6061
100
Sau cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống ách đô hộ nhà Hán, hơn hai trăm năm sau, vào thế kỷ thứ II, có một người phụ nữ không chịu cam tâm cúi đầu làm nô lệ phương Bắc mà chỉ huy nghĩa quân đánh đuổi giặc Ngô. Người phụ nữ anh hùng đó là Triệu Thị Trinh.
Nữ tướng yêu kiều như nhuỵ hoa
Triệu Thị Trinh, còn được biết đến với những tên gọi như Triệu Trinh Nương, Nàng Trinh hay Bà Triệu, sinh ngày 2 tháng 10 năm 226 tại vùng núi Nưa thuộc đất Trung Sơn, quận Cửu Chân, nay là huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Bà lớn lên trong một gia đình hào trưởng, giữa miền đất giàu truyền thống quật cường, nơi khí phách và lòng tự tôn dân tộc dường như thấm vào từng ngọn núi, con sông.
Mảnh đất ấy cũng là quê hương của nhiều bậc hiền tài, trong đó có hai anh em Khương Công Phụ và Khương Công Phục, những người đã mở đường cho khoa cử và học vấn xứ Thanh vươn tới đỉnh cao. Tinh thần hiếu học, ý chí vươn lên và khát vọng khẳng định mình của con người nơi đây chính là nền tảng hun đúc nên một nữ anh hùng kiệt xuất của dân tộc.
Triệu Thị Trinh ra đi khi mới 22 tuổi, vào năm 248, nhưng dấu ấn bà để lại vượt xa giới hạn của một đời người. Từ thế kỷ thứ ba, hình ảnh người nữ tướng cưỡi voi ra trận, mang trong tim chí lớn đánh đuổi ngoại xâm, đã trở thành biểu tượng bất khuất in sâu trong tâm thức người Việt. Đó không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà là tiếng nói của cả một dân tộc khao khát tự do và độc lập.
Trải qua nhiều triều đại, bà được sắc phong với mỹ hiệu Bột Chính Anh Liệt Hùng Tài Trinh Nhất Phu nhân, như một sự ghi nhận trang trọng đối với công lao và khí phách phi thường. Đền thờ bà trên đỉnh núi Tùng, thuộc thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, vẫn lặng lẽ đứng đó như một chứng tích lịch sử. Mỗi nén hương thắp lên không chỉ là sự tưởng niệm một vị anh hùng, mà còn là lời nhắc nhở về tinh thần quật cường, về niềm tự hào của dân tộc dành cho người phụ nữ đã dám sống, dám chiến đấu và dám hiến trọn tuổi xuân cho non sông đất nước.
Ảnh minh họa: Youtube
Khi Triệu Thị Trinh bước vào tuổi thanh xuân, đất nước đang trong thời kỳ nội thuộc nhà Ngô. Bên ngoài, cục diện Tam Quốc giữa Ngô – Thục – Ngụy đang bước vào giai đoạn khốc liệt; bên trong, chính quyền đô hộ ra sức vơ vét sức người, sức của để phục vụ chiến tranh. Sưu thuế nặng nề, lao dịch chồng chất, đời sống nhân dân lầm than. Lòng căm phẫn dâng cao, những mầm mống phản kháng dần tụ lại, và vùng Cửu Chân trở thành một trong những trung tâm bùng lên mạnh mẽ nhất.
Từ miền núi Nưa – quê hương của mình, năm 248, Triệu Quốc Đạt, anh trai của Triệu Thị Trinh, đứng lên tập hợp lực lượng khởi nghĩa. Khi thấy em gái mới mười chín tuổi quyết chí theo nghĩa quân, ông khuyên em nên ở nhà lấy chồng để giữ thân. Nhưng trước lời khuyên ấy, Triệu Thị Trinh dõng dạc đáp rằng nàng muốn cưỡi gió mạnh, đạp sóng dữ, chém cá kình nơi biển Đông, chứ quyết không cúi mình làm tỳ thiếp. Lời nói ấy như lưỡi kiếm bật khỏi vỏ, thể hiện khí phách hiên ngang và khát vọng tự do hiếm thấy ở một người con gái thời bấy giờ.
