[Nhài Nhạt]

Trong dòng chảy của văn học, âm nhạc và cả những cuộc trò chuyện thường nhật, tình mẫu tử luôn hiện lên như một tượng đài được tạc bằng ánh sáng và những lời ca ngợi ngọt ngào nhất mà ngôn ngữ con người có thể dệt nên. Người ta dễ dàng rơi nước mắt trước cái ôm ấm áp của mẹ, trước những lời dặn dò ân cần theo sau mỗi bước chân con ra khỏi cửa, trước hình ảnh người mẹ thức đêm bên giường khi con ốm sốt. Những bài thơ về mẹ, những bản nhạc về mẹ, những câu chuyện về mẹ tràn ngập khắp nơi và bao giờ cũng tìm được chỗ trú trong trái tim người nghe một cách dễ dàng, như nước thấm vào đất khô.

Thế nhưng, có bao giờ chúng ta chợt dừng lại và nhìn sang một phía khác không?

Phía sau ánh hào quang dịu dàng của người mẹ, luôn có một bóng dáng khác. Một bóng dáng thường đứng ở nơi ít ánh sáng hơn, ít được nhắc đến hơn, ít được ca ngợi hơn. Bóng dáng ấy đứng nép mình trong góc tối của sự im lặng, lưng thẳng hoặc đã còng, bàn tay chai sạn hoặc đã run, mắt nhìn thẳng hoặc đã mờ theo năm tháng.

Đó là cha.

Người đàn ông mang một thứ tình yêu kỳ lạ, thứ tình yêu không biết dùng ngôn từ để diễn đạt, thường bị nhìn nhận là vô tâm, bị hiểu lầm là lạnh lùng, bị than phiền là xa cách. Nhưng thực chất, đằng sau tất cả những vẻ ngoài ấy, là một trái tim chưa bao giờ ngừng lo âu cho những đứa con của mình, dù không một lần nói ra thành lời.

Hai cách yêu, một chiều sâu:

Nếu tình mẫu tử là một dòng sông hiền hòa chảy rõ trên mặt đất, lấp lánh dưới nắng và ai đi qua cũng nhìn thấy, thì tình phụ tử là một mạch nước ngầm chảy sâu trong lòng đất, âm thầm, vô hình, nhưng chính nó mới là thứ nuôi sống những cánh rừng không bao giờ khô héo.

Người mẹ yêu bằng sự hiện diện. Bằng những lần tay mẹ đặt lên trán kiểm tra cơn sốt lúc nửa đêm. Bằng tiếng gọi dậy ăn sáng mỗi buổi. Bằng câu hỏi "con có no không" được hỏi đi hỏi lại đến khi người được hỏi đã thấy buồn cười. Tình yêu của mẹ là thứ tình yêu ta cảm nhận được ngay lập tức, rõ ràng và ấm áp như ánh nắng buổi sáng chiếu thẳng vào mặt.

Người cha yêu bằng sự vắng mặt được tính toán. Bằng những buổi sáng rời nhà trước khi con thức dậy để đến nơi làm việc kịp giờ. Bằng những bữa cơm ăn vội vì còn việc chưa xong. Bằng những chuyến đi xa kéo dài mà con ở nhà chỉ biết qua những lần cha gọi điện về hỏi đang làm gì. Tình yêu của cha là thứ tình yêu ta không nhìn thấy ngay, thậm chí có khi không nhìn thấy cho đến khi đã đủ lớn để hiểu rằng tất cả những sự vắng mặt đó đều có lý do.

Và lý do ấy bao giờ cũng là chúng ta.

Sự khác biệt căn bản nhất giữa hai thứ tình yêu đó không nằm ở chiều sâu hay cường độ, mà nằm ở ngôn ngữ. Mẹ yêu bằng lời. Cha yêu bằng hành động. Và trong một thế giới mà ngôn ngữ được coi là phương tiện biểu đạt chính yếu nhất của tình cảm, thứ tình yêu không nói thành lời của người cha thường bị đọc sai, bị hiểu nhầm, bị bỏ qua mà không hay.

Người đàn ông đứng phía sau mọi bữa cơm:

Hãy thử nhớ lại những buổi sáng của thời thơ ấu.

Ai là người dậy sớm nhất trong nhà? Ai là người ra khỏi cửa đầu tiên, trước khi ánh nắng kịp vào đến sân, trước khi những đứa con còn mở mắt?

