Về làng​

Làng ta ở tận làng ta

Mấy năm một bận con xa về làng

Gốc cây, hòn đá cũ càng,

Trâu bò đủng đỉnh như ngàn năm nay

Cha ta cầm cuốc trên tay,

Nhà ta xơ xác hơn ngày xa xưa

Lưng trần bạc nắng thâm mưa

Bụng nhăn lép kẹp như chưa có gì

Không răng! Cha vẫn cười khì

Rượu tăm vẫn để dành khi con về

Ngọt ngào một chút men quê

Cay tê cả lưỡi, đắng tê cả lòng

Gian ngoài thông thống gian trong

Một đời làm lụng sao không có gì

Không răng! Cha vẫn cười khì

Người còn là quí kể chi bạc vàng

Chiến tranh như trận cháy làng

Bà con ta trắng khăn tang trên đầu

Vẫn đồng cạn, vẫn đồng sâu

Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa

Đường làng cây cỏ lưa thưa

Thanh bình từ ấy sao chưa có gì

Không răng! Cha lại cười khì

Đời là thế, kể làm chi cho buồn

Mẹ ta vo gạo thổi cơm

Ba ông táo sứt lửa rơm khói mù

Nhà bên xay lúa ù ù

Vẫn chày cối thậm thịch như thuở nào

Các em ta vác cuốc cào,

Rủ nhau bước thấp bước cao ra đồng

Mồ hôi đã chảy ròng ròng

Máu và nước mắt sao không có gì

Không răng! Cha vẫn cười khì

Đời là thế, kể làm chi cho rầu

Cha con xa cách bấy lâu

Mấy năm mới uống với nhau một lần

Bụng ta thắt, mặt ta nhăn

Cha ta thì vẫn không răng cười cười

Ta đi mơ mộng trên đời..
Để cha cuốc đất một đời chưa xong.


Tác giả: Nguyễn Duy



Cảm nhận bài thơ Về Làng – Nguyễn Duy

Về Làng là một bài thơ buồn lặng, thấm sâu, không ồn ào mà ám ảnh dài lâu. Nguyễn Duy không kể chuyện quê bằng hoài niệm lãng mạn, mà bằng cái nhìn thẳng thắn, đau đáu trước sự nghèo khó bền bỉ của làng quê và số phận người cha. Trở về làng sau nhiều năm xa cách, người con đối diện với những gì hầu như không đổi: cảnh vật cũ, nhịp sống cũ, và nỗi nhọc nhằn cũ vẫn đè nặng lên vai người ở lại.

Điều khiến bài thơ chạm mạnh vào người đọc là hình ảnh người cha "không răng" nhưng luôn cười. Nụ cười ấy không phải vô tư, mà là nụ cười cam chịu, nhẫn nại, như một cách tự bảo vệ mình trước những thiếu thốn kéo dài. Trong khi người con "đi mơ mộng trên đời", thì người cha lặng lẽ cuốc đất suốt một đời chưa xong. Sự đối lập ấy không mang tính trách móc, nhưng đủ để làm nhói lên cảm giác day dứt và nợ nần trong lòng người đọc.



Bài thơ không than khóc, không kêu gọi, chỉ lặng lẽ đặt ra một câu hỏi đau: vì sao sau chiến tranh, sau bao hi sinh, làng quê và con người vẫn "không có gì"? Về Làng vì thế là một bản tự vấn sâu sắc về giá trị của lao động, của hi sinh thầm lặng, và về khoảng cách giữa những giấc mơ cá nhân với đời sống lam lũ của quê hương.

Phân tích bài thơ Về Làng – Nguyễn Duy

Bài thơ mở đầu bằng giọng kể mộc mạc, gần như lời nói thường ngày:

"Làng ta ở tận làng ta

Mấy năm một bận con xa về làng"

Cách nói "ở tận làng ta" gợi cảm giác xa xôi không chỉ về địa lý mà cả về tâm thế. Người con đã rời làng đủ lâu để khi trở về, mọi thứ trở nên vừa quen vừa lạ.

Cảnh làng quê hiện lên gần như bất biến:

"Gốc cây, hòn đá cũ càng,

Trâu bò đủng đỉnh như ngàn năm nay"

Thời gian trôi qua, nhưng nhịp sống dường như đứng yên. Hình ảnh "ngàn năm nay" nhấn mạnh sự trì trệ, lặp lại.

Trung tâm của bài thơ là hình ảnh người cha:

"Cha ta cầm cuốc trên tay,

Nhà ta xơ xác hơn ngày xa xưa"

Cha gắn liền với cuốc đất, với lao động nặng nhọc. "Xơ xác" không chỉ là cảnh nhà, mà là cảnh đời.

Những chi tiết tả thực làm nỗi đau thêm cụ thể:

"Lưng trần bạc nắng thâm mưa

Bụng nhăn lép kẹp như chưa có gì"

Thân thể người cha mang dấu vết của cả đời lam lũ. Cái "chưa có gì" không chỉ là cái đói, mà là sự trắng tay kéo dài.

Điệp khúc ám ảnh nhất của bài thơ là nụ cười của cha:

"Không răng! Cha vẫn cười khì"

Nụ cười lặp lại nhiều lần, mỗi lần vang lên là một lần nhói. Đó là nụ cười chấp nhận, nụ cười của người đã quen với thiếu thốn đến mức không còn oán than.

Men rượu quê làm bật lên nỗi đắng cay:

"Ngọt ngào một chút men quê

Cay tê cả lưỡi, đắng tê cả lòng"

Vị rượu ngọt ở đầu lưỡi nhưng đắng ở trong lòng, như chính tình cảnh của cha và làng quê.

Chiến tranh đi qua nhưng hậu quả còn đó:

"Chiến tranh như trận cháy làng

Bà con ta trắng khăn tang trên đầu"

Chiến tranh không chỉ cướp đi sinh mạng, mà còn để lại sự nghèo đói kéo dài, dai dẳng.

Sự lặp lại của thực trạng được nhấn mạnh:

"Thanh bình từ ấy sao chưa có gì"

Câu hỏi không cần trả lời, bởi sự thật đã quá rõ.

Khổ cuối dồn nén cảm xúc mạnh nhất:

"Ta đi mơ mộng trên đời..

Để cha cuốc đất một đời chưa xong."

Sự đối lập giữa "ta đi mơ mộng" và "cha cuốc đất" là điểm kết đầy day dứt. Không có lời kết luận, chỉ còn lại cảm giác nợ nần, ân hận âm thầm.



Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng giọng điệu tự sự, ngôn ngữ đời thường, nhiều chi tiết tả thực, điệp ngữ hiệu quả. Nguyễn Duy không lý tưởng hóa nông thôn, mà nhìn thẳng vào hiện thực, từ đó tạo nên sức lay động bền bỉ. Về Làng là một trong những bài thơ tiêu biểu cho cái nhìn nhân bản, trung thực và giàu trăn trở của Nguyễn Duy về quê hương và con người Việt Nam.