324
2
Mọi lý thuyết đều màu xám, chỉ có cây đời mãi xanh tươi
Tác giả: Mạc Vấn
Bài tham gia Cuộc thi Nét Bút Tuổi Xanh Tuần Thứ 1&2-2026
Chủ đề: Diêu Tịch Giữa Chốn Phồn Hoa
Thể loại: Tản văn
Còn thương không em, tháng tám đã qua hơn nửa chặng đường
Vẫn những chiều mưa giấu mình sau ngày nắng
Đoạn đường dài chẳng bao giờ im ắng
Người lướt qua người, vội vã chốn đơn côi
Câu thơ cũ, chiều nay bỗng sống lại, cũng nhiều cái tháng tám đã qua, chỉ bởi vô tình lướt qua vài chữ Diêu tịch chốn phồn hoa
Nơi đô thành hoa lệ, cuộc sống chất chồng đua chen, guồng quay công nghiệp xoáy ta vào cơm áo gạo tiền
"Nỗi đời cay cực đang giơ vuốt
Cơm áo không đùa với khách thơ"
Để rồi lữ khách đêm buồn, gác nhỏ đèn khuya, mang tâm sự gửi vào con chữ
Nỗi nhớ nào đến chốn Văn Lương
Phủ khắp Thanh Xuân nỗi nhớ về ngã Sở
Khuất Duy Phạm Hùng xe tắc đường nỗi nhớ
Gió lộng dài ruổi đến lộ Thăng Long
Giờ phút này ta có nhớ nhau không
Nửa bài thơ xé ngang vào hồi ức
Bước chân khuya dừng giữa đời hư thực
Góc phố chờ
Một bến đợi
* * *không tên
Lữ khách nhớ ai, lữ khách đợi gì
Nhớ một lần nắm tay, nhớ một ánh mắt nụ cười, nhớ một chiều dạo phố
Đợi một người đến, đợi một người ở lại, và rồi đợi một người đi
Cổ Long, trong tác phẩm Anh hùng vô lệ, từng viết một đoạn, theo thiển ý người viết, rất hay, rất đắt.
Hắn đột nhiên bước qua, cầm bình rượu đế trên thiền sàng, rót vào một chén nước lã.
Rượu và nước lập tức dung hóa, tan hòa thành một thể.
"Đó có phải là chuyện rất tự nhiên không?" Trác Đông Lai hỏi họ Tư Mã.
"Có những người cũng vậy". Trác Đông Lai thốt:
"Có những người sau khi tương ngộ, cũng hòa mình giống như là rượu và nước vậy".
- Nhưng sau khi rượu và nước hòa trộn, rượu có thể biến thành lợt lạt đi, nước cũng đã biến chất.
"Người cũng vậy". Trác Đông Lai thốt:
"Hoàn toàn như nhau".
- ồ?
"Có những người sau khi tương ngộ cũng có thể có biến". Trác Đông Lai nói:
"Có những người sau khi gặp một người, là có thể biến thành mềm yếu đi một chút".
- Giống như rượu nhập vào nước? Cho nên ngươi mới để cho Cao Tiệm Phi ngẫu nhiên gặp một người giống như nước?
"Phải". Trác Đông Lai đáp:
"Ngẫu nhiên tương ngộ, ngẫu nhiên biệt ly, ai cũng không có đường lựa chọn". Thanh âm của hắn vẫn lãnh đạm:
"Giữa đất trời vốn có rất nhiều chuyện đều như vậy"
Đáng buồn thay, nhân sinh vốn như vậy
Càng gặp nhiều người càng trải qua nhiều chuyện, nước càng biến chất, rượu càng đổi vị
Ai nắm tay được từ sáng tới chiều?
* * *
Lần giở sử xưa, bỗng thấy Diêu tịch chốn phồn hoa cũng không phải chuyện gì mới lạ
Lịch sử là bánh xe, ôn cố tri tân
Khi Trần Tử Ngang mới đến kinh thành Trường An, ít người biết đến tên tuổi ông.
Để gây sự chú ý, ông đã mua một cái cây đàn Hồ cầm ở giữa chợ với giá rất cao, rồi mời mọi người đến nơi ở để xem ông biểu diễn vào sáng hôm sau.
Đúng hẹn, khi mọi người đã tụ tập đông đảo, ông nói:
"Người đất Thục là Trần Tử Ngang có trăm quyển văn, rong ruỗi đến kinh sư, thế mà vẫn lẫn lộn trong chốn bụi trần,
Chưa được người đời biết đến. Nhạc khí này chỉ là công cụ của kẻ thợ hèn, há đáng lưu tâm!".
