểu thuyết "Nền móng" của Nguyễn Nhuận Hồng Phương.

Nhà văn nói với tôi: "Bác đọc giúp và cho ý kiến".

Nhìn chồng bản thảo, tôi có phần e ngại nên nói với nhà văn: "Mình là người làm thơ. Ông nghĩ thế nào mà lại đưa tôi đọc một tác phẩm văn xuôi và nhất là phải cho ý kiến".

Phương hạ giọng: "Em tin mới nhờ bác đọc".

Tôi hỏi lại: "Ông tin vào điều gì"

- Em tin bác lớn tuổi; có nhiều trải nghiệm. Hơn thế bác có "kiểu đọc" em rất thích

- Kiểu gì?

- Bác đọc kiểu "dò dẫm", cẩn trọng, không tiếc công sức, thời gian, người như thế là đáng quý lắm.

Được khen, ai mà chả sướng, thế là tôi nhận đọc. Còn như đọc vào lúc khi nào, làm tôi nhớ tới quan niệm viết của Marquer: "Tôi cực lực phản đối thứ quan niệm cho rằng viết là một sự hy sinh, rằng nghèo khốn hay trắc trở tình cảm thì sẽ viết hay hơn. Với tôi người viết phải ở trong trạng thái cực tốt về thể lực cũng như tình cảm. Sáng tạo văn học đòi hỏi sức khỏe..".

Tôi cho rằng ý kiến của Marquer không phải chỉ dành cho người viết mà còn dành cả cho bạn đọc. Và tôi đã đọc tiểu thuyết "Nền móng" của Nguyễn Nhuận Hồng Phương với tinh thần và tâm thế như vậy.

Trang cuối của cuốn tiểu thuyết gấp lại. Tôi ngồi yên lặng để hồi tĩnh. Và đúng là mấy ngày nay tôi như bị chìm vào từng trang viết của nhà văn..

Vốn là người đọc khá nhiều những tiểu thuyết của Nguyễn Nhuận Hồng Phương. Ví như tiểu thuyết: "Phá sản", "Ngoài vòng tay của chúa", và gần đây nhất là tiểu thuyết "Tấn kịch ở Hạ Lỗi". Vì thế tôi hiểu khá chắc chắn về phong cách của ông.

Điều dễ nhận thấy văn phong của Nguyễn Nhuận Hồng Phương có sức hấp dẫn và cuốn hút người đọc. Có được điều này là bởi vốn ngôn ngữ của ông phong phú. Đặc biệt là ngôn ngữ đối thoại, độc thoại, giao tiếp và bộc lộ suy nghĩ nội tâm. Chính điểm mạnh này mà đôi khi nhà văn vướng vào tràn lan, ảnh hưởng tới câu văn của ông.

Là một cây bút già dặn, có nghề, Nguyễn Nhuận Hồng Phương rất giỏi trong việc chọn không gian, thời gian hiện thực mà mình khai thác. Một sự kiện diễn biến, song nhà văn không ôm đồm tất cả. Ông luôn biết chọn những điểm nút "mở, thắt", và "giao, cắt" của sự kiện mang tính điển hình.

Đọc tiểu thuyết của Nguyễn Nhuận Hồng Phương, nếu đếm đầu thường thấy số lượng nhân vật ít. Song, người đọc lại luôn có cảm giác đầy ắp con người và sự việc.. Bởi các nhân vật của ông luôn có mối liên kết với cộng đồng. Từ sự liên kết các nhân vật bộc lộ tính cách, hành động..

Có thể nói: Trong tiểu thuyết "Nền móng", nhà văn đã bộc lộ sâu sắc và thành công các điểm mạnh phong cách. Ví như về không gian, thời gian của tiểu thuyết ông đã chọn thời điểm nhậy cảm nhất, đó là khoảng năm, sáu năm đầu của công cuộc đổi mới ở tỉnh Phúc Vinh.

Tuy nhiên, trong bài viết này người viết không bàn về phong cách nhà văn mà muốn hướng tới tìm hiểu, đi sâu vào các nhân vật mà ông gọi là "Nền móng" của công cuộc đổi mới.

