Trong thế giới tư tưởng của Tiêu Dao, gương Côn Luân chưa bao giờ được đặt vào vị trí của một bảo vật đơn thuần mang chức năng đẩy nhanh cốt truyện. Nó cũng không phải "chìa khóa vạn năng" để mở ra mọi lời giải giữa nhân – yêu – thiên đạo. Gương Côn Luân tồn tại như một trục xoay vô hình, nơi mọi lựa chọn, mọi sai lầm và mọi bi kịch đều bị hút về, không bằng sức mạnh cưỡng ép, mà bằng khả năng phóng đại những gì đã sẵn tồn tại trong tâm con người. Nó không dụ dỗ ai cả, nhưng cũng không từ chối bất kỳ ai. Chính vì thế, Tiêu Dao không kể câu chuyện chinh phục trường sinh hay nghịch thiên cải mệnh theo cách quen thuộc của dòng tiên hiệp, mà kể một câu chuyện khó hơn nhiều: Con người tự bước vào vòng luân hồi của chính mình ra sao khi tin rằng có thể "đi đường tắt" mà không phải trả giá.

Ba kiếp nhân duyên của Hồng Diệp và Tiêu Dao, nhìn bề ngoài, dễ bị đọc như một bi kịch tình yêu mang màu sắc định mệnh. Nhưng nếu đi đủ sâu, bộ phim cố tình phủ nhận cách đọc đó. Đây không phải câu chuyện "trời đã định họ không thể bên nhau", mà là câu chuyện về việc cùng một sai lầm, nếu không được nhận diện và sửa chữa, sẽ lặp lại dưới những hình thức ngày càng tàn nhẫn hơn. Nhân quả trong Tiêu Dao không vận hành như một lời nguyền, mà như một tấm gương: Mỗi kiếp sống chỉ phản chiếu lại chính cách con người đã lựa chọn ở kiếp trước. Và gương Côn Luân, suy cho cùng, chỉ là vật dẫn để vòng phản chiếu ấy diễn ra rõ ràng hơn, không thể né tránh hơn.


Ở kiếp đầu tiên, khi Hồng Diệp (Hầu Minh Hạo thủ vai) còn là hoàng tử nhân tộc, còn Tiêu Dao là Thương Long trấn giữ yêu giới, bi kịch đã không bắt đầu từ thù hận, mà bắt đầu từ nỗi sợ. Hồng Diệp của kiếp này không phải kẻ tham quyền hay độc ác, mà là một con người mang trong mình ám ảnh sâu sắc về sự suy vong của nhân gian. Bị yêu tộc bắt nạt đủ điều, đầu tiên phải quyết đấu sinh tử trên võ đài trăm người để sống sót. Vừa tạm hưởng vài ngày bình yên, hắn bị đại yêu Áo Ngận bắt đi. Hồng Diệp nếu không nghe lời thì đại yêu sẽ giết nhân tộc trả thù. Chưa hết, Hồng Diệp còn bị Đằng Xà dùng lửa nóng thiêu đốt, buộc phải từ bỏ tình cảm với Tiêu Dao (Đàm Tùng Vận thủ vai).

Sau khi được cứu, trở về nhân tộc, anh chứng kiến cảnh tộc nhân bị yêu tộc tàn sát sạch sẽ, và biết rõ chính vì mình quá thân thiết với Tiêu Dao mới dẫn đến hậu quả này, trong lòng mang đầy nỗi hổ thẹn với gia đình.


Chính từ khoảnh khắc ấy, Hồng Diệp bắt đầu đánh mất ranh giới giữa trách nhiệm và cực đoan. Anh tin rằng có những hy sinh "bắt buộc", rằng có thể dùng sinh mạng của yêu tộc để đổi lấy con đường sống cho nhân loại, rằng đại cục có thể đứng cao hơn công đạo. Tiếp theo, để có được tám viên châu của yêu tộc, chứng minh lòng thành với tiên nhân và nhận được suối nước thần, Hồng Diệp đã lấy hôn lễ với Long Chủ Thương Long Tiêu Dao (một kiếp khác của nữ chính vạn năm trước) làm bẫy để lấy viên bảo châu. Hành động của Hồng Diệp thực chất là để trả thù. Anh trả thù cho gia đình, trả thù vì nhân tộc không còn bị ức hiếp. Hoàn toàn có thể hiểu rằng anh và Tiêu Dao thuộc về hai phe khác nhau, mỗi người đều có bất đắc dĩ riêng.

