[Thắng còn trẻ]

Người giữ lửa trong sương mù​

Ngày 30 tháng 4 năm 1980, sau khi trở về từ trận chiến với quân Khơ-me Đỏ, ông Liên trở về mang theo nỗi ám ảnh kinh hoàng khi chứng kiến ông Chiến - con bà Hòa cuối xóm, Lam - người ông thầm yêu từ lúc còn là anh lính trẻ, và mẹ ông - người đã qua đời sau đợt càn quét của giặc PolPot ở làng nhỏ thuộc tỉnh Bắc Ninh (cũ). Vào ngày 8 tháng 9 năm 1980, nghe tin làng có cướp nên ông đã xung phong bảo vệ làng và mang theo vết sẹo vĩnh viễn trên cánh tay. Nhưng điều khiến ông bị coi là "điên" chính là những di chứng hậu chiến tranh biên giới Tây Nam.

Trở về xóm nhỏ ven sông Lam yên bình, ông Liên - một cựu chiến binh bị ám ảnh tâm lý đến mức điên loạn và mỗi khi lên cơn, vết sẹo lộ ra khiến ai cũng hãi. Bà hàng chè có kể với tôi rằng lúc lũ trẻ con đá bóng ngoài ngõ, quả bóng lăn đến chân lão. Lão giật mình, lùi lại một bước, giọng trầm đục vang lên giữa nắng trưa: - Lui về! Đừng để màu trắng lấn át hết lối về! Các con không thấy phía trước là vực thẳm sao?

Lũ nhỏ cười khúc khích: "Ông Liên lại đánh trận với gió kìa!". Mấy bà uống nước chè nhìn sang, ánh mắt đầy thấu cảm: - Tội.. Hồi trẻ rời quê đi miết, lúc trở về thì tâm hồn đã gửi lại nơi chiến trường Cam-pu-chia mất rồi. Sống mà cứ như đang ở trong cơn mộng mị dài chưa dứt.

Lão Liên vẫn đứng đó, bộ đồ lính cũ sờn màu lá úa rộng thùng thình ôm lấy thân hình mảnh khảnh. Dấu vết của một thời gian khó trên mặt lão khẽ rung lên theo từng lời lẩm bẩm: "Đợi chút.. Sương mù sắp tan.. Đừng vội vã.. Quân ta đừng tiến vội.."

Có một bữa, vào năm tôi chỉ mới tròn 10 tuổi, làng có cướp; giật túi xách của con bé Lan - con gái lớn của bà Hình mà trong đó có giấy báo trúng tuyển vào Đại học Sư phạm Hà Nội, mục đích hắn cướp chắc để ngăn chị ấy đi học. Cả xóm hò hét đuổi theo, thì bất thình lình, ông Liên đứng chắn ngang đường tự bao giờ. Ông không cầm gậy, cầm dao chi cả, chỉ đứng đó, hai chân chôn chặt xuống đất, đôi mắt vằn lên tia máu nhìn trân trân vào thằng cướp.

Cái cách ông ấy quát: "Đứng lại!" nó không phải là tiếng quát của một ông già, mà là tiếng thét xé lòng từ dưới hầm trú ẩn vọng về. Thằng cướp khựng lại, mặt cắt không còn giọt máu. Ông Liên lúc đó nhìn thẳng vào kẻ đối diện, môi lẩm bẩm những cái tên mà chẳng ai trong xóm ni biết. Hắn lao vào, không phải bắt cướp, mà là lao vào "địch".

Ông vật thằng cướp xuống, vừa đè chặt, vừa gào lên trong cổ họng: "Tụi bây lại muốn giấu đạn ở đâu? Khai mau! Khai mau không tao cho bay màu cả lũ!". Người trong xóm thấy vậy chạy đến can ngăn nhưng ông không để lọt tai mà chửi tên cướp: "Hôm nay tao đánh mày không phải vì mày có thù oán gì với tao mà là vì mày đã hủy hoại mầm xanh của giáo dục, ni mà những người như tao chết đi còn có người thắp hương, mày hiểu chưa thằng" Tuất "!". Tên cướp bỏ chạy mất hút. Còn ông Liên vẫn ngồi đó, thở dốc, mồ hôi vã ra như tắm, đôi tay gân guốc vẫn run rẩy trong tư thế thủ sẵn, tuy thắng nhưng hắn cũng kịp để lại một vết sẹo dài và sâu bên gần mắt trái của lão.

Lớn lên, hữu duyên sao chị Lan lại dạy đúng ngôi trường cấp 3 tôi học tận trên thành phố, chị ấy lúc này là giáo viên dạy lịch sử. Trong một lần tôi hỏi chị: "Chị ơi, chị thấy sao về bác Liên xóm mình?", chị bảo bác ấy từng đi lính, trận đó đánh ác lắm, nghe nói có tiểu đội chết gần hết. Lúc đó tôi mới hiểu cái câu ông chửi cướp không chỉ là chửi, mà là mắng thẳng vào vong hồn bọn Pol Pot.

