-
★
46
0
Mỗi năm, khi mùa hè chạm ngõ, khi tiếng ve bắt đầu râm ran trên những vòm phượng vĩ đỏ rực và những tán bàng già đung đưa trong gió chiều, cũng là lúc hàng triệu đứa trẻ mười lăm tuổi bước vào một trong những cuộc đua khốc liệt và cô đơn nhất của cuộc đời non trẻ của mình.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp mười.
Những đứa trẻ ấy vác trên vai không chỉ cặp sách và bộ đề ôn thi. Chúng vác theo cả kỳ vọng của cha mẹ, ánh nhìn của hàng xóm, lời so sánh vô tình của người thân, và cả cái áp lực tự đặt ra từ chính trái tim non nớt đang muốn chứng minh bản thân. Sức nóng của phòng thi, những đêm dài thức bên trang sách đến khi đèn đường ngoài ngõ tắt dần, những bữa cơm ăn vội, những giọt nước mắt lo âu rơi xuống trong bóng tối căn phòng lúc không ai nhìn, tất cả biến mùa hè trở thành một ký ức nặng nề mà nhiều người mang theo suốt cả đời.
Rồi khi tiếng chuông kết thúc vang lên, khi những bảng điểm được công bố, xã hội bắt đầu rộn ràng tung hoa chúc mừng những thủ khoa, những cái tên sáng chói trên bảng trúng tuyển của các ngôi trường danh giá.
Nhưng giữa những thanh âm hân hoan ấy, có bao giờ chúng ta chợt dừng lại không?
Có bao giờ chúng ta hỏi: Những đứa trẻ không có tên trong danh sách trúng tuyển năm ấy, chúng đã đi đâu? Chúng đang ở đâu bây giờ? Và quan trọng hơn, chúng có ổn không?
Khi một kỳ thi được trao quá nhiều quyền lực:
Có một điều mà xã hội đã âm thầm làm với kỳ thi vào lớp mười suốt nhiều thập kỷ qua: Trao cho nó quá nhiều quyền lực hơn mức nó xứng đáng được có.
Người ta vô tình biến một kỳ thi thành một ranh giới phân chia số phận. Đậu là con đường rộng mở, là tương lai sáng lạn, là cái cớ để cha mẹ ngẩng đầu trước họ hàng. Trượt là vực thẳm, là ngõ cụt, là nỗi xấu hổ phải che giấu, là thứ mà người ta thì thầm sau lưng nhau ở những buổi giỗ chạp đầu năm.
Đứa trẻ mười lăm tuổi đối diện với bảng điểm không như ý không chỉ đang đối diện với một con số. Nó đang đối diện với toàn bộ thứ ý nghĩa khổng lồ mà người lớn đã gán vào con số đó từ trước khi nó kịp hiểu gì. Nó trốn trong phòng không dám bước ra, sợ ánh mắt của hàng xóm qua hàng rào, sợ tiếng thở dài của cha khi ngồi uống trà một mình ngoài sân, sợ giọng nói chùng xuống của mẹ khi gọi điện báo tin cho bà ngoại. Nó cảm thấy mình đã làm hỏng một điều gì đó rất lớn, một điều mà nó thậm chí không hoàn toàn hiểu được là gì.
Và trong cái khoảnh khắc cô đơn và nặng nề đó, không ai ngồi xuống cạnh nó và nói thật nhẹ nhàng rằng: Con người không được định nghĩa bằng một tờ giấy báo điểm.
Chúng ta đã đặt quá nhiều lên đôi vai còn quá nhỏ của những đứa trẻ mười lăm tuổi. Chúng ta đã nhầm lẫn giữa kết quả của một kỳ thi với giá trị của một con người. Và sự nhầm lẫn ấy, dù vô tình, đã để lại những vết hằn trong trái tim của rất nhiều đứa trẻ theo chúng đến tận nhiều năm về sau.
Những đứa trẻ ấy đã đi đâu?
Nhưng cuộc đời không dừng lại ở tờ giấy báo điểm.
Những đứa trẻ không đậu vào lớp mười công lập năm ấy, chúng đã không biến mất. Chúng chỉ rẽ sang những con đường khác, những con đường mà lúc mười lăm tuổi nhìn vào tưởng như là bước lùi nhưng sau này mới hiểu ra đôi khi chính là bước ngoặt dẫn đến những điều ngoài dự liệu.
Có những đứa trẻ chọn trường tư thục, nơi áp lực thi cử ít hơn nhưng không gian để tự khám phá bản thân lại nhiều hơn. Có những đứa chọn hệ giáo dục thường xuyên, vừa học vừa làm từ sớm, va vào đời sớm hơn bạn bè và hiểu ra nhiều thứ mà sách giáo khoa không dạy. Có những đứa chọn học nghề ngay từ mười lăm tuổi, bước vào xưởng thợ hay lớp dạy nghề với một trái tim còn đầy bỡ ngỡ nhưng hai bàn tay đã bắt đầu học cách tạo ra giá trị thật.
Năm mười lăm tuổi, họ bước ra đời sớm hơn một chút, vấp ngã nhiều hơn một chút, học những bài học mà không có trong giáo trình sớm hơn một chút.
