Đọc văn bản:


(Lược đoạn đầu: Tôi rất sợ những buổi chiều thu im ắng, bàng bạc trôi qua cuộc đời mình. Nó gợi nhớ cho tôi về những tháng năm tuổi thơ chiều nào cũng ra ngõ ngóng những chuyến tàu ngược chở nặng niềm mong mỏi [..] Khi ấy mẹ tôi bị bệnh nặng, bố gói ghém tất cả gia tài và tình yêu đưa mẹ lên chuyến tàu xuôi xuống Hà Nội chữa bệnh, nhà chỉ còn ba anh em chăm nhau)

Ở ngõ nhà tôi có một cây bạch đàn to, mỗi hôm ra ngóng bố mẹ tôi lại lấy mảnh trai cứa lên thân cây một vạch. Cho đến buổi chiều hôm ấy anh tôi đếm trên thân cây thấy vừa tròn mười lăm vạch. Chiều ấy khi trời đã tối hẳn, anh tôi đã dắt thằng út em vào nhà, tôi vẫn còn đứng nán lại nhìn một lần nữa phía con đường mòn. Tôi bỗng hét lên sung sướng vì đã nhìn thấy bóng dáng thân quen của bố mẹ đang đi về phía chúng tôi. Buổi chiều muộn ấy là một buổi chiều tràn ngập niềm vui, thằng út em sà vào vòng tay, dụi dụi vào ngực mẹ như nó vẫn còn nhớ mùi hương của sữa. Anh cả vừa hát vừa nhảy chân sáo đi đằng sau. Bố công kênh tôi trên đôi vai đã gầy sọp đi vì vất vả. Tối ấy cả nhà trải chiếu ra giữa sân ngập tràn ánh trăng, mẹ lại hát ru em ngủ, bố kể nốt câu chuyện cổ tích 'Cây khế' còn dang dở 15 ngày trước..

Rồi khi em út tôi bị ung nhọt mọc đầy người, bố mẹ lại một lần nữa gồng gánh niềm tin xuôi tàu về Hà Nội. Nhà chỉ còn hai anh em chăm nhau nhưng vẫn không quên chiều chiều lại ra ngõ ngóng. Mấy đứa trẻ con trong xóm chơi bắn bi với tôi bị thua nên ghét tôi lắm, cứ chiều thấy anh em tôi ra ngõ là chúng lại xúm vào trêu rất ác: 'Đồ mồ côi! Anh em nhà mồ côi bị bố mẹ bỏ rơi. Ê ồ! Ê ồ!'Tôi vừa gào khóc vừa nhặt đất đá ném lũ trẻ. Anh cả cõng tôi trên lưng đi về phía con đường mòn, chúng tôi cứ đi từ khi mặt trời bắt đầu xuống núi đến khi tôi mỏi mắt cũng không nhìn rõ hướng đi. Lúc ấy tôi khóc khản cả cổ còn anh trai thì luôn miệng dỗ dành:

- Em gái ngoan nào, để anh cõng em đi tìm bố mẹ đi tìm em út nhé. Rồi mai anh đi hái quả đùm đũm chín mọng đỏ cho ăn nhé.

Đấy là lần đầu tiên chúng tôi nhìn thấy ga tàu, hai đứa trẻ con cõng nhau đứng lọt thỏm giữa sân ga im ắng, khách xuống tàu đã về hết tự lúc nào. Anh tôi đứng lặng rất lâu, tôi thấy có vài giọt nước ấm rơi xuống đôi bàn tay đang bá vào cổ anh. Tôi biết là anh đang khóc, nhưng sau đó anh lại xốc tôi lên và cõng quay trở lại con đường mòn khi nãy.

Tôi không thể nhớ nổi có biết bao buổi chiều đã đi qua cuộc đời chúng tôi buồn bàng bạc như thế. Bởi em tôi bệnh rất nặng, phải mấy năm sau em mới thật sự khỏi bệnh. Trong lúc bố mẹ tôi gồng gánh trên đôi vai mình những gian nan, vất vả chạy chữa khắp nơi để cứu lấy sinh mạng em tôi, thì anh trai đã phải lớn lên trước tuổi để che chở, bao bọc thứ niềm tin nhỏ bé trong tôi. Từ tình yêu thương đó tôi lớn lên từng ngày một, tôi hiểu ra rằng những chuyến đi của bố mẹ có ý nghĩa lớn lao như thế nào, tôi cũng hiểu rằng anh cả là một người anh thật tuyệt vời. Lúc bố mẹ vắng nhà anh đã đứng vững, đã làm cái "nóc nhà" để che chở vỗ về và cả tha thứ cho bầy em bé nhỏ của mình.

Cho đến mãi sau này tôi cũng không bao giờ quên những buổi chiều anh trai tôi dắt tôi ra ngõ ngóng người thân trở về. Cây bạch đàn ở ngõ đã bao lần thay vỏ, những vết khắc năm

Xưa đã không còn nữa nhưng vết khắc tuổi thơ thì vẫn luôn hằn trong tâm trí chúng tôi. Để sau này khi dòng xoáy cuộc đời có cuốn chúng tôi về đâu đi nữa thì những buổi chiều ngang qua cuộc đời sẽ giúp tôi tìm về nguồn cội để biết yêu thương và được yêu thương thật nhiều trong vòng tay ấm áp của gia đình.