Hai anh em cùng dựng cờ khởi nghĩa trên núi Nưa, chiêu mộ nghĩa sĩ khắp vùng, rồi kéo quân đánh hãm thành ấp. Nghĩa quân tiến đến đâu, chính quyền đô hộ rối loạn đến đó. Quan quân nhiều lần kéo đến đàn áp nhưng đều bị đánh bật. Giữa lúc phong trào đang dâng cao như sóng lớn, Triệu Quốc Đạt bất ngờ qua đời.
Mất đi người lãnh đạo, nghĩa quân đứng trước nguy cơ tan rã. Nhưng Triệu Thị Trinh đã đứng lên, thay anh tiếp tục gánh vác đại nghĩa. Bà cưỡi voi ra trận, trực tiếp chỉ huy quân sĩ, giữ vững ý chí chiến đấu. Từ đó, quân dân tôn bà là Vua Bà – một danh xưng vừa kính phục vừa tự hào.
Hình ảnh Vua Bà – Nhuỵ Kiều tướng quân – trở thành biểu tượng lẫm liệt của nghĩa quân. Bà khoác áo giáp vàng, chít khăn vàng, đi giày mũi cong, tay phất cờ lệnh, hiên ngang cưỡi voi một ngà xông thẳng vào trận địa. Vẻ đẹp rực rỡ hòa cùng khí phách anh hùng khiến quân thù kinh hãi, còn nghĩa sĩ thì thêm vững lòng.
Nghĩa quân đi đến đâu, nhân dân hưởng ứng đến đó. Phụ nữ trong vùng động viên chồng con theo Vua Bà đánh giặc, người già góp lương, người trẻ xin ra trận. Trước sức lan tỏa ấy, quân đô hộ tìm đủ cách chia rẽ. Chúng phong cho bà danh hiệu Lệ Hải Bà Vương, mong lung lạc lòng người, rồi bí mật sai sứ mang tiền bạc đến dụ dỗ. Nhưng trước mọi mưu kế và cám dỗ, Triệu Thị Trinh vẫn một lòng kiên định. Danh lợi không lay chuyển được ý chí của người nữ tướng đã chọn con đường chiến đấu vì dân tộc, vì tự do của đất nước.
Sau hơn nửa năm trời trực tiếp đối địch và cũng là hơn nửa năm trời liên tiếp chịu nhiều thất bại đau đớn, hễ nghe tới việc phải đi đàn áp Bà Triệu là binh lính giặc lại lo lắng đến bạt vía kinh hồn. Bởi vậy, đương thời mới có thơ rằng:
Hoành qua đương hổ dị,
Đối diện Bà Vương nan.
Nghĩa là:
Vung gươm đánh cọp xem còn dễ,
Đối mặt Bà Vương mới khó sao.
Sống làm tướng, chết làm Thần
Vùng huyện Hậu Lộc (tỉnh Thanh Hóa) lưu lại truyền thuyết dân gian về núi đá biết nói khá độc đáo. Theo đó thì vào một đêm thanh vắng nọ, trên triền đá của núi Tùng ở Phú Điền bỗng có tiếng dõng dạc cất lên rằng:
Có Bà Triệu tướng,
Vâng mệnh trời ta.
Trị voi một ngà,
Dựng cờ mở nước.
Lệnh truyền sau trước,
Theo gót Bà Vương.
