-
★
52
0
Lịch sử Trái Đất trải dài từ khoảng 4, 55 đến 4, 6 tỷ năm trước và được chia thành nhiều giai đoạn với các biến đổi sâu sắc về địa chất, khí hậu cũng như sự tiến hóa của sinh giới. Dựa trên các hồ sơ hóa thạch và biến cố địa chất, lịch sử này có thể tóm tắt qua các giai đoạn chính sau đây:
1. Hình thành và những năm tháng sơ khai (Liên đại Hỏa Thành) Trái Đất được hình thành từ một đám mây bụi và khí quay tròn gọi là tinh vân Mặt Trời. Cách đây khoảng 4, 533 tỷ năm, một thiên thể tên là Theia đã va chạm với Trái Đất non trẻ, làm thay đổi độ nghiêng của trục Trái Đất và tạo ra Mặt Trăng từ các mảnh vỡ. Trong thời kỳ sơ khai này, Trái Đất là một khối nóng chảy với hoạt động núi lửa dữ dội, liên tục bị thiên thạch bắn phá và bầu khí quyển hoàn toàn không có oxy tự do. Sau hàng trăm triệu năm, hành tinh dần nguội đi tạo thành lớp vỏ cứng, mưa bắt đầu rơi và các đại dương nguyên thủy được hình thành vào khoảng 4, 2 đến 3, 8 tỷ năm trước.
2. Khởi nguồn sự sống và sự kiện oxy hóa Các bằng chứng hóa thạch cho thấy sự sống đầu tiên xuất hiện dưới đại dương cách đây khoảng 4 đến 3, 5 tỷ năm, dưới dạng các vi sinh vật đơn bào (tế bào nhân sơ). Bước ngoặt lớn nhất đối với sự sống diễn ra vào khoảng 3 tỷ năm trước khi các vi khuẩn lam bắt đầu quang hợp, sử dụng năng lượng Mặt Trời và thải ra khí oxy như một phế phẩm. Oxy tích tụ trong khí quyển và dẫn đến Thảm họa oxy (Sự kiện oxy hóa lớn), làm tiêu diệt phần lớn các sinh vật yếm khí đương thời nhưng lại tạo nền tảng cho sự tiến hóa của các hình thái sống hiếu khí phức tạp hơn.
3. Sự tiến hóa của tế bào có nhân và sinh vật đa bào Khoảng 2 tỷ năm trước, thông qua quá trình nội cộng sinh, các tế bào nhân chuẩn (Eukarya) phức tạp hơn có chứa ty thể và lục lạp đã xuất hiện. Tiếp đó, các sinh vật đa bào đầu tiên bắt đầu phân nhánh: Thực vật (tảo) xuất hiện cách đây khoảng 1 tỷ năm và động vật (như hải miên) xuất hiện vào khoảng 900 triệu năm trước. Căn cứ vào các mốc thời gian và sự phát triển hóa thạch, các nhà khoa học chia sự sống thành 5 đại chính: Đại Thái Cổ, đại Nguyên Sinh, đại Cổ Sinh, đại Trung Sinh và đại Tân Sinh.
4. Xâm chiếm đất liền (Đại Cổ Sinh) Lượng oxy dồi dào trong khí quyển đã tạo ra tầng ozon để che chắn bức xạ cực tím nguy hiểm, mở đường cho sinh vật rời khỏi môi trường nước biển. Thực vật và nấm là những sinh vật tiên phong xâm chiếm đất liền vào khoảng 480 đến 465 triệu năm trước, sau đó là sự tiến lên bờ của các loài côn trùng (động vật chân đốt) khoảng 450 đến 400 triệu năm trước. Khoảng 380 đến 375 triệu năm trước, từ tổ tiên là loài cá, những động vật bốn chân đầu tiên đã tiến hóa và bước lên cạn, dần phát triển thành động vật lưỡng cư.
5. Thời đại của Khủng long (Đại Trung Sinh) Lịch sử sinh giới đã phải đối mặt với nhiều thảm họa, lớn nhất là sự kiện đại tuyệt chủng cuối kỷ Permi (cách đây 251 - 252 triệu năm), quét sạch 96% các loài sinh vật biển và 70% sinh vật trên cạn. Tuy nhiên, sự kiện này đã tạo khoảng trống sinh thái hoàn hảo cho nhóm bò sát mới xuất hiện. Khoảng 230 triệu năm trước, khủng long tiến hóa và nhanh chóng giành vị trí thống trị trên khắp hành tinh. Cũng trong thời đại của khủng long, thực vật có hoa mới bắt đầu xuất hiện muộn hơn vào khoảng 132 đến 130 triệu năm trước.