(1) Vũ Thị Huyền Trang (sinh năm 1987) là một cây bút trẻ viết khỏe nhất với hơn 300 truyện ngắn, 200 tản văn và 100 bài thơ. Những trang viết của Vũ Thị Huyền Trang là dòng ký ức tuôn chảy như lúc nào cũng chực chờ vỡ òa, nhất là khi nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương của một cô gái luôn thấy mình lạc lõng giữa thành phố nhộn nhịp càng thôi thúc cô viết như một cách giải tỏa cảm xúc, để trấn an mình, vỗ về những nỗi hoang mang luôn thường trực trong mình.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (4, 0 điểm)

- Cuộc sống là thế giới muôn màu.

- Cuộc sống là một trường đua.

- Cuộc sống là một trường học lớn.

Cuộc sống trong mắt anh/chị như thế nào? Viết một bài văn với chủ đề Cuộc sống trong mắt tôi.

Câu 2 (6, 0 điểm)

Bàn về truyện ngắn, có ý kiến cho rằng: "Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn đặt lên vai các chi tiết nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn là những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ".

Anh/chị hãy kết nối với truyện ngắn Ga tàu tuổi thơ của Vũ Thị Huyền Trang để làm sáng tỏ ý kiến trên.

Giải:

Câu 1:

Có người từng ví cuộc đời như một dòng sông, lúc lững lờ êm ả, lúc lại cuộn trào sóng dữ. Có người lại nhìn cuộc sống như một thước phim dài tập mà mỗi chúng ta vừa là đạo diễn, vừa là diễn viên chính nếm trải đủ vị hỉ, nộ, ái, ố. Đứng trước những "buổi chiều thu im ắng" hay những vết khắc đợi chờ trên thân cây bạch đàn như trong ký ức của Vũ Thị Huyền Trang, ta chợt nhận ra cuộc sống không chỉ là những gì đang diễn ra trước mắt, mà còn là cách chúng ta cảm nhận và định nghĩa về nó. Với tôi, cuộc sống không phải là một đích đến cố định mà là một hành trình tự chữa lành và trưởng thành, nơi mỗi thử thách là một nốt nhạc trầm để bản hòa ca tâm hồn thêm phần sâu sắc.

Trước khi đi tìm bản ngã của mình giữa thế gian rộng lớn, ta cần tự vấn: "Cuộc sống thực chất là gì?". Ở góc độ khách quan, cuộc sống là một hệ sinh thái khổng lồ nơi các hoạt động của cá nhân và xã hội diễn ra không ngừng nghỉ, là sự vận động của vật chất quyện hòa cùng dòng chảy vĩnh hằng của thời gian. Tuy nhiên, khi nhìn qua lăng kính của mỗi cá nhân, cuộc sống lại hiện ra với những diện mạo riêng biệt và đầy tính biểu tượng. Với tôi, cuộc sống trước hết là một thế giới muôn màu, nơi không có chỗ cho sự đơn sắc tẻ nhạt; bởi nếu cuộc đời chỉ toàn màu hồng, ta sẽ chẳng thể thấu hiểu giá trị của hạnh phúc, và nếu chỉ toàn màu đen, con người sẽ dễ dàng gục ngã trước những biến cố. Song song đó, cuộc sống còn là một trường đua khốc liệt, nơi kim đồng hồ chưa bao giờ dừng lại, buộc mỗi cá nhân phải nỗ lực vươn lên để không bị bỏ lại phía sau. Nhưng quan trọng hơn cả, cuộc sống chính là một trường học lớn – nơi dạy ta những bài học về lòng nhân ái và kỹ năng sinh tồn mà không một trang sách giáo khoa nào có thể truyền tải hết.

Đi sâu vào lăng kính "thế giới muôn màu", ta nhận ra cuộc sống là một bản giao hưởng được viết nên bởi cả những nốt thăng và nốt trầm. Nhìn vào văn bản "Ga tàu tuổi thơ", gam màu xám xịt của nghèo khó và bệnh tật hiện lên rõ nét qua những vết cứa trên thân cây bạch đàn – minh chứng cho sự đợi chờ khắc khoải của những đứa trẻ. Thế nhưng, chính trong bóng tối ấy, sắc vàng của ánh trăng và sắc đỏ của quả đùm đũm chín mọng lại rực sáng hơn bao giờ hết, tượng trưng cho hy vọng và tình thâm. Cuộc sống trong mắt tôi giống như một bức tranh Phục Hưng với những tầng lớp ánh sáng và bóng tối đối lập: Nỗi đau không sinh ra để tiêu diệt ta mà để định nghĩa ta là ai. Giống như người anh trong câu chuyện, nếu không có những ngày tháng bố mẹ vắng nhà, anh đã không thể trở thành cái "nóc nhà" vững chãi. Chính sự pha trộn giữa thành công và thất bại, giữa bi kịch và hân hoan đã tạo nên độ dày và chiều sâu cho tâm hồn mỗi con người. Cuộc đời của họa sĩ Vincent van Gogh là một bản hòa sắc đầy cực đoan giữa những gam màu tối của bệnh tật, nghèo khổ và những sắc vàng rực rỡ trong tranh. Dù sống trong bi kịch, ông vẫn để lại cho đời những tác phẩm rạng ngời sức sống. Điều này minh chứng rằng: Mảng tối không làm mất đi giá trị của nghệ thuật, mà chính là chất xúc tác để mảng sáng trở nên bất tử.