Về mặt thi pháp: Để tạo dựng một nhân vật trung tâm trong truyện ngắn hay tiểu thuyết, nhà văn phải đặt nhân vật vào trong hoàn cảnh điển hình. Nói cách khác, là phải tạo được tình huống truyện. Đây là vấn đề thuộc nguyên lý, lý luận đặt ra trong sáng tác. Phương diện này Nguyễn Nhuận Hồng Phương đã rất thành công khi xây dựng nhân vật Nguyễn Trí (Quyền Chủ tịch tỉnh) trong tác phẩm của mình.

Để khắc họa hình ảnh người lãnh đạo đứng đầu hàng tỉnh, tất nhiên nhà văn phải sử dụng nhiều bút pháp khác nhau. Nhưng có thể nói ông sử dụng bút pháp ngoại hiện để bộc lộ nội tâm nhân vật là chính. Đây là dạng nhân vật tự bộc lộ. Người đọc dựa vào những hành vi, ứng xử, suy nghĩ, yêu thích.. Của nhân vật để tự mình đánh giá, nhận biết về bản chất tốt, xấu, đáng yêu hay đáng phê phán đối với nhân vật.

Nhân vật Nguyễn Trí đến với người đọc trong một hoàn cảnh điển hình. Tỉnh Phúc Vinh tưng bừng kỷ niệm ngày Quốc khánh 2 tháng 9. Cuộc mít tinh thành công tốt đẹp. Đúng là một không khí "Thiên thời, địa lợi, nhân hòa"

"Thời tiết đẹp, nắng dịu, gió nhẹ, phố xá treo cờ, kết hoa rực rỡ, tiếng nói, tiếng cười rộn rã, ai nấy vẻ mặt tưng bừng, rạng rỡ.."

Với tư cách quyền chủ tịch một tỉnh, chúng ta đủ thấy Nguyễn Trí sung sướng, hạnh phúc biết nhường nào.

Đúng vào lúc đó Trí nhận được tin báo của chánh văn phòng: "Báo cáo sếp, dân công giáo trại Đạo Cường tụ tập, chuẩn bị kéo nhau lên tỉnh biểu tình.."

Trước tin dữ, cũng như mọi người, Nguyễn Trí thảng thốt. Từ tình tiết này, tính cách của vị quyền chủ tịch bắt đầu bộc lộ. Anh đã yêu cầu cấp dưới: "Thế này nhé, bây giờ tôi xuống Đạo Cường, còn yêu cầu ông tuyệt đối giữ bí mật..".

Anh còn nhấn mạnh: "Tuyệt đối không để cho ai biết.."

Sau đó Trí và thư ký Tùng đã không đi xe công, mà về lấy xe máy ở nhà Trí để đèo nhau xuống trại Đạo Cường.

Trên đường đi xe bị hỏng, Nguyễn Trí đã phải đi nhờ chiếc xe công nông của Nguyện (một công dân ở Đạo Cường)

Câu chuyện dọc đường với Nguyện đã giúp cho Trí phần nào hiểu được tình hình ở Đạo Cường. Hơn thế, anh còn biết Cụ Trùm có vai trò, uy tín lớn nhất ở đây. Vì thế anh có phương án gặp cụ Trùm để qua đó giải quyết bức xúc của dân chúng.

Trước người đại diện cho các công dân ở xứ đạo là cụ Trùm. Trí nhã nhặn, kính trọng, khiêm tốn thuyết phục, khiến cụ Trùm đã: ".. Ngỡ ngàng với cách nói chuyện, lối giao tiếp không cầu kỳ và cư xử tự nhiên đời thường của Nguyễn Trí. Đã lâu cụ mới lại gặp và tiếp xúc với một người như thế.. Ngay bước đầu tiên cụ thấy đã có cảm tình với vị lãnh đạo trẻ tuổi này.."

Từ sự "cảm tình" để rồi tin yêu, cụ Trùm đã khuyên bà con xứ đạo bỏ ý định kéo nhau lên tỉnh biểu tình.

Vẫn ở Đạo Cường, Trí còn phải giải quyết một sự việc "Nước sôi, lửa bỏng" hơn nhiều. Ấy là vào thời điểm Trí đi công tác nước ngoài. Ở nhà đoàn cán bộ và lãnh đạo cơ sở xuống khảo sát thực địa, đã bị nhân dân địa phương Đạo Cường bắt giữ.

