Cảm nhận bài thơ Cô hái mơ – Nguyễn Bính
Cô hái mơ là một bài thơ rất Nguyễn Bính: Dịu dàng, man mác buồn và thấm đẫm vẻ đẹp của cái gặp gỡ không thành. Bài thơ không có biến cố lớn, chỉ là một khoảnh khắc thoáng qua giữa khách thơ và cô gái hái mơ, nhưng chính sự lặng im, không lời đáp ấy lại tạo nên dư âm day dứt kéo dài. Nỗi buồn ở đây không sắc cạnh, mà mỏng, nhẹ, rơi chậm như lá mơ cuối chiều.
Người đọc dễ bị cuốn vào không khí thanh sạch của thiên nhiên và tâm hồn. Núi xanh, rừng mơ, suối trong, hoa ngát.. Tất cả đều đẹp, đều hiền, nhưng cái đẹp ấy không níu giữ được con người. Cô hái mơ đi khuất, để lại phía sau một khoảng trống rất khẽ mà rất sâu. Đó là nỗi buồn của duyên lỡ, của sự e ấp, của những điều đáng lẽ có thể nói ra nhưng đã không nói.
Điều làm bài thơ trở nên ám ảnh là sự im lặng. Không có lời từ chối, cũng không có lời hẹn. Chỉ có một bóng người đi xa và một khách thơ đứng lại giữa rừng mơ hiu hắt.
Cô hái mơ vì thế là bài thơ của cái đẹp mong manh, của tình cảm vừa chớm đã tan, rất hợp với tâm thức lãng mạn, dân dã và buồn nhẹ của
thơ Nguyễn Bính.
Bài làm hoàn chỉnh
Trong phong trào Thơ Mới lãng mạn những năm 1930-1945, nếu Xuân Diệu nồng nàn, Huy Cận ảo não, Hàn Mặc Tử kỳ dị, thì Nguyễn Bính lại tìm cho mình một lối đi riêng trở về với "hồn quê", với những nét đẹp mộc mạc, chân chất của nông thôn Việt Nam. Thơ ông như tấm lụa đào, như hương hoa cau, hoa bưởi, thấm đẫm phong vị ca dao. Bài thơ "Cô hái mơ" là một trong những thi phẩm tiêu biểu nhất cho hồn thơ ấy – một bức tranh quê vừa thơ mộng, vừa man mác một nỗi buồn của mối tình đơn phương thoáng qua.
Bài thơ mở ra một không gian nghệ thuật đầy chất thơ, một buổi chiều tà nơi núi rừng yên tĩnh:
"Thơ thẩn đường chiều một khách thơSay nhìn xa rặng núi xanh lơKhí trời lặng lẽ và trong trẻoThấp thoáng rừng mơ cô hái mơ"
Nguyễn Bính đã khéo léo đặt nhân vật trữ tình là một "khách thơ" vào khung cảnh ấy. Đó là một tâm hồn lãng mạn, đang "thơ thẩn", đang "say" trước vẻ đẹp của thiên nhiên với rặng núi xanh lơ và bầu không khí trong trẻo, lặng lẽ. Chính trong cái nền cảnh tĩnh lặng và nên thơ ấy, vẻ đẹp của con người xuất hiện như một nét chấm phá diệu kỳ: "Thấp thoáng rừng mơ cô hái mơ". Hình ảnh cô gái không hiện ra rõ nét, cụ thể mà chỉ "thấp thoáng" giữa bạt ngàn rừng mơ. Sự xuất hiện ấy vừa thực vừa ảo, gợi lên vẻ đẹp kín đáo, dịu dàng của người con gái lao động giữa thiên nhiên. Cái nhìn của "khách thơ" đã bị hút hồn ngay từ khoảnh khắc ấy.
Từ sự say mê trước vẻ đẹp "thấp thoáng" kia, chàng thi sĩ đã không kìm nén được lòng mình mà buông lời ướm hỏi đầy tình tứ:
"Hỡi cô con gái hái mơ giàCô chửa về ư? Đường thì xaMà cái thoi ngày như sắp tắtHay cô ở lại về cùng ta?"