Khi sắc màu cuộc sống đã định hình, con người buộc phải dấn thân vào một "trường đua" khổng lồ để khẳng định giá trị tồn tại. Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà sự đứng yên đồng nghĩa với việc lùi lại, nơi mỗi cá nhân đều phải chạy đua với thời gian và với chính mình. Cuộc đua ấy đôi khi mang hình hài của sự hy sinh, như cách bố mẹ trong văn bản đã "gồng gánh niềm tin" chạy đua với tử thần để giành giật mạng sống cho con mình. Đó là cuộc đua của tình yêu thương và trách nhiệm. Tuy nhiên, trường đua này không nhất thiết phải có kẻ thắng người thua theo cách cực đoan. Đôi khi, "về đích" rực rỡ nhất chính là việc bạn vẫn giữ được lòng nhân hậu và sự tử tế sau bao nhiêu giông bão. Chiến thắng thực sự trong trường đua cuộc đời là khi ta vượt qua được những giới hạn của bản thân, không ngừng tạo ra những kỷ lục mới cho chính mình nhưng vẫn biết dừng lại để dỗ dành một tâm hồn đang tổn thương bằng sự thấu cảm chân thành.

Dù ở bất kỳ vị trí nào trên đường đua, chúng ta vẫn mãi là những "học trò" nhỏ bé trong ngôi trường lớn mang tên cuộc đời. Đây là nơi không có bằng khen hay giấy chứng nhận, nhưng lại trao cho ta những bài học đạo đức vô giá và kỹ năng sống thiết yếu. Từ câu chuyện của những đứa trẻ nơi ga tàu, ta học được bài học về sự chịu trách nhiệm – khi người anh phải "lớn lên trước tuổi" để che chở cho em. Ta học được cách thấu hiểu rằng những chuyến đi vất vả của bố mẹ đều mang ý nghĩa lớn lao của sự hy sinh. Trường đời dạy ta biết cách đối mặt với sự bất công khi bị bạn bè trêu chọc và dạy ta cách tìm về nguồn cội gia đình mỗi khi mệt mỏi. Những kỹ năng mềm như sự nhẫn nại, lòng vị tha hay khả năng tự chữa lành vết thương tâm hồn chỉ có thể được đúc kết qua những trải nghiệm thực tế đầy mồ hôi và nước mắt, biến mỗi cá nhân trở thành một phiên bản trưởng thành và sâu sắc hơn. Tổng hòa lại, cuộc sống trong mắt tôi không chỉ là màu sắc, là cuộc đua hay là trường học, mà là một hành trình kiến tạo bản sắc cá nhân thông qua những "vết khắc". Mỗi chúng ta đều giống như cây bạch đàn ở đầu ngõ kia; mỗi biến cố là một vết cứa, mỗi niềm vui là một lần thay vỏ. Những vết cứa tuổi thơ hay những vết sẹo của sự trưởng thành có thể khiến ta đau đớn, nhưng chúng là minh chứng cho một cuộc đời đã sống trọn vẹn và đầy bản lĩnh. Tôi quan niệm rằng, sống là để trải nghiệm nên đừng bao giờ sợ hãi những mảng màu tối, hãy cứ bước vào trường đua với tâm thế của một người đi học để gặt hái vốn sống cho mình. Cuối cùng, đích đến cao quý nhất của cuộc đời chính là sự thấu cảm: Biết yêu thương và được yêu thương. Đó chính là sợi dây liên kết giúp ta không bị cuốn trôi bởi dòng xoáy cuộc đời, để mỗi buổi chiều đi ngang qua, ta luôn tìm thấy sự ấm áp trong vòng tay gia đình và sự thanh thản trong chính tâm hồn mình. Hình ảnh những người công nhân quét rác đêm khuya, những người bán hàng rong tích góp từng đồng cho con đi học.. Đó chính là những "chuyến tàu" chở nặng hy vọng, là vết khắc thầm lặng lên tương lai của con cái.

Cuộc sống vốn dĩ là một thực thể khách quan, nhưng diện mạo của nó lại hoàn toàn phụ thuộc vào lăng kính của người quan sát. Tùy vào độ tuổi, giới tính, hoàn cảnh và đặc biệt là thái độ sống, mỗi người sẽ tự tô vẽ cho mình một gam màu riêng biệt. Với một đứa trẻ, cuộc sống có lẽ chỉ gói gọn trong một viên kẹo ngọt, một vòng tay ấm hay sắc hồng mơ mộng của những câu chuyện cổ tích về "Cây khế", nơi cái thiện luôn thắng cái ác. Thế nhưng, khi bước vào thế giới của người trưởng thành, sắc hồng ấy dần nhường chỗ cho những gam màu ảm đạm hơn của nỗi lo cơm áo, gạo tiền và những toan tính bộn bề. Sự khác biệt này không nằm ở bản chất thế giới mà nằm ở tâm thế đối diện. Thái độ sống đóng vai trò như một bộ lọc: Nó có thể biến một buổi chiều "bàng bạc" chờ đợi thành một khoảnh khắc của hy vọng, hoặc cũng có thể biến nó thành vực thẳm của sự tuyệt vọng. Một dẫn chứng điển hình là Nick Vujicic – người đàn ông không tay chân nhưng đã nhìn cuộc đời bằng màu xanh của nghị lực thay vì màu xám của khiếm khuyết, từ đó truyền cảm hứng cho hàng triệu tâm hồn đang lạc lối.

