Chương 1: Người dưới lòng đất
Đến lần thứ ba gọi xuống hố mà không nghe tiếng trả lời, Khang mới thấy sợ.
Anh nằm thấp bên rìa vùng sụt, cố rọi đèn qua khe giữa hai mảng đất. Nước chảy theo chùm rễ, rơi thành những sợi đục ngầu. Dưới đó có một khoảng tối bị che khuất, vừa đủ để một người mắc lại mà những người trên miệng hố không nhìn thấy.
"Có ai nghe tôi không?"
Tiếng anh dội xuống rồi chìm trong tiếng mưa.
Phía sau, Hậu giữ cuộn dây, ngoái nhìn con đường. Chiếc xe chở thêm dụng cụ vẫn chưa tới. Mấy người dân đã được đưa ra khỏi hàng rào tạm; một người đàn bà đứng dưới tấm áo mưa rộng quá khổ, hai tay ôm chiếc dép nhỏ.
Khang không nhìn về phía bà nữa.
"Vẫn không có tiếng gì à?" Hậu hỏi.
"Lúc nãy tôi nghe tiếng gõ."
"Có thể đá rơi."
Khang định trả lời thì dưới hố lại vang lên ba tiếng cộc, cách nhau khá đều. Anh giơ tay. Hậu ngừng nói, cúi người nghe. Cả hai chờ thêm một lúc, chỉ thấy nước tiếp tục rót xuống khe đất.
"Anh nghe rồi chứ?"
Hậu gật đầu, nhưng vẫn giữ chặt vai Khang khi anh nhích tới.
"Đợi người phụ trách xuống xem đã. Mép này còn lở."
Khang biết. Mưa đã tạt ướt cả cổ áo dưới mũ bảo hộ. Vết rạn trên mặt đường đã dài hơn so với lúc họ đến. Anh giơ điện thoại chụp thêm một tấm ảnh. Hậu đang cúi xuống ở phía bên kia khung hình. Khang gửi ảnh cùng vị trí khe có tiếng động, rồi cất máy vào túi chống nước. Bên trong chiếc áo mưa, lưng anh lạnh ngắt vì mồ hôi.
Từ phía hàng rào, người đàn bà gọi một cái tên. Bà gọi rất nhỏ, như sợ tiếng lớn sẽ làm đứa trẻ ở dưới hoảng thêm.
Khang nhắm mắt một thoáng. Anh từng nghe một người mẹ gọi con như thế, đến khi mọi người đã thôi tìm trong ngày mà bà vẫn đứng lại. Lần ấy, anh đã nói một câu mình không có quyền nói chắc. Suốt nhiều tháng sau, mỗi khi nhận điện thoại của người lạ, anh đều nghĩ có thể là bà.
Anh cúi xuống khe.
"Nếu nghe được, gõ lại một lần thôi."
Một tiếng cộc vang lên.
Hậu lập tức đưa bộ đàm lên miệng. Khang nằm yên, chờ báo vị trí và chờ người phụ trách đến. Anh cố giữ ánh đèn ở một chỗ để người phía dưới biết vẫn có người trên này.
Rồi một bàn tay xuất hiện.
Nó thò ra dưới mảng đất có chùm rễ, bám vào một đoạn gỗ đen. Khang nhìn rõ từng ngón tay, lớp bùn đóng quanh móng và một vệt sẹo trắng ở cổ tay. Đó là tay người lớn.
"Có người!"
Anh chỉ xuống. Hậu quay phắt lại, hạ đèn. Nhưng bàn tay đã trượt khỏi đoạn gỗ, chỉ còn những vệt bùn mới cào trên mặt gỗ ướt.
Khang nghe một tiếng thở.
"Ở ngay dưới này." Anh dịch người về phía trước. "Sát chỗ rễ cây."
Hậu nắm đai áo anh.
"Tôi không thấy."
"Đèn của anh lệch rồi. Rọi sang trái."