Lời chào hỏi thật tự nhiên, mộc mạc, đậm chất Nguyễn Bính. Chàng trai viện cớ trời đã về chiều ( "thoi ngày sắp tắt"), đường lại xa xôi để bày tỏ sự quan tâm. Nhưng ẩn sau sự quan tâm ấy là một lời đề nghị táo bạo, một tiếng sét ái tình vừa đánh trúng tim chàng: "Hay cô ở lại về cùng ta?". Câu hỏi tu từ không chỉ là một lời mời mọc mà còn là sự tỏ bày khát vọng được gắn bó, được sẻ chia, muốn biến người dưng thành người "cùng ta". Đó là cái duyên dáng, cái tình tứ rất "chân quê" nhưng cũng đầy mãnh liệt của một hồn thơ lãng mạn.
Để thuyết phục cô gái, "khách thơ" đã vẽ ra một viễn cảnh về "nhà ta" đẹp như chốn thần tiên:
"Nhà ta ở dưới gốc cây dươngCách động Hương Sơn nửa dặm đườngCó suối nước trong tuôn róc ráchCó hoa bên suối ngát đưa hương"
Không biết ngôi nhà ấy có thật hay không, hay chỉ là "lầu thơ" mà chàng thi sĩ xây dựng bằng mộng tưởng để chiêu dụ người đẹp. Chỉ biết rằng, khung cảnh ấy quá đỗi nên thơ: Gần động Hương Sơn – chốn non nước hữu tình, có suối trong róc rách, có hoa thơm ngát hương. Đó là một không gian tách biệt với trần tục, chỉ có vẻ đẹp thanh khiết của thiên nhiên và tình yêu. Chàng trai đang trải lòng mình, dâng hiến cả thế giới tâm hồn mình để mong nhận được cái gật đầu của người thiếu nữ.
Thế nhưng, đáp lại tấm chân tình nồng nhiệt ấy lại là một sự im lặng đến nao lòng:
"Cô hái mơ ơi! Chả giả lời nhau lấy một lờiCứ lặng rồi đi, rồi khuất bóngRừng mơ hiu hắt lá mơ rơi.."
Tiếng gọi "Cô hái mơ ơi!" vang lên nghe thật tha thiết, nhưng cũng thật chới với, vô vọng. Cô gái đã không đáp lại, dù chỉ là một lời xã giao. "Chả giả lời nhau lấy một lời" – câu thơ mang ngữ điệu hờn trách nhẹ nhàng, tiếc nuối. Hành động của cô gái thật dứt khoát: "Lặng rồi đi, rồi khuất bóng". Sự im lặng ấy chính là câu trả lời, là sự từ chối dịu dàng nhưng kiên quyết. Cô gái như một ảo ảnh đẹp đẽ thoáng hiện rồi tan biến vào rừng chiều, để lại chàng thi sĩ ngẩn ngơ, hụt hẫng.
Kết thúc bài thơ là một hình ảnh tả cảnh ngụ tình đặc sắc: "Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi". Nếu ở khổ đầu, rừng mơ còn "thấp thoáng" đầy sức sống, thì giờ đây, khi người đẹp đã khuất bóng, cả khu rừng trở nên "hiu hắt", buồn bã. Những chiếc lá mơ rơi trong chiều tà như chính nỗi lòng hụt hẫng, bâng khuâng, tiếc nuối của kẻ đa tình. Cảnh vật đã nhuốm màu tâm trạng, cái buồn của lòng người lan sang cả cây cỏ.
"Cô hái mơ" là một bài thơ ngũ ngôn trường thiên với nhịp điệu nhẹ nhàng, êm ái, ngôn ngữ giản dị, gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày nhưng lại giàu sức gợi. Nguyễn Bính đã rất thành công khi khắc họa một mối tình đơn phương "gió thoảng mây bay". Đó là cái đẹp của sự lỡ làng, cái buồn của sự không thành. Đọc bài thơ, ta không chỉ thấy một bức tranh quê tươi đẹp mà còn cảm nhận được một tâm hồn thi sĩ nhạy cảm, khao khát yêu thương nhưng lại thường gặp phải những nỗi buồn man mác trong tình duyên. Hình ảnh "rừng mơ" và "cô hái mơ" đã trở thành một biểu tượng đẹp, một nỗi ám ảnh khôn nguôi trong lòng người yêu thơ Nguyễn Bính.
2018
83
