Những năm đầu ở Tây Bắc

Đầu những năm 1980, mẹ tôi thoát ly lên Tây Bắc làm công nhân nông trường Lai Châu. Năm ấy mẹ tôi hai mươi tuổi nhưng vẫn là một cô bé nhà quê nhỏ thó, đen đúa với biệt danh mèo đen. Và lý do duy nhất mẹ tôi đăng kí đi công nhân xa nhà đó là "để có tiền ăn kẹo.".

Mẹ tôi kể, bà ngồi xe ô tô mất hai ngày, rồi xe hỏng xuống đi bộ cùng đoàn thêm hai ngày nữa mới tới nông trường. Những ngày đầu mới lên Lai Châu, mọi người nhìn cái gì cũng sợ. Từ con cuốn chiếu to bằng ngón chân cái, dài đến hai mươi centimet (ở quê cũng có nhưng nó bé như que diêm thôi ạ), đến những con giun đầu ánh xanh bóng lên to hơn cái đũa, rồi cả những con rắn to như cổ tay cổ chân và dài hơn met.. trời ơi cái gì cũng đáng sợ.

Đáng sợ hơn - không - phải nói là đáng tiếc hơn mới đúng, đó là vụ mẹ tôi đi rừng chặt tre, leo đồi mệt quá nên bị tụt lại đằng sau. Đang thất thểu đi, dưới chân mẹ tôi vấp phải vật gì đó vừa cộm vừa cứng nên ngã sấp mặt về phía trước. Lồm cồm bò dậy, mẹ tôi dáo dác đưa mắt tìm hiểu nguyên nhân.

Trời ơi! Cái cục gì màu đất cuộn lại tròn xoe đang lăn lóc cạnh đó. Mẹ tôi nhìn kĩ thấy nó động đậy, động đậy rồi nhúc nhích, nhúc nhích.. Hồn vía bay lên mây, mẹ tôi quẳng luôn con dao đi và vắt chân lên cổ chạy.

Vài phút sau đuổi kịp đoàn người, mẹ tôi thở ra hồng hộc bằng cả miệng. Đội trưởng nhìn cái mặt cắt không còn giọt máu nào của mẹ tôi, khó hiểu hỏi:

- Cháu sao đấy?

Mẹ tôi hổn hển:

- Cháu vừa vấp phải con gì hay sao ấy. Nó có vẩy, cuộn tròn lăn lông lốc..

- Ôi con này có lộc ăn mà không biết đường..

Ông ấy vừa nói vừa lôi tay mẹ tôi quay lại tìm con tê tê đó. Nhưng nó lăn đi và đã kịp trốn mất dạng rồi..

Ai cũng tiếc nuối, thèm nhỏ dãi.

Mẹ tôi bảo đó là tháng ngày vô tư vui vẻ nhất trong cuộc đời bà. Lĩnh lương tháng đầu tiên, mẹ tôi mua nải chuối về ăn no, sau đó mượn xe đạp cùng bạn chí cốt đi phố ăn phở. Thế là hết tháng lương. Những tháng ngày tiếp theo cũng vẫn như vậy, đều như vắt tranh. Cứ có lương là cả đội rủ nhau đi ăn phở. Không mượn được xe đạp thì đi bộ, ăn xong lại đi bộ về, vừa đi vừa hát hò ầm ĩ. Khát thì mua kem ăn, nóng quá lại mua thêm chai nước khoáng uống (là một loại nước ngọt có ga được đóng trong chai thủy tinh màu xanh, chứ không phải là nước suối khoáng hay nước lọc như bây giờ đâu ạ), còn thừa đồng nào thì mua nốt cục đường phên về gặm.

Thực ra không phải lấy lương về mẹ tôi chỉ mua kẹo ăn, mà sau khi ăn đã đỡ thèm, mẹ tôi cũng để dành tiền ra mua được hai con gà về nuôi để đợi có khách thì thịt.

Đợi mãi mẹ tôi cũng đợi được cô bạn ở đội khác tới chơi. Khổ nỗi gà nuôi thả thì ban ngày cũng đã khó bắt rồi, chả là gà nuôi trên miền núi, có khác gì gà rừng đâu cơ chứ.

Loay hoay rình bắt gà một hồi không được, mẹ tôi nảy ra ý tưởng táo bạo. Bà vào phòng vác ngay khẩu súng (tiểu liên AK gì đó) mà đội phân cho giữ để canh kho chứa ngô, bắn bòm con gà.

Tiếng súng nổ "đùng" một phát vang đến điếc tai, con gà giẫy chết đành đạch với bộ ức nát bét.

Dĩ nhiên sau đó mẹ tôi bị mắng một trận vì đội trưởng bảo nhỡ bắn lạc đạn vào người ta thì sao.

Mẹ tôi cười hì hì:

- Chú thấy cháu bắn chuẩn thế còn gì. Nhìn con gà mà xem, không dám chắc trúng thì cháu đã không dám.

Ông ấy nhìn con gà be bét máu, ngán ngẩm lắc đầu rồi ra về. Khẩu súng vẫn ở lại với mẹ tôi, nhưng bị ông ấy thu mất hai viên đạn còn lại.

Khi đã ăn chán chuối và kẹo rồi, mẹ tôi cũng chịu ăn chơi để dành tiền may áo phin hoa và quần ống thụng (ống đứng). Mặc cũng điệu đà đỏm dáng đấy, nhưng tính tình mẹ tôi lại ngay thẳng không thích đùa dai, nếu không muốn nói là nóng tính như Trương Phi.

Có một lần, có anh bạn ở đội khác cứ thích trêu mẹ tôi, trêu chán rồi lại quay ra chọc tức mẹ tôi là đồ da đen. Mẹ tôi tức thật, vì đã cố nhịn không thèm chấp rồi còn cố tình đứng trên cầu gỗ chắn đường nhóm người mẹ tôi đi làm về. Suối ngày ấy vào mùa nước cạn, cầu gỗ thì bé tí bị một người chắn là mất luôn đường đi.

Máu nóng vọt từ mắt lên đến não vọt đến tận đỉnh đầu, mẹ tôi vươn hai tay túm cổ áo hắn ta rồi quẳng luôn xuống suối, dọn đường đi về.

Chưa hết đâu. Thanh niên mà. Buổi tối các anh con giai lại tụ tập đi tán tỉnh các cô con gái. Phòng đã chật thì chớ, cả mười mấy người nhét chật ních ở trong vừa bức bối vừa ồn ào. Có một nam thanh niên bị sổ mũi kinh niên, cứ vừa thao thao bất tuyệt chém gió vừa khụt khịt mũi, lúc nào nước mũi thò ra dài quá thì lão đưa ống tay áo lên quệt một nhát.

Mẹ tôi không chịu nổi nữa, không nể nang mà ngắt ngang câu chuyện đang dang dở:

- Eo ôi sao mũi anh lúc nào cũng đi tướt thế?

Tất cả im bặt. Có người muốn cười mà không dám cười, chỉ khục khục trong cuống họng, nhịn đến mặt trướng đỏ bừng..

Từ đó mẹ tôi được mọi người trìu mến gọi là "anh" và "đại ca".

Khoảng thời gian độc thân vô tư ấy của mẹ tôi, tuy nói là vài năm, thật ra nhanh như một giấc ngủ trưa. Vì chỉ chớp mắt một cái thôi, bạn bè đồng trang lứa với mẹ tôi lần lượt đi lấy chồng lấy vợ hết.

Thời điểm ấy cũng không còn kiểu hôn nhân "cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy", mà mẹ tôi cũng công tác xa ông bà ngoại nên không ai thúc giục chuyện gia đình. Mẹ tôi không hề sốt ruột, cứ bình thản vậy thôi, vì tính cách có chút độc lập cứng rắn, cũng vì một phần bà sở hữu làn da gỗ mun không mối mọt nên đối tượng không mấy chú ý mà chỉ vây quanh những cô "một trắng che ba xấu.".

- Các cụ bảo "nhất dáng, nhì da, thứ ba là mốt", mày tuy không được cái nước da nhưng dáng cũng không thấp, lại biết ăn mặc hợp mốt mà sao không ai ngó ngàng gì? Thôi để tao giới thiệu cho.

Ông đội trưởng thấy công nhân đội mình vẫn còn vài người chưa yên bề gia thất nên bảo với mẹ tôi và mấy "đồng chí hướng" của bà như vậy. Cả đám đều nói từ chối nhưng vẫn không thoát khỏi lần mai mối này, cũng là không thoát khỏi số trời đã định.

Tuy rằng không phải kết hôn trên nền tảng tự do yêu đương, nhưng những năm tám mươi chín mươi của thế kỷ này vẫn còn giữ được những truyền thống tốt đẹp về đạo vợ chồng kiểu như sống với nhau "ngoài tình còn nghĩa" nên mẹ tôi chép miệng "nhắm mắt đưa chân" theo phong trào cho đỡ lẻ loi.

Không ngờ rằng, ngày xưa thầy giáo dạy câu thành ngữ "sai một ly, đi một dặm" lại ứng luôn vào người mẹ tôi: Chỉ một lần quyết định lỡ lầm là đi tong cả một đời người con gái, chọn sai người là thanh xuân coi như chấm hết!

Tôi vẫn còn nhớ như in những dòng thơ mẹ viết trong quyển nhật ký của bà mà tôi đã vô tình đọc được. Khi đó tôi mười tuổi, tôi chưa hiểu gì về tình yêu nhưng tôi nhận ra được nó thấm đầy nước mắt hối hận và tiếc nuối của bà:

"Tôi cứ nghĩ lấy chồng là yên phận

Có gia đình sẽ có cả tình yêu

Nhưng cuộc sống ngàn lần không phải thế!

Vậy là đời không được một lần yêu..

Sao nhắm mắt lấy chồng không khóc trước

Để bây giờ nước mắt muộn mằn rơi..

Hai con gái của mẹ, các con nhớ đừng bao giờ lấy người mà mình không yêu, cũng như người không yêu thương chung thủy với mình.."..

Là do chính bản thân mình quyết định, nên ngoài oán trách ông trời ra thì mẹ tôi còn biết trách ai?

Thực ra mới đầu chung sống với nhau chỉ là vợ chồng son hai người, gia đình hai bên nhà trai nhà gái lại ở tận dưới quê xa xôi, mẹ tôi cũng không có yêu cầu cao sang gì, nên đám cưới diễn ra đơn giản.

Hai người chỉ là đi đăng kí kết hôn xong về mời mọi người ăn kẹo mừng, không có chụp ảnh cưới hay thuê áo cưới lộng lẫy như bây giờ. Mẹ tôi tự đi sắm cho mình một chiếc áo sơ mi trắng trong ngày kết hôn. Sau đấy hai người mới sắm sửa một số đồ dùng cần thiết rồi xin đất làm nhà ở riêng.

Là một người chịu thương chịu khó và biết hoạch định cho tương lai, ngoài công việc hàng ngày của nông trường, mẹ tôi cùng chồng đi chặt tre, cắt cỏ tranh về chuẩn bị dựng nhà mới.

Dần dần cơ chế thị trường cải cách thoáng hơn, mẹ tôi còn đi làm hàng xáo (là tiểu thương, buôn đi bán lại hàng hóa) và nuôi lợn nuôi gà, trồng thêm rau mang lên chợ phố bán.

Mẹ tôi kể, ngày xưa kể ra mẹ cũng khỏe thật. Bụng chửa vượt mặt sáu bảy tháng mà vẫn đi chặt tre ầm ầm, mẹ tôi cậy mạnh còn vác liền năm cây. Trời thì mưa, đường về nhà lầy lội, mẹ tôi trượt ngã dập mông từ trên dốc xuống mấy lần mà không bị làm sao.

Lấy chồng năm 1985 thì giữa năm 1986 mẹ tôi sinh ra chị tôi. Đó cũng là thời điểm bố tôi trở quẻ "ăn vụng".

Mẹ tôi bị phản bội.

Những người đàn ông khác khi ngoại tình, đi gái về thì ban đầu thường cảm thấy có chút tội lỗi nên sẽ chú ý săn sóc vợ con hơn một chút, hoặc là sẽ giả vờ ngọt ngào nịnh nọt vài câu. Nhưng người mà tôi phải gọi là bố thì lại không.

Ông ta thỏa mãn bên ngoài rồi mà về nhà còn "đá thúng đụng lia" sinh sự với mẹ tôi. Mẹ tôi mới sinh mà ông ta đi chơi về quát tháo sao không ghánh nước nấu cơm, chỉ biết nằm, rồi nước cũng không đun không có một ngụm để uống..

Ông ta có biết đâu là trời mưa, ông ta có cất củi đâu, củi ướt hết, mẹ tôi khát còn phải ra ngoài bể vục nước mưa lạnh mà uống kia kìa.. Nằm trong giường ôm con, mẹ tôi tủi thân chảy nước mắt không nói được gì.

Mà chắc lúc đấy mẹ tôi cũng không buồn phản ứng vì sự quá quắt vô tâm ấy: Đói thì tự nấu, khát tự tìm nước uống chứ nào có được chăm sóc theo chế độ bà đẻ?

Quá đáng hơn, mẹ tôi nuôi được đàn gà đang đẻ nên tiếc chỉ dám ăn trứng, mà ông ta bắt đi từng con, từng con để bù khú rượu chè đến thâu đêm suốt sáng. Đến khi đàn gà chỉ còn vài ba con mẹ tôi mới phát hiện ra vì mấy hôm liền thấy gà đẻ ít trứng đi hẳn.

Mẹ tôi một cái lông gà cũng chưa được ngửi mà ông ta điêu ngoa đặt điều là mẹ tôi động bực tức gì cứ ngả hết gà ra thịt. Lúc chị tôi được hai tháng, phải đi gửi trẻ để mẹ tôi còn đi làm, thì những điều đơm đặt đó mới tới tai mẹ tôi.

Bà ba máu sáu cơn nhưng cũng không gào mồm lên chửi chồng. Bà khinh thường làm như thế.

Bắt đầu thất vọng, bắt đầu buông tay, mẹ tôi tự nhủ sẽ dứt khoát cắt đứt sớm, đường ai nấy đi cho nhẹ lòng.

Vợ chồng sống với nhau lâu dài sẽ nảy sinh tình cảm. Điều này chỉ đúng với mẹ tôi. Dù không có tình yêu nhưng vẫn còn có nghĩa vợ chồng, nhưng cái nghĩa này chỉ xuất phát từ một phía thì đương nhiên chả khác nào chơi trò bập bênh cả. Cuộc sống vì thế không sớm thì muộn sẽ mất cân bằng và tan vỡ.

Tan làm ca sáng, mẹ tôi vẫn bình tĩnh trở về nấu cơm. Sau khi ăn xong bữa cơm trưa, mẹ tôi nghiêm túc nhìn người đàn ông mà bà gọi là chồng đang ngồi trước mặt, chậm dãi lên tiếng:

- Tôi và anh không hợp, nên ly hôn thôi.

Người đàn ông ấy bàng hoàng. Có lẽ ông ta nghĩ ông ta nghe nhầm. Thời buổi này chỉ có đàn ông bỏ vợ, làm gì có phụ nữ bỏ chồng? Nhưng đầu óc xoay chuyển, ông ta nhận thấy không thể ly hôn.

Đàn ông sống với ai cũng được, chỉ cần có người chăm sóc ổn cho mình, cần gì phải thay đổi cuộc sống.

Ông ta cũng không dại, cười cười:

- Đùa gì thế?

- Tôi nói thật. Không hợp thì giải thoát cho nhau sớm..

Nghe mẹ tôi nhắc lại chắc nịch, ông ta vội ngắt lời:

- Vừa mới lấy nhau, có gì bảo nhau từ từ thay đổi. Con còn đang bé tí..