Tranh vẽ hình ảnh Bà Triệu cưỡi voi ra trận. (Ảnh: Sachgiai.com)
Người người nghe lời ấy, ai cũng tin chắc rằng đá trên núi Tùng biết nói. Lời của đá núi được coi là lời sấm ngôn, lời thiêng liêng chuyển tải mệnh trời rằng: Bà Triệu là Thiên tướng giáng trần, là người sẽ ra tay chỉ huy trăm họ vùng dậy cứu nước cứu dân. Bởi niềm tin sâu sắc ấy, nhân dân khắp nơi đã nườm nượp kéo nhau theo về với Bà Triệu.
Lực lượng nghĩa quân của Bà Triệu vì thế mà phát triển rất nhanh chóng, núi Tùng từ đó trở thành nơi tụ nghĩa. Mãi đến sau này thiên hạ mới vỡ lẽ ra rằng, trước khi chính thức phát động khởi nghĩa, Bà Triệu đã bí mật sai người thân tín leo lên núi Tùng, khoét đá thành hang rồi nhân đêm tối, nấp kín trong hang đá mà đọc thật to mấy câu sấm ngôn nói trên.
Tất nhiên, cơ mưu tạo ra các sự kiện đầy vẻ huyền bí, dù hoàn hảo và đầy sức thuyết phục đến đâu cũng không thể thay thế cho quá trình xây dựng uy tín tự thân và hoàn toàn có thật của Bà Triệu. Nhân dân khắp cõi đương thời đến với Bà Triệu trước hết và chủ yếu cũng bởi uy tín tự thân và hoàn toàn có thật này của Bà. Ca dao Thanh Hóa có câu rằng:
Ru con, con ngủ cho lành
Để mẹ gánh nước rửa bành con voi.
Muốn coi lên núi mà coi,
Coi Bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng.
Túi gấm cho lẫn túi hồng,
Têm trầu cánh kiến cho chồng ra quân.
Tương truyền, trước khi qua đời, Bà từng quỳ xuống vái trời đất rằng: "Sinh vi tướng, tử vi thần" (Sống làm tướng, chết làm Thần). (Đại Nam nhất thống chí, Thanh Hóa tỉnh, tập hạ ). Sau khi bà mất, dân vùng Bồ Điền, Phú Điền vẫn nghe trên không trung tiếng cồng thúc quân, voi gầm, ngựa hí. Bà còn phù hộ cho nhiều thủ lĩnh sau này đánh tan quân xâm lược đất nước. Có người sau này lên làm ngôi vua, như Lý Bôn, đã xây đền, lǎng mộ để ghi nhớ công ơn của Bà.
Huyền thoại về tuổi trẻ của Triệu nữ vương có ba điểm nổi bật:
1. Về dung nhan của bà:
Trong nhiều thư tịch cổ của Trung Quốc (và sau đó đã được một vài thư tịch cổ của ta sao chép lại), thì Bà Triệu có một chân dung rất khác thường: "Tiếng nói nghe như tiếng chuông lớn, thân cao 9 thước, vú dài 3 thước, lưng rộng 10 ôm, mỗi ngày đi nhanh có thể được 500 dặm" (Đại Nam nhất thống chí, Thanh Hóa tỉnh, tập hạ ). Huyền thoại ly kỳ về Bà Triệu có lẽ cũng nằm trong xu hướng phản ánh tận cùng căn nguyên chứng tỏ sự bất lực hoàn toàn của chính quyền phương Bắc trước sức mạnh phản kháng quyết liệt của những người phụ nữ cầm đầu.
Trái với ghi chép của thư tịch cổ, chân dung Bà Triệu trong tình cảm nồng hậu của các thế hệ nhân dân ta thể hiện qua truyền thuyết dân gian. Theo đó, Bà có một vẻ đẹp rất thánh thiện mà cũng thật đoan trang, rất thuỳ mị với mọi người nhưng cũng rất dũng mãnh với kẻ thù. Hình ảnh đó thật xứng đáng với vinh hiệu Nhụy Kiều Tướng quân do quân Ngô phong.