Khi Trí về, toàn tỉnh đã ồn lên chuyện xô xát không hay đó.

Tình hình khẩn cấp, Tỉnh ủy triệu tập họp bất thường để tìm cách giải quyết.

Trong cuộc họp ấy có ý kiến, đẩy toàn bộ trách nhiệm xảy ra là do Trí quá tự tin, chủ quan. Đồng thời yêu cầu "Phải mạnh tay trấn áp.."

Trước tình tình hình đó Trí đã dũng cảm nói trước cuộc họp: "Vấn đề để xảy ra ở Đạo Cường, tôi xin nhận hoàn toàn trách nhiệm trước đồng chí Bí thư và Thường trực Tỉnh ủy.."

Và anh đề nghị: "Trước hết, tôi đề nghị Giám đốc Công an tỉnh lệnh cho công an huyện Tam Thiên thả hết những người dân ở Đạo Cường ra.."

Cuộc họp chấm dứt khi Bí thư quyết định sẽ gặp riêng Nguyễn Trí để nghe anh đề xuất cách giải quyết vấn đề ở Đạo Cường.

Đúng là Nguyễn trí đang đứng trước một thử thách lớn. Thử thách này như một sự khẳng định, song cũng có thể phủ định vị trí quyền chủ tịch của anh.

Với niềm tin vào bản thân và tập thể, quan trọng hơn là niềm tin vào quần chúng nhân dân sẽ nhận ra cái đúng, cái sai khi được tuyên truyền, giác ngộ. Anh hiểu hành động của nhân dân Đạo Cường chỉ là những vướng mắc chưa được giải quyết cặn kẽ thấu tình đạt lý. Anh đã bình tĩnh, sáng suốt và lắng nghe để từ đó tìm ra phương thức giải quyết.

Niềm tin của anh vào mọi người đã tạo niềm tin của mọi người vào anh. Đó là việc nhân vật Nguyện, một công dân Đạo Cường tuy mới biết Trí khi anh đi nhờ xe, tiếp đó là những lần gặp anh ở địa phương. Nhưng trước tình hình phức tạp ở Đạo Cường, Nguyện đã lên gặp Trí để cho anh biết tình hình nội bộ ở đó. Quan trọng hơn, Nguyện còn cho Trí biết quan hệ giữa cụ Trùm với ông Thắng (Bố của Lợi - Viện trưởng Viện Quy hoạch). Chính nhờ thông tin này mà Trí đã tìm đến ông Thắng và mời ông về xứ Đạo. Ông Thắng đã tận tình giúp đỡ. Tình xưa nghĩa cũ, cái phải ở đời đã làm cho cụ Trùm và dân xứ Đạo nhận ra điều tốt, để chung sức cùng nhau góp phần đổi mới quê hương. Từ đó việc bắt giữ cán bộ được giải quyết êm thấm.

Qua những tình tiết giữa Trí và những sự việc ở Đạo Cường, người đọc đã nhận ra Trí là một cán bộ lãnh đạo có tính quyết đáp, sát thực tế, luôn có ý thức sâu sắc vai trò trách nhiệm, sẵn sàng đương đầu với khó khăn, thử thách.

Trước nhân dân, anh tôn trọng họ để từ đó tuyên truyền vận động, cùng họ giải quyết những khó khăn.

Nép đẹp của nhân vật Nguyễn Trí còn được Nguyễn Nhuận Hồng Phương khắc họa sâu sắc qua những ứng xử giữa anh và các đồng chí của mình.

Là người lãnh đạo đứng đầu hàng tỉnh, Trí đã ý thức được đoàn kết trong nội bộ lãnh đạo là vô cùng quan trọng. Nếu không đồng thuận sẽ dẫn tới sự đố kỵ, cản trở, tới sự nghiệp chung.

Người đọc thật sự cảm động khi chứng kiến Nguyễn Trí đến thăm cựu chủ tịch Trần Kha

Trần Kha từng là Chủ tịch tỉnh Phúc Vinh ngày mới tái lập. Ông vốn là một sỹ quan quân đội. Ông thuộc thế hệ những người đã kinh qua nhiều thử thách. Nhưng khi nắm quyền lực ông đã bị những cán bộ cấp dưới, vốn tha hóa, biến chất lợi dụng (ví như gã chủ tịch xã Hà Xuân Hương) dẫn tới những hệ lụy khôn lường.