Và rồi năm hai mươi lăm tuổi, khi chúng ta tình cờ gặp lại họ ở đâu đó trong cuộc đời, nhiều người trong số những đứa trẻ từng trượt cấp ba năm ấy đã là những người thợ lành nghề đang điều hành xưởng sản xuất của riêng mình. Đã là những chủ cửa hàng tự chủ tài chính không cần xin việc ai. Đã là những con người trưởng thành sớm hơn, cứng cỏi hơn, và đôi khi tràn đầy trải nghiệm sống hơn so với những người bạn cùng lứa đã đi đường thẳng.
Cuộc đời là một chặng đua rất dài. Một khúc cua lỗi ở tuổi mười lăm không thể định đoạt toàn bộ vận mệnh của một con người, dù xã hội có đôi khi muốn chúng ta tin như vậy.
Lời gửi đến các bạn đang chuẩn bị bước vào phòng thi:
Mùa thi đang đến, và nếu các bạn đang cầm đề cương ôn thi trên tay, đang ngồi trước bàn học lúc mười giờ đêm với đôi mắt nặng trĩu nhưng vẫn cố gắng lật thêm một trang nữa, hãy biết rằng sự cố gắng đó có giá trị, dù kết quả cuối cùng có ra sao.
Mong rằng khi bước vào phòng thi, các bạn sẽ để lại phía sau cổng trường tất cả những gánh nặng không thuộc về mình. Gánh nặng của kỳ vọng, của ánh mắt chờ đợi, của những lời so sánh. Bước vào trong đó chỉ với một cái đầu lạnh và một trái tim tin tưởng vào những gì mình đã chuẩn bị.
Bốn năm học qua, những kiến thức mà các bạn đã chắt chiu trong từng buổi học, từng đêm ôn bài, chúng đang ở đó trong đầu, sẵn sàng hơn các bạn nghĩ. Hãy bình tĩnh đọc kỹ từng câu hỏi, đừng để những câu khó làm rối tâm trí trước những câu dễ hơn đang chờ phía sau. Làm bài bằng tất cả khả năng của mình trong ngày hôm đó, và tin rằng đó là điều tốt nhất các bạn có thể làm.
Dũng cảm lắm rồi khi dám ngồi xuống đó. Hãy nhớ điều đó.
Lời gửi đến các bạn đang chênh chao chờ kết quả:
Khoảng thời gian giữa khi rời phòng thi và khi nhìn thấy kết quả là một trong những khoảng thời gian kỳ lạ và nặng nề nhất mà con người ta có thể trải qua. Bài đã nộp, bút đã đặt xuống, nhưng tâm trí thì không chịu đặt xuống theo. Nó cứ quay ngược về những câu đã làm, tự hỏi có sai không, tự trách có vội không, tự lo có đủ không.
Những ngày chờ đợi này, các bạn hãy tha thứ cho bản thân trước.
Dù bài thi hôm đó có diễn ra như thế nào, dù có những câu mà về nhà nhớ lại thấy tiếc, thì điều đó cũng không còn thay đổi được nữa. Điểm số đã nằm trên tờ giấy rồi, và việc dằn vặt bản thân bằng những câu hỏi "giá như" chỉ làm tổn thương thêm một trái tim vốn đã rất mệt mỏi.
Thay vào đó, hãy cho cơ thể và tâm trí được nghỉ ngơi thật sự. Ngủ một giấc dài. Ăn những món mình thích. Đi chơi với bạn bè không nói chuyện về thi cử. Nhìn ra bầu trời và cho phép mình không nghĩ đến điều gì quan trọng trong vài tiếng đồng hồ.
Các bạn đã hoàn thành sứ mệnh của mình rồi. Dù kết quả là gì, cuộc sống vẫn đang tiếp diễn phía trước, và luôn có lối đi cho những người không bỏ cuộc.
Lời gửi đến các bạn vừa có tên trong danh sách trúng tuyển:
Chúc mừng các bạn.
Không phải lời chúc mừng cho may mắn hay duyên số, mà là lời chúc mừng chân thành cho những ngày dài nỗ lực không ngừng nghỉ đã được đền đáp xứng đáng. Những buổi tối thức muộn, những buổi sáng dậy sớm, những lần tự vực dậy khi làm thử đề mà điểm không như ý, tất cả những điều đó đã không uổng phí.
Cánh cổng trường cấp ba mở ra trước mắt sẽ là một thế giới mới, rộng lớn hơn, phức tạp hơn và cũng đẹp đẽ hơn những gì các bạn có thể tưởng tượng lúc này. Sẽ có những người bạn mới, những thầy cô mới, những câu hỏi mới về bản thân và về cuộc đời mà chưa có đáp án.
Hãy tận hưởng niềm vui này một cách trọn vẹn. Niềm vui đó là của các bạn, xứng đáng được ôm thật chặt.
Nhưng cũng hãy nhớ nhìn lại phía sau một lần, không phải để so sánh, mà để giữ trong lòng sự bao dung với những bạn bè đang đi một con đường khác. Ngôi trường các bạn đậu vào không phải là thước đo duy nhất của trí tuệ hay của tương lai. Sự khiêm tốn đó sẽ theo các bạn đi xa hơn bất kỳ tấm bằng nào.