Bác hàng chè mới mở lời mắng yêu tôi: "Hồ đồ! Ông ta tốt nhưng đó là phần người còn sót lại, còn phần hồn ông gửi lại chiến trường bọn Pol Pot ác độc kia rồi!". Đoạn bà nói tiếp: "Cái xóm ni bình yên lắm, nhưng mỗi khi sương mù lên, người ta lại thấy ông Liên đứng giữa sân, nhìn về phía bờ sông, miệng lầm bầm canh gác cho một trận đánh đã kết thúc từ lâu lắm rồi..".

Một hôm như thường lệ, ông lên cơn, bắt đầu có hành vi đánh đập con cái. Đạt - con trai ông - nói với tôi: "Bác ở nhà coi nhà giùm cháu nha, cháu chở ba lên viện quân y thuộc Quân khu 4 nha". Sáng hôm ấy khi gà còn chưa gáy, chiếc xe chở lão Liên rời xóm lúc trời nhá nhem, để lại sau lưng dòng sông cạn đang chìm vào sương mù.

Lão được đưa vào căn phòng nằm cuối hành lang bệnh viện. Phòng của bác sĩ Ân một bác sĩ tâm lý được sơn màu trắng toát, tinh khiết đến mức đôi khi làm người ta thấy ớn lạnh. Trên trần, chiếc quạt cũ quay đều, phả ra những luồng gió khô khốc, phát ra tiếng vút.. Vút.. Đơn điệu như nhịp đếm của thời gian.

Ân nhẹ nhàng tháo những sợi dây trói tạm bợ trên cổ tay lão Liên. Lão không phản kháng, chỉ ngồi thu mình trên chiếc ghế gỗ, đôi vai gầy sụp xuống. Lão nhìn chằm chằm vào ly nước lọc trên bàn. Bỗng Ân lên tiếng: "Bác Liên, bác thấy trong người thế nào?" – Ân hỏi.

"Cháu ạ.. Trong này chỉ có tiếng gió rít qua khe núi và màu đỏ của những buổi hoàng hôn không bao giờ tắt. Nó ồn ào quá, anh Ân ạ!".

Ân khẽ đẩy ly nước về phía lão:

"Có phải bác đang thấy những người anh em của mình vẫn còn đang đứng giữa" ván cờ "chưa kết thúc không ạ, mà bác thì không thể đưa họ về nhà?"

Lão Liên bỗng khựng lại, đôi tay run rẩy chạm vào thành ly nước. Lão thào thào:

"Đúng.. Họ vẫn còn ở đó.. Giữa những đồng đội ông như đang tan biến vào khói sương."

Giọng lão bắt đầu nhanh dần, hơi thở dồn dập như tiếng trống trận: - Thằng A, thằng B tiến lên.. Họ cứ ngỡ là nắng ấm phía trước. Nhưng phía đối diện đã dọn sẵn một "ván cờ tàn". Họ chấp nhận hi sinh một loạt bộ binh để mở đường cho một đợt phản công quy mô lớn.. Lão bỗng ngừng tim, mặt tái mét. Ân buộc dùng biện pháp cấp cứu mới cứu bác khỏi tay tử thần.

Năm ngày bác Liên nằm im, lão thấy mặt đất Cam-pu-chia nhuộm đỏ. Tiểu đội trưởng Tiến đổ gục xuống lá khô sau khi thằng Chiến xung phong chặn địch. Sau trận đó, tin thắng trận truyền về, nhưng năm 1979, Trung Quốc bất ngờ gây hấn biên giới phía Bắc. Riêng Liên được về nhà vì bị lao phổi, còn 2 người đồng đội còn lại buộc cấp tốc đến biên giới. Lúc tỉnh dậy ông mới nghe tin hai thằng bạn mình đã nằm lại tại chiến trường. Vậy là tiểu đội chỉ còn lại mình ông, mang theo nỗi giằn vặt nên mới bị điên như vậy.

Sau khi tỉnh lại, ông mở lòng kể hết cho bác sĩ Ân. Ân cùng Đạt ôm ông khóc. Hết mười giây hồi tưởng, lão nấc lên nghẹn ngào: "Hết chiến tranh rồi sao? Hòa bình rồi sao.. Mình có nằm mơ không? Chiến ơi, Tiến ơi.. Chúng mày đâu có may mắn như tao, tao còn được xem vẻ đẹp đất nước ta, hòa bình đẹp lắm.. Chúng mày đâu rồi!"​

Thông điệp cuối​

Trong cuộc đời, có những ván cờ mà người thắng cũng mang tâm thế của kẻ bại trận. Nỗi đau lớn nhất không phải là sự chia lìa, mà là phải mang theo ký ức về những người đã hy sinh cả mùa xuân của họ để ta có được ngày hôm nay và tôi mong muốn rằng thế hệ trẻ ngày hôm nay biết trân trọng vẻ đẹp của hòa bình​