Có những mối quan hệ trong cuộc đời chẳng thể gọi thành tên. Không hẳn là tình yêu, nhưng cũng chẳng đơn thuần là tình bạn. Hai người ở bên nhau đủ lâu để hiểu từng thói quen, đủ gần để cảm thấy nhớ khi vắng bóng, nhưng lại chẳng đủ can đảm để bước thêm một bước về phía nhau. "Tự Yêu" của Du Phong là những dòng
thơ viết về một mối quan hệ như thế – một thứ tình cảm vừa gần gũi vừa xa xôi, vừa có thương yêu nhưng lại luôn dừng lại trước ngưỡng cửa của tình yêu. Đọc bài thơ, người ta dễ bắt gặp đâu đó một phần của chính mình trong những lần yêu thương mà không dám gọi tên, những lần muốn tiến về phía một người nhưng cuối cùng lại chọn đứng yên để giữ lấy điều đang có.
Ngay từ những câu thơ đầu tiên, Du Phong đã mở ra một nghịch lý rất đời:
Có một người tôi chẳng thể yêu thương,
Dẫu cùng bước với nhau một đoạn đường không ngắn.
Ở bên họ tôi vui ngày qua tháng,
Nhưng để tiến xa hơn, chẳng biết có bao giờ..
"Chẳng thể yêu thương" nhưng lại "cùng bước với nhau một đoạn đường không ngắn". Cái khó của mối quan hệ này nằm chính ở sự mâu thuẫn ấy. Nếu hoàn toàn không có tình cảm, có lẽ người ta đã dễ dàng rời đi. Nhưng ở đây, hai người vẫn ở bên nhau, vẫn mang đến cho nhau những niềm vui rất bình dị. Sự hiện diện của người kia dường như đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống. Chỉ có điều, giữa họ luôn tồn tại một khoảng cách vô hình mà chẳng ai đủ sức hoặc đủ can đảm bước qua.
Có lẽ trong tình cảm, đáng sợ nhất không phải là một lời từ chối, mà là sự mập mờ. Bởi khi bị từ chối, người ta còn biết mình nên đi đâu. Còn khi một người vừa quan trọng, vừa không thể thuộc về mình, người ta cứ mãi đứng giữa hai phía, không biết nên tiến hay lùi. Du Phong đã diễn tả rất đúng trạng thái ấy:
Không phải tôi chưa từng theo đuổi những mộng mơ,
Chỉ là giữa chúng tôi luôn mập mờ khó hiểu.
"Những mộng mơ" cho thấy nhân vật trữ tình không phải chưa từng nghĩ đến một kết thúc khác. Có những khoảnh khắc họ từng tưởng tượng rằng biết đâu hai người có thể trở thành một đôi, biết đâu sự thân thiết lâu ngày sẽ lớn thành tình yêu. Nhưng rồi tất cả lại dừng lại ở hai chữ "mập mờ". Không ai thực sự bước tới, cũng chẳng ai muốn quay lưng.
Đặc biệt, hai câu thơ:
Vắng một người thì hẳn nhiên thấy thiếu,
Nhưng khi cạnh nhau rồi lại chẳng nỡ gần thêm..
Có lẽ là một trong những câu thơ chạm đến cảm xúc nhất của bài. Chỉ một chữ "thiếu" đã nói lên rất nhiều điều. Khi người ấy không xuất hiện, cuộc sống dường như có một khoảng trống. Nhưng khi người ấy ở ngay bên cạnh, khoảng cách lại không thể thu hẹp. Đây chính là nghịch lý của những mối quan hệ không tên: Xa thì nhớ, gần thì sợ; mất thì tiếc, có được rồi lại không dám đòi hỏi thêm.