Bàn tay lại đưa lên. Lần này cao hơn, các ngón xòe ra, run rẩy. Khang vươn tay, khoảng cách vẫn còn một chút. Anh định rút về để lấy đoạn dây thì người bên dưới chới với, những ngón tay sượt qua tay áo anh.
Khang chộp lấy.
Bàn tay lạnh đến mức anh giật mình.
"Giữ được rồi!"
Hậu ghì đai áo, kéo anh lùi lại. Khang dồn sức vào khuỷu tay đang chống trên đất. Người phía dưới rất nặng. Anh chỉ thấy cổ tay và một phần cánh tay trần; phần còn lại vẫn chìm sau chùm rễ. Nước từ trên mặt đường bỗng đổ xuống nhiều hơn, xô vào vai anh.
"Đừng giãy. Tôi đang kéo lên."
Người kia siết tay.
Cùng lúc ấy, Khang nghe tiếng nói. Giọng khàn, gần đến nỗi anh tưởng có người đang nằm ngay bên tai mình, nhưng những âm bật ra xa lạ, không giống bất cứ tiếng nói nào anh nhận biết được.
"Anh nói gì?"
Hậu phía sau quát lớn. Khang không nghe rõ. Dưới khuỷu tay anh, một mảng đất vừa rời ra.
Anh chỉ còn một thoáng để nghĩ rằng mình phải buông.
Nhưng những ngón tay kia đã khóa chặt lấy anh.
Một lực kéo bất ngờ giật Khang về phía trước. Dây đeo bộ đàm căng ngang ngực rồi bật đứt. Anh nghe Hậu gọi tên mình, nghe tiếng gì đó sạt xuống rất gần, và sau đó chỉ còn cảm giác bùn lạnh tràn qua mặt.
Khang cố giữ miệng khép lại. Đầu gối đập vào một vật cứng. Bàn tay đang nắm anh vẫn không buông; nó kéo anh qua khoảng tối hẹp, nơi mùi đất ướt bỗng lẫn một mùi khói ngai ngái.
Anh không biết mình đã ngất đi lúc nào.
⁂
Khi mở mắt, điều đầu tiên Khang nhìn thấy là một con kiến bò trên mu bàn tay.
Anh nằm nghiêng giữa đám cỏ bết nước. Mưa đã tạnh. Ánh sáng chiếu qua kẽ lá khiến anh phải nheo mắt. Trong tai còn tiếng ù kéo dài, nhưng phía sau tiếng ù ấy là tiếng người đang gọi nhau.
Khang chống tay ngồi dậy. Mũ bảo hộ đã mất, chiếc áo mưa rách mắc lại trong bụi cây cạnh anh. Anh gỡ mảnh áo khỏi cánh tay, cố nhớ mình đã bị cuốn đến đây bằng cách nào.
"Hậu!"
Không ai đáp.
Cách anh một quãng, mấy người đang vây quanh một thân cây đổ. Một thiếu niên quỳ dưới bùn, cố kéo người đàn ông bị kẹt chân. Cô gái bên cạnh cậu vừa gọi vừa quay đầu tìm người giúp. Thấy Khang cử động, cô chạy tới, chỉ về phía thân cây rồi nói dồn dập.
Anh không hiểu lời cô. Anh cũng chưa hiểu tại sao ở đây có một dòng sông, trong khi lúc nãy mình còn nằm cạnh mặt đường.
Người bị kẹt bật lên tiếng kêu đau.
Khang quay sang. Thằng bé đang giằng mạnh hơn, và thân gỗ bắt đầu xê dịch theo một hướng nguy hiểm.
Anh đứng dậy, loạng choạng bước qua cô gái. Những câu hỏi phải chờ. Trước mắt anh, bàn chân người đàn ông đang bị ép xoắn dưới lớp vỏ cây.
Khang quỳ xuống cạnh họ, đặt tay lên thân gỗ.
"Đừng kéo nữa. Chân ông ấy vẫn còn mắc."