Rất nhiều người trong chúng ta, nếu ngồi lại mà nhớ, sẽ nhận ra rằng hình ảnh cha buổi sáng mờ nhạt hơn hình ảnh mẹ rất nhiều. Không phải vì cha ít quan trọng hơn. Mà vì cha thường đã đi rồi khi chúng ta bắt đầu nhìn thấy ngày.

Cha đi để đổi lấy những thứ mà chúng ta nhận được mà không hề hay biết nguồn gốc của chúng. Tấm áo đồng phục buổi đầu năm học. Bộ sách giáo khoa mới còn thơm mùi giấy. Chiếc xe đạp nhỏ màu đỏ mà chúng ta đã ăn vạ đòi cho bằng được. Học phí học thêm, tiền sinh hoạt, tiền thuốc khi ốm. Tất cả những thứ đó xuất hiện trong cuộc sống của chúng ta một cách tự nhiên đến mức chúng ta không nghĩ đến việc hỏi từ đâu mà có.

Người cha không nói ra những điều đó. Không nhắc đến. Không kể lể. Không đòi được ghi nhận. Cha chỉ tiếp tục đi, ngày qua ngày, dù vai đã mỏi, dù chân đã nặng, dù trong lòng đang có bao nhiêu thứ chưa được giải quyết mà không ai biết đến.

Và đó, chính là tình yêu.

Nghịch lý của người cha: Yêu nhiều nhất bằng cách im lặng nhiều nhất:

Có một nghịch lý mà chỉ những ai đã từng ngồi lại và thực sự suy nghĩ về cha mình mới nhận ra: Người cha thường im lặng nhiều nhất chính vào những lúc ông yêu con nhiều nhất.

Khi chúng ta về muộn và cha ngồi chờ. Ông không ngủ được nhưng vẫn tắt đèn ngồi trong bóng tối, vì nếu để đèn sáng chúng ta sẽ biết ông đang chờ và sẽ thấy áy náy. Khi chúng ta bước vào cửa, ông không ôm chầm lấy hỏi han. Ông buông một câu cộc lốc về giờ giấc rồi đứng dậy vào phòng. Và chúng ta, những đứa con, đôi khi thở dài vì nghĩ cha không quan tâm mà chỉ biết la mắng.

Nhưng cái câu mắng cộc lốc đó, nếu dịch ra ngôn ngữ mà trái tim người cha muốn nói, nó sẽ là: "Con có biết cha lo đến mức nào không? Con có biết cha ngồi đây tự tưởng tượng ra bao nhiêu điều xấu có thể xảy ra không? Con về rồi thì tốt, con ổn thì cha ổn, nhưng cha không biết nói điều đó ra sao nên cha chỉ nói được thế này thôi."

Cha muốn con bay cao bay xa, nhưng lại sợ con ngã đau giữa dòng đời. Hai điều đó mâu thuẫn nhau và không có cách giải quyết nào hoàn hảo, nên người cha sống với cả hai, cùng một lúc, suốt cả cuộc đời làm cha.

Và mâu thuẫn đó thường được thể hiện ra ngoài bằng sự nghiêm khắc, bằng những lời phê bình không có lời khen đi kèm, bằng cái nhìn dò xét khi con làm điều gì đó mà cha cho là chưa đúng. Không phải vì cha không tin tưởng con. Mà vì cha tin rằng chỉ có sự chuẩn bị kỹ lưỡng nhất mới bảo vệ được con trước những điều tồi tệ mà cha đã từng trải qua và không muốn con phải nếm.

Đôi bàn tay chai sạn và ngôn ngữ không lời:

Nếu muốn hiểu người cha, đôi khi không cần nghe ông nói gì. Hãy nhìn vào tay ông.

Đôi bàn tay của cha kể nhiều hơn bất kỳ lời nào ông có thể thốt ra. Những vết chai dày lên ở lòng bàn tay là bằng chứng của bao nhiêu năm cầm dụng cụ, lái xe, bốc vác, gõ bàn phím, hay làm bất cứ điều gì cần làm để có tiền đưa về nhà. Những ngón tay đã cứng hơn, chậm hơn theo năm tháng, nhưng vẫn là đôi tay đã từng nâng chúng ta lên khi mới chào đời, đã từng dắt chúng ta qua những bước chân đầu đời còn chênh chao.

Người cha vụng về trong việc thể hiện tình cảm không phải vì ông không có tình cảm. Mà vì ông chưa bao giờ được học cách làm điều đó. Cha của cha cũng im lặng. Ông nội của cha cũng im lặng. Thế hệ nối tiếp thế hệ, người đàn ông được dạy rằng gánh vác là cách yêu thương, rằng đứng vững là cách bảo vệ, rằng không khóc là cách mạnh mẽ. Và họ làm theo điều họ được dạy, với tất cả sự chân thành của mình.