Chúng ta cần thẳng thắn thừa nhận rằng cuộc sống không phải một thảm đỏ trải đầy hoa hồng, mà là một thế giới muôn hình vạn trạng với sự đan xen tất yếu giữa tốt và xấu, tích cực và tiêu cực. Đi cùng với những may mắn, thuận lợi là những khó khăn, thách thức có thể ập đến bất cứ lúc nào như một cơn giông bão không báo trước. Giống như gia đình trong "Ga tàu tuổi thơ", khi niềm hạnh phúc vừa chớm nở thì bệnh tật của người em lại ập tới, thử thách lòng kiên nhẫn và tình yêu thương. Thực tế này dạy ta rằng sự ổn định chỉ là tương đối, còn biến động mới là tuyệt đối. Tuy nhiên, mỗi cách nhìn nhận khác nhau sẽ tạo ra những cá tính và bản thể màu sắc riêng biệt. Nếu ta coi khó khăn chỉ là một chướng ngại vật nhỏ, nó sẽ trở thành bước đệm vững chắc nâng ta lên đỉnh cao của sự trưởng thành. Ngược lại, nếu ta nhìn nó như một gánh nặng ngàn cân hay một vực thẳm không lối thoát, nó sẽ dìm ta xuống đáy sâu của sự bi quan, khiến ta chẳng thể trụ vững để bước tiếp trên hành trình nhân sinh.

Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đang phát triển với tốc độ chóng mặt, cuộc sống càng hiện rõ bản chất của một trường đua khốc liệt. Hàng ngày, hàng giờ, các kỷ lục về công nghệ, kinh tế và tri thức liên tục bị phá vỡ, tạo ra một áp lực vô hình lên vai mỗi cá nhân. Chúng ta sống trong một "xã hội hiệu suất", nơi mà thành công thường được đo đếm bằng những con số và tốc độ. Dẫn chứng là cuộc đua khốc liệt giữa các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Apple hay Tesla; họ không bao giờ dừng lại vì chỉ cần lơ là một giây, họ sẽ bị đào thải khỏi cuộc chơi toàn cầu. Áp lực này một mặt thúc đẩy xã hội tân tiến hơn, đầy đủ tiện nghi hơn, nhưng mặt khác lại dễ khiến con người rơi vào trạng thái kiệt sức, biến cuộc sống thành một màu sắc ảm đạm của sự cạnh tranh. Lúc này, bài học về "cái nóc nhà" của người anh trai trong văn bản lại trở nên giá trị hơn bao giờ hết: Giữa cuộc đua khốc liệt, ta vẫn cần một khoảng lặng để bảo vệ những giá trị cốt lõi của tình thân.

Vượt lên trên những lo toan vật chất và áp lực của trường đua, cuộc sống chính là một trường học lớn trao tặng cho ta những bài học đạo đức vô giá. Đây là nơi dạy ta cách chịu trách nhiệm, cách hy sinh và cả cách tha thứ. Hãy nhìn vào tấm gương của những y bác sĩ trong tuyến đầu chống dịch, họ đã tạm gác lại màu hồng của cuộc sống cá nhân để dấn thân vào vùng nguy hiểm. Đó là bài học sống động nhất về sự lựa chọn thái độ sống. Trường đời dạy ta rằng kỹ năng sống quan trọng nhất không phải là cách kiếm tiền, mà là cách giữ cho trái tim luôn ấm nóng trước nỗi đau của người khác. Khi đối mặt với nghịch cảnh, thay vì than vãn về màu xám của số phận, ta học cách nhặt nhạnh những mảnh vỡ để kiến tạo nên một bản thể kiên cường hơn. Những "vết khắc" trên thân cây hay những giọt nước mắt rơi xuống sân ga vắng lặng không chỉ là nỗi đau, mà là những chương học quý giá giúp ta hiểu được giá trị của sự đoàn tụ và nguồn cội gia đình. Cuộc sống trong mắt tôi là một hành trình tự định nghĩa. Dù dòng xoáy cuộc đời có cuốn ta về đâu, dù thực tại có nghiệt ngã hay rực rỡ, mỗi người đều có quyền và trách nhiệm tự chọn màu sắc cho bức tranh cuộc đời mình. Chúng ta không thể điều khiển được hướng gió (hoàn cảnh), nhưng có thể điều chỉnh được cánh buồm (thái độ). Thay vì mong chờ một cuộc sống chỉ toàn màu hồng – điều vốn dĩ không tồn tại – hãy học cách trân trọng sự đa sắc của nó. Hãy coi những khó khăn là chất xúc tác để "áp lực tạo nên kim cương", giống như cách các vận động viên như Nguyễn Thị Oanh đã biến những cơn đau cơ bắp thành vinh quang trên đường chạy. Cuộc sống chỉ thực sự tươi đẹp và đáng sống khi ta biết cân bằng giữa việc "chạy đua" để tiến bộ và việc "dừng lại" để yêu thương. Những vết khắc của tuổi thơ, những va vấp của tuổi trẻ sẽ mãi là dấu ấn để sau này khi nhìn lại, ta tự hào vì đã sống một cuộc đời đầy bản lĩnh và thấm đẫm tình người.