Ông ta lấy chị tôi ra làm lá chắn, mẹ tôi liền bị đả động, nhưng bà thẳng thắn:

- Anh nghĩ được là con còn đang đỏ hỏn, sao anh còn làm những trò "mèo mả gà đồng" đấy?

- Đi nghe mấy con mụ A, B, C.. nói liên thiên xong ghen linh tinh cái gì?

Ông ta chột dạ, nhưng cố chấp không nhận. Mẹ tôi thở dài:

- Anh làm gì anh tự biết. Anh cứ tự hỏi lương tâm mình đi..

Bị cứng họng, ông ta thở dài:

- Bỏ qua cho tôi lần này đi. Tôi sẽ thay đổi. Vì con..

Nghĩ đến con gái chưa tròn ba tháng, mẹ tôi thỏa hiệp.

Cuộc sống tiếp tục như thế nào thì cứ thế diễn ra. Vì không yêu nên không để tâm, mẹ tôi trong lòng chỉ nghĩ thôi cố gắng tôn trọng nhau để giữ cho con có một gia đình đủ cả bố lẫn mẹ. Thế nên người đó có còn bồ bịch nữa hay không, mẹ tôi cũng không mảy may lo lắng. Ông ta cũng (tạm thời) không còn bắt gà hay mang đồ ra ngoài ăn uống đàn đúm nữa.

Ngoảnh đi ngoảnh lại, chị tôi tròn một tuổi. Mẹ lại mang thai tôi. Ông bố tôi hỏi liệu lần này có phải là con trai không? Mẹ tôi im lặng, một lúc sau mới trả lời:

- Con trai hay con gái thì cũng là con mình. Thời đại nào rồi còn trọng nam khinh nữ chứ?

Nói vậy nhưng trong thâm tâm, ai chả muốn có đủ nếp đủ tẻ cho yên nhà yên cửa. Mẹ tôi thật sự hi vọng tôi sẽ là một bé trai, vì kế hoạch hóa gia đình mỗi nhà chỉ được sinh hai con, nếu sinh con thứ ba thì sẽ bị phạt.

Mẹ tôi nghĩ thai này là con trai thật, vì tôi lộn tùng phèo giẫy đạp trong bụng mẹ tôi rất hăng. Nhưng bố tôi thất vọng rồi.

Mẹ tôi tuy hi vọng đứa thứ hai là thằng cu nhưng khi y tá đỡ đẻ nói là gái, mẹ tôi vẫn hạnh phúc vì con mình sinh ra khỏe mạnh bình thường.

Ông ta không chào đón sự có mặt của tôi. Ông ta chán chường khi biết mẹ tôi vẫn không đẻ được cho ông ta thằng con để chống gậy. Ông ta lấy lý do đó để lại tiếp tục lao vào các cuộc rượu chè thâu đêm, để mẹ tôi một mình xoay sở với hai đứa con: Một đứa gần hai mươi tư tháng và một đứa vừa mới mở mắt chào đời.

Sự có mặt của tôi trong cuộc đời này khiến mẹ tôi bắt đầu một cuộc đời khổ đau và vất vả.

Mẹ tôi không oán không hối, chắc vì đã quen từ lúc sinh chị tôi. Thời gian chăm sóc cho hai đứa nhỏ đã chiếm hết thời gian và tâm trí của bà. Bà lo chị tôi sẽ cảm thấy bị bỏ rơi nên hết sức để tâm từng hành động nhỏ khi đưa tôi từ bệnh viện về nhà.

Bà đặt tôi lên giường, vẫy tay gọi chị tôi đang tròn xoe mắt nhìn vào từ ngoài bậc cửa:

- Con lại đây xem em bé này!

Lũn cũn chạy vào, ngẩn ngơ một phút đến quên cả mút tay, chị tôi trèo lên giường ngó ngiêng. Bất thình lình, cô nàng ghê gớm đưa tay lên cho tôi một cái tát vào mặt. Sức trẻ con chắc không đau, nhưng tôi đang ngủ nên bị giật mình, khóc thét lẹt.

Mẹ tôi vội bế tôi lên nựng đồng thời đưa một tay ra kéo cả chị tôi ôm vào trong lòng:

- Sao con lại đánh em? Đau em chứ. Em bé của con mà.

Chị tôi rơm rớm nước mắt:

- Mẹ cho con ra rìa. Ngủ cuối giường. Chỉ yêu em.. ai cũng bảo thế..

Chưa tròn hai tuổi, nhưng chị tôi cố gắng nói từng từ, chậm chạp diễn đạt nỗi băn khoăn. Mẹ tôi hiểu. Thì ra là người lớn có sở thích trêu những đứa trẻ sắp có em như vậy.

Mẹ tôi xoa đầu chị ấy, dịu dàng:

- Mẹ yêu cả hai chị em. Con cũng yêu em bé nhé! Sau lớn em sẽ chơi đồ hàng với con.

Chị tôi có vẻ biết lỗi, dí mặt vào má tôi:

- Ừ. Ừ. Em ngoan nhé. Ơm. Ơm..

Sau khi bôi đầy nước dãi vào mặt tôi, nàng dắt tay mẹ ra ổ gà, mồm tròn vo kêu muốn ăn trứng. Mẹ tôi sợ cai sữa sớm con không đủ chất nên bao nhiêu trứng gà để lại cho chị tôi hết, còn đi mua thêm.

Ngày ấy đường đắt lắm, lúc mang thai tôi, cai sữa mà lo con đói khát, mẹ tôi sẵn sàng đổi ba yến ngô lấy một cân đường. Thế nên hai chị em tôi đều có da có thịt. Mà mẹ tôi giờ vẫn cười bảo cai đường cho chị tôi còn khổ hơn cai sữa.

Tôi hai tuổi. Mẹ tôi vất vả thêm. Người ta vẫn nói, trẻ lên ba là cả nhà mất việc. Một mình mẹ tôi đi sớm về tối, một tay lo tắm rửa cho con cái, một tay bắt đầu cơm nước.

Lúc mẹ tôi lúi húi trong bếp, chị tôi dắt tôi chơi ở ngoài. Chắc nhàm chán, lại thấy tôi đang chập chững, chị tôi cầm lên một thanh củi chắn ngang đường, ngồi đón đường chắn tôi. Đương nhiên trẻ con tập đi làm sao kiểm soát được tốc độ, tôi vấp vào que, ngã nhào liền lập tức gào mồm khóc lên.

Mẹ tôi vội chạy ra. Chứng kiến cảnh con chị làm con em ngã, vừa đỡ tôi dậy vừa kéo kéo tay chị, hỏi:

- Sao con lại làm em khóc?

- Con cầm que chắn không cho em chạy vào bếp. Em không nghe lời. Em hư.

- Mẹ vụt con xem con có đau không nhé.

Nói rồi mẹ tôi bẻ một cành chó đẻ nhỏ cạnh đó, vụt vào mông chị. Không đau nhưng trẻ con mà, thích khóc là có nước mắt ngay.

- Mẹ đánh con. Đau..

Nhân vật "trụ cột" của gia đình bỗng dưng chạy ở trên nhà xuống, lên tiếng, giọng chói tai đến khó ưa:

- Con chó nó cắn vào đâu con? Sao lại để nó cắn..

Không thèm để ý trông con, thấy con khóc mà không ra dỗ, đến lúc cả hai đứa cùng khóc thì lão ta xông ra gây rối thêm. Mẹ tôi thực sự bùng nổ, hét ầm lên:

- Anh làm bố như thế đấy à? Anh có còn biết quan tâm đến vợ con nữa không?

Mẹ tôi không kể là đợt chiến tranh đó kéo dài bao lâu. Nhưng tôi nghe bác đội trưởng kể với tôi ngày tôi chuẩn bị đi học chuyên nghiệp câu chuyện sau đấy. Những điều đó làm tôi thực sự hận người tôi đã từng gọi là bố, và thêm căm ghét chính bản thân mình tại sao lại không phải là một đứa con trai, để mẹ tôi bớt khốn khổ, dù chỉ là một chút thôi..

Ký ức từ năm hai đến ba tuổi tôi không nhớ rõ. Nhưng đến năm bốn tuổi, trong trí nhớ của tôi chỉ có hình ảnh của mẹ: Hai nách cắp hai đứa con đón đưa đi nhà trẻ, tắm táp cũng như chăm sóc ăn ngủ.

Có duy nhất một lần, tôi đi nghịch bùn một thân lấm lem bê bết, mẹ tôi lại chưa đi làm về. Chiều muộn rồi, chân tay dơ hề hề tôi cũng khó chịu nên chạy vào nhà gọi bố:

- Bố lấy quần áo tắm cho con đi.

Lần này, ông ấy đang nằm lại đứng dậy ra giếng múc nước lên rồi gọi tôi:

- Ra tự rửa ráy chân tay mặt mũi đi.

Tôi lấc ca lấc cấc chạy tới rồi nhẩy luôn vào chậu đứng. Không phải tôi không hiểu trình tự mà cố tình muốn chọc tức ông ấy thôi.

Bị phát vào mông ba phát liên tiếp, tôi đau quá la hét thảm thiết liền bị ông ta xách ngược tai kéo lên:

- Tao bảo mày thò chân vào rửa à?

Tôi gân cổ lên cãi:

- Bố bảo rửa chân tay mặt mũi, con chả rửa chân trước còn gì..

- Mày còn cãi à?

Ông ta bồi thêm cho tôi vài phát nữa vào mông. Tôi vừa nhảy cẫng trong chậu vừa gân cổ lên khóc một cách oan khuất. Nếu cái chậu không phải là chậu nhôm, mà là chậu nhựa, có lẽ tôi đã đạp cho vỡ tan tành rồi. Đáng tiếc không phải, nên tôi bị đau từ đầu (tai) đến chân luôn.

- Sao em con lại khóc đấy?

- Mẹ, bố đang đánh em.

Nghe thấy tiếng của mẹ và chị, tôi tủi thân nấc to hơn. Mẹ tôi đến bên cạnh, nhấc tôi ra khỏi chậu nước, thả xô xuống giếng kéo thùng nước khác lên bắt đầu lau rửa cho tôi.

- Ngoan nín ngay, mẹ vừa mệt vừa đau đầu..

Mẹ nói tôi nghe ngay. Một cảm giác được an ủi lan tỏa khiến tôi không còn nức nở, chỉ khụt khịt mũi.

Câu chuyện mà bác trưởng thôn kể cho tôi nghe diễn ra vào khoảng thời gian này.

Từ lúc mẹ tôi lấy chồng, bên gia đình nhà chồng nhận được thư cũng chỉ hồi âm lại hỏi thăm con trai. Duy nhất một lần, bên đằng nhà nội viết thư lên hỏi thăm được cả con dâu và cháu nội chưa được biết mặt của họ, mục đích là để hỏi xin tiền xây nhà.

Nhưng có lẽ, số tiền mẹ tôi gửi về họ cho là ít quá, nên hai ông bác đằng nội nhà tôi liền khăn gói lên tận nơi xem tình hình thế nào để đòi thêm.

Mẹ tôi bảo chẳng mấy khi người nhà dưới xuôi lên nên bà làm mâm cơm mời cả lãnh đạo thôn đến ăn cơm cho vui.

Cuộc rượu vừa tàn, mấy đứa trẻ con chúng tôi ăn no đã chạy tót đi chơi. Mẹ tôi thấy mọi người đã ăn xong nên tiến vào định dọn mâm, ông bác cả bên nội giơ tay ngăn bà lại:

- Từ từ hẵng, thím ngồi lại đây chúng tôi có chuyện muốn nói.

Mẹ tôi không nghĩ ngợi gì, cười nói:

- Các bác mới lên chơi, cứ từ từ nghỉ ngơi nói chuyện với các bác trên này đi ạ. Em dọn một tí là xong..

Ông bác thứ hai cắt ngang lời mẹ tôi:

- Thím sợ hay chột dạ cái gì mà phải trốn tránh?

Mẹ tôi nhíu mày, đặt mâm xuống, không e ngại nhìn thẳng mặt hai người bọn họ:

- Bác cho là em sợ cái gì? Nếu bác không mệt không cần nghỉ ngơi thì có gì bác cứ nói đi, em ngồi đây nghe.

Ông bác cả vênh vênh cái mặt cao ngạo:

- Có người ngoài ở đây chúng tôi cũng phải nói để cho thím biết đường mà sửa đổi. Thím xem lại mình đi. Chúng tôi đi từ dọc bến xe về đến đây, ai cũng nói là thím đanh đá, quá quắt, động một tí là sinh sự ăn riêng.. Người nhà chúng tôi không dễ bị bắt nạt đâu. Nếu hôm nay thím không xin lỗi chồng thím và cả nhà chúng tôi trước mặt tất cả mọi người, tôi đại diện cho cả họ bỏ thím. Một khi tôi bảo em tôi viết đơn rồi, thím có quỳ xuống xin quay lại cũng không được..

Máu nóng dồn lên mặt, mẹ tôi vẫn cố gắng nói rõ ràng rành mạch từng từ, từng câu:

- Nếu người từ trên bến xe về đây đều biết rõ chuyện trong gầm giường nhà em thì chắc các bác cũng hỏi rõ rồi, các bác cứ làm chủ bảo chú em nhà các bác bỏ em đi thôi. Còn em, em lấy chồng chứ không phải là lấy cả gia đình nhà chồng, nên lỗi lầm hay không, không liên quan gì đến người khác. Em sẵn sàng dắt hai con em đi ăn xin ngay lập tức cũng không có chuyện em nói lời xin lỗi vô lý đâu, chứ đừng nói đến việc bị bỏ rồi còn quỳ gối xin quay lại.

Mẹ tôi nghỉ ngơi, nhấp một ngụm nước cho hạ hỏa rồi lấy sức nói tiếp:

- Các bác lên chơi, em hoan nghênh. Nhưng nhà em chật, các bác bảo em trai các bác tìm chỗ khác để cho các bác ở cho tiện, tiện thể bàn việc cho chúng em ly dị nhé.

Mẹ tôi nói xong, mâm cũng không thèm dọn nữa, phủi mông đứng lên đi tìm chúng tôi dắt vào xóm trong chơi. Về chuyện bị người ta vỗ thẳng vào mặt, mẹ tôi không kiêng nể đưa trả vài cái tát trở lại luôn. Họ không tôn trọng mình thì mình cũng đâu cần phải sun xoe. Dù sao, cuộc hôn nhân này mẹ tôi cũng không cần nữa.

Chả biết về sau mọi chuyện giải quyết như thế nào, có êm đẹp hay không, tôi chỉ thấy mấy ông bác đấy hôm sau ra về mà không nói một lời. Hiển nhiên là không có cuộc ly hôn nào ở đây cả. Chỉ nghe thấy mẹ tôi nói trong bữa trưa ngày hôm sau rằng tiền thai sản lĩnh về mua được hai cân cà chua, anh liệu mà vung tay vung chân, hai mặt con rồi, đừng để cho chúng phải chịu đói khát..

Hai chị em tôi dưới bàn tay chăm sóc của mẹ không nói là béo mũm mĩm nhưng cũng có hai cằm. Mẹ bảo lúc cai sữa đứa đầu, chị tôi không kén ăn nên trông còn đỡ đỡ.

Đến lượt tôi, mẹ cai sữa tôi được mấy hôm thì trông tôi như cái giẻ vắt vai vì không chịu ăn uống gì, chỉ run rẩy nhặt hạt cốm canxi mẹ tôi để trong lòng bàn tay, bỏ vào mồm. Mẹ xót quá lại cho tôi bú lại đến hai tuổi. Lúc ấy tôi bắt đầu ăn uống tốt hơn, không còn cầm cái bánh khảo đi nhà trẻ rồi lại vẫn cầm về như trước nữa.

