[nihC]

Đây là thành ngữ mà chúng ta thường bắt gặp ở trên sách báo, lời bài hát, đặc biệt là trong các tác phẩm văn học và gần như ít được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày. Chẳng hạn như: "Hão huyền cái mộng Nam Kha/Quanh đi quẩn lại chỉ là mộng thôi" (ca dao)

Xuất xứ của "giấc mộng Nam Kha" có liên quan tới một điển tích văn học

Trong "Nam Kha ký thuật" của Lý Công Tá đời nhà Đường có kể truyện Thuần Vu Phần nằm mộng thấy chàng đến nước Hòe An. Thuần được vua cho vào bái yết. Thấy Thuần tướng mạo khôi vĩ nên gả con gái, cho làm phò mã và đưa ra quận Nam Kha làm quan Thái thú, cai trị một vùng to lớn.

Đương lúc vợ chồng Thuần sống vương giả, hạnh phúc thì bỗng có giặc kéo đến vây quận Nam Kha. Thuần đem quân chống cự. Giặc đông mạnh, Thuần thua chạy. Vợ của Vu Phần cũng bị h. Ạ. I trong đám loạn quân.

Thuần Vu Phần đem tàn quân về kinh đô tâu lại vua cha. Nhà vua nghi kỵ Thuần đã đầu hàng giặc, nên tước hết phẩm hàm, đuổi về làm thường dân. Thuần oan ức vừa tủi nhục, khóc lóc bi thương..

Vừa lúc ấy thì Thuần chợt tỉnh dậy, thấy mình đang nằm dưới gốc cây hoè và cách đó không xa về phía nam là một tổ kiến bự với hàng vạn chú kiến vàng đang chạy tứ tung. Vu Phần toát mồ hôi và chép miệng: "Than ôi! Giữa mộng mơ và đời thực sao mà cách xa đến thế!".

Trong từ "Nam Kha", Nam là hướng nam, Kha là cành cây, có nghĩa là cành cây hướng về phía Nam, đây cũng là một địa danh được nhắc tới trong tác phẩm trên của Lý Công Tá. Từ tích này mà trong dân gian có thành ngữ "giấc mộng Nam Kha" hay "giấc mộng hoè", với nghĩa là "giấc mơ đẹp, nhưng chỉ là giấc mơ hão huyền, không có thực" :

Giấc Nam Kha khéo bất bình

Bừng con mắt dậy thấy mình tay không (Cung oán ngâm khúc)