Việc anh lừa Tiêu Dao, lợi dụng lòng tin và tình cảm của nàng để dẫn dụ nàng giết hại yêu tộc, mở đường tìm suối Ngọc Lễ, không xuất phát từ hận thù cá nhân, mà từ một niềm tin sai lệch rất quen thuộc: Tin rằng mục đích đủ lớn thì phương tiện nào cũng có thể được tha thứ. Đây là điểm mù lớn nhất trong tính cách Hồng Diệp ở kiếp đầu. Anh không coi mình là kẻ xấu, thậm chí tin rằng mình đang làm điều đúng. Và chính vì thế, anh đã đi quá xa mà không nhận ra mình đã phản bội điều gì.

Ở khoảnh khắc ấy, gương Côn Luân chưa hiện hình, nhưng tinh thần của nó đã tồn tại trọn vẹn: Ý niệm rằng có thể phá vỡ cân bằng bằng một lựa chọn "khôn ngoan" hơn người khác, rằng mình đủ tỉnh táo để kiểm soát hậu quả. Hồng Diệp biết, rất rõ, rằng từ thời điểm anh lựa chọn con đường ấy, anh đã không thể chung đường với Tiêu Dao nữa. Nhưng anh vẫn bước tiếp, bởi nỗi sợ mất tất cả đã lấn át nỗi sợ đánh mất nàng.

Tiêu Dao, khi nhận ra sự thật, đã lựa chọn giết chính người mình yêu. Đây là một trong những khoảnh khắc đau nhất nhưng cũng sáng rõ nhất của bộ phim. Nàng không giết Hồng Diệp vì oán hận, càng không vì trả thù. Nàng giết anh để trả lại công đạo cho yêu tộc, để chấm dứt một con đường được xây bằng máu của đồng loại. Với Tiêu Dao, tình yêu không bao giờ có thể đứng trên sinh mạng của cả một tộc. Đây không phải lựa chọn của một kẻ lạnh lùng, mà là lựa chọn của một người không cho phép bản thân dùng tình yêu làm lý do để phản bội trách nhiệm. Phong ấn Hồng Diệp trong giấc ngủ năm trăm năm không chỉ là trừng phạt, mà là cách duy nhất để cắt đứt chuỗi sai lầm ngay tại điểm khởi đầu.

Kiếp đầu khép lại bằng cái chết của Hồng Diệp, nhưng thứ được gieo xuống không phải thù oán, mà là một món nợ nhân quả chưa thể thanh toán. Tình yêu bị phản bội nhân danh đại nghĩa không tan biến, nó chỉ chờ một hình thức khác để quay trở lại.


Sang kiếp thứ hai, nhân quả ấy không mất đi, mà đổi vai theo cách tàn nhẫn hơn. Hồng Diệp trở thành Yêu vương, Tiêu Dao là Ninh An công chúa của nhân tộc. Nếu ở kiếp trước, Hồng Diệp là người chủ động phản bội tình yêu vì trọng trách, thì ở kiếp này, Tiêu Dao bị đẩy vào vị trí phản bội mà không có quyền lựa chọn. Dưới sự thao túng của phụ vương bằng thuật rối gỗ, nàng bị biến thành công cụ, bị ép lừa Hồng Diệp để chiếm lấy gương Côn Luân. Điểm đau nhất của kiếp này nằm ở chỗ: Tiêu Dao không còn được quyền chọn đúng – sai, mà chỉ được chọn tuân lệnh hoặc bị hủy diệt.

Hồng Diệp ở kiếp này yêu Ninh An sâu đậm, thậm chí khi nhận ra đây là một cái bẫy, anh vẫn chấp nhận bước vào. Không phải vì anh mù quáng, mà vì anh tin rằng lần này mình đủ mạnh để gánh hậu quả, đủ tỉnh táo để không lặp lại sai lầm cũ. Nhưng nhân quả không vận hành theo niềm tin. Anh đánh đổi tất cả vì nàng, và thứ nhận lại chỉ là sự lừa dối được khoác lên danh nghĩa thiên mệnh. Bộ phim ở kiếp thứ hai không còn đặt trọng tâm vào cá nhân, mà đặt vào cơ chế quyền lực: Khi quyền lực có thể tước đoạt ý chí, thì ngay cả tình yêu cũng trở thành vũ khí.

