Áo đỏ

Áo đỏ em đi giữa phố đông

Cây xanh như cũng ánh lên hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt

Anh đứng thành tro em biết không?


Vũ Quần Phương

Nguồn: Vũ Quần Phương, Vầng trăng trong chiếc xe bò, NXB Văn học, 1988

Nội dung bài thơ Áo đỏ​

Kể từ khi ra đời đến nay, đã hơn bốn mươi năm trôi qua, bài thơ Áo đỏ (1973) của nhà thơ Vũ Quần Phương vẫn chiếm được niềm yêu của nhiều thế hệ thanh niên, nhất là các bạn thanh niên, sinh viên các trường đại học. Thể theo nguyện vọng sinh viên của khoa, tôi đã mời tác giả của bài thơ này về Khoa Ngữ văn Trường Đại học Hải Phòng giao lưu Thơ. Cùng đi hôm ấy có nhà thơ Trần Đăng Khoa.

Vẫn biết bài thơ Áo đỏ đã được nhiều người thuộc lòng, ghi chép vào sổ tay và cũng đã có rất nhiều trang bình luận, phân tích bài thơ đăng in trên sách báo. Nhưng có lẽ cái "duyên" của bài thơ này dường như vẫn còn dài và nó còn có sức lôi kéo người đọc, người nghe thêm mãi nữa...Đây là niềm hạnh phúc và là phần thưởng cao quý đối với lao động nghệ thuật của một nhà thơ! Với Áo đỏ, nhà thơ Vũ Quần Phương đã có được điều đó.

Theo nhà thơ Vũ Quần Phương kể, bài thơ Áo đỏ vụt đến trong một lần nhà thơ đang ngồi đợi cắt tóc ở phố Khâm Thiên, Hà Nội. Bấy giờ, sau trận bom rải thảm của B.52 Mỹ ném xuống con phố này vào tháng 12 năm 1972, cả phố bị tan hoang đổ nát. Đầu năm 1973, dân phố về sửa lại nhà để ở, mái nhà toàn lợp tạm bằng vật liệu "giấy dầu", trông ảm đạm lắm! Bỗng từ xa, có một cô gái mặc áo đỏ đạp xe đi qua. Sự xuất hiện "bất ngờ" của cô gái áo đỏ ấy làm nhiều người rất vui và dõi ánh mắt nhìn theo. Cả con phố lúc ấy như "bừng sáng"! Có người đang đạp xe qua còn ngoái lại nhìn cô gái cùng với màu áo đỏ tươi rực rỡ ấy...

Nhà thơ Vũ Quần Phương bộc lộ, ban đầu ông chỉ muốn mượn màu áo đỏ và hình ảnh cô gái kia để nói về cuộc sống đã đổi thay sau chiến tranh, không có ý định làm một bài thơ tình. Và nếu quả như vậy thì đến đây, có thể nói ý thơ của toàn bài đã làm tròn "nhiệm vụ" của nó. Nhưng, vẫn theo nhà thơ, chẳng biết chữ nghĩa nó dẫn dắt thế nào mà sang câu cuối, nhà thơ đã "thi tình hóa" cái ý ban đầu, và thế là bài thơ áo đỏ đã ra đời như vậy đấy.

Bài thơ rất ngắn nhưng lại mang một sức nóng rất đặc biệt. Chỉ vài câu thôi mà cảm xúc như bùng lên rồi lắng lại ngay, để lại một dư âm vừa rực rỡ vừa tiếc nuối. Đó là cảm giác khi đứng giữa đám đông mà bỗng bị hút về một người duy nhất, đến mức mọi thứ xung quanh đều mờ đi.

Điều đáng chú ý là cái nhìn của người đứng lại. Không có hành động, không có lời gọi, chỉ là một sự im lặng đầy dồn nén. Người kia đi qua như một vệt sáng, còn người ở lại thì gần như tan ra trong chính cảm xúc của mình. Cái "cháy" ở đây không phải là đau đớn, mà là sự choáng ngợp của rung động, của một khoảnh khắc đẹp đến mức không giữ nổi.

Bài thơ gợi một kiểu tình cảm rất mong manh: Chỉ cần một lần lướt qua cũng đủ để nhớ rất lâu. Không có bắt đầu rõ ràng, cũng không có kết thúc, chỉ có một khoảnh khắc bùng lên rồi hóa thành ký ức.

Phân tích bài thơ Áo đỏ​

Câu mở đầu đặt hình ảnh nhân vật trong một không gian đông đúc:

"Áo đỏ em đi giữa phố đông"

Màu sắc trở thành điểm nhấn nổi bật giữa nền phố xá. "Áo đỏ" không chỉ là màu áo, mà còn là trung tâm của ánh nhìn.

Ngay sau đó, không gian xung quanh dường như thay đổi theo sự xuất hiện ấy:

"Cây xanh như cũng ánh lên hồng"

Thiên nhiên bị "nhuộm màu" bởi cảm xúc của người nhìn. Đây là lối tả cảnh ngụ tình: Cảnh vật không thực sự đổi màu, mà là tâm trạng làm thay đổi cách nhìn.

Câu thơ thứ ba đẩy cảm xúc lên cao:

"Em đi lửa cháy trong bao mắt"

Sự xuất hiện của "em" tạo nên một hiệu ứng mạnh mẽ. Không chỉ một người, mà "bao mắt" đều bị cuốn hút. Hình ảnh "lửa cháy" thể hiện sức hấp dẫn mãnh liệt.

Câu cuối tạo nên điểm rơi bất ngờ:

"Anh đứng thành tro em biết không?"

Nếu trước đó là "lửa", thì ở đây là "tro". Một bên là chuyển động, một bên là đứng yên. Một bên là rực rỡ, một bên là lặng lẽ. Sự đối lập này làm nổi bật trạng thái của nhân vật trữ tình: Cháy hết mình trong im lặng, không được đáp lại.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng hình ảnh đối lập (lửa – tro), màu sắc (đỏ – xanh), và lối diễn đạt cô đọng. Chỉ bốn câu ngắn nhưng tạo được một khoảnh khắc cảm xúc rất rõ nét.

Áo đỏ là bài thơ của một cái nhìn thoáng qua nhưng đầy sức gợi, nơi một khoảnh khắc nhỏ đủ để trở thành ký ức không thể quên.