Ở thế kỷ XIV, sách Việt điện u linh chép về Bà với nhiều chi tiết linh dị của một nữ thần. Sách Thiên Nam minh giám, một bộ sử bằng văn vần ở thế kỷ XVII cũng kể về Bà với hình ảnh lẫm liệt: "Đầu voi phất ngọn cờ vàng / Giang sơn mấy cõi chiến trường xông pha".
Thậm chí sử sách văn thơ Trung Quốc cũng ghi lại câu chuyện và hình ảnh ngồi trên đầu voi rất đẹp của người con gái đất Việt. Sách Giao Chỉ chí chép: "Trong núi ở quận Cửu Chân có người con gái họ Triệu vú dài ba thước, không lấy chồng, họp đảng đánh chiếm các quận huyện, thường mặc áo ngắn màu vàng, chân đi giày mũi cong, ngồi đầu voi mà chiến đấu, sau chết làm Thần". Thơ Đường có câu: "Tượng đầu Man nữ mấn triền thân" (Cô gái Man ngồi trên đầu voi váy quấn quanh thân). (Đại Việt sử ký toàn thư. Việt Điện u linh. A. 1919. Các nữ thần VNNxb Phụ Nữ ).
Hình ảnh Bà Triệu được thể hiện qua tranh vẽ Đông Hồ.
2. Nổi tiếng can đảm và mưu trí hơn người:
Truyền thuyết dân gian kể rằng, vùng Cẩm Trướng hồi đó có con voi trắng một ngà rất hung dữ, thỉnh thoảng lại về phá hoại mùa màng, ai ai cũng phải sợ. Để trừ mối hại cho dân, Bà Triệu đã rủ chúng bạn đi vây bắt con voi trắng một ngà ấy. Bà lùa voi xuống vùng đầm lầy rồi dũng cảm nhảy lên đầu voi, sau đó kiên nhẫn tìm cách khuất phục. Con voi trắng một ngà khét tiếng hung dữ rốt cuộc cũng đã phải ngoan ngoãn vâng lời, về sau đã trở thành người bạn chiến đấu rất thân cận và trung thành của Bà.
3. Nổi tiếng thẳng thắn và không bao giờ dung tha kẻ xấu:
Truyền thuyết dân gian về Bà Triệu ở vùng Thanh Hóa kể rằng, chị dâu của Bà Triệu (vợ Triệu Quốc Đạt) là một người phụ nữ rất lăng loàn. (Cũng có truyền thuyết nói rằng, chính chị dâu của Bà Triệu là kẻ phản bội đầu tiên đã mật báo cho quân Ngô biết kế hoạch chuẩn bị khởi nghĩa của hai anh em Triệu Quốc Đạt và Triệu Thị Trinh. Triệu Quốc Đạt bị giết, còn Triệu Thị Trinh thì thoát được.
Trước khi đến Phú Điền, Triệu Thị Trinh đã giết chết chị dâu để cảnh cáo tất cả những kẻ nào nuôi lòng phản trắc rồi ra ở riêng tại rừng Bồ Điền, khu rừng này về sau đổi là rừng Phú Điền nay thuộc làng Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa). Bởi lẽ này, nhiều người lầm tưởng đây là sinh quán của Bà Triệu.
Đó là chưa nói rằng, ở huyện Ninh Hóa (tức Yên Hóa) nay là huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình do có đền thờ Bà Triệu nên thư tịch cổ cũng có lúc nhầm tưởng đây là quê hương của Bà. Đây cũng chính là nơi Bà Triệu đã tụ họp nghĩa quân và phát động cuộc chiến đấu một mất một còn với chính quyền đô hộ nhà Ngô.
Tên tuổi và sự nghiệp của Bà Triệu đã trở nên bất diệt với "vạn cổ thử giang sơn" (muôn đời sông núi này) (Chữ của Trần Quang Khải trong bài cảm khái ông viết sau trận đại thắng quân Mông Nguyên xâm lược nước ta lần thứ hai (1285) và mãi mãi tỏa sáng trong sử sách cũng như trong ký ức của các thế hệ nhân dân yêu nước:
Tùng sơn nắng quyện mây trời,
Dấu chân Bà Triệu rạng ngời sử xanh.