Cậu thiếu niên ngẩng lên rồi lại cúi xuống, không hiểu anh nói gì. Khang giữ cánh tay cậu, chỉ vào chỗ chân mắc dưới thân gỗ và ra hiệu dừng. Cô gái nói gấp mấy tiếng. Cậu miễn cưỡng buông tay, nhưng vẫn quỳ sát bên người bị nạn.
Khang nhìn quanh, chỉ một hòn đá gần đó rồi làm động tác kê đỡ. Cô gái quay lại gọi người. Trong lúc chờ, anh cúi xuống xem phía dưới thân cây. Qua lòng bàn tay đặt trên bùn, anh cảm thấy một rung động rất nhẹ. Anh tưởng đó là cơn run của chính mình, cho đến khi nhìn thấy một đường nứt hiện ra dưới lớp lá mục.
Đường nứt chạy từ gốc cây xuống mép nước, nhỏ đến mức Khang đã có thể bỏ qua nếu một chiếc lá khô không bất chợt tụt vào giữa. Anh ngẩng lên nhìn khoảng đất phía trên. Cả búi rễ đang nghiêng ra ngoài, chậm rãi, kéo theo lớp bùn bám quanh như một bàn tay nhấc tấm chăn ướt.
"Lùi lại!"
Người đàn ông vừa mang đá đến vẫn cúi xuống cạnh anh, chưa kịp hiểu chuyện gì.
Khang túm vai ông, đẩy về phía gốc cây còn đứng vững. Cô gái lập tức giữ lấy cánh tay Khang. Anh chỉ vào đường nứt, rồi dang tay chắn ngang, buộc những người phía sau dừng bước. Cô nhìn theo. Sắc mặt thay đổi, cô quay đầu gọi lớn. Đám đông dạt ra, chỉ còn người bị kẹt chân nằm sát thân gỗ và một thiếu niên nhất quyết không chịu đi.
"Cha!"
Âm bật ra gần giống tiếng "cha". Khang không chắc mình nghe đúng, nhưng nhìn bàn tay cậu bé níu người bị nạn, anh hiểu mối quan hệ giữa họ.
Người đàn ông cố nhấc đầu. Bùn dính kín một bên tóc đã lấm tấm bạc. Ông nói gì đó với đứa trẻ, miệng run lên vì đau; bàn tay đưa ra giữa chừng rồi lại bấu xuống đất.
Khang nhìn thân gỗ. Nó nằm chéo bờ dốc, một đầu mắc vào chạc rễ. Phần ngọn tì lên chân người bị nạn. Nếu kéo người ra lúc này, cổ chân vẫn mắc dưới đó; nếu nâng sai phía, thân gỗ có thể lăn xuống, cuốn cả người theo.
Anh cần một cây đòn đủ dài để nâng thân gỗ khỏi chân ông.
Cô gái vẫn đứng cạnh. Khang chỉ vào đoạn cây nằm phía sau cô, làm động tác bẩy lên. Cô nhìn anh một thoáng rồi chạy đi, gọi thêm người. Hai người đàn ông mang đoạn cây tới. Đầu gãy còn tươi, ruột gỗ chắc. Khang lăn hòn đá đến gần điểm tì, nhưng vừa đặt tay xuống bùn, một cơn choáng bỗng làm anh tối mắt.
Trong tai anh có tiếng rền rất thấp.
Anh nghiến răng, chờ nó qua. Có lẽ đầu đã va vào đâu đó lúc ngã. Từ khi tỉnh lại bên bờ nước, anh vẫn chưa có thời gian sờ xem mình bị thương ở chỗ nào.
Cô gái chạm vào vai anh, ánh mắt hỏi thúc.
Khang gật đầu. Anh đưa cây đòn vào dưới thân gỗ, thử sức rồi đổi chỗ hòn đá. Hai người đàn ông làm theo động tác của anh. Người thiếu niên đã quỳ bên cha, vòng tay xuống dưới vai ông, chỉ chờ kéo.