Tôi ích kỷ từ bé. Đi ngủ tôi toàn đòi nằm giữa cạnh mẹ, đẩy chị vào bên trong. Nhưng về cái ăn uống, tôi chỉ keo kẹt với người ngoài. Hôm nào đi trẻ, mẹ cũng mua bánh kẹo cho hai chị em. Đồ gì không ăn, nếu tôi đưa chị mà chị không lấy, tôi cầm ướt ở trong tay, thà mang về vứt cho con cún Micky nhà tôi cũng không cho đứa trẻ khác.

Mẹ bảo tính cách được hình thành từ bé, chắc chắn tôi biết tiết kiệm hơn chị tôi. Điều này về sau tôi thấy rất đúng. Hoàn cảnh thiếu khốn khó khăn, lại thêm những ám ảnh về tháng ngày cực khổ, tôi luôn hận không thể chia một nghìn ra thành nhiều mảnh để tiêu.

Đến đầu những năm 1990 mẹ tôi làm ăn khấm khá nên là một trong vài nhà đầu tiên trong thôn mua được xe đạp nhãn hiệu Phượng Hoàng. Nhà nào có xe đạp lúc ấy là tự hào lắm.

Hơn thế nữa, sau khi mua xe đạp được một tháng, mẹ tôi mua thêm được một cái tivi. Chỉ là tivi đen trắng thôi, nhưng nếu mở cho mọi người xem rồi thu tiền là cũng kiếm lời vô kể.

Nghe ông bố tôi gợi ý, mẹ tôi không do dự phản đối ngay:

- Mua về cho các con xem thôi, đông người đến phức tạp lắm.

Nghe được mẹ tôi nói thế, nên cứ khi nào nhà tôi mở tivi mà đông người vào xem là tôi lại lặng lẽ ra sau tủ để tivi rút dây ăng-ten. Tôi vòng một vòng ra ngoài, nhìn lên cây cột thu sóng ra chiều hiểu biết lắm, rồi vòng vào bảo mọi người là mất sóng rồi, bình ắc quy cũng sắp hết rồi..

Tuổi thơ của chị em tôi được hạnh phúc nhờ vào những lo toan và hi sinh của mẹ. Chúng tôi được xem trọn vẹn bộ phim "Tây du ký" mà không phải chen chúc đi đâu. Chúng tôi được mẹ mua riêng cho những dây pháo tép để đốt vào tối Giao thừa, được mẹ mừng tuổi vào sáng mồng một Tết.

Hàng năm chị em tôi còn được mẹ tổ chức sinh nhật cho. Thời đấy chưa có bánh kem, mẹ mua cho chị em chúng tôi đầy một mâm bánh kẹo để mời bạn bè đến ăn. Phong trào làm sinh nhật cho trẻ con trong thôn là học theo mẹ tôi từ đấy.

Những tưởng cuộc sống khấm khá lên, hạnh phúc sẽ vẹn tròn viên mãn. Nhưng đúng là "giang sơn dễ đổi, bản tính khó rời", có tí tiền của, bố tôi bắt đầu sĩ diện quay lại ăn chơi sa đọa.

Mẹ tôi khuyên bảo thì ông ta sinh sự đòi ăn riêng với lý do "tiền tao làm ra tao tiêu, không tiêu của mày". Cho dù có tức giận đến đâu, mẹ tôi cũng chỉ xưng "anh- tôi" chứ không bao giờ mày tao như thế.

- Anh cứ như vậy, thiên hạ người ta cười cho..

- Kệ tao.

Mẹ tôi không kệ cũng không được, bởi ông ta ngay từ đầu có chút tình cảm hay sự tôn trọng đối với mẹ tôi đâu mà ông ta lắng nghe. Thiên hạ đúng là đang cười. Một số thành phần cười sung sướng vì đã xúi bẩy được bố tôi phá phách như thế.

Kỳ lạ là sau khi phá ra ăn riêng, ăn chơi hết tiền thì ông ta lại mặt dầy xin quay lại. Mẹ tôi mệt mỏi kiên quyết bảo đã viết xong đơn ly hôn rồi, chỉ chờ ông ấy kí để gửi lên tòa án.

Ông ta ngay lập tức nổi điên:

- Mày bị điên à? Mày thích bỏ nhau tao cho mày chết! Mày có thích thành giống như thằng D điên ở xóm trên không? Tao cho mày được như thế..

Mẹ tôi thật sự choáng váng. Ông ta đang nói sẽ bùa chài cho người đầu ấp tay gối bao lâu nay- người mẹ của hai đứa con ông ta thành điên dại. Chính vì lời dọa dẫm không kiêng dè này khiến mẹ tôi không thay đổi quyết tâm cắt đứt.

Ông ta không kí, mẹ tôi cũng đơn phương gửi đơn ra tòa và tạm thời đưa chúng tôi sang gian phòng khác để ngủ, chờ quyết định của tòa án.

Tôi biết, mẹ tôi dằn vặt, khổ đau và áy náy rất nhiều với suy nghĩ giữ hay không giữ cho con cái một mái nhà trọn vẹn. Cứ tự giằng co bao nhiêu đêm như thế, mẹ tôi phờ phạc héo hon đi rất nhiều.

Chúng tôi lớn lên và hiểu được mẹ đã từng đấu tranh tư tưởng khủng khiếp đến mức nào mới đưa ra được quyết định nuôi con một mình dù biết là sẽ phải trải những tháng ngày cơ cực.

Mẹ bảo ai cũng mong con mình lớn lên dưới một mái nhà đầy đủ, không khuyết thiếu vai trò của ai. Nhưng mẹ không muốn các con phải chứng kiến cảnh năm hôm ba bữa người bố của mình lại sinh sự chửi bới, ăn riêng ăn tây. Có một người bố chỉ biết lo cho bản thân mình sung sướng ngoài ra không màng gì cả, thì thà mẹ để các con không có bố còn hơn. Mẹ sợ các con bị ảnh hưởng tâm lý vặn vẹo ấy, nên sau này các con có trách mẹ cũng cam chịu.

Sau khi mẹ tôi đâm đơn ly hôn, tòa án cũng theo đúng quy trình hòa giải, nếu hai bên không hòa hợp được nữa thì mới tiến hành đến những bước tiếp theo.

Trước ngày có giấy gọi mẹ tôi ra tòa làm thủ tục chính thức ly hôn, tôi thấy mấy cô chú trên tòa án xuống xác minh tài sản. Mẹ tôi mời họ vào nhà uống nước. Tôi thấy họ vừa ngồi xuống thì mẹ tôi đưa ra một cái phong bì, nói rằng "anh chị giúp tôi, tôi muốn nuôi cả hai đứa con.".

Mấy cô chú đấy bảo họ thương hoàn cảnh mẹ con tôi, nên sẽ cố giúp, không cần phải cảm ơn gì cả.. Đưa đi đẩy lại hai lần, họ kẹp phong bì vào quyển sổ đen rồi rời đi.

Mẹ tôi vẫn sợ ông ta sẽ đòi nuôi một đứa trong hai chị em tôi. Thế nên đêm ngủ, mẹ tôi mỗi tay ôm một đứa, dặn đi dặn lại:

- Nếu mai có người xuống đón các con lên hỏi đứa nào muốn theo ở với bố, các con nhớ nói là con chỉ muốn ở với mẹ, nhớ chưa? Ba mẹ con mình sẽ sống cùng nhau, không thể để ai tách ra cả.

Mẹ tôi lo lắng bao tháng ngày bằng thừa rồi. Khi tòa hỏi mẹ tôi có yêu cầu gì không, mẹ tôi bảo muốn nuôi cả hai đứa con. Tòa hỏi ông ta có đồng ý không, mọi người đều ngạc nhiên là ông ta không phản đối. Nhưng ông ta có yêu cầu là tài sản phải chia đôi, vì mẹ tôi tự nguyện muốn nuôi hai đứa. Sau khi ly hôn ông ta cũng sẽ không liên quan gì cả.

- Chị có ý kiến gì không? Theo luật thì người cha phải chịu trách nhiệm chu cấp cho con đến năm mười tám tuổi.

Mẹ tôi đồng ý chia cho ông ta một nửa tài sản để có được hai chị em tôi. Và từ lúc ly hôn đến lúc chúng tôi trưởng thành, ông ta không hề chu cấp một đồng nào để nuôi con, mẹ tôi cũng không đòi hỏi. Mẹ tôi bảo không cần để chúng tôi phải dây dưa với người bố vô lương tâm như thế.

Trở về từ tòa án, ông ta mang thóc gạo ra chia đôi, bảo rằng ngày mai sẽ nhờ người cưa nhà ra làm hai, phần sân trước và sân sau sẽ lấy tre rào lại ngăn đôi.

Suy nghĩ một lát, mẹ tôi gợi ý:

- Tôi sẽ đứng ra xin đội một mảnh đất khác cho anh ở. Đất và nhà đừng chia ra, để lại cho con được không?

Ông ta lắc đầu:

- Không được, có đất chưa có nhà thì tao ở đâu? Hay là đưa tao tám trăm, tao gom góp dựng cái nhà khác..

Mẹ tôi bảo hiện tại tiền có một triệu thì chia đôi ra mỗi người được năm trăm ngàn, để mấy hôm nữa gom đủ mẹ tôi đưa được không?

Ông ta phất tay bảo thôi cứ đưa đây năm trăm ngàn cũng được. Năm 1993 tôi không nắm bắt được giá cả thị trường, nhưng chắc chắn số tiền đó cũng là rất lớn, vì trừ ra năm bao thóc, thì đó là cả gia sản của ba mẹ con tôi lúc bấy giờ.

Mẹ tôi lấy tiền ra và loay hoay tìm giấy bút:

- Đợi tôi lấy giấy tờ, ông ghi biên nhận cho tôi mấy chữ..

Ông ta không kiên nhẫn gạt đi:

- Sao phải giấy tờ? Đã nói thì sẽ làm. Tao không ăn cứt con đâu mà lo..

Ông ta cầm thêm số tiền năm trăm chỗ mẹ tôi, thu dọn chỗ bát đĩa xoong nồi đã chia đôi, tháo dàn ăng-ten, xếp tivi vào hộp, tháo cái giường mới đóng ở phòng ngoài, cất cả cái đèn tọa đăng vào hộp đồ của ông ta một cách rất nhanh nhẹn. Ông ta tự chọn đồ ông ta muốn, để lại cho mẹ con tôi cái xe đạp và chiếc đèn dầu nhỏ.

Hai chị em tôi mắt tròn mắt dẹt nhìn ông ta. Thấy ông ta định bê tivi đi, tôi lao đến kéo ống quần ông ta:

- Bố mang tivi của con đi đâu? Trả lại cho con.

Ông ta hất hất chân giũ tôi ra:

- Tránh ra tao đang bận.

Chị tôi thì mếu máo:

- Bố mang cả giường mới của con đi đâu?

Vừa khóc chị tôi vừa gắng sức lôi cái dát giường trở lại. Mẹ tôi tiến lên dỗ hai chị em tôi, bảo nao mẹ mua cho cái khác, rồi quay sang mở miệng cầu tình với ông ta:

- Hiện tại con đi học rồi, anh để lại cái đèn tọa đăng cho chị em nó học bài buổi tối đi.

Ông ta cương quyết không đồng ý để lại bất cứ thứ gì ông ta đã chọn. Thế nên hai chị em tôi khiêng được một cái lạch giường vào nhà thì ông ta ôm được cả đống ra sân.

Mẹ tôi kéo hai chị em tôi vào nhà vẫn không dỗ được chúng tôi nín khóc vì tiếc cái tivi và cái giường mới. Chú hàng xóm thấy vậy bèn đến bên cạnh ông ta, khuyên bảo một cách rất đúng lý hợp tình:

- Em thấy anh cứ để lại cái giường cho các cháu đi. Trẻ con thích đồ mới, nhưng là mới với chúng thôi. Anh còn phải đi lấy vợ, phải đóng giường khác chứ?

- Nhưng hiện tai tao chưa có gì để ngủ..

Thấy ông ta băn khoăn, chú ấy cười:

- Đàn ông như anh em mình ngủ ở đâu chẳng được. Anh cứ đem tạm cái giường cũ đi..

Ông ta xuôi tai đồng ý. Chú hàng xóm giúp mẹ con tôi chuyển cái giường vào lắp lại ở vị trí cũ. Nhưng cái tivi và cái đèn tọa đăng thì vẫn bị ông ta mang đến nhà đồng hương của ông ta dưới bốn con mắt ai oán và tiếc hận của hai đứa con gái.

Không ai có thể ngờ được là một tuần sau đó, ông bố tôi trở về với một cái cưa trong tay. Ông ta bắc thang trèo lên nóc nhà hì hục xì xoẹt cưa cả một buổi sáng.

Hai con nhóc chúng tôi đi học về thì cũng chỉ tò mò ngửa mặt lên nhìn rồi thôi, không biết ông ta đang chơi trò gì nên cũng không dám nói gì. Nhưng đến tầm mười giờ trưa, mẹ tôi vội vàng trở về để nấu cơm thì mọi chuyện trở nên ầm ĩ.

Thấy ông ta ngồi cưa chễm chệ trên nóc nhà, mẹ tôi tức đến nhẩy dựng:

- Anh làm cái gì đấy? Xuống ngay cho tôi. Anh định làm thằng lừa đảo à? Anh không nhớ anh đã nói gì hay sao?

Ông ta mặt tỉnh bơ, thản nhiên trả lời mẹ tôi:

- Phần nhà đất của tao, tao phải lấy đem đi.

- Nhưng tôi đã đưa cho ông năm trăm ngàn, ông bảo ông sẽ không ăn cứt con..

Ông ta trơ trẽn:

- Đấy là tiền mày bồi thường cái giếng, coi như tao bán rẻ luôn cái giếng, mày mua lại để có nước mà dùng.

À thì ra cái giếng ở phần đất của ông ta, nên khi lật lọng ông ta lấy cái giếng đó ra làm lý do. Mẹ tôi sôi máu:

- Tôi và anh hôm đó đã nói rõ ràng..

Ông ta ngang ngược:

- Mày chưa xin đất khác cho tao. Hiện tại, tao cứ rào lại đã. Tao bảo đổi được đất thì sẽ để lại đất cho mày. Còn lại cái gì của tao, tao mang đi được thì tao mang..

Mẹ tôi ngã ngửa. Rõ ràng hôm đó bảo phải bắt ông ta viết giấy biên nhận, mà cuối cùng quay đi quay lại vẫn bị ông ta dùng miệng lưỡi tráo trở lừa mất không nửa triệu bạc.

Đó là lần đầu tiên tôi nhìn thấy mẹ khóc. Mẹ đứng sững sờ, ôm hai chị em tôi. Những giọt nước mắt căm hận của mẹ rơi xuống đầu, mặt, cổ chị em tôi, đắng cay, bỏng rát. Tôi đứng ôm bên chân mẹ một lát thì tê chân không đứng nổi bèn khẽ động đậy, ngước mắt lên nhìn mẹ:

- Mẹ ơi, đi vào nhà ngồi đi, con mỏi chân.

Biết dù có cãi nhau cũng chẳng thắng được, đánh người cũng chẳng có sức, mẹ tôi rã rời dắt hai đứa vào nhà rồi xuống bếp đi nấu cơm. Ngồi trong bếp, mắt mẹ tôi lại đỏ thêm vì khói.