Lời gửi đến các bạn chưa đạt được kết quả như ý:
Nếu hôm nay tên của các bạn không có trong danh sách trúng tuyển, hãy để bài viết này ngồi xuống bên cạnh các bạn một lúc.
Không cần nói gì nhiều ngay lúc này. Không cần phải ổn ngay. Nếu muốn khóc thì hãy khóc, khóc thật to nếu cần, vì nước mắt không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối mà là bằng chứng rằng các bạn đã thực sự cố gắng và thực sự quan tâm đến những gì mình làm. Người không cố gắng sẽ không biết đau khi kết quả không như ý.
Nhưng sau khi khóc xong, hãy nghe một điều này.
Trượt cấp ba không phải là bi kịch, dù lúc này nó có cảm giác như là vậy. Nó chỉ là một thông báo rằng ngôi trường đó, vào thời điểm đó, không phải là nơi phù hợp nhất với các bạn. Không phải thông báo rằng các bạn kém cỏi. Không phải thông báo rằng tương lai đã đóng cửa. Chỉ là một cánh cửa cụ thể, vào một ngày cụ thể, không mở ra theo hướng đó thôi.
Và cánh cửa đóng lại bao giờ cũng có lý do của nó.
Có những người trưởng thành nhìn lại khoảnh khắc trượt cấp ba năm mười lăm tuổi và nói rằng đó là điều may mắn nhất từng xảy ra với họ. Không phải vì thất bại là điều tốt, mà vì chính cái va vấp đầu đời đó đã buộc họ phải tìm một con đường khác, và trên con đường khác đó, họ tìm thấy thứ mà nếu đi đường thẳng chưa chắc họ đã gặp được: Một nghề nghiệp thực sự phù hợp, một đam mê thực sự thuộc về mình, một phiên bản của bản thân mà trường chuyên hay lớp chọn chưa chắc đã tạo ra được.
Các bạn không hề thất bại. Các bạn chỉ đang đi một con đường vòng dài hơn một chút. Và biết đâu trên con đường vòng ấy, các bạn sẽ nhìn thấy những phong cảnh mà những người đi đường thẳng không bao giờ có cơ hội thấy được. Sẽ gặp những con người mà đường thẳng không đi qua. Sẽ học được những bài học mà sách giáo khoa không chứa đựng.
Cuộc đời là một cuộc chạy marathon rất dài, không phải chạy nước rút mười lăm tuổi. Người về đích sớm nhất ở cây số đầu tiên không phải lúc nào cũng là người về đích đầu tiên ở cây số cuối cùng.
Lời gửi đến các bậc làm cha mẹ:
Và nếu có một bậc phụ huynh nào đang đọc những dòng chữ này, đang ngồi một mình trong phòng khách lúc đêm muộn với trái tim đang nặng trĩu vì kết quả của con, xin hãy đọc điều này.
Con của chúng ta không cần chúng ta che giấu nỗi thất vọng bằng cách giả vờ không sao. Nhưng điều chúng ta cần trao cho con lúc này không phải là cái nhìn ái ngại hay tiếng thở dài vô tình vọng qua cánh cửa phòng. Điều chúng ta cần trao là sự hiện diện yên lặng ngồi xuống cạnh con, đặt tay lên vai con và nói một câu thôi.
Rằng chúng ta vẫn yêu con, không phải vì con đậu hay trượt, mà vì con là con.
Đứa trẻ mười lăm tuổi đang trốn trong phòng lúc này không cần lời giải thích về tương lai. Nó cần biết rằng người quan trọng nhất với nó vẫn đứng về phía nó.
Hãy là điều đó cho con.
Mùa hè này, dù sao cũng là một cột mốc:
Dù kết quả kỳ thi là gì, mùa hè năm mười lăm tuổi này vẫn là một cột mốc đáng được trân trọng.
Bởi vì những đứa trẻ ấy đã dám đối mặt với áp lực. Đã dám ngồi vào phòng thi. Đã học cách chờ đợi và chịu đựng sự không chắc chắn. Đã trải qua lần đầu tiên trong đời cảm nhận được cái cân nặng của kỳ vọng và rào cản và nỗi sợ hãi.
Những trải nghiệm đó, dù đau hay vui, đều là một phần của hành trình trưởng thành không thể thiếu.
Và mùa hè sau cơn mưa lớn, đất đai bao giờ cũng xanh hơn.
Những đứa trẻ mười lăm tuổi ấy, dù đi theo con đường nào, nếu không bỏ cuộc với chính mình, sẽ có ngày nhìn lại mùa hè này và mỉm cười. Không phải vì nó dễ dàng, mà vì chính những mùa hè khó nhất mới là những mùa hè họ trưởng thành nhiều nhất.
Hành trình vẫn còn rất dài phía trước. Và các bạn trẻ vẫn còn rất nhiều thời gian để viết tiếp câu chuyện của mình theo cách mà không ai có thể thay thế được.