Khi con ốm, cha không ngồi ôm con như mẹ. Cha đứng ở cửa phòng nhìn vào một lúc rồi quay đi mua thuốc. Khi con khóc vì thất tình, cha không biết nói gì nên cha im lặng hoặc buông một câu khiến tình hình thêm khó xử. Khi con đậu đại học, cha không ôm con reo lên như mẹ. Cha chỉ gật đầu và nói "tốt" rồi bước ra ngoài, nhưng người hàng xóm kể lại rằng buổi chiều hôm đó họ thấy cha đứng ngoài sân một mình, mặt quay đi, vai rung nhẹ.

Đó là cha. Người đàn ông cảm xúc đến tận cùng nhưng không có ngôn ngữ để bày tỏ nó ra theo cách thế giới có thể nhìn thấy.

Gánh nặng của người đàn ông được gọi là trụ cột:

Xã hội đã và đang đòi hỏi ở người cha những điều mâu thuẫn nhau đến mức không thể thực hiện trọn vẹn tất cả cùng một lúc.

Cha phải là trụ cột kinh tế: Kiếm đủ tiền, gánh chi phí, lo cho tương lai. Cha phải là bức tường bảo vệ: Mạnh mẽ, không gục ngã, không để gia đình thấy mình sợ hãi hay yếu đuối. Cha phải là người dạy dỗ: Nghiêm khắc đủ để con trở thành người có kỷ luật, nhưng cũng phải gần gũi đủ để con dám tâm sự. Cha phải là chỗ dựa tinh thần: Luôn ở đó, luôn vững, luôn có câu trả lời.

Và trên tất cả những điều đó, cha không được phép mệt. Không được phép sợ. Không được phép khóc. Không được phép nói rằng mình không biết phải làm gì.

Định kiến xã hội đã xây nên một hình mẫu người cha như một pho tượng không biết cảm xúc, và rồi trách người cha sao lại không biết biểu lộ cảm xúc. Đó là một cái bẫy mà rất nhiều người cha đã bước vào mà không có lối ra, và những đứa con lớn lên cạnh họ nhìn vào lớp vỏ bên ngoài mà không hiểu được những gì đang xảy ra bên trong.

Người cha che giấu những cơn đau ốm của tuổi già vì sợ con lo lắng, sợ mình trở thành gánh nặng. Ông giấu những lo âu về tiền bạc vì không muốn con mất đi cảm giác được bảo vệ. Ông giấu những đêm trằn trọc không ngủ được vì công việc, vì sức khỏe, vì tương lai của những đứa con mà ông yêu hơn bất kỳ thứ gì trên đời nhưng chưa một lần nói ra thành câu.

Và khoảng cách giữa cha và con, cái khoảng cách mà rất nhiều người cảm thấy nhưng không giải thích được, chính là khoảng cách được tạo ra bởi tất cả những thứ chưa được nói ấy, tích tụ lại qua nhiều năm tháng, trở thành một bức tường vô hình mà cả hai phía đều không biết cách nào phá vỡ.

Khoảng ngại ngùng giữa hai thế hệ:

Chúng ta có thể gọi điện cho bạn bè lúc nửa đêm chỉ vì nhớ một câu chuyện cũ. Chúng ta có thể nhắn tin cho người yêu hàng chục lần trong ngày chỉ vì nhớ. Chúng ta có thể nói với người mẹ những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống, từ bữa trưa ăn gì đến hôm nay gặp ai nói chuyện gì.

Nhưng với cha, đôi khi chúng ta ngồi cầm điện thoại hàng tiếng đồng hồ không biết bắt đầu từ đâu.

Không phải vì không thương. Không phải vì không muốn nói chuyện. Mà vì có một thứ gì đó kỳ lạ đã được tích lũy qua nhiều năm tháng ít nói chuyện với nhau, tích lũy thành một lớp ngại ngùng dày đến mức cả hai bên đều cảm nhận được nhưng không ai biết cách vượt qua trước.

Cha cũng vậy. Cha muốn hỏi con dạo này thế nào, có ổn không, có gặp khó khăn gì không. Nhưng cha không quen bắt đầu những cuộc trò chuyện như vậy. Cha quen im lặng hơn là quen nói. Và thế là mỗi lần gặp nhau, hai cha con ngồi cùng bàn ăn cơm, nói những câu xã giao ngắn gọn rồi mỗi người về phòng mình, và khoảng cách lại thêm một chút nữa mà không ai để ý.