Thế rồi ông ta cũng thành công trong việc cưa đôi nhà và dỡ rồi di dời đi hết. Qua bọn trẻ con cùng chơi trong xóm, tôi được biết một chuyện mà tôi thấy vô cùng khó chịu.

Chúng nó bảo tôi là bố mày dỡ nhà đi làm chuồng lợn và hố xí mới cho nhà dì hai (là dì ghẻ, mẹ ghẻ đấy ạ) của mày. Giấy dầu lợp nhà còn cho nhà nó một cuộn để nhóm bếp, mẹ nó bảo nhóm lửa bằng giấy này sướng cực, dễ bắt lửa.

Khi mẹ tôi xin được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đưa cho ông ta, thì nhà cửa đã xiêu vẹo không ra hình thù. Mẹ tôi chặt tre về nhờ người chống lại phía ông ta đã dỡ đi để đề phòng nghiêng quá sẽ bị đổ lúc nào không biết.

Chú đội trưởng khó nghĩ vì không nhanh chóng giải quyết được chỗ đất ở mới cho bố tôi nên chú nhường ra thêm phần đất ngô của chú cho mẹ tôi làm. Mẹ tôi từ chối, chú dứt khoát đẩy sang:

- Chị không làm, em cũng cho người khác làm thôi. Em bận cũng không làm được. Chị cố gắng trồng trọt để nuôi nấng các cháu.

Mẹ tôi rơm rớm nước mắt nói lời cảm ơn. Người ngoài còn có lòng trắc ẩn, vậy mà người làm bố lại đang tâm phá đi ngôi nhà của con, tranh đoạt, cướp đi từng miếng cơm của con. Đến hổ dữ cũng không ăn thịt con..

Mẹ tôi nuôi được hai con chó, một đen một vàng. Hôm chở nốt đống cột nhà đi, ông ta lấy dây xích cổ chú chó vàng, lôi xềnh xệch theo. Nhưng ông ta tối ngày đi vắng nên cứ thả chó ra, nó lại chạy về với chúng tôi. Thấy nó đói móp bụng, đến bữa tôi vẫn cho nó ăn cùng con đen. Về sau mẹ tôi phải trả thêm năm mươi nghìn nữa để chúng tôi gọi con vàng theo về.

Mẹ tôi xoa đầu nó, bảo:

- Tao đã trả tiền mua mày rồi. Từ giờ, mày cứ ở đây thôi.

Con chó rất khôn. Mọi hôm cứ được ăn xong là tối nó lại về nhà chủ nó. Đến khi nghe mẹ tôi bảo vậy, nó không một lần bén mảng về với ông chủ lang bạt khắp nơi kia nữa.

* * *

Mẹ bắt đầu dậy hai chị em tôi cách nấu cơm. Sau vài lần cơm hết khê cháy khét lại đến sống sượng trương phình, chị em tôi cũng nấu được nồi cơm củi có lớp cháy vàng ươm dày cả phân mà không bị cháy đen. (Ăn miếng cơm cháy này thơm giòn lắm. Đến bây giờ tôi vẫn thích chấm với nước mắm ớt).

Nhưng tôi là đứa nhát gan, to mắt. Tôi sợ ma vô cùng, kể cả là ban ngày. Nếu phải ở hay đi đâu một mình, tôi đều run như cầy sấy vì tưởng tượng ra đủ kiểu ma quỷ.

Có một lần tôi tan học sớm hơn chị tôi nên về trước. Về đến nhà mới nhớ ra là mẹ tôi hôm nay đi làm nương. Tôi nén nỗi sợ, cất cặp sách vào nhà rồi chạy vù xuống bếp nấu cơm. Khổ nỗi, trong bếp chỉ còn mấy thanh củi nhỏ để "làm lòm".

Không phải tôi lười, là tôi sợ ma. Tôi có cảm giác cứ khi tôi ở một mình là đâu đâu cũng có những cái bóng vật vờ theo tôi, những đôi mắt khuôn mặt dị hình dị dạng nhìn chằm chằm tôi. Thế nên, lấy hết can đảm mà tôi cũng chỉ dám ra sau bếp nhặt thêm được hai thanh củi nhỏ. Đương nhiên nồi cơm hôm ấy bị sống nhăn răng..

Mẹ tôi và chị tôi trở về cùng một lúc. Nhìn nồi gạo trắng hếu không có tí hơi nóng, mẹ tôi chép miệng thở dài:

- Sao con không ra lấy củi ở bên cạnh chuồng lợn vào mà nấu. Không có than làm sao cơm chín được.

Tôi đỏ mặt lặng im cúi nhìn ngón chân mình. Tôi không dám nói ra là tôi rất sợ ma. Chị tôi kéo tay tôi, lôi đi:

- Ra đây, chị chỉ cho. Từ sau về trước cứ thế mà lấy.

Thế là tôi tranh thủ ôm thật nhiều củi vào trong bếp để dành.

Vì mẹ đã hết tiền, chúng tôi uể oải mãi mới ăn hết bát cơm với rau luộc chấm mắm. Mẹ động viên chúng tôi:

- Ngoan. Chịu khó. Mấy hôm nữa làm xong cỏ đỗ, mẹ đi chợ mua ít thịt về băm xào khô bỏ trong lọ cho hai chị em ăn dần, được không?

Nghe thấy có thịt, chị em tôi cảm thấy phấn khởi hẳn lên.

Dù chia tay đường ai nấy đi, nhưng mẹ tôi chưa một lần nói xấu về người cha vô trách nhiệm ấy trước mặt hai đứa con của bà. Mẹ tôi vẫn để chúng tôi tự do đến chơi với ông ấy vào những buổi chúng tôi không đi học.

Ông ta chuyển vào xóm trong dựng một cái nhà nhỏ bên cạnh hồ nước. Vì bãi đất đó rộng, ông ta trồng dưa hấu. Đó là loại quả mới lạ và vô cùng hấp dẫn đối với bọn trẻ chúng tôi. Thế nên chúng tôi thường xuyên tới.

Phải nói là việc chứng kiến từng quả từng quả dưa to lên nhanh, mỗi ngày một khác biệt là điều rất thú vị. Chị em tôi thích thú dạo trong ruộng dưa không biết chán và lấy móng tay đánh dấu vào quả mà mình thích nhất. Sau đó, chị em tôi mặt dầy năn nỉ "bố ơi, bố ơi nhớ để dành quả đấy cho bọn con nhé!".

Thấy vẻ mặt chúng tôi hào hứng bừng bừng như thế, ông ta cũng không nói gì. Chị em tôi năng đến chơi hơn, vì thế hay gặp đúng bữa ông ta ăn cơm. Có lần mải bắt bọ cho dây dưa có quả mà mình chọn, chị em tôi say sưa đến chập tối còn chưa về.

- Chúng mày về đi cho tao còn ăn cơm. Tí nữa mẹ mày nấu cơm xong không thấy lại phải đi tìm.

Ông ta gọi với ra rồi xoay người vào nhà. Chị em tôi dắt nhau ra về. Nhưng đi ngang qua cửa, tôi ngửi thấy mùi thơm của thịt nên đẩy cửa ra, nhẩy tót qua bậc cửa vào trong nhà:

- Hôm nay bố ăn cơm thịt à? Cho con ăn mới!

Tôi sáng mắt trông mong nhìn đĩa thịt, thiếu chút nữa là chảy nước dãi. Nhưng ông ta lạnh lùng:

- Về nhà mày mà ăn.

Tôi chảy nước mắt, dấm dứt đi ra ngoài. Trẻ con mà, dễ xấu hổ, dễ tủi thân. Chị tôi nắm tay tôi kéo đi:

- Cần gì chứ. Từ giờ không thèm đến đây nữa. Mấy nữa mẹ cũng mua thịt. Tí về mình rán trứng ăn.

May mà về đến nhà, tôi không còn tí nước mắt nào nữa. Nếu để mẹ nhìn thấy và biết nguyên nhân, chắc mẹ tôi sẽ buồn kinh khủng. Đến bữa cơm tối, tôi được chị nhường thêm cho một miếng trứng nên thấy thỏa mãn vô cùng.

Đúng mười ngày, hai chị em tôi không thèm bén mảng đến đó một lần nào cả. Nhưng dù tự ái có cao đến đâu, chúng tôi vẫn chỉ là những đứa trẻ bảy, tám tuổi. Dưới sự vẫy gọi của những quả dưa xanh đen bóng loáng, lại thêm thằng bé cạnh nhà khoe "hôm nay tao đi ra ruộng dưa của bố mày cùng với dì N, tao được ăn dưa hấu rồi nhá! Ngon cực!".

Thế là chiều mát, hai chị em tôi lại dắt nhau xuống thăm ruộng dưa. Mặc dù quả dưa chúng tôi chọn không còn trên dây nữa, nhưng chúng tôi cũng không ngoài ý muốn và cũng không dám ý kiến gì, vì biết không phải của mình, đời nào ông ấy cho mình quả to thế.

Vòng một vòng sờ mó những quả dưa còn lại xong, chị em tôi đang định ra về thì ông ta gọi lại:

- Chị em mày có ăn dưa hấu không? Vào đây!

Ông ta đưa cho chúng tôi miếng dưa vẫn còn non, nhìn chưa được đỏ lắm. Nhưng vì hiếm lạ, chúng tôi ăn ngon lành. Ăn hết miếng dưa, đang định ra về, ông ta bảo:

- Về bảo mẹ mày có mua dưa hấu đi bán không thì tao để lại cho vài quả mà kiếm ít tiền. Nhanh đấy không là tao bán hết.

Chị em tôi vội vã về nhà giục mẹ mua, vì chỉ có mẹ mua rồi thì hai chị em mới được ăn thỏa thích. Mẹ tôi biết tỏng là không có chuyện lão ta cho con mình ăn được miếng nào tử tế đâu, nên đưa cho chị tôi ba mươi ngàn để hai chị em quay lại lấy dưa về.

Hồ hởi khiêng bao dưa vào nhà, chị em tôi nuốt nước bọt ừng ực nhìn mẹ tôi chọn quả to đẹp nhất trong số ba quả, bổ ra cho cả nhà ăn no nê.

Vuốt cái bụng căng tròn thỏa mãn, tôi bảo mẹ:

- Mai mẹ bổ hai quả này bán đi. Con ăn đủ rồi.

Mẹ nhìn hai chị em tôi, cười tủm tỉm:

- Ừ. Mai mẹ bổ rồi phần cho mỗi chị em một miếng to để đi học về ăn cho chán hẳn đi.

Dù tối hôm trước ăn no dưa rồi, nhưng trưa hôm sau đi học về, hai đứa tôi vẫn vô cùng vội vã hướng tới sự vẫy gọi của hai miếng dưa hấu to.

Không kịp cất cặp về nhà, hai chị em tôi chạy thẳng ra ngã ba, hướng về chỗ mẹ hay ngồi bán rau. Chúng tôi chẳng thấy mẹ đâu, chỉ thấy bọn trẻ con đang dùng cả bàn tay móc ra từng miếng dưa hấu đáp nhau. Thấy chúng tôi, một thằng bé đang ôm nửa quả dưa chạy tới cáo trạng:

- Bố chị bán cho mẹ chị hai quả dưa hấu đều thối hỏng. Mẹ chị bổ ra không ăn được nên cho bọn em chơi.

Chị tôi có vẻ tức giận hơn tôi, nên không kịp hỏi xem thế mẹ tôi đâu rồi, mà cứ thế lôi xềnh xệch tôi theo. Tôi biết ý của chị tôi. Chúng tôi phải đi hỏi tội và phục thù.

Xuống đến nơi nhưng không thấy ông ta ở nhà, chị em tôi vòng ra ruộng. Nhìn khắp không thấy ai, hai chị em tôi bẻ mỗi đứa một que tre nhọn, nhìn nhau cười nham hiểm.

Mẹ tôi lăn lộn đủ việc để kiếm sống, để kiếm tiền nuôi chị em tôi ăn mặc, học hành cho bằng chúng bạn. Ngoài mấy ngàn mét vuông đất bãi trồng ngô, mẹ tôi mượn thêm cả đất đồi để trồng đỗ. Ngày nông nhàn thì mẹ lại đi buôn rau củ, ngô thóc.. bất cứ thứ gì có thể kiếm thêm để dành dụm tiền cho tương lai chúng tôi.

Vì mẹ luôn phải đi sớm về muộn, chị em chúng tôi tự nấu cơm, tự ra vườn tìm rau. Trẻ nhỏ nhưng nhà nghèo, chúng tôi tự biết chi tiêu tiết kiệm. Hôm nào nhà có trứng thì ăn trứng, hôm nào mẹ cho hai ngàn thì đi mua đậu phụ về rán rồi sốt cà chua. Kể cả thường xuyên không có thịt, chỉ có bát rau cải luộc chấm mắm, mẹ con tôi vẫn ăn cơm rất vui vẻ.

Nhà không còn tivi nên chiều tối nấu cơm và tự tắm rửa cho nhau xong, chị em tôi chạy sang nhà đối diện nghe đài. Nhà bên ấy có ba chị em gái, có việc nấu cơm thôi cũng chành chọe, có hôm còn đánh nhau ầm ĩ. Nhưng chúng tôi vẫn thích sang vì chị lớn nhà đấy hay mượn được băng ca nhạc về nghe.

- Cô này hát hay thế. Em thấy sao giống giống cảnh nhà mình.

Tôi cảm khái khi nghe đến giai điệu "anh bỏ em rồi, bỏ con mình, anh đành lòng sao.."

- Đấy là mẹ bỏ bố, chứ không phải mẹ bị bỏ, xong bố bỏ luôn hai chị em mình.

Chị tôi nói rồi thở dài thườn thượt như người lớn. Chính vì chứng kiến cảnh mẹ đơn độc chèo lái đến khô quắt người đi, nên chị em tôi thường dỗ mẹ mỗi tối là "sau này bọn con sẽ không lấy chồng đâu, ở vậy nuôi mẹ. Có gì ngon sẽ cho mẹ ăn trước, giống như thịt gà mẹ để nguyên cả hai cái đùi cho bọn con í. Mẹ thích ăn gì thì để mẹ ăn chán thì thôi.."

Mẹ tôi vừa ra sức phe phẩy cái quạt, quạt mát cho con, vừa cười ra tiếng:

- Nao lấy chồng rồi, nấu cơm nếp thì mang cho mẹ miếng cháy, bảo mẹ ăn cho thơm mồm; còn đồ xôi thì xúc phần trên mặt bị hấp hơi nhão nhoét, bảo mẹ ơi răng mẹ yếu rồi chỗ này mềm dễ ăn.. có đúng không?

Tôi kháng cự:

- Không. Chỗ nào ngon mang cho mẹ trước. Mà con đã bảo không lấy chồng. Lấy chồng vào phải khổ như mẹ thì lấy làm gì..

Mẹ tôi ngậm ngùi:

- Có phải ai cũng như thế đâu.. chỉ cần các con lựa chọn thật kĩ là được..

* * *

Cuối hè là đến thu ngô vụ thứ hai trong năm. Một mình mẹ tôi cân công việc của mấy người liền, đến cơm cũng chẳng kịp ăn. Vì thu hoạch đồng loạt nên xe bò và công nông không đủ cho cả đội thuê. Trong khi đó, bắp ngô thì đã bẻ xuống hết chất thành đống rồi. Mẹ tôi vội vã về nhà lấy cơm mang ra đồng, vừa đi vừa dặn:

- Hai đứa tự lấy cơm ăn rồi đi ngủ. Mẹ mang cơm ra đồng ăn để trông ngô không họ vác trộm vài bao thì chết.