Đúng như một nhà văn phương Tây từng viết: "Càng có quyền lực anh càng khó nhận ra ai đang nói thật, ai đang nói dối mình. Nếu nắm quyền lực tuyệt đối anh không còn mối liên lạc với thực tế nữa.." (Marquer). Có thể nói Trần Kha là "bi kịch" nhỡn tiền của người nắm quyền lực nhưng không đủ tầm ý thức và kiềm chế..

Khi Trí đến thăm, cựu chủ tịch Trần Kha đã xúc động, xót xa nói với anh: "Ông là người đầu tiên đến với tôi, kể từ khi tôi bị điều về Trung ương đấy"

Bằng tấm lòng thành thật và thái độ khiêm nhường, Trí đã được cựu chủ tịch thổ lộ với nỗi niềm ân hận, đồng thời ông còn khuyến cáo anh về kẻ thù "Không đội trời chung" với những người lãnh đạo: Đó là lòng tham. Ông nhấn mạnh thêm: "Càng có địa vị, càng có quyền hành, càng được trọng vọng thì lòng tham càng lũng đoạn".

Đúng là bằng trải nghiệm của người đi trước vấp ngã, vị cựu chủ tịch đã giúp Trí có được bài học vô cùng quý báu.

Cuộc tìm đến cựu chủ tịch Trần Kha của Trí là do anh chủ động hoàn toàn. Trí đến không phải với tư cách người thay quyền, người chiến thắng. Anh đến với Trần Kha trên tình đồng chí, người kế cận. Chính cảm nhận được điều ấy nên Trần Kha cũng mang sự thành thật để san sẻ với anh.

Sự sâu sắc và ý thức xây dựng khối đoàn kết trong nội bộ ở Nguyễn Trí còn phải kể tới mối quan hệ giữa anh và phó chủ tịch Bùi Phẩm. Khi chủ tịch Trần Kha bị "thất sủng". Với Bùi Phẩm: Ông cho rằng cơ hội ngồi vào ghế chủ tịch của mình đã tới. Đâu ngờ cấp trên lại điều Nguyễn Trí vào vị trí của Trần Kha. Tuy với chức danh quyền chủ tịch, nhưng thực chất Nguyễn Trí đã làm công việc của một chủ tịch tỉnh.

Trong quan niệm của Bùi Phẩm: Ông coi Nguyễn Trí chính là người đã cản lối "quan lộ" của anh. Vốn là người lắm mưu, nhiều kế, Bùi Phẩm luôn chờ đợi cơ hội để "hạ bệ" Nguyễn Trí. Ví như khi xảy ra những sự việc ở Đạo Cường, Bùi Phẩm đã đầy toàn bộ trách nhiệm sang Nguyễn Trí. Việc Nguyễn Trí đề xuất với tỉnh, tổ chức hội nghị, mời, gọi các doanh nhân trong nước đầu tư vào tỉnh Phúc Vinh, Bùi Phẩm đã phản đối, cho rằng Nguyễn Trí cảm tình cá nhân, thiên vị, ưu tiên cho những người bạn cùng học một trường..

Là người thông minh, tự tin vào lẽ phải, Nguyễn Trí đã bình tĩnh xử lý, không để xảy ra mâu thuẫn nội bộ không đáng có.

Anh đã chủ động gặp Bùi Phẩm, nói rõ cương vị của hai người, thẳng thắn vạch ra những sai lầm của Bùi Phẩm..

Bùi Phẩm phản ứng quyết liệt và cho rằng Nguyễn Trí đã "Ngậm máu phun người". Đến khi Nguyễn Trí nói rõ quan hệ của Bùi Phẩm và Hà Xuân Hương đồng thời thông báo cho Bùi Phẩm biết Hà Xuân Hương đã bị công an bắt, chờ ngày ra trước pháp luật. Tới lúc này Bùi Phẩm mới hoàn toàn sụp đổ..