"Khoan."
Khang giữ cổ tay cậu lại. Anh chỉ vào cô gái, rồi chỉ phía thân người bị nạn, ra hiệu cả hai cùng đỡ. Sau đó anh nắm cây đòn, nâng nhẹ một lần để mọi người nhìn rõ.
Cô gái nói nhanh mấy tiếng. Hai người đàn ông đổi thế đứng. Khang không biết họ hiểu được bao nhiêu, nhưng khi anh bắt đầu dồn sức, họ đã cùng ấn xuống.
Thân gỗ nhúc nhích.
Người bị nạn bật lên một tiếng kêu nghẹn. Cô gái dừng tay ngay, nhìn Khang. Anh cúi thấp, gạt lớp bùn quanh chân ông. Một đoạn rễ nhỏ còn móc qua cổ chân. Anh luồn tay xuống, gỡ không được, đành lấy cả hai tay bẻ nó sang bên. Dằm gỗ cắm vào kẽ ngón cái, đau buốt.
Đoạn rễ gãy.
Khang rút tay ra, vẫy mạnh.
Cô gái và thiếu niên cùng kéo. Người đàn ông trượt khỏi thân gỗ, để lại một vệt dài trên bùn. Hai người phía cây đòn vội buông tay chạy đến đỡ. Trong khoảnh khắc sức nặng trở lại, thân cây giáng xuống, hòn đá lún hẳn vào nền đất.
Vết nứt mở rộng.
Khang vừa đứng lên thì mặt đất dưới chân chùng xuống. Anh quờ được một rễ cây, nhưng bàn tay bị dằm đâm không giữ nổi. Bùn trượt qua đầu gối. Dưới kia, nước sông đục ngầu đang cuộn quanh đám cành gãy.
Một vòng dây rơi ngang ngực anh.
Cô gái đứng trên chỗ đất cao, hai chân ghì vào gốc cây. Đầu dây còn lại quấn quanh một nhánh rễ lớn. Cô hét, giọng sắc đến mức Khang giật mình. Anh chộp lấy dây bằng cả hai tay rồi đạp vào phần đất chưa vỡ.
Một người quay lại giúp cô kéo.
Khang bò được lên khi cả mảng bờ phía sau đổ xuống. Tiếng đất rơi nặng và đục, tiếp theo là tiếng nước dội vào khoảng trống. Anh nằm sấp, thở không ra hơi. Bùn lạnh áp vào má. Bên cạnh, cô gái cũng ngồi phịch xuống, hai bàn tay vẫn giữ chặt sợi dây.
Một lúc sau, cô mới buông ra. Lòng bàn tay cô hằn đỏ.
Khang muốn cảm ơn, nhưng vừa mở miệng đã ho sặc.
Cô đợi anh ngồi dậy rồi nói một câu dài. Anh không hiểu hết; chỉ nhận ra giọng trách và bàn tay đang chỉ vào phần bờ vừa sụp. Anh gật đầu, bất giác đáp như vẫn thường đáp đồng đội sau một phen làm họ sợ:
"Biết rồi. Lần sau tôi nghe."
Cô cau mày. Anh cũng không biết mình vừa hứa với cô hay với người nào khác.
Người bị thương được đưa đến dưới một tán cây cách đó khá xa. Khang chống tay đứng lên, đi được hai bước phải dừng lại. Đầu gối anh run. Bây giờ hiểm nguy đã qua, cơ thể mới bắt đầu đòi những gì nó vừa cho vay.
Anh nhìn quanh để tìm túi cứu hộ.
Không có.
Trên người anh chỉ còn chiếc áo sẫm bùn, quần dài rách đầu gối và một chiếc giày. Chân bên kia vẫn đi tất, ngón cái đã chọc thủng một lỗ. Dây đeo bộ đàm đứt, lủng lẳng trước ngực.