Nói xong, ông bèn đập vỡ cây đàn và mang sách ra tặng mọi người. Chỉ trong một ngày mà tiếng tăm ông vang dội chốn kinh thành
Để rồi, sau đó cũng chính con người ấy viết
"Tiền bất kiến cổ nhân,
Hậu bất kiến lai giả.
Niệm thiên địa chi du du,
Độc thương nhiên nhi thế hạ"
Trường An phồn hoa đến thế, Bá Ngọc tài hoa đến thế, Đăng U châu đài ca diêu tịch đến thế
Và hơn một ngàn năm sau, cụ Tiên Điền, trong bài Độc Tiểu Thanh ký cũng viết
"Cổ kim hận sự thiên nan vấn,
Phong vận kỳ oan ngã tự cư.
Bất tri tam bách dư niên hậu,
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?"
Trần Tử Ngang (661-702) hoạt động đời Sơ Đường, tạm coi trung đại
Nguyễn Du (1766 – 1820) hành trạng khi Lê mạt - Trịnh, Tây Sơn -Nguyễn sơ, tạm coi cận đại
Lùi thêm về trước, Chiến Quốc Xuân Thu có tích Bá Nha Tử Kỳ với khúc Cao sơn lưu thủy đi vào huyền thoại
Không còn tri âm tri kỷ, Bá Nha đập đàn
Tình bạn tri âm Bá Nha, Tử Kỳ còn được người đời sau nhắc lại, ngợi ca trong nhiều tác phẩm văn học.
Đoạn trường tân thanh của thi hào Nguyễn Du, tại trường đoạn khi Kim Trọng yêu cầu Thúy Kiều gảy đàn cho nghe,
Có những câu nhắc đến tích này:
Rằng "Nghe nổi tiếng cầm đài,
Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ.
Hoặc trong Lục Vân Tiên của cụ Đồ Chiểu
Than rằng lưu thủy cao san
Ngày nào nghe đặng tiếng đàn tri âm.
Hay gần hơn nữa, trăm năm trước cụ Tam nguyên Yên Đổ khóc Dương Khuê
" Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.
Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,
Viết đưa ai, ai biết mà đưa.
Giường kia treo cũng hững hờ,
Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn "
* * *
Dài dòng tích cũ mấy câu
Than ôi diêu tịch chỉ đâu bây giờ!
Những điển cố kể trên, đời sau còn nhắc lại là vì những nhân vật đó đều phong lưu tài tử, có thủ bút lưu lại cho đời
Còn những giai tầng khác thì sao?
E là có, chỉ không có gì làm bằng
Và rồi đến hiện tại, có chúng ta
Giữa tiếng còi xe huyên náo đêm ngày, giữa dòng người tất bật hối hả, ta bỗng cảm thấy diêu tịch hơn một chút
Ai đó nói rằng thành phố hoa lệ, hoa cho người giàu, lệ cho người nghèo
Vẫn là ai đó, lại nói rằng người giàu cũng khóc
So ra thì, giàu hay nghèo, phồn hoa đô hội hay không, diêu tịch vẫn là diêu tịch
Thi tiên Lý Bạch từng viết
" Hoàng kim vạn lạng dung dị đắc
Nhân sinh tri kỉ tối nan tầm "
Cái chính là chúng ta có đủ may mắn tìm được tri kỷ tri âm hay không mà thôi
* * *
" Tuyết đã ngừng, lão tăng bưng trà đã thoái lui.
Có lúc đến, có lúc đi, có lúc rơi, có lúc ngừng, hoa tuyết vô tình và lão tăng vong tình đều một dạng.
Còn người?