Nếu coi cuộc sống là một cuộc hành trình thì mỗi chúng ta vừa là một vận động viên, vừa là một người nghệ sĩ tài hoa đang tự tay họa nên bức tranh định mệnh của chính mình. Ở đó, cuộc sống là một bức tranh và người nghệ sĩ tạo nên nó không ai khác chính là bạn. Bạn không thể lựa chọn những màu sắc mà số phận đã bày sẵn trên bảng màu – có thể là sắc xám của gian khó hay màu xanh hy vọng – nhưng bạn hoàn toàn có quyền lựa chọn cách phối màu và nét bút để tạo nên một tác phẩm riêng biệt. Mỗi trải nghiệm, dù là nụ cười hạnh phúc hay những giọt nước mắt lăn dài nơi sân ga vắng, đều là những lớp màu quý giá giúp bản thân trở nên hoàn hảo và sâu sắc hơn. Tuy nhiên, bức tranh ấy không được vẽ trong tĩnh lặng mà được khắc họa ngay trên một đường chạy marathon dài vô tận. Trong mắt tôi, cuộc sống là một cuộc đua khốc liệt mà ở đó, nếu ta dừng lại hay thiếu đi sự nỗ lực, ta sẽ ngay lập tức bị dòng chảy của thời đại bỏ lại phía sau và không bao giờ chạm tay tới đích đến của ước mơ. Nhưng nếu chỉ mải miết chạy vì cái tôi cá nhân, ta sẽ sớm kiệt sức. Đó là lý do vì sao cuộc sống còn mang dáng dấp của một đường chạy tiếp sức. Thành công rực rỡ nhất không phải là khi ta về đích đơn độc, mà là khi ta biết đưa tay giúp đỡ đồng đội, biết sẻ chia gánh nặng như cách người anh cả làm "nóc nhà" che chở cho bầy em. Chính tinh thần đồng hành, sự thấu cảm giữa người với người sẽ tạo nên sức mạnh cộng hưởng, giúp chúng ta không chỉ chiến thắng trên trường đua mà còn chiến thắng được sự ích kỷ của bản thân để chạm đến giá trị nhân văn cao đẹp nhất.

Mỗi cá nhân sẽ có cái nhìn khác nhau về cuộc sống nhưng điều quan trọng là ta phải có cái nhìn linh hoạt đa chiều; biết làm chủ cuộc sống, trân trọng những gì mình đang có và có một tư duy câu tiền không ngừng học hỏi và phát triển bản thân ;biết hướng đến những điều tích cực, không nên có cái nhìn bi quan.

Câu 2:

Trong thế giới của văn chương tự sự, nếu tiểu thuyết là một dòng sông dài với muôn vàn những khúc quanh và phụ lưu, thì truyện ngắn lại giống như một giọt nước tinh khiết mà trong đó ta có thể soi bóng cả bầu trời. Đặc trưng này bắt nguồn từ bản chất của truyện ngắn: Một thể loại tự sự cỡ nhỏ, thường hướng tới việc khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn của con người. Truyện ngắn được coi như một lát cắt của đời sống, nhưng đó phải là lát cắt tại vị trí chứa đựng những mạch máu quan trọng nhất. Sứ mệnh của truyện ngắn không nằm ở việc kể lại trọn vẹn một cuộc đời mà nằm ở khả năng khái quát hóa những vấn đề sâu sắc về con người và xã hội chỉ qua một khoảnh khắc hay một cảnh huống. Để thực hiện được sứ mệnh khổng lồ ấy trong một dung lượng hữu hạn, nhà văn buộc phải đặt toàn bộ niềm tin vào các chi tiết nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật được hiểu là các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng; nó có thể là một cử chỉ, một đồ vật, một hình ảnh hay một lời nói lặp đi lặp lại. Khi nói chi tiết nghệ thuật là những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ, ý kiến trên đã khẳng định vai trò then chốt của những đơn vị nhỏ nhất cấu thành tác phẩm nhưng lại mang trọng trách làm nổi bật tính cách nhân vật, chủ đề tác phẩm và tư tưởng nghệ thuật của nhà văn.

Tính chất tí hon của chi tiết nghệ thuật nằm ở sự tồn tại khiêm nhường, đôi khi chỉ là một điểm xuyết thoáng qua trong mạch truyện. Tuy nhiên, nhiệm vụ của chúng lại vô cùng khổng lồ bởi chúng chính là chìa khóa mở ra cánh cửa tâm hồn nhân vật và chiều sâu triết lý của văn bản. Trong một truyện ngắn thành công, không có chi tiết nào là dư thừa, mỗi chi tiết đều là một điểm tụ của ý nghĩa. Nhiệm vụ khổng lồ đầu tiên của chi tiết là khắc họa tính cách và số phận. Chỉ qua một ánh mắt nhìn ra ga tàu hay một vết khắc trên thân cây, người đọc có thể thấu cảm cả một nỗi đau chờ đợi hay một bản tính kiên cường. Thứ hai, chi tiết nghệ thuật là nhịp cầu dẫn dắt người đọc đến với chủ đề và tư tưởng của tác phẩm. Thông qua một lát cắt đời sống mà người đọc thấy cả cái cây đời, qua cái khoảnh khắc mà nhà văn nói được cái muôn thuở của cõi người. Một chi tiết đắt giá có thể thay thế cho hàng trang diễn giải dài dòng, tạo nên sức nén của ngôn từ và sự hàm súc cho thể loại. Nó giống như một hạt bụi vàng mà từ đó nhà văn đúc nên cả một bức tượng nghệ thuật vĩnh cửu.

Nhiệm vụ khổng lồ của chi tiết còn thể hiện ở việc nó là nơi lưu giữ phong cách nghệ thuật và quan niệm thẩm mỹ của tác giả. Qua cách lựa chọn và sắp đặt các tiểu tiết, nhà văn thể hiện cái nhìn riêng biệt của mình về thế gian. Nếu một chi tiết bị lãng quên hoặc xây dựng hời hợt, truyện ngắn đó sẽ trở nên loãng và mất đi sức hấp dẫn. Ngược lại, những chi tiết ám ảnh sẽ tạo nên dư ba trong lòng độc giả, khiến họ phải suy ngẫm ngay cả khi trang sách đã khép lại. Đó là khả năng nén chặt cảm xúc để rồi bung tỏa tư tưởng, biến cái nhỏ bé thành cái vĩ đại, biến cái nhất thời thành cái bất tử. Ý kiến này không chỉ đề cao kỹ thuật viết truyện mà còn là một định hướng cho người đọc: Muốn thấu hiểu tâm hồn nhà văn, hãy bắt đầu từ việc giải mã những người tí hon trên trang giấy.