Hai ngày sau, sân nhà tôi ngô chất đống cao gần bằng nóc nhà. Mẹ tôi lại lầm lũi ngồi bóc bẹ ngô. Ngày ấy làm gì đã có găng tay bảo hộ như bây giờ. Mà nếu có, tôi dám chắc mẹ cũng chẳng mua.

Hai bàn tay mẹ tôi vì cọ sát với áo ngô nhiều nên sần sùi thô ráp như bao tải, có chỗ còn nứt ra, tứa máu giống như bị nẻ trong mùa đông. Nhưng tôi không thấy mẹ xuýt xoa hay kêu đau một câu nào.

Chị em tôi cũng không đến nỗi lười để mẹ bóc ngô một mình. Chúng tôi không đi chơi nữa. Ngồi bóc bẹ ngô ngoan ngoãn, tuy rằng chậm chạp và chả ăn thua, nhưng coi như có người nói chuyện với mẹ.

Thu hoạch vất vả thế nhưng mẹ tôi vẫn ăn cơm rau canh còn chị em tôi thì ăn cơm trộn mỡ và chan thìa nước mắm. Đó là món hấp dẫn thứ hai trong kí ức của tôi, sau món thịt băm. (Món thịt băm này là chút thịt dính trên miếng mỡ khổ, mẹ tôi mua về lọc ra, băm xào khô cất lọ cho hai đứa tôi ăn dè ấy; còn bì thì mẹ tôi lọc ra xào ăn trong ngày luôn).

Khi sắp bóc xong đống ngô cao ngút tận trời, nhà tôi đón hai vị khách là bạn của mẹ tôi trước đây. Cô chú ấy xuống chơi khi nghe tin mẹ tôi đã ly hôn và một mình nuôi hai đứa con. Cô ấy nhăn nhó:

- Sao chị dại vậy, phải bắt ông ấy phụ cấp tiền nuôi con chứ. Em đợt này về quê lâu quá. Giá như em biết sớm hơn, em sẽ không để chị làm vậy..

- Kệ đi em. Chị không muốn dây dưa nhiều..

Cô chú ấy có điều kiện nên mang cho chị em tôi nhiều đồ lắm: Bánh kẹo, dép mới, vở viết và cả bút mực. Thế là từ đấy, hàng tháng chị em tôi lại có thêm niềm vui mới: Chờ vợ chồng cô chú ấy xuống chơi để được nhiều quà.

* * *

Bình yên không bao lâu, thôn xóm nhỏ của chúng tôi bị cơn bão đánh đề ập đến. Bao người cửa nát nhà tan. Mẹ tôi cũng không tránh thoát khỏi con ma đề đóm đến nỗi suýt nữa thì đem cả nhà đất đi gán..

Đến bây giờ tôi vẫn không hiểu sao mọi người lại có trí tưởng tượng phong phú như thế. Từ một con số mà có thể luận ra trăm kiểu để ghi đề, nào là trai tiến gái lùi, nào là bóng bẩy với chả hình hài.

Lợi hại hơn, các bạn cóc còn được hoan nghênh như thần tài, hễ nhẩy ra lọt vào tầm mắt của con người là y như rằng bị bắt lại, vật ngửa ra xem trên bụng có hình giống con số nào không để còn đi gặp chủ đề.

Mẹ tôi chuẩn bị rất nhiều hộp để đựng cóc. Trong hộp có cả cơm (mà hình như cóc không ăn cơm) để đầy nền nhà. Nếu số cóc ấy đem làm ruốc chắc phải được vài lạng, nhưng thèm thế nào, mẹ tôi cũng chỉ mua ếch về nấu cho chị em tôi ăn, chứ không dám thịt cậu tía.

Không rõ được ăn thua như thế nào mà hầu như sáng nào ngủ dậy, mẹ cũng hỏi chị em chúng tôi có nhớ đã mơ thấy gì không để mẹ tôi còn luận đề. Ai trong xóm tôi cũng có một quyển và mọi người trân trọng nâng niu giống sách bí kíp võ công vậy.

Thấy ánh mắt mẹ trông mong, tôi ngái ngủ:

- Con mơ thấy mẹ đứa bạn con biến thành ma rồi đuổi bắt con. Nhưng con không sợ, vì con nhớ mẹ bảo người chết thì ba ngày sau mới biết là họ đã chết..

Lời nói của tôi làm sắc mặt mẹ trắng bệch. Tôi thấy cả người mẹ run rẩy, trên trán mẹ túa ra rất nhiều mồ hôi giống như lúc mẹ đi làm về muộn mà còn cố vác theo năm, sáu cây tre dài.

Chị tôi hoảng hốt lay lay người mẹ:

- Mẹ! Mẹ đừng sợ. Họ mới chết hôm qua thôi mà..

Cuối cùng thì mẹ tôi cũng tỉnh táo lại. Mẹ bưng mặt khóc nức nở vì hối hận đã mang hết tiền của để dành ra chơi đề, vì sợ hãi khi nghĩ đến cảnh mất cả nhà rồi túng quẫn đến mức phải thắt cổ giống như cô kia, vì đau lòng khi tưởng tượng ra các con mình lôi thôi lếch thếch khi không còn mẹ..

Dù sao thì trong cái rủi có cái may, trong khi nhiều nhà đã phải chịu cảnh "ra đê mà ở", thì nhờ mẹ tôi đã "tỉnh đòn", chúng tôi vẫn có một mái nhà tranh để đi về.

Bọn trẻ con chúng tôi vẫn chưa ý thức được mức độ nghiêm trọng của đề đóm, vẫn hồn nhiên kể cho nhau nghe xem hôm nay nhà nào ăn mừng, nhà nào đánh nhau, nhà ai có thêm người tự tử.. vì nạn đề còn quấy phá ở xóm nhỏ này hơn một năm trời nữa.

Sau khi theo mẹ tôi ra ruộng lúa để thả hết các cụ cóc tía về với thiên nhiên, tôi thấy có cụ chắc vì ở lâu với mẹ tôi rồi nên còn lưu luyến không muốn rời, cứ nhẩy theo sau mẹ tôi. Tôi lặng lẽ đuổi kịp, thẳng chân sút một phát cho cụ bay vào bụi cỏ gần đó. Chỉ khi các cụ cóc này biến hết đi, mẹ tôi mới có tiền để mua thịt về kho.

Nhưng con ma đề đâu có dễ dàng buông tha nhà tôi. Mẹ tôi cai không chơi nữa, nhưng cả đội vẫn vô cùng náo nhiệt thi đua ghi đề. Của nả nhà ai cũng dần đội nón ra đi. Cả xóm tả tơi như thời loạn và dẫn đến tình trạng trộm cắp vì "đói ăn vụng, túng làm liều.".

Hai con chó nhà tôi bị đánh bả chết. Trước khi chết, chúng vẫn kịp chạy về nhà kêu oăng oẳng rồi nằm sùi bọt mép ở góc sân, một lúc sau thì nằm im chết thẳng cẳng. Phải nói là chị em tôi đã khóc hết nước mắt khi chứng kiến cảnh tượng thương tâm đó.

Mẹ tôi đi làm đến trưa muộn mới về, vừa vào cổng liền nhìn thấy hai đứa con mắt sưng húp ngồi ở góc sân khóc nức nở. Mẹ tôi nhăn mày:

- Nắng như này ngồi phơi nắng lại ốm thì sao..

Nói hết câu thì mẹ tôi cũng nhận ra điều bất thường: Chó nhà tôi bị ăn phải bả, chết liền hai con.

Mẹ tôi định đem chôn, nhưng cô hàng xóm chạy sang bảo "Chị thịt đi. Em thịt cùng xong em gọi bên bản họ mua cho một con. Một con để lại em ăn với. Chôn làm gì, phí của, không sao đâu.".

Cô ấy thuyết phục được mẹ tôi, nhưng đến lúc nấu xong, mẹ sợ nên chỉ cho chúng tôi ăn thử hai miếng. Mặc dù thèm thịt, nhưng vì nghĩ thương bọn chó, nên sau khi ăn xong hai miếng thịt của chúng nó, chị em tôi bảo nhau là "ăn thế thôi không nó về oán mình đấy!".

Cũng may là không ai ăn thịt chó xong bị làm sao, nhưng nhà tôi lại bắt đầu những tháng ngày đen đủi.

Vì không còn chó giữ nhà, con lợn mẹ tôi mua về nuôi làm giống mới được vài ngày liền bị bắt trộm ngay trong đêm hôm sau. Đàn gà cũng bị trộm hết, chỉ còn sót một con hay ngủ trên cây. (Hôm sau mẹ tôi nhử gạo trong lồng, nó chui vào bị mẹ tôi bắt làm thịt, không thì cũng mất nốt).

Dù mẹ tôi đã rất cẩn thận, nhưng hở ra cái gì là bị mất cái đó. Mấy thằng trộm trộm hết đồ đáng giá rồi, còn cạy cả cửa bếp nhà tôi ra, lấy đi nốt mấy cái xoong quân dụng to mà trước đây mẹ tôi hay dùng để nấu cám lợn. Mấy cái chậu cũng cùng chung số phận. Mẹ tôi chỉ biết than ngắn thở dài "đúng là chó cắn áo rách.".

Cái nhà bị cưa ra nên chỉ còn mỗi một gian, mẹ tôi vẫn phải di chuyển hết số nồi niêu bát đĩa còn lại lên nhà đến nỗi nhà chật chội không còn chỗ đặt chân. Tôi vốn hậu đậu nên sáng ra dậy đi học, chân tay quần áo quệt đầy nhọ nồi.

Khi cái xóm nhỏ đã trở thành nghèo đến không còn nhìn ra của cải, hình dạng gì nữa, tất cả dần yên bình trở lại. Vài nhà phất lên bắt đầu mua gạch xây nhà. Phần đông còn lại, trong đó có mẹ tôi, cặm cụi, lam lũ gắng sức bươn trải gây dựng lại cuộc sống mới.

Dù mẹ tôi chịu thương chịu khó như thế nào đi chăng nữa, thì dường như số phận đã định sẵn là mẹ tôi cả đời khổ cực. Đến mức độ mà mẹ tôi làm gì cũng trắc trở: Trồng lúa thì lúa chết khô, mà cũng trên mảnh ruộng ấy, quay sang trồng ngô thì ngô chết úng.

Tôi nhớ cứ dọn cỏ xong đầu này, thì đầu kia cỏ lại lên cao ngang người rồi, chen chúc vượt qua cả lúa cả ngô.. Mẹ tôi bận bù đầu luôn. Rồi lại cả mấy vườn đỗ mà phải băng qua suối mới đến chỗ làm. Mùa mưa, nước lũ dâng cao cuốn trôi cả cây cầu gỗ. Mẹ tôi phải chờ những người dân bản biết bơi để nhờ họ kéo qua suối.

Hôm nào họ mang nhiều đồ đạc lỉnh kỉnh như cuốc liềm, hoặc là hôm nào mẹ tôi mang theo cơm nước đi ăn trưa luôn trên đồng, thì họ sẽ cầm đồ đạc cho và dặn mẹ tôi bám chặt đuôi trâu để trâu kéo sang bờ bên kia.

Nước lũ vừa đục ngầu đất cát, vừa tanh hôi bẩn thỉu, mẹ tôi dập dềnh sau đuôi trâu, bao lần sặc nước phải nín thở. Sang đến ruộng đỗ thì mẹ tôi cũng uống no một bụng nước. Nhưng vẫn còn may là người dân ở đây vô cùng chất phác và tốt bụng. Biết mẹ tôi không biết bơi, cho dù trời tối sầm có đôi khi còn có mưa, họ vẫn đợi mẹ tôi rồi mới cùng về.

Mùa mưa ở Tây Bắc ác liệt không kém gì miền Trung. Mưa thì mưa xối xả, còn sau đó tạnh thì nắng đến oi nồng chói chang. Cứ phơi người ra hứng cái kiểu thời tiết đó thì mình đồng da sắt cũng hỏng chứ nói gì mẹ tôi.

Sau những lần cảm nắng cảm lạnh liên tục, cơ thể mẹ tôi yếu hẳn đi. Có một lần đang làm cỏ, mẹ tôi bị chẩy máu cam. Nghỉ ngơi một lát tưởng máu ngừng rồi, mẹ tôi xuống suối rửa mặt. Vừa rút cái cục lá chó đẻ ra, máu mũi mẹ tôi cứ thế tồng tộc chảy xuống. Bà ngẩng mặt lên trời, nhưng nắng gắt đến độ nhắm mắt lại rồi mà vẫn bị chói đến chảy nước.

Nước mắt mặn chát, cơ cực, mẹ tôi đuối sức gục đầu nhìn xuống dòng suối đang chảy cuốn đi những mảng máu loãng dần. Trong khoảnh khắc ấy, có lẽ quá mệt mỏi, bà đã muốn buông xuôi tất cả. Một lúc sau, thấy máu ngừng hẳn, mẹ tôi rửa sạch mặt mũi, lau khô tay rồi uể oải vào dưới bóng cây ngồi thần người ra mãi.

Đến khi dân bản í ới gọi nhau ra về, mẹ tôi mới bình tâm trở lại. Nhìn họ khoe những con bọ cánh cứng bắt được khi làm nương để đem về làm quà cho con, mẹ tôi như được tiếp thêm sức lực. Khi có động lực và ý chí, thì tất cả mọi cơ hàn đắng cay trong cuộc đời này đều trở thành hư không. Và chị em tôi chính là nguồn sống để mẹ đặt hi vọng vào, là lý do để mẹ tồn tại, là điều ý nghĩa duy nhất trong cuộc sống của bà.

* * *

Năm tôi lên lớp ba, tôi bị một trận viêm họng kéo dài mãi không khỏi. Mẹ thì đi làm cả ngày, chị em tôi cứ đi học về là lại dắt nhau giam nắng nên tôi hay bị cảm, sức đề kháng yếu và bệnh cứ tái đi tái lại. Đến khi tôi cứ kêu mỏi tay chân bắt mẹ xoa bóp cho lúc đi ngủ, thì mẹ tôi mới vội vàng đưa tôi đi khám.

Bác sỹ kết luận tôi bị thấp khớp chạy vào tim. Mẹ tôi bàng hoàng ngồi thừ người ở ngoài hành lang bệnh viện. Cũng là số tôi có quý nhân phù trợ (mẹ tôi bảo vậy) nên cô M, cô bạn của mẹ tôi mà tôi đã từng kể là hay tới cho chị em tôi quà, xuất hiện kéo mẹ tôi ngồi lên ghế.

- Chị đi khám hay đưa cháu đi khám vậy? Trưa vào nhà em ăn cơm nhá.

Mẹ tôi lắc đầu:

- Chị cho cháu đi khám. Cảm ơn em, nhưng đi lấy thuốc cho cháu xong chị phải về luôn.

Cô M cầm tờ kết luận của bác sỹ trên tay mẹ tôi, xem qua rồi an ủi hai mẹ con:

- Chị để cháu ở lại đây với vợ chồng em. Thuốc của cháu, em xin được. Em sẽ điều trị cho cháu. Chị cứ yên tâm về với con bé lớn đi. Chiều em bảo chồng em phi xe máy xuống lấy quần áo lên cho cháu sau.

Bác sỹ bảo bệnh thấp tim khó chữa, vì đã nghe thấy tiếng thổi phù phù trong tim tôi rồi, thuật ngữ chuyên nghành họ gọi là "tiếng thổi tâm thu" thì phải. Cô M là y sĩ nên chắc hiểu được bệnh tình của tôi. Cô bảo trước hết tiêm kháng sinh theo liệu trình của bác sỹ đã kê đơn, và ở trên này chỉ cần tôi ngồi yên thì cô mang tôi theo được, vừa đỡ phải mẹ tôi đưa tôi đi đi về về, vừa đỡ cho tôi đi chơi nắng.