Điều cao cả ở vị quyền chủ tịch Nguyễn Trí, đó là chỗ: Anh không lợi dụng cơ hội này để loại bỏ Bùi Phẩm. Ngược lại, anh muốn nhân cơ hội này để làm cho Bùi Phẩm tỉnh ngộ, trở lại con đường mà toàn Đảng, toàn dân tỉnh Phúc Vinh đã tin cậy giao phó cho anh..

Nét đẹp, giàu tính nhân văn của Nguyễn Trí còn là cách ứng xử với những cán bộ cấp dưới

Trong mọi hoàn cảnh, công việc anh coi họ là những cộng sự đắc lực. Là những người mà anh tin cậy, yêu quý.. Tuy là "Sếp" của họ, nhưng Trí luôn sống bình đẳng, thân thiết như anh em trong một gia đình.

Ví như đối với Tùng – Viên thư ký luôn ở bên cạnh anh, Trí tin tưởng, trong bất kì công việc gì anh cũng cùng Tùng trao đổi giải quyết. Anh cảm thông với hoàn cảnh khi Tùng chỉ có hai bố con chia sẻ, trông cậy vào nhau. Anh vun vén cho tình yêu của Tùng với Bảo Thoa ngày một trở nên tốt đẹp.

Trường hợp với Bảo Thoa cũng vậy. Chỉ là một đôi lần tiếp xúc về việc giải quyết vướng mắc ở xóm Am Cổ Chân. Khi được nghe phương án giải quyết với bà con địa phương của Bảo Thoa, Trí đã nhận ra cô là một cán bộ, thông minh, nhanh nhẹn, luôn biết cân nhắc giữa lí và tình.. Từ đó anh đã giao cho Bảo Thoa giải quyết vướng mắc của cư dân xóm Am Cổ Chân.

Trường hợp của Quế Mai cũng vậy, qua những kỳ họp ở cơ quan lãnh đạo để giải quyết những vấn đề "nóng" trong địa bàn tỉnh. Trí đã nghe những ý kiến của Quế Mai. Anh thấy ở đó sự nhiệt thành, thông minh, sắc sảo của một cán bộ có tầm nhìn, sự hiểu biết, nắm bắt vấn đề chắc chắn..

Qua nhận xét của phó chủ tịch Dương Quang Nghĩa và cán bộ cấp dưới, anh còn biết thêm: Quế Mai từng kinh qua công tác Đoàn trước khi ngồi vào ghế Trưởng ban Dân vận. Trí đã nhận ra ở Quế Mai: Một cán bộ trẻ đầy năng động. Điều thuyết phục hơn, đó là Quế Mai tuy còn trẻ nhưng tỏ ra chín chắn, cẩn trọng, sâu sắc.. Cả anh và phó chủ tịch Dương Quang Nghĩa đã thấy cô xứng đáng ở vị trí Trưởng Ban Tổ chức cán bộ thời gian tới..

Từ những ứng xử với lớp cán bộ trẻ, ta thấy Nguyễn Trí không chỉ là người làm tốt công việc đang đảm trách. Mà ở anh còn bộc lộ tầm nhìn mang tính chiến lược cho cả một hành trình đi tới. Phát hiện lớp cán bộ trẻ có năng lực, có phẩm chất đạo đức để từ đó dìu dắt, giúp đỡ họ vững vàng, đấy là trách nhiệm vô cùng to lớn trước Đảng, trước nhân dân của các nhà lãnh đạo đương nhiệm.

Sự sâu sắc và tầm nhìn của Nguyễn Trí còn là khi anh nhìn nhận trong việc mời gọi các doanh nghiệp tìm đến các tỉnh Phúc Vinh đầu tư. Anh tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, cùng họ chia sẻ, giải quyết những khó khăn. Giữa các doanh nghiệp nước ngoài và trong nước Trí luôn khuyến khích các doanh nghiệp trong nước. Theo Trí, các doanh nghiệp nước ngoài họ đến với chúng ta trên tinh thần làm ăn, đôi bên cùng có lợi. Vì thế cần dự phòng khi gặp những khó khăn có thể có những hụt hẫng, khó giải quyết.. Còn các doanh nghiệp trong nước, họ là những người ăn đời ở kiếp ở đây, bởi đây là quê hương, Tổ quốc của họ. Ngoài tư cách là những nhà đầu tư còn phải thấy cả phẩm cách một công dân.. Anh mong muốn các doanh nghiệp trong nước phải vươn lên bình đẳng về mọi mặt với các doanh nghiệp nước ngoài. Như quy mô, kỹ thuật, thương hiệu, thu nhập.. Và anh cho rằng: Đây chính là nội lực của một nền kinh tế xã hội.