Trong sự kết nối với thực tại sáng tác, nhận định này hoàn toàn tương thích với linh hồn của truyện ngắn Ga tàu tuổi thơ của Vũ Thị Huyền Trang. Tác giả không dùng những biến cố đao to búa lớn mà sử dụng những tiểu tiết đời thường để xây dựng một thế giới tinh thần giàu có. Nhiệm vụ khổng lồ của những chi tiết trong tác phẩm này chính là gắn kết quá khứ với hiện tại, gắn kết nỗi đau với tình yêu thương. Qua việc tái hiện những khoảnh khắc đời sống bình dị nhưng đầy ám ảnh, truyện ngắn đã khái quát lên quy luật nhân sinh về sự trưởng thành và sức mạnh của nguồn cội. Chi tiết nghệ thuật lúc này không còn là một đơn vị kỹ thuật thuần túy mà đã trở thành linh hồn của tác phẩm, gánh vác sứ mệnh truyền tải thông điệp về sự thấu cảm và lòng trắc ẩn giữa con người với con người. Sự kỳ diệu của truyện ngắn nằm ở chỗ nó biết cách nói về cái vô tận trong cái hữu hạn, và công cụ đắc lực nhất để làm điều đó chính là chi tiết nghệ thuật. Những người tí hon ấy chính là những điểm tựa vững chắc nhất để nâng đỡ toàn bộ tòa lâu đài tư tưởng của tác phẩm. Hiểu được giá trị của chi tiết nghệ thuật chính là hiểu được đặc trưng cốt lõi của thể loại truyện ngắn, nơi mà mỗi hạt cát cũng có thể chứa đựng một sa mạc, mỗi giọt sương cũng có thể phản chiếu cả một đại dương cảm xúc.

Sở dĩ chi tiết nghệ thuật có vai trò đặc biệt quan trọng trong truyện ngắn trước hết là vì sự chi phối của dung lượng văn bản. Khác với tiểu thuyết có thể trải dài qua nhiều chương hồi với hệ thống nhân vật đồ sộ và những sự kiện chồng chéo, truyện ngắn lại là một chỉnh thể có quy mô nhỏ. Ở đó, số lượng nhân vật và sự kiện luôn được tiết chế tối đa; cốt truyện thường chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn, một không gian hạn chế và xoay quanh một tình huống có tính chất chủ đạo. Tuy nhiên, một nghịch lý đầy thú vị của văn chương chính là việc truyện ngắn phải là một tác phẩm có bề sâu nhưng lại không được dài. Để giải quyết mâu thuẫn giữa dung lượng câu chữ khiêm tốn với khát vọng phản ánh hiện thực sâu sắc, nhà văn không còn cách nào khác ngoài việc dồn nén mọi tư tưởng vào những chi tiết nghệ thuật đắt giá. Những chi tiết này đóng vai trò như những điểm sáng hội tụ, nơi mà vẻ đẹp hình thức và chiều sâu nội dung gặp gỡ, tạo nên những trang văn hàm súc theo nguyên lý nói ít gợi nhiều. Khi đó, một chi tiết nhỏ có thể làm rung chuyển cả một hệ thống ý nghĩa, gánh vác nhiệm vụ nặng nề trong việc thực hiện sứ mệnh của thể loại là khái quát cái vô tận của cõi người qua cái hữu hạn của ngôn từ.

Nhiệm vụ khổng lồ mà những người tí hon này gánh vác trước hết là việc khắc họa bản chất nhân vật một cách sắc sảo nhất. Trong truyện ngắn Ga tàu tuổi thơ, nếu Vũ Thị Huyền Trang dành quá nhiều trang viết để miêu tả tâm lý hay lai lịch, truyện sẽ mất đi tính nén. Thay vào đó, bà sử dụng chi tiết vết khắc trên thân cây bạch đàn. Ban đầu, vết khắc chỉ đơn thuần là đơn vị đo thời gian của những đứa trẻ ngây thơ chờ bố mẹ, nhưng khi người anh đếm vừa tròn mười lăm vạch, chi tiết ấy bỗng mang nhiệm vụ khổng lồ là đong đếm nỗi đau, sự nhẫn nại và cả sự trưởng thành của một đứa trẻ phải làm nóc nhà thay bố mẹ. Vết khắc tí hon ấy thực chất chính là vết sẹo trong tâm hồn, là ký ức không thể phai mờ về một thời kỳ gian khó. Chính những tiểu tiết như vậy đã thay thế cho mọi lời kể lể, giúp nhân vật hiện lên sống động với đầy đủ những phẩm chất cao đẹp như sự hy sinh, lòng hiếu thảo và tình anh em bền chặt.

Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng nhân vật, chi tiết nghệ thuật còn là nơi kết tinh tư tưởng và quan niệm thẩm mỹ của nhà văn. Một truyện ngắn không có chi tiết đắt giá sẽ giống như một cái cây không có quả, một căn nhà không có cửa sổ để nhìn ra thế giới. Trong Ga tàu tuổi thơ, chi tiết giọt nước ấm rơi xuống đôi bàn tay em khi người anh cõng em đứng giữa sân ga vắng lặng là một điểm sáng như thế. Giọt nước mắt ấy không chỉ là sự bất lực trước nghịch cảnh, mà nó còn là biểu tượng của tình thương yêu vô bờ bến, là khoảnh khắc người anh phải lớn lên trước tuổi để gánh vác niềm tin của cả gia đình. Nhiệm vụ của chi tiết này thật lớn lao bởi nó chạm đến sợi dây xúc cảm mãnh liệt nhất của người đọc, khẳng định một chân lý giản đơn nhưng sâu sắc: Trong sự nghèo khổ và bệnh tật, tình thân chính là ga tàu ấm áp nhất mà con người có thể nương náu. Qua một lát cắt đời sống nhỏ bé tại sân ga, nhà văn đã nói được cái muôn thuở của tình cảm gia đình Việt Nam.

Hơn thế nữa, sức mạnh của chi tiết nghệ thuật còn nằm ở khả năng tạo ra dư ba và sức gợi mở. Một truyện ngắn hay là một truyện ngắn mà sau khi khép lại trang sách, các chi tiết vẫn tiếp tục sống và đối thoại trong tâm trí độc giả. Hình ảnh cây bạch đàn bao lần thay vỏ, những vết khắc năm xưa đã không còn trên gỗ nhưng vẫn hằn trong tâm trí chính là một chi tiết mang tính biểu tượng cao. Nó gánh vác nhiệm vụ khái quát về quy luật của thời gian và sự bất biến của lòng người. Dòng xoáy cuộc đời có thể cuốn trôi đi những dấu tích vật chất, nhưng những vết khắc của tình yêu thương và sự hy sinh sẽ mãi là nguồn cội để mỗi người tìm về. Rõ ràng, dù chỉ là những tiểu tiết nhỏ nhặt của tác phẩm, nhưng những gì chi tiết nghệ thuật làm được thì thật lớn lao và vĩ đại. Chúng là những người tí hon trung thành, tận tụy, không ngừng nỗ lực để truyền tải trọn vẹn thông điệp nhân văn của nhà văn đến với triệu trái tim người đọc. Chính sự nhỏ bé nhưng mang tính đột phá của chi tiết nghệ thuật đã tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng cho thể loại truyện ngắn. Hiểu được vai trò của chi tiết nghệ thuật cũng chính là hiểu được giá trị của việc nén chặt cảm xúc để bung tỏa tư tưởng. Trong Ga tàu tuổi thơ, những người tí hon ấy đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khổng lồ của mình, khiến cho tác phẩm vượt ra ngoài khuôn khổ của một câu chuyện gia đình bình thường để trở thành một bài học về tình yêu thương và nguồn cội đầy sâu sắc.

Trước hết, chi tiết cây bạch đàn ở ngõ nhà chính là một "người tí hon" mang sức chứa tư tưởng vĩ đại. Ban đầu, những vết cứa lên thân cây chỉ đơn thuần là một cách đo đếm thời gian thô sơ của những đứa trẻ ngây thơ: "Mỗi hôm ra ngóng bố mẹ tôi lại lấy mảnh trai cứa lên thân cây một vạch". Thế nhưng, khi những vạch khắc ấy chạm đến con số mười lăm, nó không còn là ký hiệu toán học khô khan mà đã trở thành minh chứng hữu hình cho những ngày dài dặc của nỗi mong ngóng, lo âu và sự cô đơn. Thân cây bạch đàn lặng lẽ đứng đó, bao lần thay vỏ, để rồi những vết khắc năm xưa tuy không còn trên gỗ nhưng lại hằn sâu trong tâm trí. Chi tiết này mang nhiệm vụ khổng lồ khi trở thành biểu tượng cho ký ức, cho sức sống mãnh liệt và bền bỉ của tình thân. Cây bạch đàn không chỉ là phông nền tĩnh lặng mà là một nhân chứng thầm lặng của thời gian, là nơi lưu giữ "vết khắc tuổi thơ" – thứ hành trang tinh thần vô giá giúp các nhân vật tìm về nguồn cội giữa dòng xoáy cuộc đời.