Người không phải cũng như vậy sao? "
Trong tác phẩm Hỏa phụng liêu nguyên, sau chiến dịch Xích Bích, có đoạn trò chuyện giữa Tư Mã Ý và Gia Cát Lượng
Đại ý vì sao Lượng không chọn phò trợ Hán Hiến đế mà lại chọn Lưu Bị, vì Gia Cát hiểu việc trung với đạo, chứ không phải trung với người
Ở đây cũng vậy, việc ta thấy diêu tịch là ở chính ta, không phải vì ngoại cảnh, muốn thêm bớt chỉ có thể tự dựa vào chính mình
* * *
" Người thấy cao quý đã từng nói: Như sư tử không sợ tiếng ai, như gió thoảng không bị gì ràng buộc
Như hoa sen không bị bùn tanh vấy bẩn, sống hạnh độc cư như tê giác một sừng, nhưng nếu như con có được bạn đồng hành
Đặt linh hồn lên cùng với nhau, tìm thấy niềm hân hoan từ việc vượt qua mọi hiểm nguy hãy đi cùng người đó"
(Chương 1 Kinh tập Sutta nipata)
* * *
Hãy cứ sống, chiến đấu và làm việc
Mọi lý thuyết đều màu xám, chỉ có cây đời mãi xanh tươi
Tác giả: Mạc Vấn
Bài tham gia Cuộc thi Nét Bút Tuổi Xanh Tuần Thứ 1&2-2026
Chủ đề: Diêu Tịch Giữa Chốn Phồn Hoa
Thể loại: Tản văn
Còn thương không em, tháng tám đã qua hơn nửa chặng đường
Vẫn những chiều mưa giấu mình sau ngày nắng
Đoạn đường dài chẳng bao giờ im ắng
Người lướt qua người, vội vã chốn đơn côi
Câu thơ cũ, chiều nay bỗng sống lại, cũng nhiều cái tháng tám đã qua, chỉ bởi vô tình lướt qua vài chữ Diêu tịch chốn phồn hoa
Nơi đô thành hoa lệ, cuộc sống chất chồng đua chen, guồng quay công nghiệp xoáy ta vào cơm áo gạo tiền
"Nỗi đời cay cực đang giơ vuốt
Cơm áo không đùa với khách thơ"
Để rồi lữ khách đêm buồn, gác nhỏ đèn khuya, mang tâm sự gửi vào con chữ
Nỗi nhớ nào đến chốn Văn Lương
Phủ khắp Thanh Xuân nỗi nhớ về ngã Sở
Khuất Duy Phạm Hùng xe tắc đường nỗi nhớ
Gió lộng dài ruổi đến lộ Thăng Long
Giờ phút này ta có nhớ nhau không
Nửa bài thơ xé ngang vào hồi ức
Bước chân khuya dừng giữa đời hư thực
Góc phố chờ
Một bến đợi
* * *không tên
Lữ khách nhớ ai, lữ khách đợi gì
Nhớ một lần nắm tay, nhớ một ánh mắt nụ cười, nhớ một chiều dạo phố
Đợi một người đến, đợi một người ở lại, và rồi đợi một người đi
Cổ Long, trong tác phẩm Anh hùng vô lệ, từng viết một đoạn, theo thiển ý người viết, rất hay, rất đắt.
Hắn đột nhiên bước qua, cầm bình rượu đế trên thiền sàng, rót vào một chén nước lã.
Rượu và nước lập tức dung hóa, tan hòa thành một thể.
"Đó có phải là chuyện rất tự nhiên không?" Trác Đông Lai hỏi họ Tư Mã.
"Có những người cũng vậy". Trác Đông Lai thốt:
"Có những người sau khi tương ngộ, cũng hòa mình giống như là rượu và nước vậy".
- Nhưng sau khi rượu và nước hòa trộn, rượu có thể biến thành lợt lạt đi, nước cũng đã biến chất.
"Người cũng vậy". Trác Đông Lai thốt:
"Hoàn toàn như nhau".
- ồ?
"Có những người sau khi tương ngộ cũng có thể có biến". Trác Đông Lai nói:
"Có những người sau khi gặp một người, là có thể biến thành mềm yếu đi một chút".
- Giống như rượu nhập vào nước? Cho nên ngươi mới để cho Cao Tiệm Phi ngẫu nhiên gặp một người giống như nước?
"Phải". Trác Đông Lai đáp:
"Ngẫu nhiên tương ngộ, ngẫu nhiên biệt ly, ai cũng không có đường lựa chọn". Thanh âm của hắn vẫn lãnh đạm:
"Giữa đất trời vốn có rất nhiều chuyện đều như vậy"
Đáng buồn thay, nhân sinh vốn như vậy
Càng gặp nhiều người càng trải qua nhiều chuyện, nước càng biến chất, rượu càng đổi vị
Ai nắm tay được từ sáng tới chiều?
* * *
Lần giở sử xưa, bỗng thấy Diêu tịch chốn phồn hoa cũng không phải chuyện gì mới lạ
Lịch sử là bánh xe, ôn cố tri tân
Khi Trần Tử Ngang mới đến kinh thành Trường An, ít người biết đến tên tuổi ông.
Để gây sự chú ý, ông đã mua một cái cây đàn Hồ cầm ở giữa chợ với giá rất cao, rồi mời mọi người đến nơi ở để xem ông biểu diễn vào sáng hôm sau.
Đúng hẹn, khi mọi người đã tụ tập đông đảo, ông nói:
"Người đất Thục là Trần Tử Ngang có trăm quyển văn, rong ruỗi đến kinh sư, thế mà vẫn lẫn lộn trong chốn bụi trần,
Chưa được người đời biết đến. Nhạc khí này chỉ là công cụ của kẻ thợ hèn, há đáng lưu tâm!".