Ở với cô chú ấy hai tuần, tôi béo trắng hẳn ra. Vừa được cô chú tẩm bổ, ăn toàn đồ ngon, mà khi đến giờ cô tiêm cho tôi, chú cũng bế tôi trong lòng, thổi thổi chỗ tiêm cho tôi, nên kim tiêm chọc vào bắp tay ngoài cảm giác buốt buốt ra, tôi không cảm thấy sợ hãi như mấy mũi tiêm ban đầu.

Trong suốt nửa tháng tôi ở viện với cô chú, mọi người đến hỏi thăm tình trạng của tôi rất nhiều. Nhưng tôi tuyệt không một lần nhìn thấy bóng dáng người mà tôi gọi là bố..

Mọi người thắc mắc với mẹ tôi, sao không bảo cho ông ấy biết là tôi ở phòng nào, vì ông ấy đi phân bua với mọi người là ông ấy có lên viện thăm con nhưng không biết tôi ở khu nào nên lại phải đi về.

Mẹ tôi mỉm cười chua chát:

- Thế lúc các bác, các ông bà đến thăm con em, mọi người cũng có đi hỏi em, hay là em đi thông báo con em ở chỗ nào đâu? Sao mọi người lại tìm được con bé mà bố nó thì không?

* * *

Xong đợt điều trị, mẹ lên đón tôi về. Vợ chồng cô M bảo mẹ tôi cứ để tôi ở chơi với em bé nhà cô chú cho vui, nhưng mẹ tôi từ chối vì tôi còn phải về đi học. Tôi cũng nhớ chị tôi và những buổi trốn mẹ đi bắt ốc ngoài bờ ao, mặc dù mẹ luôn cấm vì tôi đã từng suýt bị chết đuối một lần.

Sau lần suýt chết đuối đấy tôi còn bị ngã mấy lần xuống ao nữa, nhưng vẫn không chừa, vì hồi ấy ngoài nghịch nước và chơi bùn đất ra, chúng tôi có mấy trò để giải trí đâu?

Lớn hơn một chút nữa, tan học tôi còn theo lũ bạn đi lên đồi tìm quả cơm nguội, quả mâm xôi, sim, mắc sim, me đất.. tuy chả có mấy quả ngon ngọt nhưng đấy là món quà tuổi thơ đầy mỹ vị của những đứa con nhà nghèo như chúng tôi.

Tôi nhớ như in có lần theo chúng bạn chui rúc vào bụi tre bị gai tre cào xước hết mặt mũi tay chân mới tìm được mấy quả "dái gà" mà ăn xong rát lưỡi khô cổ gần chết.

Tôi cũng không biết tên khoa học của nó là gì, chỉ nhớ nó to như quả nhót, chín vàng, da nhẵn nhụi và có mùi rất thơm. Mới đầu cho vào miệng thì nó ngọt lịm như kẹo, nhưng chỉ vài phút sau, cái cảm giác ngứa ngứa và rát bỏng trong mồm thật không dễ chịu chút nào. Cho dù có súc miệng và uống no một bụng nước, tôi vẫn cảm thấy mình khát đến cháy cổ.

Sau lần ấy, tôi chừa va vào mồm những quả dại mà tôi chưa rõ tên và chưa biết sau khi ăn sẽ có cảm giác như thế nào. Dần dần thành thói quen, sau này tôi cũng không hay thích ăn vặt nữa, kể cả là những thứ của nhà mình.

Ở bờ ao nhà tôi có một hàng khoai sọ nước củ rất to. Cứ mỗi năm đến mùa hè là mẹ tôi đào lên cho mỗi nhà một ít. Dù luộc lên chấm đường, tôi cũng không động vì dư âm ngứa lăn tăn từ môi cho đến cổ họng cái ngày ăn quả dái gà kia lại ập về.

Mọi người bảo từ ngày ở phố, tôi trở về không thích ăn món nhà quê nữa rồi. Chỉ tôi mới biết nguyên nhân tại sao mà không dám nói vì sợ mẹ mắng, nên cười cười bảo cháu no rồi không ăn được nữa.

* * *

Lên cấp hai chị em tôi phải đi học xa nhà cách tầm bốn cây số. Mẹ tôi mua thêm chiếc xe đạp cũ cho hai chị em tôi đi, còn xe kia để mẹ còn đi chợ bán hàng. Nhưng năm lớp sáu lớp bảy toàn là chị tôi đèo, mà người chị tôi gầy nhẳng. Những hôm gió mạnh về ngược gió, chị em tôi toàn dắt xe đi bộ.

Mãi đến cuối năm học lớp bảy, sau bao lần ngã xước đầu gối, khuỷu tay và đâm sấp dập ngửa vào bờ rào cúc tần nhà người ta, tôi mới chính thức biết đi xe. Tuy tôi đi được xe muộn nhưng may mà vẫn kịp thời.

Ông ngoại tôi ốm nặng. Các bác ở dưới xuôi gọi nhắc mẹ tôi về gặp ông lần cuối. Dù vườn ngô nếp đã đến lúc luộc ăn được, nhưng mẹ tôi vẫn cố gắng về thăm ông.

Mẹ dặn chị em tôi bẻ bán sống hay luộc bán được bắp nào hay bắp đấy, còn để già mẹ tôi về bán ngô khô cho họ bung cũng được. Thế là chị em tôi chính thức trở thành chủ một vườn ngô rộng hai, ba nghìn mét.

Xã hội mà, có người tốt cũng có kẻ xấu. Thấy mẹ tôi về quê, ban đêm họ bẻ trộm ngô của nhà tôi mất một khoảng rộng. Tôi xót của giục chị hôm sau bẻ nhiều hơn, cả hai chị em cùng đi bán.

Tôi và chị tôi- hai đứa trẻ nặng tầm hơn ba mươi cân một chút, lắc lư ghánh hai bên hai lưng bao ngô từ ruộng về nhà. Thực ra nửa bao ngô không nặng bằng một thùng nước, chị em tôi quen dần vì nhà mới của chúng tôi không có giếng, vẫn phải ghánh nước hàng ngày. Hai thùng nước mỗi thùng hai mươi cân còn nặng hơn bao ngô nhiều.

Tuy thế nhưng một ngày ghánh vài ghánh nước và bốn ghánh ngô cũng khiến cho hai bên vai của chị em tôi trầy trụa tím bầm. Nhưng không bẻ về thì sẽ bị ăn trộm hết, chị em tôi cắn răng mà làm thôi.

Chiều bẻ ngô ghánh về, sáng chúng tôi dậy từ ba giờ sáng để luộc ngô còn kịp đi chợ bán cho người ta ăn sáng. Tôi làm nhiệm vụ chở ngô đi bán, chị tôi ở nhà ra ruộng trông ngô chứ không đã bị trộm đêm rồi ngày bị trộm tiếp thì thật chả còn cái lá ngô nào..

Tôi bán cả chục ngày rồi vẫn không xuể vì ngô già đi nhanh. Tôi đến hỏi cô cùng đội có mua ngô sống không vì tôi thấy cô cũng đi buôn ngô về luộc bán. Tôi đồng ý bán cho cô với giá một ngàn sáu bắp. Rẻ lắm, nhưng tôi không còn cách nào bởi bán ngô khô khó hơn mà còn mất công vẽ.

Tôi bán cả ngô sống cả ngô chín bao nhiêu buổi rồi mà cũng chẳng được bao nhiêu. Ngô chín thì ba bắp được hai ngàn, ngô sống không bán một nghìn sáu đến bẩy bắp thì cô hàng xóm của tôi không mua.

Nhìn một bao ngô đầy ự bẩy chục bắp mà được có hai mươi ngàn, tôi tiếc đến chẩy máu mắt. Cái uất nghẹn, vất vả ấy ứ lên trên cổ họng làm tôi không nuốt nổi cơm ngày hôm ấy. Đến tối mới thấy đói, tôi đi luộc ngô ăn thay cơm. Vừa ăn, tôi vừa cảm khái với chị về sự rẻ mạt đến cùng cực của sức lao động.

Mẹ tôi về quê một thời gian sau điện lên nói với chúng tôi rằng ông ngoại không qua khỏi. Mẹ ở quê tận hiếu với ông, bốn hôm nữa sẽ lên.

Chị em tôi lại ra đồng bẻ tiếp ngô rồi gồng ghánh về nhà. Ghánh ngô cuối cùng, có lẽ là mệt rồi nên tôi hoa mắt không nhìn kĩ đường đi nên dẫm vào mảnh sành. Không biết đứa trẻ con nào nghịch đập vỡ chai thủy tinh và văng một mảnh xuống lối tôi hay đi.

Trời mưa đường toàn bùn nên tôi không đi dép, vì thế vết cứa khá sâu. Tôi nghe dưới gan bàn chân mình vang lên một tiếng sột rất ngọt và cảm giác đau thốc lên tim. Tôi cúi xuống nhìn máu túa ra dưới chân thành dòng sền sệt.

Hơi hoảng một chút, nhưng tôi cũng không gọi chị tôi đằng trước mà cứ để chị tiếp tục về nhà. Tôi bình tĩnh lại, đặt ghánh ngô xuống và tháo quai nón ra, quấn quanh chân rồi buộc chặt lại để cầm máu với lại tránh bùn đất đỡ nhét vào thêm. Xong xuôi, tôi đứng dậy tấp tểnh cố hết sức ghánh nốt ngô về.

Đến nửa đường thì thấy chị tôi ra đón. Chị tôi về tới nơi, quay lại không thấy tôi đâu, mà rõ ràng là tôi đi ngay đằng sau, nên vội vàng quay lại. Thấy tôi khập khiễng, chị tôi chạy lại đỡ lấy ghánh ngô, nhìn xuống dưới chân tôi, sốt ruột:

- Đi phải nhìn đường chứ! Dẫm vào cái gì rồi?

Giờ tôi mới thấy đau. Vì khi có người thân quan tâm, ta không cần cố tỏ ra cứng rắn nữa. Nước mắt tôi trào ra, lò cò nhẩy theo sau chị tôi trở về nhà.

Tôi múc nước rửa sạch chân, dù đau há mồm vẫn phải cố rửa sạch bùn đất ở vết cắt. Vừa lau khô chân thì chị tôi bê một chậu nước muối vào, bắt tôi rửa lại lần nữa để sát trùng. Chị bảo vết thương ở chân sợ bị nhiễm trùng là bị uốn ván đấy. Tôi biết uốn ván là gì nên xót và đau như kim châm cũng phải cắn môi cho chân vào rửa lại.

Đau thế nhưng hôm sau tôi vẫn dậy sớm luộc ngô rồi đi bán cùng chị tôi. Nhiều ngô như vậy, một mình chị tôi sẽ không bán được hết. Với lại, ngô để lâu sẽ cứng và không còn ngọt nữa. Tôi chỉ gặp khó khăn lúc lên và xuống xe, chứ ngồi trên yên xe rồi, tôi đạp bằng mũi bàn chân nên cảm giác đau đớn đó còn có thể chịu được. Đến bây giờ, dưới gan bàn chân tôi vẫn còn vết sẹo dài trắng hếu.

Hai con nhóc con chúng tôi bán xong hết vườn ngô thì mẹ tôi cũng trở lại. Dù biết bị ép giá, mẹ vẫn khen chúng tôi làm rất tốt. Mắt mẹ ầng ậc nước. Tôi biết mẹ đau buồn vì ông ngoại tôi mất, cũng vì thương xót hai đứa con đang tuổi ăn tuổi lớn mà phải đảm đương công việc của người lao động trưởng thành. Đấy là do chân tôi đã khỏi, tôi không đi khập khiễng nữa nên mẹ tôi không biết. Chứ nếu không, mẹ tôi sẽ còn tự trách, tự dằn vặt bản thân nhiều hơn nữa.

Trong những ngày mẹ tôi đi vắng, mấy bác hàng xóm tuy không giúp được gì vì nhà ai cũng bận việc, nhưng họ vẫn chạy sang ngó xem chúng tôi ăn uống ngủ nghỉ ra làm sao.

Tuyệt nhiên, người cần quan tâm chúng tôi nhất thì lại không thấy bóng dáng. Chắc cái tư tưởng vợ chồng bỏ nhau rồi thì thôi, cắt đứt hết mọi thứ, kể cả máu mủ ruột thịt gì đó cũng đều không liên quan nữa, đã ăn sâu vào máu của người mà chúng tôi phải gọi là cha.

Thực ra thì từ trước đến giờ, không có ông ta, mẹ tôi vẫn nuôi được chị em tôi lớn khôn, cũng không phải chịu đói bữa nào. Nhưng biểu hiện của ông ta cũng quá vô tâm rồi. Vì lạnh lòng, sau này chị em tôi trưởng thành, lập gia đình, cũng không hề cần nhờ vả ông ta đến để đại diện cho gia đình nhà gái nữa.

Vẫn là những ngày tháng cực nhọc tiếp nối nhau, mẹ tôi vẫn tham lam cậy sức, làm hết cánh đồng ngô này đến nương đỗ khác; hết vụ lúa này đến vụ lạc khác mà chỉ đủ tiền cho chị em tôi ăn học.

Đến mùa thu lúa thu ngô, chưa chở về nhà kịp, mẹ tôi thân đàn bà góa bụa, lại lầm lũi đi đêm về hôm, lại ăn gió nằm sương ngoài đồng phòng trộm. Cái việc đáng lẽ phải là do đàn ông ghánh vác, lại dồn tất cả lên đôi vai gầy đến run rẩy của mẹ tôi.

Chưa kể đến mùa mưa bão, nước dâng lên ngập sàn lều, ngập ướt cả chăn chiếu. Mẹ tôi thức trắng đêm ngồi co ro ôm gậy tre trong một góc nghe sấm sét và chớp giật, vì sợ, vì lạnh và vì tủi cực đến tận cùng..

Lại một lần nữa, tôi tự hỏi bản thân mình, có lẽ tại chị em tôi mà mẹ tôi mới khổ đau đến vậy. Nếu như không có sự xuất hiện của chị em tôi trong cuộc đời bà, biết đâu mẹ tôi sẽ có một cuộc sống khác hẳn hiện tại..

Vất vả, cực nhọc và nghèo khổ như vậy, nhưng khi chính quyền địa phương xét diện hộ nghèo, họ yêu cầu mẹ tôi làm đơn để xin được cấp nhà Đại đoàn kết, mẹ tôi từ chối không nhận. Có lẽ càng nghèo, lòng tự trọng và tính tự ái của con người sẽ càng cao.

Vì mẹ tôi không muốn viết đơn xin trợ cấp, nên nhà tôi cũng không phải hộ nghèo. Mẹ tôi bảo mẹ tôi đủ sức đủ lực để nuôi chúng tôi lớn khôn nên người.

Có lúc tôi đưa ra ý kiến với mẹ, hay là bán đi một phần đất để xây cái nhà nho nhỏ. (Vì mẹ tôi không chịu nổi tiếng ồn ở ngoài đường to do xe cộ đi lại, và do mảnh đất cũ có quá nhiều đau thương, nên mẹ tôi xin đổi đất từ mặt đường vào trong xóm trong cho yên tĩnh. Được cái mảnh đất trong xóm rộng gần gấp đôi nhà cũ của chúng tôi)

Mẹ bảo tôi rằng đất sẽ để sau này chia đôi cho hai chị em, mẹ chỉ có mảnh đất này và thời gian cho hai đứa tôi học hành kiếm lấy cái nghề cho sau này đỡ khổ.

Còn về phần mái nhà tranh lụp xụp này, mẹ tôi cương quyết để nguyên trạng. Bà bảo bà muốn để xem người nào thật lòng thật dạ với chúng tôi, không để ý đến hoàn cảnh nhà tôi, bà sẽ gả chị em chúng tôi cho người đó.