Trong kiếp này, gương Côn Luân không còn đơn thuần là con đường dẫn đến suối Ngọc Lễ, mà trở thành biểu tượng của tham vọng viết lại lịch sử. Kẻ nắm quyền tin rằng chỉ cần sở hữu công cụ đủ mạnh, nhân quả cũng có thể bị điều khiển. Bi kịch của kiếp thứ hai không nằm ở việc ai phản bội ai, mà ở việc không còn ai thực sự được quyền lựa chọn. Máu đổ xuống, nhưng không còn ranh giới rạch ròi giữa đúng và sai, chỉ còn những con người bị nghiền nát bởi dã tâm của kẻ đứng trên cao.

Chính sự chồng chéo của hai kiếp bi kịch ấy mới tạo tiền đề cho kiếp thứ ba – kiếp duy nhất cho phép các nhân vật đứng lại và nhìn thẳng vào toàn bộ vòng luân hồi. Sau một trăm năm, Hồng Diệp tỉnh lại, mang theo ký ức của hai lần bị phản bội, gặp lại Tiêu Dao khi nàng đã là một nhân tộc bình thường. Lần đầu tiên, họ đứng trước nhau không bị ép buộc bởi thân phận ngay từ khoảnh khắc đầu tiên. Nhưng cũng chính lúc này, gương Côn Luân trở thành tâm điểm của lựa chọn cuối cùng.

Hồng Diệp ở kiếp thứ ba không còn là kẻ bị nỗi sợ dẫn dắt, cũng không còn là quân vương bị quyền lực bao vây. Anh cần gương Côn Luân để mở con đường tu đạo cho Vạn Yêu Cốc – một lý tưởng chính danh, mang tính cứu rỗi tập thể. Anh không tìm trường sinh cho bản thân, không tìm quyền lực, mà tìm một lối thoát cho yêu tộc khỏi sự bế tắc kéo dài bởi thiên đạo. Đây là lần đầu tiên khát vọng của anh không xuất phát từ sợ hãi hay thù hận, mà từ trách nhiệm tỉnh táo.

Nhưng khi tám mảnh gương được thu thập đầy đủ, sự thật lộ diện: Con đường mà gương Côn Luân mở ra không phải tu đạo bền vững, mà là con đường phá vỡ nhân quả. Cái giá không chỉ là sinh mạng, mà là sự tan rã của trật tự tồn tại. Đây là khoảnh khắc Tiêu Dao bộc lộ rõ nhất tư tưởng triết học của mình: Không phải mọi lý tưởng cao đẹp đều có quyền được thực hiện bằng lối tắt, và không phải hy sinh nào cũng có thể được biện minh bằng mục tiêu cuối cùng.

Quyết định của Hồng Diệp phong ấn gương Côn Luân bằng chính bản thân mình là điểm kết logic của ba kiếp nhân quả. Đây không phải sự chuộc tội đơn giản, mà là hành động chấm dứt một con đường sai lệch đã kéo dài qua nhiều kiếp sống. Anh không phủ nhận lý tưởng mở đường cho yêu tộc, nhưng thừa nhận rằng con đường ấy không thể được xây trên việc phá vỡ quy luật. Nhân quả, ở đây, không còn là hình phạt, mà là sự thức tỉnh muộn mà cần thiết.


Tiêu Dao trong kiếp thứ ba giữ vai trò của người chứng kiến trọn vẹn vòng lặp ấy. Nàng không còn là Thương Long mang gánh nặng yêu giới, cũng không còn là công chúa bị thao túng, mà là một con người đủ tỉnh táo để nhận ra điểm kết của mọi con đường dẫn đến gương Côn Luân. Việc nàng đồng hành cùng Hồng Diệp ở lựa chọn cuối cùng không phải lãng mạn hóa hy sinh, mà là sự thừa nhận đau đớn rằng tình yêu, nếu không đi kèm tỉnh thức, chỉ là cách bi kịch tái sinh dưới hình thức khác. Cuối cùng, Hồng Diệp vì phong ấn Côn Luân Kính, biểu tượng cho căn nguyên dục vọng, đã chọn tự mình hồn phi phách tán vì thần khí không thể phá hủy hoàn toàn.