Nữ tướng yêu kiều như nhuỵ hoa
Triệu Thị Trinh, còn được biết đến với những tên gọi như Triệu Trinh Nương, Nàng Trinh hay Bà Triệu, sinh ngày 2 tháng 10 năm 226 tại vùng núi Nưa thuộc đất Trung Sơn, quận Cửu Chân, nay là huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Bà lớn lên trong một gia đình hào trưởng, giữa miền đất giàu truyền thống quật cường, nơi khí phách và lòng tự tôn dân tộc dường như thấm vào từng ngọn núi, con sông.
Mảnh đất ấy cũng là quê hương của nhiều bậc hiền tài, trong đó có hai anh em Khương Công Phụ và Khương Công Phục, những người đã mở đường cho khoa cử và học vấn xứ Thanh vươn tới đỉnh cao. Tinh thần hiếu học, ý chí vươn lên và khát vọng khẳng định mình của con người nơi đây chính là nền tảng hun đúc nên một nữ anh hùng kiệt xuất của dân tộc.
Triệu Thị Trinh ra đi khi mới 22 tuổi, vào năm 248, nhưng dấu ấn bà để lại vượt xa giới hạn của một đời người. Từ thế kỷ thứ ba, hình ảnh người nữ tướng cưỡi voi ra trận, mang trong tim chí lớn đánh đuổi ngoại xâm, đã trở thành biểu tượng bất khuất in sâu trong tâm thức người Việt. Đó không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà là tiếng nói của cả một dân tộc khao khát tự do và độc lập.
Trải qua nhiều triều đại, bà được sắc phong với mỹ hiệu Bột Chính Anh Liệt Hùng Tài Trinh Nhất Phu nhân, như một sự ghi nhận trang trọng đối với công lao và khí phách phi thường. Đền thờ bà trên đỉnh núi Tùng, thuộc thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, vẫn lặng lẽ đứng đó như một chứng tích lịch sử. Mỗi nén hương thắp lên không chỉ là sự tưởng niệm một vị anh hùng, mà còn là lời nhắc nhở về tinh thần quật cường, về niềm tự hào của dân tộc dành cho người phụ nữ đã dám sống, dám chiến đấu và dám hiến trọn tuổi xuân cho non sông đất nước.
Ảnh minh họa: Youtube
Khi Triệu Thị Trinh bước vào tuổi thanh xuân, đất nước đang trong thời kỳ nội thuộc nhà Ngô. Bên ngoài, cục diện Tam Quốc giữa Ngô – Thục – Ngụy đang bước vào giai đoạn khốc liệt; bên trong, chính quyền đô hộ ra sức vơ vét sức người, sức của để phục vụ chiến tranh. Sưu thuế nặng nề, lao dịch chồng chất, đời sống nhân dân lầm than. Lòng căm phẫn dâng cao, những mầm mống phản kháng dần tụ lại, và vùng Cửu Chân trở thành một trong những trung tâm bùng lên mạnh mẽ nhất.
Từ miền núi Nưa – quê hương của mình, năm 248, Triệu Quốc Đạt, anh trai của Triệu Thị Trinh, đứng lên tập hợp lực lượng khởi nghĩa. Khi thấy em gái mới mười chín tuổi quyết chí theo nghĩa quân, ông khuyên em nên ở nhà lấy chồng để giữ thân. Nhưng trước lời khuyên ấy, Triệu Thị Trinh dõng dạc đáp rằng nàng muốn cưỡi gió mạnh, đạp sóng dữ, chém cá kình nơi biển Đông, chứ quyết không cúi mình làm tỳ thiếp. Lời nói ấy như lưỡi kiếm bật khỏi vỏ, thể hiện khí phách hiên ngang và khát vọng tự do hiếm thấy ở một người con gái thời bấy giờ.