Nói xong, ông bèn đập vỡ cây đàn và mang sách ra tặng mọi người. Chỉ trong một ngày mà tiếng tăm ông vang dội chốn kinh thành
Để rồi, sau đó cũng chính con người ấy viết
"Tiền bất kiến cổ nhân,
Hậu bất kiến lai giả.
Niệm thiên địa chi du du,
Độc thương nhiên nhi thế hạ"
Trường An phồn hoa đến thế, Bá Ngọc tài hoa đến thế, Đăng U châu đài ca diêu tịch đến thế
Và hơn một ngàn năm sau, cụ Tiên Điền, trong bài Độc Tiểu Thanh ký cũng viết
"Cổ kim hận sự thiên nan vấn,
Phong vận kỳ oan ngã tự cư.
Bất tri tam bách dư niên hậu,
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?"
Trần Tử Ngang (661-702) hoạt động đời Sơ Đường, tạm coi trung đại
Nguyễn Du (1766 – 1820) hành trạng khi Lê mạt - Trịnh, Tây Sơn -Nguyễn sơ, tạm coi cận đại
Lùi thêm về trước, Chiến Quốc Xuân Thu có tích Bá Nha Tử Kỳ với khúc Cao sơn lưu thủy đi vào huyền thoại
Không còn tri âm tri kỷ, Bá Nha đập đàn
Tình bạn tri âm Bá Nha, Tử Kỳ còn được người đời sau nhắc lại, ngợi ca trong nhiều tác phẩm văn học.
Đoạn trường tân thanh của thi hào Nguyễn Du, tại trường đoạn khi Kim Trọng yêu cầu Thúy Kiều gảy đàn cho nghe,
Có những câu nhắc đến tích này:
Rằng "Nghe nổi tiếng cầm đài,
Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ.
Hoặc trong Lục Vân Tiên của cụ Đồ Chiểu
Than rằng lưu thủy cao san
Ngày nào nghe đặng tiếng đàn tri âm.
Hay gần hơn nữa, trăm năm trước cụ Tam nguyên Yên Đổ khóc Dương Khuê
" Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.
Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,
Viết đưa ai, ai biết mà đưa.
Giường kia treo cũng hững hờ,
Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn "
* * *
Dài dòng tích cũ mấy câu
Than ôi diêu tịch chỉ đâu bây giờ!
Những điển cố kể trên, đời sau còn nhắc lại là vì những nhân vật đó đều phong lưu tài tử, có thủ bút lưu lại cho đời
Còn những giai tầng khác thì sao?
E là có, chỉ không có gì làm bằng
Và rồi đến hiện tại, có chúng ta
Giữa tiếng còi xe huyên náo đêm ngày, giữa dòng người tất bật hối hả, ta bỗng cảm thấy diêu tịch hơn một chút
Ai đó nói rằng thành phố hoa lệ, hoa cho người giàu, lệ cho người nghèo
Vẫn là ai đó, lại nói rằng người giàu cũng khóc
So ra thì, giàu hay nghèo, phồn hoa đô hội hay không, diêu tịch vẫn là diêu tịch
Thi tiên Lý Bạch từng viết
" Hoàng kim vạn lạng dung dị đắc
Nhân sinh tri kỉ tối nan tầm "
Cái chính là chúng ta có đủ may mắn tìm được tri kỷ tri âm hay không mà thôi
* * *
" Tuyết đã ngừng, lão tăng bưng trà đã thoái lui.
Có lúc đến, có lúc đi, có lúc rơi, có lúc ngừng, hoa tuyết vô tình và lão tăng vong tình đều một dạng.
Còn người?
Người không phải cũng như vậy sao? "
Trong tác phẩm Hỏa phụng liêu nguyên, sau chiến dịch Xích Bích, có đoạn trò chuyện giữa Tư Mã Ý và Gia Cát Lượng
Đại ý vì sao Lượng không chọn phò trợ Hán Hiến đế mà lại chọn Lưu Bị, vì Gia Cát hiểu việc trung với đạo, chứ không phải trung với người
Ở đây cũng vậy, việc ta thấy diêu tịch là ở chính ta, không phải vì ngoại cảnh, muốn thêm bớt chỉ có thể tự dựa vào chính mình
* * *
" Người thấy cao quý đã từng nói: Như sư tử không sợ tiếng ai, như gió thoảng không bị gì ràng buộc
Như hoa sen không bị bùn tanh vấy bẩn, sống hạnh độc cư như tê giác một sừng, nhưng nếu như con có được bạn đồng hành
Đặt linh hồn lên cùng với nhau, tìm thấy niềm hân hoan từ việc vượt qua mọi hiểm nguy hãy đi cùng người đó"
(Chương 1 Kinh tập Sutta nipata)
* * *
Hãy cứ sống, chiến đấu và làm việc
Mọi lý thuyết đều màu xám, chỉ có cây đời mãi xanh tươi