Người ta thường nghĩ rằng yêu một người là phải tiến về phía họ. Nhưng đôi khi, thương một người lại là biết dừng lại ở một khoảng cách vừa đủ. Bởi vượt qua giới hạn ấy có thể khiến tất cả những gì đang đẹp đẽ giữa hai người thay đổi mãi mãi. Du Phong không cố gắng giải thích đúng sai, cũng không tìm cách ép mối quan hệ ấy phải trở thành tình yêu. Những câu thơ tiếp theo giống như những lời nói đùa để che giấu cảm xúc thật:
"Anh thuộc về người khác tốt hơn em!"
"Em chẳng thèm người giống anh đâu nhỉ!"
Hai người dường như đều đang tìm cách phủ nhận điều mà chính mình có thể đang cảm nhận. Những câu nói tưởng như lạnh lùng lại có phần đáng yêu, bởi đằng sau đó là sự ngập ngừng và sợ hãi. Có thể họ đều hiểu rằng mình quan trọng với người kia, nhưng chẳng ai muốn là người đầu tiên phá vỡ sự cân bằng mong manh ấy.
Chúng tôi giấu lòng mình nơi thẳm sâu suy nghĩ,
Rất quý, rất thương, nhưng đến vậy là cùng..
"Rất quý, rất thương" – chỉ bốn chữ ấy thôi cũng đủ để người đọc hiểu rằng đây không phải một mối quan hệ hời hợt. Nhưng tình cảm càng sâu thì sự lựa chọn đôi khi càng khó khăn. Có những người ta thương rất nhiều nhưng vẫn không thể yêu theo cách thông thường. Có những người nếu trở thành người yêu, có lẽ mọi thứ sẽ không còn được như trước. Vì thế, họ chọn giữ lại tình cảm ở một nơi sâu kín, không gọi tên, không đòi hỏi, không hứa hẹn.
Có lẽ họ sợ mất nhau hơn là mong có được nhau.
Chúng tôi sợ một ngày bỗng chốc hóa người dưng
Lặng lẽ quên đi chuyện "đã từng" xưa cũ.
Đây chính là nỗi sợ lớn nhất của những người đang đứng giữa tình bạn và tình yêu. Nếu bước tới và thất bại, họ có thể mất luôn cả mối quan hệ vốn rất quý giá. Nếu cứ đứng yên, họ phải chấp nhận một tình cảm không có danh phận. Nhưng ít nhất, người kia vẫn còn ở đó.
Hai chữ "người dưng" trong câu thơ nghe thật buồn. Bởi có những người từng xuất hiện trong cuộc đời ta rất lâu, từng chia sẻ với ta biết bao câu chuyện, từng trở thành một phần quen thuộc trong những ngày tháng cũ, nhưng cuối cùng lại có thể trở thành hai người xa lạ. Điều khiến người ta đau không chỉ là mất một người, mà còn là mất đi tất cả những điều từng tồn tại giữa hai người.
Và rồi câu hỏi:
Có ai không vài lần để lỡ
Những thứ rất tin yêu trong góc nhỏ đời mình?
Vang lên như một lời tự hỏi nhưng cũng giống như một lời đồng cảm dành cho tất cả những người từng bỏ lỡ một điều gì đó trong đời. Chúng ta thường chỉ nhận ra một người quan trọng đến thế nào khi đã đứng trước nguy cơ mất họ. Nhưng tình yêu không phải lúc nào cũng đơn giản như việc nhận ra rồi bước tới. Có những thời điểm, hoàn cảnh, khoảng cách và những nỗi sợ riêng khiến con người chọn im lặng. Để rồi sau này nhìn lại, ta mới tự hỏi: Nếu ngày ấy mình can đảm hơn một chút thì mọi chuyện có khác không?
Nhưng "Tự Yêu" không chỉ nói về sự bỏ lỡ. Điều đẹp nhất trong bài thơ nằm ở chỗ nhân vật trữ tình không cố ép tình cảm ấy phải có một cái tên:
Có một người tôi không thể phân minh
Là tri kỷ, là nhân tình, hay bè bạn.