Hai anh em cùng dựng cờ khởi nghĩa trên núi Nưa, chiêu mộ nghĩa sĩ khắp vùng, rồi kéo quân đánh hãm thành ấp. Nghĩa quân tiến đến đâu, chính quyền đô hộ rối loạn đến đó. Quan quân nhiều lần kéo đến đàn áp nhưng đều bị đánh bật. Giữa lúc phong trào đang dâng cao như sóng lớn, Triệu Quốc Đạt bất ngờ qua đời.
Mất đi người lãnh đạo, nghĩa quân đứng trước nguy cơ tan rã. Nhưng Triệu Thị Trinh đã đứng lên, thay anh tiếp tục gánh vác đại nghĩa. Bà cưỡi voi ra trận, trực tiếp chỉ huy quân sĩ, giữ vững ý chí chiến đấu. Từ đó, quân dân tôn bà là Vua Bà – một danh xưng vừa kính phục vừa tự hào.
Hình ảnh Vua Bà – Nhuỵ Kiều tướng quân – trở thành biểu tượng lẫm liệt của nghĩa quân. Bà khoác áo giáp vàng, chít khăn vàng, đi giày mũi cong, tay phất cờ lệnh, hiên ngang cưỡi voi một ngà xông thẳng vào trận địa. Vẻ đẹp rực rỡ hòa cùng khí phách anh hùng khiến quân thù kinh hãi, còn nghĩa sĩ thì thêm vững lòng.
Nghĩa quân đi đến đâu, nhân dân hưởng ứng đến đó. Phụ nữ trong vùng động viên chồng con theo Vua Bà đánh giặc, người già góp lương, người trẻ xin ra trận. Trước sức lan tỏa ấy, quân đô hộ tìm đủ cách chia rẽ. Chúng phong cho bà danh hiệu Lệ Hải Bà Vương, mong lung lạc lòng người, rồi bí mật sai sứ mang tiền bạc đến dụ dỗ. Nhưng trước mọi mưu kế và cám dỗ, Triệu Thị Trinh vẫn một lòng kiên định. Danh lợi không lay chuyển được ý chí của người nữ tướng đã chọn con đường chiến đấu vì dân tộc, vì tự do của đất nước.
Sau hơn nửa năm trời trực tiếp đối địch và cũng là hơn nửa năm trời liên tiếp chịu nhiều thất bại đau đớn, hễ nghe tới việc phải đi đàn áp Bà Triệu là binh lính giặc lại lo lắng đến bạt vía kinh hồn. Bởi vậy, đương thời mới có thơ rằng:
Hoành qua đương hổ dị,
Đối diện Bà Vương nan.
Nghĩa là:
Vung gươm đánh cọp xem còn dễ,
Đối mặt Bà Vương mới khó sao.
Sống làm tướng, chết làm Thần
Vùng huyện Hậu Lộc (tỉnh Thanh Hóa) lưu lại truyền thuyết dân gian về núi đá biết nói khá độc đáo. Theo đó thì vào một đêm thanh vắng nọ, trên triền đá của núi Tùng ở Phú Điền bỗng có tiếng dõng dạc cất lên rằng:
Có Bà Triệu tướng,
Vâng mệnh trời ta.
Trị voi một ngà,
Dựng cờ mở nước.
Lệnh truyền sau trước,
Theo gót Bà Vương.
Tranh vẽ hình ảnh Bà Triệu cưỡi voi ra trận. (Ảnh: Sachgiai.com)
Người người nghe lời ấy, ai cũng tin chắc rằng đá trên núi Tùng biết nói. Lời của đá núi được coi là lời sấm ngôn, lời thiêng liêng chuyển tải mệnh trời rằng: Bà Triệu là Thiên tướng giáng trần, là người sẽ ra tay chỉ huy trăm họ vùng dậy cứu nước cứu dân. Bởi niềm tin sâu sắc ấy, nhân dân khắp nơi đã nườm nượp kéo nhau theo về với Bà Triệu.