Khang đứng yên một lúc rồi cúi xuống tìm trong các túi. Điện thoại còn đó, nằm trong túi chống nước mỏng. Màn hình chưa nứt. Anh ấn nút cạnh máy, thấy nó sáng lên, lòng nhẹ đi đến mức suýt bật cười.
Mười bảy phần trăm pin. Không có sóng.
Anh tắt màn hình ngay. Trước hết phải xem cái chân bị đè.
Người thiếu niên đang quỳ cạnh cha. Thấy Khang tới, cậu dịch sang một bên. Người đàn ông nhìn anh rồi đưa tay tìm bàn tay con, nắm lại. Khang không chạm vội vào chỗ sưng. Anh cúi quan sát, hỏi theo thói quen:
"Ông nghe tôi nói không?"
Người đàn ông đáp một câu rất khẽ.
Khang thở ra. Ông còn tỉnh, còn trả lời được. Anh ra hiệu xin hai đoạn gỗ nhỏ, rồi tìm quanh thứ có thể dùng để buộc. Cô gái hiểu ý trước những người khác. Cô lấy từ chiếc giỏ méo một mảnh vải, giũ bùn ở mép rồi xé dọc. Không sạch như anh mong muốn, nhưng lúc này anh chẳng có thứ gì tốt hơn.
Khi mọi việc tạm ổn, người bị thương được khiêng đi bằng một tấm đan buộc vào hai cây sào. Cậu con trai bước sát bên cha, tay giữ mép tấm đan dù chẳng đỡ được bao nhiêu sức nặng.
Khang nhìn theo họ và chợt nhận ra mình chưa thấy một con đường nào.
Chỉ có lối đất nhỏ men theo bờ nước, những vết chân trần chồng lên nhau, một chiếc thuyền nằm nép trong đám lau. Xa hơn, sau màn hơi nước đang tan, một dải đất đắp cao chạy ngang chân trời. Những bóng người di chuyển trên đó, nhỏ như các chấm đen. Anh nheo mắt, tìm cột điện, mái tôn hoặc một thứ quen thuộc. Không thấy gì.
Cô gái đứng cạnh nói gì đó. Khang quay lại.
Cô chỉ vào mình.
"Nồm."
Anh nhìn cô, chưa kịp hiểu. Cô nhắc lại, chậm hơn, bàn tay vẫn đặt trước ngực.
"Nồm."
"Tên cô?"
Cô nghiêng đầu.
Khang chạm tay vào ngực mình.
"Khang."
Cô thử gọi, âm cuối nghe khác đi một chút. Anh gật đầu. Nồm chỉ về phía những người đang khiêng cáng, rồi ngoắc anh theo.
"Chờ một chút."
Khang giơ bàn tay lên. Anh chỉ về phía bờ nước, làm động tác tìm kiếm.
Nồm nhìn phần đất đã sạt. Vẻ mặt cô khép lại. Cô nói chậm hơn lúc trước, chỉ xuống dòng sông rồi lắc đầu. Khang không biết cô đang bảo không còn ai dưới đó hay không thể xuống tìm nữa.
"Tôi đi cùng mấy người," anh nói. "Có một người ở dưới. Tôi đã nắm được tay.."
Anh ngừng lại.
Ký ức trở về từng mảnh: Mưa đập lên mũ bảo hộ, Hậu gọi người phụ trách qua bộ đàm, khe đất tối hẹp trước mặt. Anh nhớ rõ bàn tay đưa ra. Da lạnh, các ngón rất khỏe. Khi Khang kéo, người ấy không nhích lên mà bất ngờ ghì anh xuống.
Lúc đó anh đã nghĩ người gặp nạn hoảng loạn.
Khang lấy điện thoại ra. Trước khi bị kéo xuống hố, anh đã chụp hiện trường để gửi cho người phụ trách. Có lẽ bức ảnh giúp anh nhớ lại địa hình, hoặc chỉ cho Nồm biết nơi mình cần tìm.