6. Sự trỗi dậy của động vật có vú và Loài người (Đại Tân Sinh) Cách đây 65 triệu năm, một thiên thạch khổng lồ đã đâm vào bán đảo Yucatán (Mexico), gây ra vụ đại tuyệt chủng kỷ Creta, xóa sổ hoàn toàn khủng long không bay và các loài thằn lằn biển. Môi trường sống trống vắng đã nhường chỗ cho các loài động vật có vú trỗi dậy, phân hóa mạnh mẽ và chiếm vai trò thống trị. Trong nhánh linh trưởng, tổ tiên của loài người bắt đầu phân nhánh khỏi tổ tiên của tinh tinh vào khoảng 7 đến 6 triệu năm trước tại châu Phi. Cách đây 2 triệu năm, giống Homo (Con người) đầu tiên xuất hiện với khả năng chế tác công cụ và dùng lửa. Cuối cùng, người hiện đại (Homo sapiens ) lộ diện cách đây khoảng 200.000 năm. Họ nhanh chóng phát triển ngôn ngữ, hình thành nên nông nghiệp vào khoảng 8500 - 7000 TCN và dần xây dựng nên các nền văn minh làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái của Trái Đất ngày nay
1. Hình thành và những năm tháng sơ khai (Liên đại Hỏa Thành) Trái Đất được hình thành từ một đám mây bụi và khí quay tròn gọi là tinh vân Mặt Trời. Cách đây khoảng 4, 533 tỷ năm, một thiên thể tên là Theia đã va chạm với Trái Đất non trẻ, làm thay đổi độ nghiêng của trục Trái Đất và tạo ra Mặt Trăng từ các mảnh vỡ. Trong thời kỳ sơ khai này, Trái Đất là một khối nóng chảy với hoạt động núi lửa dữ dội, liên tục bị thiên thạch bắn phá và bầu khí quyển hoàn toàn không có oxy tự do. Sau hàng trăm triệu năm, hành tinh dần nguội đi tạo thành lớp vỏ cứng, mưa bắt đầu rơi và các đại dương nguyên thủy được hình thành vào khoảng 4, 2 đến 3, 8 tỷ năm trước.
2. Khởi nguồn sự sống và sự kiện oxy hóa Các bằng chứng hóa thạch cho thấy sự sống đầu tiên xuất hiện dưới đại dương cách đây khoảng 4 đến 3, 5 tỷ năm, dưới dạng các vi sinh vật đơn bào (tế bào nhân sơ). Bước ngoặt lớn nhất đối với sự sống diễn ra vào khoảng 3 tỷ năm trước khi các vi khuẩn lam bắt đầu quang hợp, sử dụng năng lượng Mặt Trời và thải ra khí oxy như một phế phẩm. Oxy tích tụ trong khí quyển và dẫn đến Thảm họa oxy (Sự kiện oxy hóa lớn), làm tiêu diệt phần lớn các sinh vật yếm khí đương thời nhưng lại tạo nền tảng cho sự tiến hóa của các hình thái sống hiếu khí phức tạp hơn.
3. Sự tiến hóa của tế bào có nhân và sinh vật đa bào Khoảng 2 tỷ năm trước, thông qua quá trình nội cộng sinh, các tế bào nhân chuẩn (Eukarya) phức tạp hơn có chứa ty thể và lục lạp đã xuất hiện. Tiếp đó, các sinh vật đa bào đầu tiên bắt đầu phân nhánh: Thực vật (tảo) xuất hiện cách đây khoảng 1 tỷ năm và động vật (như hải miên) xuất hiện vào khoảng 900 triệu năm trước. Căn cứ vào các mốc thời gian và sự phát triển hóa thạch, các nhà khoa học chia sự sống thành 5 đại chính: Đại Thái Cổ, đại Nguyên Sinh, đại Cổ Sinh, đại Trung Sinh và đại Tân Sinh.
4. Xâm chiếm đất liền (Đại Cổ Sinh) Lượng oxy dồi dào trong khí quyển đã tạo ra tầng ozon để che chắn bức xạ cực tím nguy hiểm, mở đường cho sinh vật rời khỏi môi trường nước biển. Thực vật và nấm là những sinh vật tiên phong xâm chiếm đất liền vào khoảng 480 đến 465 triệu năm trước, sau đó là sự tiến lên bờ của các loài côn trùng (động vật chân đốt) khoảng 450 đến 400 triệu năm trước. Khoảng 380 đến 375 triệu năm trước, từ tổ tiên là loài cá, những động vật bốn chân đầu tiên đã tiến hóa và bước lên cạn, dần phát triển thành động vật lưỡng cư.
5. Thời đại của Khủng long (Đại Trung Sinh) Lịch sử sinh giới đã phải đối mặt với nhiều thảm họa, lớn nhất là sự kiện đại tuyệt chủng cuối kỷ Permi (cách đây 251 - 252 triệu năm), quét sạch 96% các loài sinh vật biển và 70% sinh vật trên cạn. Tuy nhiên, sự kiện này đã tạo khoảng trống sinh thái hoàn hảo cho nhóm bò sát mới xuất hiện. Khoảng 230 triệu năm trước, khủng long tiến hóa và nhanh chóng giành vị trí thống trị trên khắp hành tinh. Cũng trong thời đại của khủng long, thực vật có hoa mới bắt đầu xuất hiện muộn hơn vào khoảng 132 đến 130 triệu năm trước.
6. Sự trỗi dậy của động vật có vú và Loài người (Đại Tân Sinh) Cách đây 65 triệu năm, một thiên thạch khổng lồ đã đâm vào bán đảo Yucatán (Mexico), gây ra vụ đại tuyệt chủng kỷ Creta, xóa sổ hoàn toàn khủng long không bay và các loài thằn lằn biển. Môi trường sống trống vắng đã nhường chỗ cho các loài động vật có vú trỗi dậy, phân hóa mạnh mẽ và chiếm vai trò thống trị. Trong nhánh linh trưởng, tổ tiên của loài người bắt đầu phân nhánh khỏi tổ tiên của tinh tinh vào khoảng 7 đến 6 triệu năm trước tại châu Phi. Cách đây 2 triệu năm, giống Homo (Con người) đầu tiên xuất hiện với khả năng chế tác công cụ và dùng lửa. Cuối cùng, người hiện đại (Homo sapiens ) lộ diện cách đây khoảng 200.000 năm. Họ nhanh chóng phát triển ngôn ngữ, hình thành nên nông nghiệp vào khoảng 8500 - 7000 TCN và dần xây dựng nên các nền văn minh làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái của Trái Đất ngày nay