Lực lượng nghĩa quân của Bà Triệu vì thế mà phát triển rất nhanh chóng, núi Tùng từ đó trở thành nơi tụ nghĩa. Mãi đến sau này thiên hạ mới vỡ lẽ ra rằng, trước khi chính thức phát động khởi nghĩa, Bà Triệu đã bí mật sai người thân tín leo lên núi Tùng, khoét đá thành hang rồi nhân đêm tối, nấp kín trong hang đá mà đọc thật to mấy câu sấm ngôn nói trên.
Tất nhiên, cơ mưu tạo ra các sự kiện đầy vẻ huyền bí, dù hoàn hảo và đầy sức thuyết phục đến đâu cũng không thể thay thế cho quá trình xây dựng uy tín tự thân và hoàn toàn có thật của Bà Triệu. Nhân dân khắp cõi đương thời đến với Bà Triệu trước hết và chủ yếu cũng bởi uy tín tự thân và hoàn toàn có thật này của Bà. Ca dao Thanh Hóa có câu rằng:
Ru con, con ngủ cho lành
Để mẹ gánh nước rửa bành con voi.
Muốn coi lên núi mà coi,
Coi Bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng.
Túi gấm cho lẫn túi hồng,
Têm trầu cánh kiến cho chồng ra quân.
Tương truyền, trước khi qua đời, Bà từng quỳ xuống vái trời đất rằng: "Sinh vi tướng, tử vi thần" (Sống làm tướng, chết làm Thần). (Đại Nam nhất thống chí, Thanh Hóa tỉnh, tập hạ ). Sau khi bà mất, dân vùng Bồ Điền, Phú Điền vẫn nghe trên không trung tiếng cồng thúc quân, voi gầm, ngựa hí. Bà còn phù hộ cho nhiều thủ lĩnh sau này đánh tan quân xâm lược đất nước. Có người sau này lên làm ngôi vua, như Lý Bôn, đã xây đền, lǎng mộ để ghi nhớ công ơn của Bà.
Huyền thoại về tuổi trẻ của Triệu nữ vương có ba điểm nổi bật:
1. Về dung nhan của bà:
Trong nhiều thư tịch cổ của Trung Quốc (và sau đó đã được một vài thư tịch cổ của ta sao chép lại), thì Bà Triệu có một chân dung rất khác thường: "Tiếng nói nghe như tiếng chuông lớn, thân cao 9 thước, vú dài 3 thước, lưng rộng 10 ôm, mỗi ngày đi nhanh có thể được 500 dặm" (Đại Nam nhất thống chí, Thanh Hóa tỉnh, tập hạ ). Huyền thoại ly kỳ về Bà Triệu có lẽ cũng nằm trong xu hướng phản ánh tận cùng căn nguyên chứng tỏ sự bất lực hoàn toàn của chính quyền phương Bắc trước sức mạnh phản kháng quyết liệt của những người phụ nữ cầm đầu.
Trái với ghi chép của thư tịch cổ, chân dung Bà Triệu trong tình cảm nồng hậu của các thế hệ nhân dân ta thể hiện qua truyền thuyết dân gian. Theo đó, Bà có một vẻ đẹp rất thánh thiện mà cũng thật đoan trang, rất thuỳ mị với mọi người nhưng cũng rất dũng mãnh với kẻ thù. Hình ảnh đó thật xứng đáng với vinh hiệu Nhụy Kiều Tướng quân do quân Ngô phong.
Ở thế kỷ XIV, sách Việt điện u linh chép về Bà với nhiều chi tiết linh dị của một nữ thần. Sách Thiên Nam minh giám, một bộ sử bằng văn vần ở thế kỷ XVII cũng kể về Bà với hình ảnh lẫm liệt: "Đầu voi phất ngọn cờ vàng / Giang sơn mấy cõi chiến trường xông pha".