Màn hình sáng lên. Nồm lùi nửa bước. Cô nhìn vật trong tay anh, rồi nhìn mặt anh, không nói.
Khang mở ảnh gần nhất. Ánh sáng ngoài trời phản lên mặt kính khiến anh phải che bằng lòng bàn tay.
Trong ảnh, Hậu mặc áo mưa, đang cúi người ở rìa khung hình. Phía sau là miệng hố sụt được căng dây cảnh báo. Ngay bên kia sợi dây, cách Hậu chỉ vài bước, có một người đứng sát bụi cây. Khang không nhớ đã nhìn thấy người ấy lúc chụp.
Khang đưa hai ngón tay phóng lớn.
Người đó không đội mũ. Mái tóc bạc bết xuống hai bên mặt. Dưới ánh đèn cứu hộ, một bên vành tai lộ ra, khuyết mất một mẩu. Trên vai người ấy là mảnh vải sẫm, ướt dính vào cổ.
Khang ngẩng đầu nhìn theo chiếc cáng.
Người đàn ông vừa được cứu đã quay mặt về phía con, để lộ vành tai khuyết. Ông trẻ hơn người trong ảnh rất nhiều, nhưng vành tai khuyết ở cùng một chỗ. Khang nhìn lại sống mũi và đường hàm, càng nhìn càng không thể gạt đi ý nghĩ vừa xuất hiện.
Khang bước lên một bước.
"Nồm."
Cô gái quay lại khi nghe tên mình.
Anh giơ điện thoại, chỉ vào ảnh rồi chỉ người trên cáng. Nồm cúi nhìn. Vẻ đề phòng trên mặt cô biến mất, thay vào đó là một sự chăm chú khiến anh không dám thúc giục.
Cô đưa tay chạm vào màn hình. Bức ảnh xê dịch dưới đầu ngón tay; cô giật mình rụt lại, nhưng mắt vẫn không rời gương mặt bạc tóc.
"Cha.."
Lại là âm gọi ấy, lần này bật ra từ miệng cô gái. Anh nhìn cô, rồi nhìn cậu thiếu niên đang đi bên cáng. Anh đã tưởng họ chỉ là những người cùng làng chạy đến giúp nhau.
Nồm ngước lên. Cô nói một câu ngắn, chỉ vào người trong ảnh. Khang lắc đầu, cố giải thích bằng mấy từ rời rạc, rồi nhận ra mình cũng chẳng biết giải thích điều gì.
Cô gọi cha.
Những người khiêng cáng dừng lại. Người đàn ông hé mắt, mệt nhọc ngoảnh sang. Nồm chạy đến, nói nhanh, bàn tay chỉ về phía Khang. Anh bước theo, quỳ xuống cạnh cáng và đưa màn hình đến trước mặt ông.
Người đàn ông nhìn bức ảnh.
Bàn tay đang nắm tay con trai từ từ siết lại. Ông cố nhấc đầu, khiến Nồm phải vội đỡ vai. Những người quanh cáng im bặt.
Ánh mắt ông chuyển từ gương mặt già nua trong ảnh sang Khang. Ông nhìn chiếc áo, sợi dây đeo đứt trước ngực, rồi dừng ở bàn tay bị dằm đâm vẫn còn rớm máu.
Môi ông mấp máy.
Khang cúi gần hơn. Giữa tiếng gió và tiếng nước, anh nghe thấy những âm rời rạc, khó nhọc. Anh đã nghe chúng trong bóng tối dưới hố sụt, ngay trước khi bàn tay kia kéo anh xuống. Một cơn ù dội lên trong tai. Những âm thanh vẫn xa lạ, nhưng ý nghĩa của chúng bỗng hiện ra rõ rệt, khiến anh lạnh cả sống lưng. Anh không biết vì sao mình hiểu.
"Đừng xuống."
Người đàn ông run lên, cố nói tiếp.
"Nó đang đợi."