"Thời buổi này ai cũng sống thực tế cả, lấy đâu ra câu chuyện tình yêu giữa chàng hoàng tử và cô bé lọ lem cơ chứ?"

Tôi chỉ dám nghĩ vậy chứ không dám nói ra mồm điều đó với mẹ. Và đương nhiên, sau này chẳng có anh nhà giầu nào thèm ngó ngàng đến chị em chúng tôi cả, cũng may chúng tôi tìm được đối tượng "đôi lứa xứng đôi" thật tâm yêu thương mình. Đấy là chuyện tương lai, tôi sẽ kể cặn kẽ sau.

Quay lại chuyện mái nhà tranh vách đất của mẹ con tôi: Trời mùa đông thì lạnh co vòi đắp hai chăn chồng lên vẫn lạnh; lúc mưa to không đến nỗi dột khắp nơi nhưng chỉ cần vài lỗ thủng trên mái nhà là đủ cho nước mưa nhỏ xuống nền vừa ướt lép nhép vừa bẩn lớp nhớp.

Nằm ngủ không cẩn thận, tôi còn bị bụi từ vụn mái tranh rơi đầy mặt, rơi cả vào mắt, cộm lên, sưng đỏ, ngứa và đau mắt muốn phát điên.

Vì nhà nghèo nên chị tôi chăm học lắm, còn tôi thì vẫn lười như ngày xưa. Cũng may là tôi không đến nỗi dốt nát. Từ cấp hai đến tận khi hết ba năm cấp ba, năm nào tôi cũng được chọn vào các đội tuyển ôn thi học sinh giỏi. Tôi được chọn và thử sức ở đủ tất cả các môn, nhưng vì lười, chẳng môn nào tôi có giải mà toàn là điểm xấp xỉ.

Ưu điểm duy nhất của tôi (có khi là khuyết điểm) đó là biết tiết kiệm. Với cùng một số tiền, mẹ hoặc chị tôi mua thức ăn cho một bữa, vào tay tôi thì tôi có thể chuẩn bị được đồ ăn cho cả ngày, lại còn để dành ra được một vài nghìn cất đi để dành.

Với số tiền dành dụm đó, tôi xin mẹ đồng ý cho tôi mua một chiếc xe đạp mini cũ màu trắng với giá một trăm rưỡi. Đó là việc khiến tôi hài lòng, mãn nguyện nhất trong những tháng năm cơ hàn ấy. Nhưng sau này, nó vẫn bị mất trộm. Điều đó làm tôi tiếc rẻ cả năm trời. Và đáng tiếc hơn là chị tôi lại phải lóc cóc đạp cái xe vừa cũ vừa nặng đi học sư phạm cách nhà hơn hai mươi cây số.

Chị tôi học sư phạm năm thứ hai ở tỉnh nhà thì tôi xuống thủ đô học đại học năm đầu tiên. Nơi phồn hoa đất khách, tôi bắt đầu có thêm những người bạn mới. Nhưng bố mẹ họ đều có điều kiện khá giả, họ không nghèo như tôi. Vì thế, cách sinh hoạt, ăn nói giữa tôi và họ có một khoảng trống lớn.

Tôi không kể gì về hoàn cảnh gia đình mình với ai. Có một lần, câu chuyện của những sinh viên mới xa nhà chúng tôi xoay quanh chủ đề tiền tài. Nghe cô bạn cùng lớp nói rằng "nghèo thì nhục lắm, nghèo đi đôi với hèn", tôi chạnh lòng rơi nước mắt.

Nhưng bản tính quật cường cùng tự ái cao của tôi không cho phép mình mềm yếu, tôi dứt khoát không ở chung phòng và không nấu ăn chung với cô bạn đó nữa mà chuyển sang phòng khác, ở riêng một mình.

Tôi lặng lẽ khép kín. Tự mình tìm việc làm thêm, tôi không cho mình có khoảng thời gian rảnh để nghe người khác châm kim vào lòng nữa.

Tôi nhận đi dạy kèm thêm cho một bé gái học lớp hai ở cách chỗ trọ hai kilomet. Dĩ nhiên là tôi đi bộ. Tôi dự định sẽ kiếm tiền mua lại một chiếc xe đạp giống như trước kia. Tiền sinh hoạt mẹ gửi cho tôi hàng tháng, tôi cũng tiết kiệm được không ít.

Vì không ăn chung với bạn nào nữa, tôi dần dần chuyển sang chế độ ăn chay hoàn toàn. Chuyện ăn chay không ngẫu nhiên mà xảy đến, đương nhiên bao gồm cả chuyện tôi và một cô bạn ở khoa khác thường xuyên rủ nhau đi chùa.

Những người trẻ tuổi không mấy ai mê tín. Tôi không mê tín cũng không đồng bóng. Chỉ là có những khoảng thời gian tôi vô cùng mệt mỏi và trống rỗng. Nỗi bi ai, thất vọng, tự ti cùng nhau ập đến, tôi cần một nơi để tĩnh tâm hơn. Tôi cần một chỗ dựa để tinh thần mình bình an và cân bằng trở lại..

Cả hai chị em tôi đều đi học xa nhà. Mẹ tôi cứ vậy: Lầm lũi cặm cụi làm việc kiếm tiền nuôi chúng tôi. Dù có khổ đến đâu, phương diện quần áo và sách vở, mẹ tôi không bao giờ để chị em tôi thua kém bạn bè.

Mẹ tôi bảo, ở nhà ăn uống kham khổ một chút cũng được, nhưng ra ngoài phải ăn mặc chỉnh tề, tươm tất để người ta khỏi nhìn mình với ánh mắt khinh khi.

Tôi nhớ mãi, lần về nghỉ hè của năm đại học thứ nhất, trở về nhà đúng bữa cơm tối, mẹ tôi ngồi bên mâm cơm với duy nhất một đĩa rau muống đỏ quạch. Sống mũi và khóe mắt tôi cay xè. Tôi tự hứa với mình, sẽ không bao giờ để cảnh này diễn ra với mẹ nữa. Thế nhưng cuối cùng, cho đến tận bây giờ, tôi vẫn không làm được..

Tôi theo đuổi bốn năm học đại học vất vả ra sao, mẹ tôi ở nhà còn vất vả gấp trăm lần. Tôi không dám tiêu pha mạnh tay, mua gì, ăn gì cũng suy xét kỹ lưỡng. Thế nên năm thứ hai đại học, tôi sắm thêm được cho nhà mình một cái đầu phát đĩa nhạc và một cái tủ lạnh.

Thời đại công nghệ phát triển nhanh và mạnh, nhưng vào những năm 2010, điện thoại di động vẫn là một mặt hàng xa xỉ. Thế mà tôi cũng sắm được một con di động kha khá, trị giá gần bằng một nửa tháng lương hiện tại của tôi.

Vì không muốn mẹ tôi phải đội nắng đội mưa khổ nhọc ngoài đồng, tôi lặn lội ngồi xe đi các tỉnh để tìm hiểu một số mô hình kinh doanh và nuôi trồng mới mà tỉnh tôi chưa có.

Sau khi tìm hiểu kĩ nguồn kinh doanh tượng thạch cao và trang trại nuôi đà điểu, tôi thuyết phục mẹ rào khoanh vùng đất mà mẹ tôi đã thuê trồng ngô lúa hàng năm để nuôi đà điểu, trồng cây ăn quả cộng thêm việc bán tượng thạch cao cho thanh thiếu niên tô màu.

Nhưng tôi thất bại.

Mẹ tôi không đồng ý vì bà bảo bà không có duyên với việc kinh doanh buôn bán. Với lại nguồn vốn lấy từ đâu ra mới là vấn đề.. Tôi gợi ý mẹ đi vay vốn ngân hàng, nhưng mẹ tôi không dám mạo hiểm. Mẹ bảo tôi hãy tập trung vào việc học để sau này có cái nghề kiếm sống cho ổn định.

Đúng là "cái khó bó cái khôn.". Tôi vẫn tâm tâm niệm niệm là "phi thương bất phú", nhưng mẹ tôi lại khăng khăng cho rằng con gái không nên có tham vọng nhiều và lớn ngoài tầm với như thế. Mẹ tôi bảo, vất vả nhưng nắm chắc đồng tiền nhỏ trong tay vẫn yên tâm hơn. Tôi thương mẹ tôi nhiều lắm, và cũng không muốn làm mẹ lo lắng, phiền não thêm nữa nên đành nén lại tất cả trong lòng.

Sau nhiều lần trở về nhà thấy mẹ tôi lẻ loi, quạnh quẽ, chị em tôi lựa lời khuyên mẹ đi bước nữa, tìm hạnh phúc cho riêng mình. Nhưng lần nào mẹ tôi cũng đều gạt đi hết. Chúng tôi hối hận vô cùng khi nhớ lại thói ích kỉ ngày xưa của mình.

Ngày chị em chúng tôi lên lớp bốn và lớp năm, cũng có người đến tìm hiểu mẹ tôi, nhưng chị em tôi sợ bị mẹ bỏ rơi nên phản đối kịch liệt. Tôi và chị tìm mọi cách để xua đuổi người ta, cả từ việc vác gậy đứng canh cổng không cho người ta vào đến cả việc khóc lóc thảm thương với mẹ.

Qua những dòng nhật kí buồn bã của bà, chúng tôi mãi sau này mới hiểu mình đã làm lỡ dở cả cuộc đời của mẹ. Người đấy tốt, mẹ tôi cũng có cảm tình, nhưng một phần vì như chim đã sợ cành cong, một phần vì sợ họ đối xử không tốt với chị em chúng tôi, nguyên nhân nữa là chị em chúng tôi vô cùng sợ hãi sẽ mất mẹ, nên mẹ tôi hoàn toàn khép lại lòng mình, chỉ để tận tâm tận lực nuôi hai chị em tôi khôn lớn.

* * *

Tôi vẫn có một chút mơ ước viển vông về tương lai tốt đẹp như trong phim truyền hình. Nhưng vì sợ mẹ lo nghĩ nhiều nên tôi không để lộ ra tâm tư ấy. Tôi lặng lẽ chuẩn bị thêm về kiến thức và các phương án kinh doanh cũng như rủi ro của nó. Tôi khoanh vùng đối tượng mà tôi có thể mời họ tham gia vào dự án của tôi.

Nhưng sự thực đúng là đời không như mơ. Vừa tốt nghiệp ra trường, tôi hừng hực khí thế đi mời gọi vốn, nhưng không một ai có chút hứng thú nào với kế hoạch tôi vẽ ra. Sau khi bị tạt chậu nước đá lạnh toát lên người, tôi mệt mỏi không buồn nghĩ về tương lai nữa.

Có lẽ là "nghề chọn người", khi tôi đang chán nản, mẹ tôi bảo hay là cứ nộp hồ sơ vào cả sở Văn hóa và sở Giáo dục đi, tôi đồng ý. Có lẽ nếu lúc ấy có chút tài chính, tôi sẽ có việc làm ở thành phố. Cũng có thể là tôi thật sự có duyên với nghành giáo dục. Sau nửa tháng nộp hồ sơ, tôi có quyết định đi dạy học. Tôi trở thành cô giáo giống như chị tôi. Điều này cũng là mong ước của mẹ đối với cả hai đứa con gái của bà.

Sau khi nhận công tác, chị tôi (theo như ý nghĩ của tôi), "dùng cả thanh xuân để chuyển trường". Chị tôi chuyển trường tất cả bảy lần mới "an cư lạc nghiệp" bởi lần thì do chưa đúng chuyên nghành theo học, lần thì chưa đúng cấp học, lần thì do mẹ tôi thương con gái phải đi làm xa quá, lần thì do mong muốn của chính bản thân chị..

Tôi thì khá hơn, chuyển trường hai lần là tôi yên bề gia thất, tuy có xa nhà nhưng mẹ tôi rất hài lòng về cuộc sống của tôi.

Và thế là mẹ tôi "nuôi con gái, kiếp tò vò" - bà lại vò võ một thân một mình trong căn nhà lợp cỏ tranh lụp xụp..

Tôi không được trải qua mối tình nào si dại điên cuồng hay mộng mơ. Tôi tìm được tình yêu của riêng mình một cách rất đỗi đời thường: Đó là sau khi tôi đi làm, tìm thấy người phù hợp và tiến tới hôn nhân. Tôi không được nếm trải tình yêu đẹp như trong truyện cổ tích, nhưng tôi lại có được người chồng tốt và một cuộc hôn nhân hạnh phúc.

Chồng tôi luôn luôn tôn trọng và chiều theo mọi mong muốn của tôi với châm ngôn "nhất vợ, nhì cũng vợ" và "vợ hạnh phúc thì đời mới vui, vợ không vui thì đời ta tăm tối.". Tất nhiên cũng là do tôi không đòi hỏi điều gì quá đáng hay quá khả năng cả.

Kết hôn xong, chúng tôi ở với bố mẹ chồng vì nhà chồng tôi gần sát ngay cơ quan nơi chúng tôi công tác. Vì thật lòng thương tôi, nên khi tìm hiểu rõ hoàn cảnh của nhà tôi và quyết định kết hôn, chồng tôi vẫn canh cánh trong lòng nỗi niềm "lấy nhau về vẫn để vợ phải ở nhà vách đất.".

Thực ra thì do bố mẹ chồng tôi không xác định ở nơi này mà định nghỉ hưu sẽ về quê xây nhà, nên hai ông bà vẫn ở căn nhà lợp ngói cũ lên tới ba mươi năm tuổi đời- kể từ khi ông bà lấy nhau.

Khi tôi mang thai bé trai đầu lòng, vì xác định về ngoại ở cữ nên vợ chồng tôi quyết định về xây nhà ở đất ngoại. Nếu vẫn ở nhà lợp tranh như này, mưa ẩm thấp ướt át thì không nói, bình thường có màn chắn rồi mà bụi tranh vẫn rơi lả tả thì sợ em bé lại đau mắt và ngứa ngáy vì dặm.

Mới đầu mẹ tôi không đồng ý. Bà khuyên vợ chồng tôi nên xây ở bên nội. Chồng tôi giải thích mãi là ông bà nội muốn về quê, và vì muốn em bé chào đời có điều kiện chăm sóc tốt nhất nên cuối cùng mẹ tôi không phản đối nữa.

Mẹ tôi sống rất đơn giản nhưng lúc nào cũng lại lo lắng mình không chu toàn nên cố gắng khéo léo. Mặc dù về xây nhà bên ngoại, chúng tôi cũng đã xin ý kiến và được sự đồng tình của đằng nội nhưng mẹ tôi vẫn gọi điện cho bố mẹ chồng tôi. Bà thật lòng cảm ơn ông bà thông gia đã sinh cho mẹ tôi một người con rể tuyệt vời như thế. Đấy là nguyên văn lời mẹ tôi nói. Bà làm chúng tôi tự dưng cảm thấy ngượng ngùng. Đó là điều phận làm con chúng tôi nên làm, cũng là chuẩn bị cho tương lai của những đứa nhỏ..

Có thể mẹ tôi thấy phải biết nói lời cảm ơn mới yên tâm không bị xoi mói, nhưng biết đâu với người khác họ lại nghĩ rằng bà đang khoe khoang và trêu tức người ta..

Tôi cố gắng dẹp mấy cái suy nghĩ không tích cực đó ra khỏi đầu. Khi tôi không nghĩ đến những chuyện phiền lòng đó nữa thì mẹ tôi lại suốt ngày lải nhải bên tai nhắc tôi phải thật hiếu kính với bố mẹ chồng, vì chả nhà ai có thể đồng ý cho con về ngoại xây nhà như thế cả..