Tiếp đến, hình ảnh ga tàu và những chuyến tàu trong tác phẩm không chỉ là bối cảnh không gian mà là một chi tiết nghệ thuật mang tính ẩn dụ sâu sắc. Ga tàu hiện lên như một biểu tượng của sự chia ly và sum họp, là nơi chứng kiến những cuộc gồng gánh niềm tin đầy nhọc nhằn của bố mẹ khi đưa con đi chữa bệnh. Hình ảnh hai đứa trẻ "cõng nhau đứng lọt thỏm giữa sân ga im ắng" là một chi tiết lay động mạnh mẽ, khắc họa sự nhỏ bé của con người trước nghịch cảnh nhưng đồng thời cũng làm nổi bật sự lớn lao của tình anh em. Chuyến tàu trong truyện còn là biểu tượng cho hành trình trưởng thành của mỗi cá nhân. Những mất mát, hy sinh và cả những giọt nước mắt ấm nóng rơi xuống bàn tay em chính là những trải nghiệm giúp nhân vật "tôi" hiểu ra rằng cuộc đời không chỉ có màu hồng, mà còn có cả những chuyến tàu chở nặng niềm mong mỏi và trách nhiệm. Nhiệm vụ khổng lồ của chi tiết ga tàu là kết nối cái nhất thời của một buổi chiều ngóng đợi với cái muôn thuở của tình yêu gia đình. Cuối cùng, hệ thống các chi tiết miêu tả cảm xúc chính là những nhịp cầu dẫn dắt người đọc thấu thị nội tâm nhân vật. Tiếng hét sung sướng khi nhìn thấy bóng dáng thân quen của bố mẹ đi về phía con đường mòn, hay hình ảnh người anh "vừa hát vừa nhảy chân sáo" là những chi tiết giàu sức gợi, tái hiện một buổi chiều tràn ngập niềm vui đoàn tụ. Đối lập với đó là những buổi chiều "buồn bàng bạc", tiếng khóc khản cổ và những lời dỗ dành ngọt ngào về quả đùm đũm chín mọng. Những tiểu tiết cảm xúc này tuy ngắn gọn nhưng lại gánh vác trọng trách làm nổi bật tính cách nhân vật: Một người anh trai sớm trưởng thành, làm "nóc nhà" vững chãi cho bầy em, và một người em biết thấu cảm với những gian nan của cha mẹ. Thông qua chi tiết cây bạch đàn khắc dấu ngày chờ đợi, hình ảnh ga tàu đầy ám ảnh và những rung động tinh tế của tâm hồn, Vũ Thị Huyền Trang đã khẳng định giá trị nghệ thuật của truyện ngắn "Ga tàu tuổi thơ". Những chi tiết ấy dù nhỏ bé nhưng đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình: Khắc họa sâu sắc nội tâm nhân vật, tạo nên một câu chuyện đầy xúc động về ký ức, tình thân và sự trưởng thành. Chính chúng đã tạo nên chiều sâu và sức hấp dẫn bền lâu cho tác phẩm, chứng minh rằng trong nghệ thuật, đôi khi cái nhỏ nhất lại là cái mang sức nặng lớn lao nhất.

Nhận định này đặt ra một yêu cầu khắt khe đối với những người đã gắn đời văn của mình với nghiệp viết truyện ngắn. Nhà văn cần nhận thức sâu sắc rằng trong một không gian văn chương chật hẹp, mỗi chi tiết phải là một viên gạch vững chãi nhất. Để có được những chi tiết đặc sắc, độc đáo, có khả năng đóng đinh vào lòng người đọc, người viết không thể chỉ dựa vào cảm hứng nhất thời mà phải trải qua quá trình khổ luyện để nâng cao nội lực và mài sắc tài năng. Vũ Thị Huyền Trang chính là một minh chứng cho sự lao động nghệ thuật nghiêm túc đó. Trong truyện ngắn Ga tàu tuổi thơ, bà đã thành công khi sử dụng những chi tiết đời thường nhưng đầy ám ảnh để khắc họa chân thực cuộc sống nghèo đói, tối tăm và quanh quẩn của một gia đình nông thôn. Chính sự chắt lọc tinh túy ấy đã giúp tác giả thể hiện tình cảm gia đình thắm thiết, để lại niềm xúc động sâu xa trong lòng độc giả mà không cần đến những lời giáo huấn sáo rỗng.

Ở chiều ngược lại, vai trò của người đọc cũng quan trọng không kém. Một chi tiết nghệ thuật dù đắt giá đến đâu cũng sẽ nằm yên trên trang giấy nếu thiếu đi sự cảm thụ tinh tế của độc giả. Người đọc cần phải là một người đồng sáng tạo, biết cách phát hiện và giải mã các chi tiết đặc sắc – những huyệt đạo vốn mang sức mạnh làm bừng sáng cả nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Khi ta chạm đúng vào những huyệt đạo ấy, như hình ảnh giọt nước mắt của người anh hay vết khắc trên cây bạch đàn, toàn bộ cơ thể của tác phẩm sẽ sống dậy, rung động và truyền đi những luồng điện cảm xúc mạnh mẽ. Tuy nhiên, khi bàn luận về vai trò của chi tiết nghệ thuật, chúng ta cũng cần một cái nhìn biện chứng và công bằng. Dù đây là ý kiến hoàn toàn đúng đắn nhưng không có nghĩa là chúng ta đẩy vai trò của chi tiết lên địa vị độc tôn. Truyện ngắn là một cấu trúc nghệ thuật hoàn chỉnh, nơi mà sức hấp dẫn không chỉ đến từ tiểu tiết mà còn phụ thuộc vào tình huống truyện độc đáo, hệ thống nhân vật sắc nét, ngôn ngữ điêu luyện và nhịp điệu trần thuật. Nếu ví chi tiết nghệ thuật là những tế bào thì các yếu tố như tình huống hay cốt truyện chính là bộ khung xương giúp tác phẩm đứng vững. Một chi tiết hay trong một cốt truyện rời rạc sẽ trở nên lạc lõng; ngược lại, một tình huống kịch tính mà thiếu đi những chi tiết gợi cảm sẽ trở nên khô khan. Cuối cùng, cần nhận thấy rằng chi tiết nghệ thuật không chỉ giữ vai trò then chốt trong truyện ngắn mà còn có ý nghĩa sống còn đối với tất cả các thể loại văn học khác, từ thơ ca, kịch đến tiểu thuyết. Sức nặng nghệ thuật của bất kỳ tác phẩm nào cũng sẽ tăng lên gấp bội khi chủ thể sáng tạo sản sinh được những chi tiết có tầm – những chi tiết mang sức chứa của cả một thời đại hay một quan niệm nhân sinh vĩnh cửu. Những người tí hon ấy, dù xuất hiện ở thể loại nào, vẫn luôn âm thầm thực hiện nhiệm vụ khổng lồ là kết nối tâm hồn người viết với trái tim người đọc, biến những ký tự vô tri thành những giá trị tinh thần bất tử.