Về tình cảm với Tiêu Dao, bề ngoài là ba kiếp nợ duyên yêu thương, nhưng thực chất trong vòng luân hồi của thời gian, họ luôn là chính nhau, gặp gỡ lệch pha nhưng tình yêu của họ chưa từng vơi đi. Mỗi lần bắt đầu lại đều là sự sửa chữa cho tiếc nuối lần trước, cũng là sự chuẩn bị cho mối ràng buộc tiếp theo, trong quỹ đạo tuần hoàn của những vì sao, họ yêu nhau hết lần này đến lần khác.

Toái Mộng tiên quân, trong dòng chảy ấy, là tuyến phản chiếu rõ nét nhất. Vì tình mà hóa Mị, dùng đau khổ để trả thù suốt một trăm năm, chờ đợi một chân tình không bao giờ đến, nàng cho thấy một dạng nhân quả khác: Khi con người không chịu buông bỏ, nỗi đau sẽ tự biến thành hình phạt. Khoảnh khắc Toái Mộng buông bỏ không phải thất bại, mà là lần đầu tiên nàng thoát khỏi ảo tưởng rằng thời gian có thể đền bù cho mất mát.

Phi Vũ vệ và Bỉnh Chúc đại diện cho những con người bước vào vòng xoáy gương Côn Luân không vì tham vọng lớn, mà vì mệnh lệnh và tình riêng. Hắn từ một Trảm Yêu Sứ chính trực cương nghị ở giai đoạn đầu, về sau vì Lục Phiên Phiên mà hắc hóa. Bỉnh Chúc ngầm cho phép Phi Vũ Vệ tàn sát yêu tộc bừa bãi, bỏ trận chiến để ở bên Lục Phiên Phiên. Phim không kết án họ đến cùng, bởi Tiêu Dao không xem sai lầm là bản án vĩnh viễn, mà xem khả năng tỉnh thức mới là ranh giới cuối cùng của con người. Phiên Phiên chết, Bỉnh Chúc và Hồng Diệp giao chiến, lúc này Đàm Nhi (em gái Bình Chúc) trong thân thể Phiên Phiên sống lại, khuyên Bỉnh Chúc kịp thời dừng lại, y đưa mảnh vỡ Côn Luân cho Hồng Diệp, rồi dẫn Đàm Nhi đi.

Còn tiểu yêu mèo Tiểu Mộc, thuộc hạ thân tín của Hồng Diệp bị Kỷ Nghiêm tập kích mà ra đi. Nhân vật phản diện như Hắc Vô, Kỷ Nghiêm bị Tiêu Dao giết. Nhưng sự ra đi của tiểu Mộc cũng khiến người xem buồn lòng.


Khi đặt tất cả các tuyến nhân vật cạnh nhau, gương Côn Luân hiện lên đúng với bản chất của nó: Không phải nguồn gốc của cái ác, mà là tấm gương phóng đại lựa chọn. Ba kiếp yêu nhau của Hồng Diệp và Tiêu Dao cho thấy nhân quả không nằm ở việc ai giết ai, ai phản bội ai, mà ở việc con người có dám thay đổi khi đứng trước cùng một cám dỗ hay không. Hai kiếp đầu thất bại vì họ chọn con đường dễ hơn. Kiếp thứ ba chỉ khép lại khi cả hai chấp nhận trả giá.

Ở tầng sâu nhất, Tiêu Dao không kể câu chuyện về trường sinh hay tu đạo, mà kể về giới hạn. Gương Côn Luân là biểu tượng của mọi lời hứa vượt khỏi quy luật, và ba kiếp nhân duyên là minh chứng rằng không có con đường nào thoát khỏi nhân quả nếu con người không thay đổi cách lựa chọn. Khoảnh khắc gương bị phong ấn không phải chiến thắng, mà là sự chấp nhận. Và chính tại điểm đó, Tiêu Dao trở thành một câu chuyện tiên hiệp được kể bằng ngôn ngữ của tỉnh thức.