Với sự giúp sức của vợ chồng chị gái tôi, ngôi nhà khang trang sau hai năm vợ chồng tôi tích cóp tiền làm được hoàn thiện trước Tết. Mẹ tôi mừng vui, hạnh phúc và vô cùng tự hào về chúng tôi với hàng xóm láng giềng.

Cả hai con tôi và hai anh cu con chị gái tôi đều được ra đời trong sự chuẩn bị tốt nhất mà chúng tôi có thể. Và cả bốn đứa cháu ngoại của mẹ tôi cũng được đón tay và chăm bẵm bởi bà ngoại chúng.

Vất vả cả đời nuôi con, giờ mẹ tôi lại vất vả chăm cả con lẫn cháu. Tôi biết, dù rằng đối với ai thì đó cũng là niềm hạnh phúc tuổi già, nhưng đối với mẹ tôi, thì chính vì thế mà cơ thể bà ngày càng suy kiệt.

Sau những tuần thức đêm trông tôi mổ đẻ, sau đó lại trông cháu nằm viện vì vàng da, viêm phổi, mẹ tôi rồi cũng kiệt sức ngã bệnh. Vết mổ và những vết bầm tím trên người do bác sỹ làm ngã tôi từ trên băng ca xuống đất khi chuyển ra từ phòng mổ còn chưa lành, tôi vẫn cố gắng bò dậy làm những việc có thể để mẹ tôi được nghỉ ngơi một chút.

Cuối tuần được nghỉ, chồng tôi lại tất tả chạy xe máy về với vợ con. Chứng kiến cảnh bà ngoại ốm đau, tôi thì chưa bình phục hẳn, chồng tôi dỗ tôi về nhà nội. Dù muốn ở với mẹ lâu hơn một chút nhưng cuối cùng tôi vẫn đành lòng đưa con về cùng chồng.

Lại thương mẹ tôi ở một mình buồn tẻ, sau khi bà khỏe hơn, chị tôi cho thằng cu đầu đã lên hai tuổi về ở hẳn với bà. Hai bà cháu cứ thế dí dủm vui vẻ đến khi nó lên lớp ba.

Mẹ tôi càng thêm tuổi thì càng hay giận dỗi và tự ái. Bà hay cả nghĩ và tủi thân nên nhiều khi chúng tôi cũng không rõ mình đã nói gì hay làm gì khiến bà phật ý. Cũng may có mấy đứa cháu léo nhéo gây sự chú ý nên bà có cáu giận gì cũng chỉ vài ngày rồi thôi.

Nhưng trận ốm đó của mẹ tôi đợt đó chưa là gì so với lần mẹ tôi bị bệnh sau đấy. Mà người già thì càng ốm nặng lại càng giấu giếm không muốn để cho con cái biết. Mãi đến khi mẹ tôi không thể nấu cơm cho cháu ăn và đưa cháu đi học được nữa, thì mới sai thằng bé đi lên nhà bà dì của chúng tôi cạnh đó, nhờ bà nấu cơm và nhờ ông đưa đi học.

Mà khổ nỗi, thường thì cuối tuần nào chị tôi cũng về dù trường cách nhà cả trăm cây số. Nhưng đợt đó lại đúng vào dịp trường chị tôi đang trong giai đoạn lên chuẩn nên hai tuần liền không thể về.

Đến khi bà dì gọi điện thông báo, chúng tôi vội vàng trở về, bà đã nằm liệt cả tuần, gầy run rẩy đến nỗi chỉ thấy còn mỗi da bọc xương..

Đợt này bị ngã bệnh, mẹ tôi nằm liệt gần ba tháng trời mới có thể dậy đi lại được bình thường mà không cần nhờ đến người dìu nữa, nhưng chân tay bà vẫn run rẩy không có tí sức lực nào. Tôi chẳng thể làm được gì ngoài nhìn mẹ và rơi nước mắt.

Thất bại, dằn vặt, khổ đau và bất lực lớn nhất trong cuộc đời là khi ta đã trưởng thành mà không thể bên Mẹ khi trái nắng trở trời, khi Mẹ ốm đau mệt mỏi. Ta cứ tự biện hộ cho bản thân mình là vì mưu sinh, vì gia đình nhỏ và vì hàng tá các lý do khác.. mà để Mẹ cứ còm cõi lẻ loi như thế..

Rõ ràng tôi nhìn thấy con cái người khác thay nhau chở mẹ già qua nhà anh chị em của nhau để "chia phần" nuôi mẹ đều đều mỗi tháng là bất hiếu, là vô ơn..

Nhưng, tôi có hơn gì đâu mà có quyền phán xét?

Bởi vì chính tôi cũng vô tâm đến nỗi khi tôi nhìn lại chính mình cũng tự thấy rét lạnh trong lòng. Đành rằng mẹ mang nặng đẻ đau, vất vả cùng cực cũng chỉ mong con trưởng thành hạnh phúc, chứ không mong gì con báo hiếu trả ơn; nhưng cứ để Mẹ một mình mà không thể chăm sóc, thăm nom mẹ thì thực ra tôi tự thấy mình còn không bằng cả những đứa con đang chia nhau nuôi mẹ kia.

Cho dù lòng có đau, nước mắt có chảy, tôi cũng tự thấy mình giả tạo bao nhiêu. Nuôi con bất hiếu đến đâu cũng không khổ đau bằng nuôi con gái lớn khôn mà nó rời xa vòng tay Mẹ, chẳng chăm nom Mẹ khi Mẹ ốm đau được lấy một ngày trọn vẹn.

Mỗi lần về tôi chỉ ở được bên mẹ một buổi chiều, ngủ cạnh mẹ một đêm. Mẹ tôi bị đau đầu, nhức mỏi người nhưng bà cũng cứ cố nằm im không kêu ca cũng không dám trở mình vì sợ làm tôi mất ngủ. Tôi cũng nằm yên giả vờ ngủ để bà an lòng. Nghĩ tôi ngủ rồi, mẹ tôi đau nhức quá mới rên khe khẽ.

- Mẹ đau ở đâu cứ bảo con, con xoa bóp cho một lúc.

Thấy tôi vẫn thức, mẹ để tôi xoa bóp người cho vài phút rồi bảo thôi. Sáng hôm sau, tôi lại vội vội vàng vàng cùng chồng trở về trường đi làm.

Chúng tôi dỗ dành, thuyết phục mẹ, nhờ cả bà con hàng xóm khuyên bảo, nhưng mẹ tôi khăng khăng không chịu đến ở với đứa nào hết. Bà bảo bà đỡ nhiều rồi. Bà không muốn đến nhà đứa nào cả vì bây giờ bà ngửi thấy mùi thịt và dầu mỡ là thấy rất sợ, chả lẽ đến lại bắt tất cả mọi người ăn chay theo thì làm gì có sức đi làm. Tôi bảo bà muốn ăn chay bọn con vẫn nấu riêng được, nhưng bà không đồng ý.

Từ trước đến giờ, mẹ tôi đã quyết định như thế nào thì không ai có thể thay đổi được bà.

Mẹ tôi dần dần khỏe hơn chút nhưng vẫn không ăn uống được gì ngoài bát cháo trắng loãng. Có lẽ năm tháng khổ cực vất vả đã rút cạn sức lực của mẹ tôi.

Mẹ tôi chuyển sang niệm phật và ăn chay. Rồi một lần nữa chị em tôi phát hoảng vì mẹ tôi đòi đi ở chùa. Bà bảo bà muốn tịnh tâm. Chị em tôi van nài cầu mong mãi, bà yên lòng được vài hôm.

Cuối cùng việc gì đến cũng đến.

Mẹ tôi xuống tóc đi tu.

Đấu tranh tư tưởng mãi, chị em tôi không còn cách nào. Khóc cũng khóc rồi, mà hối hận vì đã không chăm sóc được mẹ chu toàn cũng chẳng kịp và chẳng được nữa, chúng tôi đành chiều theo nguyện vọng của bà.

Không chiều theo bà cũng không được, vì bà dọa nếu chúng tôi không ngăn cản bà tín tâm thì chúng tôi còn được biết bà ở đâu và còn được gặp mặt. Còn nếu cản trở, bà sẽ bỏ đi biệt xứ. Chị em tôi biết phải nói gì và làm gì nữa?

Thời điểm mẹ tôi ốm mãi không khỏe, tiêm truyền điều trị mấy đợt thuốc cũng không đỡ, tôi lo sợ, nghe theo người già khuyên "có bệnh thì vái tứ phương" nên vừa chữa bệnh cho mẹ bằng y học, tôi vừa cúng bái lễ lạt.

Vốn là người không mê tín, nhưng vào lúc ấy, cọng rơm nào cũng là cứu tinh của tôi. Tôi đi xem bói khắp nơi. Tôi sẵn sàng trả tiền cho các thầy gần xa làm lễ. Các thầy cúng, cô đồng bảo sao, tôi đều làm theo không sai một ly..

Kết quả là mẹ tôi vẫn vậy. Bà vẫn không ngủ được hàng đêm. Bà còn mơ thấy ác mộng. Cơ thể bà suy kiệt héo hon. Hy vọng cuối cùng của chúng tôi là khi bà vào ở chùa được như ý nguyện thì tâm sẽ bình an và khỏe mạnh trở lại.

Chúng tôi lại một lần nữa thất vọng. Dù thế nào bệnh của mẹ tôi cũng không được cải thiện.

Tôi không còn chút niềm tin nào vào câu nói "ở hiền gặp lành" và bất cứ đạo lý nào của nhà phật nữa. Mẹ tôi sống ngay thẳng, thật thà và lương thiện, nhưng mà khổ đau mà bà phải ghánh chịu trong cuộc đời này nặng nề quá..

Khi những khổ đau đánh gục một người, họ chả còn ý chí và thiết tha gì với cuộc sống nữa. Nhưng vẫn phúc phận cho chúng tôi là mẹ tôi không tìm đến cách tiêu cực nhất để kết thúc vấn đề. Đúng như mẹ tôi đã nói, điều tồi tệ nhất sẽ không xảy ra vì cho dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, chúng tôi vẫn là con của bà, là máu thịt mà bà đứt ruột sinh ra nên không thể nào nói dứt bỏ là dứt bỏ được..

Quyết tâm nương nhờ trong nhà chùa, mẹ tôi cũng suy xét hết thảy, cố gắng lo lắng chu toàn những việc bà còn có thể làm cho con.

Trước khi quyết định xuống tóc xuất gia để rũ bỏ tất cả, mẹ tôi làm lễ tiễn hết các vị thần phật mà bà đã thờ phụng, thả trôi hết các bát hương ra sông suối. Có lẽ bà lo lắng chúng tôi không biết lễ lạt, lại sợ rằng nếu chúng tôi bán đất mà có cây hương thì người mua sẽ e ngại.

Nhưng mời thần đến thì dễ mà tiễn thần đi thì khó, nên điều khiến mẹ tôi canh cánh trong lòng đó làm mẹ tôi không thể yên tâm niệm phật.

Vốn dĩ muốn quy y cửa Phật để tìm kiếm sự thanh tịnh và quên bớt đi những nỗi đau khổ của cuộc đời mà mình đã phải trải qua, nhưng cuộc sống thực tại không dễ gì dứt bỏ cuối cùng lại mang được mẹ tôi trở về với con cháu.

Mẹ tôi không hoàn tục. Bà quay về nhà và vẫn tiếp tục tu- mẹ tôi tu tại gia, vừa vẫn có thể lễ phật, vừa có thể ở bên con cháu. Mẹ tôi không cạo đầu nữa mà bắt đầu nuôi tóc dài trở lại nhưng bà vẫn ăn chay hoàn toàn.

Chỉ ngắn ngủi trong vòng chưa đến một năm trời, một đầu tóc đen của mẹ tôi từ điểm bạc mới một vài sợi, bà cạo đi bây giờ tóc mọc lại, lại trở thành bạc trắng phong sương.

Vì ăn chay trường: Chỉ ăn cơm với rau luộc và muối lạc vừng, mẹ tôi đã da bọc xương sau trận ốm nặng, giờ nhìn lại mẹ tôi trông càng hao mòn, suy kiệt. Nhưng bà bảo rằng bà cảm thấy khỏe mạnh, nhẹ nhõm và an yên nên chúng tôi đừng lo lắng gì cả, rằng bà sẽ tự biết chăm sóc cho bản thân, tự biết bản thân mình như thế nào và cần gì..

Đã qua rồi những lần vợ chồng tôi vội vội vàng vàng đến thót tim, lao xe về tìm mẹ trong đêm, dù gió có thổi mạnh cỡ nào cũng không khô nổi nước mắt trên mặt tôi. Bây giờ mẹ tôi an ổn tại nhà, dù bà có lặng yên không mấy khi phản ứng lại chúng tôi, thì chúng tôi cũng vẫn cảm thấy yên tâm hơn nhiều để kiếm sống.

Tuy chúng tôi không thường xuyên đưa được cháu về nhà chơi với bà, nhưng may là chị tôi một lần nữa "dùng cả thanh xuân để chuyển trường" đã chuyển được về gần nhà ngoại. Thế là cứ cuối tuần, bà lại lên đón cháu đầu- con chị tôi xuống chơi cho đỡ quạnh quẽ.

Tôi vẫn hiểu rằng vì chúng tôi mà mẹ mới khổ trăm bề như thế, nhưng thật sự tôi không biết phải làm gì mới có thể báo hiếu mẹ mình, không biết phải làm sao để mẹ mới có thể thảnh thơi vô ưu vô lo mà sống nốt phần đời còn lại.

Có sự ủng hộ của chồng tôi, tôi dành thời gian học thêm văn bằng mới. Tôi cũng tự tìm hiểu thêm những nhu cầu bức thiết của xã hội hiện tại. Mục tiêu của tôi là tìm một công việc mới ở gần nhà mẹ đẻ, sau đó sẽ đưa con mình về học ở những trường trung tâm. Tôi sẽ vừa được gần để trông coi và chăm sóc mẹ, vừa có điều kiện để nuôi dạy con mình ở một môi trường sống tốt hơn.

Cuộc sống vốn ngắn ngủi. Tất cả diễn ra giống như một cơn mơ trong giấc ngủ dài đầy mỏi mệt. Có những lúc tôi tưởng rằng mình muốn buông xuôi tất cả, thì những vất vả mà mẹ tôi đã từng trải qua lại hiện lên trong đầu nhắc nhở tôi điều tôi phải trải qua có là gì.. Chẳng qua chỉ là những chuyện vụn vặt không như ý trong công việc, tôi vẫn còn có gia đình- có những người yêu thương, những người sẵn sàng vì tôi mà bỏ quên rất nhiều những mưu cầu của bản thân.. Tôi phải vì mơ ước Đoàn viên ấy mà cố gắng nhiều hơn nữa mỗi ngày.

Hơn thế nữa, tôi còn có con cái của riêng mình. Tôi biết tôi phải cố gắng nhiều hơn nữa để có được tình yêu thương đủ đầy dành cho chúng, ít ra cũng phải được trọn vẹn như mẹ tôi đã dành cho chị em tôi.

Dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, thì tình cảm duy nhất trên cõi đời này không bao giờ có sự nhạt phai, phản bội hay đổi thay, đó chính là tình mẫu tử. Và người ta mắc nợ nhiều nhất trong cuộc đời này mà mãi ta cũng không thể trả nổi đó chính là MẸ của ta.

Dù người đó có không xinh đẹp, không khéo léo, không giàu sang và cũng không có quyền thế hay địa vị gì trong xã hội, thì Mẹ vẫn là hình tượng vĩ đại nhất trong tôi.

Hoàn.