Nhưng điều chúng ta thường không biết, là cha nhớ con nhiều hơn con nghĩ. Cha hỏi mẹ về con mỗi ngày, nhưng không hỏi thẳng con vì sợ làm phiền. Cha nhìn ảnh cũ của con trên điện thoại vào những buổi chiều rảnh rỗi, ngồi một mình và nhớ lại những ngày con còn nhỏ. Cha tự hào về con với những người bạn nhậu của mình, kể về con với giọng điệu mà con chưa bao giờ được nghe trực tiếp.

Và tất cả những điều đó, con không biết. Vì cha không nói.

Trước khi quá muộn:

Có một điều mà chúng ta thường không cho phép mình nghĩ đến, vì nó quá nặng nề và quá đau, nhưng nó là sự thật mà không ai có thể tránh khỏi: Thời gian của cha không còn nhiều.

Mái tóc đã điểm bạc mà chúng ta không nhớ từ lúc nào. Đôi mắt đã hằn sâu vết chân chim theo những năm tháng lo toan. Bước đi đã chậm hơn, tiếng cười đã ít hơn, những buổi tối cha ngồi lâu hơn trong im lặng. Những dấu hiệu đó bày ra trước mắt chúng ta mỗi ngày nhưng chúng ta đang bận với cuộc sống của mình, bận đến mức không nhìn thấy.

Rồi sẽ đến một ngày, một ngày nào đó không hề được báo trước, chúng ta nhận ra rằng mình đã để lỡ quá nhiều thứ. Đã để lỡ bao nhiêu bữa cơm có thể ngồi lại nghe cha kể chuyện xưa. Đã để lỡ bao nhiêu lần có thể gọi điện hỏi thăm chỉ vì lý do đơn giản là muốn nghe giọng cha. Đã để lỡ bao nhiêu cơ hội nói với cha một câu mà lẽ ra nên được nói từ rất lâu rồi.

Đừng đợi đến lúc mọi thứ trở thành muộn màng.

Không cần những cử chỉ lớn lao. Không cần chuẩn bị một bài phát biểu dài hay tìm những lời hoa mỹ. Cha không cần những thứ đó. Cha chỉ cần biết rằng con nhớ đến cha, rằng con vẫn cần cha, rằng những năm tháng cha gánh một mình đó không trôi đi vô nghĩa.

Một cuộc gọi ngắn hỏi thăm cha có khỏe không. Một bữa cơm ngồi lại cạnh nhau, lần này thật sự lắng nghe thay vì chỉ nhìn điện thoại. Một cái ôm mà có thể cả hai đều thấy vụng về và ngượng ngùng nhưng cứ làm, vì đôi khi cơ thể nói được những điều mà lời không nói nổi.

Và nếu trong lòng có điều gì muốn nói với cha mà chưa nói được, không nhất thiết phải nói thành lời hoàn hảo. Chỉ cần nói. Dù vụng về, dù ngắn ngủi, dù không đủ diễn đạt tất cả những gì đang muốn nói. Cha sẽ hiểu. Vì cha cũng đã cả đời yêu con bằng những thứ không hoàn hảo và không đủ lời, nhưng chưa bao giờ ít hơn cả trái tim.

Lời kết

Tình phụ tử không ồn ào. Nó không viết thơ về chính mình, không cần ai ca ngợi, không đòi được nhớ đến vào một ngày nhất định trong năm để mới cảm thấy có giá trị.

Nó chỉ lặng lẽ tồn tại, ngày qua ngày, trong từng bữa cơm được đặt lên bàn, từng khoản tiền được chuyển về nhà, từng đêm trằn trọc không ai biết, từng cái nhìn theo sau lưng con khi con bước ra cửa mà không ngoái đầu nhìn lại.

Nếu hôm nay chúng ta đang đọc những dòng này và trong lòng có một cảm giác gì đó ấm lên, hãy đừng để nó trôi qua. Hãy làm một điều gì đó với nó, dù nhỏ. Gọi điện cho cha. Hỏi cha có khỏe không. Lắng nghe câu trả lời thật sự thay vì chỉ nghe qua.

Bởi vì người đàn ông đã dành cả cuộc đời để làm bệ phóng cho những giấc mơ của chúng ta xứng đáng được biết rằng sự hy sinh thầm lặng ấy đã không vô hình trước mắt những đứa con.

Và có thể chỉ cần biết điều đó thôi, cha đã đủ rồi.