Một người có thể là tất cả nhưng lại chẳng thể gọi chính xác là gì. "Tri kỷ" thì quá gần, "nhân tình" thì có lẽ chưa đến, còn "bè bạn" lại dường như quá ít để diễn tả những gì hai người dành cho nhau. Vì thế, họ cứ ở trong một khoảng không rất riêng, nơi tình cảm tồn tại mà danh phận thì không cần thiết.
Chỉ biết hai người không vượt qua giới hạn
Để đặt một cái tên cho mọi thứ rạch ròi..
Đôi khi con người quá ám ảnh với việc phải gọi tên một mối quan hệ. Là bạn, là người yêu, là tri kỷ hay là một điều gì khác. Nhưng trong cuộc sống, có những tình cảm không cần một danh xưng cụ thể vẫn có giá trị. Hai người có thể không thuộc về nhau nhưng vẫn có thể đồng hành. Có thể không nói lời yêu nhưng vẫn quan tâm. Có thể không nắm tay nhau bước vào một mối quan hệ, nhưng vẫn mong người kia bình an trên con đường phía trước.
Và vì thế, câu kết của bài thơ trở nên nhẹ nhàng hơn tất cả:
Chỉ mong được cùng người bước tiếp mãi, vậy thôi..
Không còn những câu hỏi, không còn sự phân vân, cũng không còn mong muốn phải xác định tình cảm. Chỉ đơn giản là "được cùng người bước tiếp mãi". Có lẽ đó mới là điều mà nhân vật trữ tình thật sự mong muốn. Không nhất thiết phải có một lời hứa yêu nhau, không cần một danh phận rõ ràng, chỉ cần người ấy vẫn còn ở bên, vẫn cùng mình đi qua những ngày tháng phía trước.
"Tự Yêu" vì thế mang một nỗi buồn rất riêng. Đó không phải nỗi buồn của một cuộc tình tan vỡ, mà là nỗi buồn của một tình cảm chưa từng thật sự bắt đầu. Không có lời chia tay nhưng vẫn có cảm giác mất mát. Không có một người rời đi nhưng trong lòng đã thấp thoáng nỗi sợ một ngày nào đó người ấy sẽ trở thành người dưng.
Bài thơ khiến người đọc nhận ra rằng trong cuộc đời, có lẽ ai cũng từng có một người như thế. Một người không biết nên gọi là bạn hay yêu, không biết nên giữ khoảng cách hay bước thêm một bước. Một người mà khi không gặp thì thấy nhớ, khi ở cạnh lại không dám nói điều mình nghĩ. Một người đủ quan trọng để sợ mất, nhưng lại chưa bao giờ thật sự thuộc về mình.
Có những tình cảm sinh ra không phải để có một cái tên. Chúng tồn tại đơn giản vì hai con người từng gặp nhau đúng lúc, từng đồng hành cùng nhau một đoạn đường và từng trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của nhau. Có thể sau này họ vẫn sẽ đi về những phía khác nhau, nhưng những tháng ngày đã từng có ấy vẫn luôn là một góc nhỏ rất đẹp trong ký ức.
Đọc "Tự Yêu", ta không chỉ thương cho một mối quan hệ lưng chừng, mà còn thương cho những con người đã từng đứng trước tình yêu và lựa chọn im lặng. Bởi đôi khi, yêu một người không nhất thiết là phải có được họ. Có khi yêu chỉ đơn giản là muốn họ vẫn ở đó, vẫn bình an, vẫn cùng mình bước tiếp trên một đoạn đường nào đó của cuộc đời.
Và nếu một ngày phải đặt tên cho tình cảm ấy, có lẽ chẳng cần gọi là tình yêu hay tình bạn. Chỉ cần biết rằng giữa cuộc đời rộng lớn, đã từng có một người khiến ta muốn bước cùng họ thật lâu – vậy thôi cũng đã là một điều rất đáng trân trọng.