Vốn là người làm thơ, vì thế khi tiếp xúc với nhân vật Nguyễn Trí trong tiểu thuyết "Nền móng" của Nguyễn Nhuận Hồng Phương, tôi rất thích nét đẹp tâm hồn giàu chất văn hóa của nhân vật này.

Có thể là cực đoan. Nhưng có lẽ chỉ những người sống sâu sắc, gắn bó, tha thiết với cuộc sống, người ấy mới có được những hồi ức. Còn như sống hời hợt, nhợt nhạt, ngày hôm nay đã quên ngày hôm qua, thử hỏi có gì để nhớ, để thương, để xao xuyến mỗi khi nhớ lại.. Trí không phải kiểu người như vậy. Hình như tất cả vùng, miền anh đi qua chạm vào đâu vị quyền chủ tịch ấy cũng đầy ắp kỷ niệm.

Sau buổi lễ kỷ niệm Quốc khánh ngày 2 tháng 9, anh và Tùng ngồi trước hồ Sâm Cầm. Trí nói cho Tùng nghe về truyền thuyết của hồ, và vì sao người xưa gọi là hồ Sâm Cầm - Một truyền thuyết đẹp, lãng mạn như một tứ thơ.

Khi Trí và Tùng đi xe máy về Đạo Cường, anh bồi hồi nhớ lại thời sinh viên. Nhớ mối tình đầu giữa anh và Tuệ Minh. Cuộc gặp gỡ giữa hai người ngày ấy cứ như là Chử Đồng Tử gặp Tiên Dung thủa vua Hùng.

Trí nhớ về những ngày đầu anh đến nhận chức Giám đốc Xí nghiệp thiết kế xây dựng (Sở xây dựng). Tiếp đấy là tình đồng chí, đồng nghiệp cùng nhau gánh vác sự nghiệp chung..

Gặp lại bạn bè một thời binh lửa và những kỷ niệm ở chiến trường.

Gặp nhà thơ Nguyễn Bùi, Trí xúc động nhớ lại ngày còn đi học ở Phổ thông

Ngày cha anh lên thăm các cháu và vợ chồng anh, Trí nghẹn ngào trước những lời cha căn dặn: "Đừng để quyền lực đánh mất nhân tâm..".

Đi cùng nhân vật Nguyễn Trí, ta luôn có cảm giác anh lúc nào cũng đứng giáp gianh cái hôm qua và hôm nay. Chính sự đan xen cho Trí bề dày cuộc sống để từ đó hăng say giữ gìn và xây dựng. Đúng như một nhà thơ đã viết "Những ngày ta sống đây là ngày đẹp nhất".

Trước một cuốn tiểu thuyết - Đúng là đứng trước một cánh rừng. Đi làm sao cho hết mọi nẻo dọc, ngang để đếm hoa, tìm lá.

Dựa vào gợi ý của nhà văn, khi ông lấy tên tác phẩm của mình là "Nền móng". Trên cơ sở ấy người đọc nhận ra "Nền móng" chính là con người làm nên công cuộc đổi mới những ngày đầu của một miền quê.

Họ là những người như: Bí thư Trần Quyết, Quyền Chủ tịch tỉnh Nguyễn Trí.. Họ là đội ngũ cán bộ như: Tùng, Bảo Thoa, Quế Mai.. Là khối quần chúng nhân dân như Nguyện, cụ Trùm, ông Thắng.. Là bà con xóm Đạo Am Cổ Chân; bà con ở Đạo Cường..

Cuộc sống muôn màu, làm sao ôm trùm được tất cả. Duy có một điều: "Vấn đề của nhà văn là phải viết để người ta tin được." (Marquer) - Về điều này nhà văn Nguyễn Nhuận Hồng Phương đã làm được qua tiểu thuyết "Nền móng" của ông.