Thậm chí sử sách văn thơ Trung Quốc cũng ghi lại câu chuyện và hình ảnh ngồi trên đầu voi rất đẹp của người con gái đất Việt. Sách Giao Chỉ chí chép: "Trong núi ở quận Cửu Chân có người con gái họ Triệu vú dài ba thước, không lấy chồng, họp đảng đánh chiếm các quận huyện, thường mặc áo ngắn màu vàng, chân đi giày mũi cong, ngồi đầu voi mà chiến đấu, sau chết làm Thần". Thơ Đường có câu: "Tượng đầu Man nữ mấn triền thân" (Cô gái Man ngồi trên đầu voi váy quấn quanh thân). (Đại Việt sử ký toàn thư. Việt Điện u linh. A. 1919. Các nữ thần VNNxb Phụ Nữ ).
Hình ảnh Bà Triệu được thể hiện qua tranh vẽ Đông Hồ.
2. Nổi tiếng can đảm và mưu trí hơn người:
Truyền thuyết dân gian kể rằng, vùng Cẩm Trướng hồi đó có con voi trắng một ngà rất hung dữ, thỉnh thoảng lại về phá hoại mùa màng, ai ai cũng phải sợ. Để trừ mối hại cho dân, Bà Triệu đã rủ chúng bạn đi vây bắt con voi trắng một ngà ấy. Bà lùa voi xuống vùng đầm lầy rồi dũng cảm nhảy lên đầu voi, sau đó kiên nhẫn tìm cách khuất phục. Con voi trắng một ngà khét tiếng hung dữ rốt cuộc cũng đã phải ngoan ngoãn vâng lời, về sau đã trở thành người bạn chiến đấu rất thân cận và trung thành của Bà.
3. Nổi tiếng thẳng thắn và không bao giờ dung tha kẻ xấu:
Truyền thuyết dân gian về Bà Triệu ở vùng Thanh Hóa kể rằng, chị dâu của Bà Triệu (vợ Triệu Quốc Đạt) là một người phụ nữ rất lăng loàn. (Cũng có truyền thuyết nói rằng, chính chị dâu của Bà Triệu là kẻ phản bội đầu tiên đã mật báo cho quân Ngô biết kế hoạch chuẩn bị khởi nghĩa của hai anh em Triệu Quốc Đạt và Triệu Thị Trinh. Triệu Quốc Đạt bị giết, còn Triệu Thị Trinh thì thoát được.
Trước khi đến Phú Điền, Triệu Thị Trinh đã giết chết chị dâu để cảnh cáo tất cả những kẻ nào nuôi lòng phản trắc rồi ra ở riêng tại rừng Bồ Điền, khu rừng này về sau đổi là rừng Phú Điền nay thuộc làng Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa). Bởi lẽ này, nhiều người lầm tưởng đây là sinh quán của Bà Triệu.
Đó là chưa nói rằng, ở huyện Ninh Hóa (tức Yên Hóa) nay là huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình do có đền thờ Bà Triệu nên thư tịch cổ cũng có lúc nhầm tưởng đây là quê hương của Bà. Đây cũng chính là nơi Bà Triệu đã tụ họp nghĩa quân và phát động cuộc chiến đấu một mất một còn với chính quyền đô hộ nhà Ngô.
Tên tuổi và sự nghiệp của Bà Triệu đã trở nên bất diệt với "vạn cổ thử giang sơn" (muôn đời sông núi này) (Chữ của Trần Quang Khải trong bài cảm khái ông viết sau trận đại thắng quân Mông Nguyên xâm lược nước ta lần thứ hai (1285) và mãi mãi tỏa sáng trong sử sách cũng như trong ký ức của các thế hệ nhân dân yêu nước:
Tùng sơn nắng quyện mây trời,
Dấu chân Bà Triệu rạng ngời sử xanh.
Last edited by a moderator:
